Türkiye'de konuşulan diller

Türkiye'de konuşulan diller, Türkiye Cumhuriyeti'nde devletin anayasanın üçüncü maddesi uyarınca tek resmî eğitim ve konuşma dili Türkçedir. Ülkede, bölgesel diller ve çeşitli göçler sonrası ülkeye gelen göçmenler tarafından konuşulan göçmen dilleri olmak üzere çeşitli azınlık dilleri de bulunmaktadır.

Kürtçe, Arapça ve Zazaca ülkedeki yaygın azınlık dillerindendir.

Ayrıca 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile tanınmış, resmi statüye sahip azınlık dilleri Ermenice, Rumca, Modern İbranice'dir. 18 Ekim 1925'te imzalanan Türkiye ve Bulgaristan Arasındaki Dostluk Antlaşması ile Bulgarca da ülkede resmi azınlık dili olarak kabul edilmiştir. Ankara 13. İdare Mahkemesi, 18.06.2013 tarih, 2012/1746 esas ve 2013/952 kararla, ilk kez Süryanilerin Lozan'da azınlıklar için tanınan haklardan istifade edebileceği kayıt altına alınmıştır. Hükûmet 2014 yılından bu yana Süryanice eğitim veren okullar açtı.

 Tarihçe 
Türkiye'nin mevcut sınırları içerisinde tarihsel olarak birçok nesli tükenmiş dil ve hala konuşulan diller bulunmaktadır. M.Ö. 2.bin yılda Çivi yazısı ile yazılan ve Hint-Avrupa dil ailesinin en eski dili olan Hititçe ülke topraklarındaki en eski dillerden kabul edilmektedir. Ayrıca Anadolu tarihinde konuşulan diğer diller arasında Luvice, Palaca, Lidce ve Luvi grubu'da bulunan Likçe, Lidca ve Milyanca bulunmaktadır. Ancak bu diller günümüzde dönemin Yunanlaştırma ya da Helenleştirme sonucu bölgedeki yunanca ve lehçelerinin azınlıklara asimilasyon yapılması sonucu dillerin öldüğüne inanılıyor.

Ayrıca Doğu Anadolu'daki Van gölü ve çevresinde konuşulan Hurri-Urartu dilleri ailesinden olan Urartuca, bölgede kurulan Urartu Krallığı tarafından MÖ 9. yüzyıldan 6. yüzyıla kadar kullanılmıştır.

Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu döneminde Tanzimat dönemi sonrasında eğitimli insanlar tarafından Fransızca insanlar arasında ortak bir dil haline geldi. (info page on book  at Martin Luther University)

 Resmî dil 

 Anayasal olarak 
Türkiye Cumhuriyeti'nde anayasanın üçüncü maddesinde uyarınca yalnızca Türkçe resmî dil olarak geçmektedir. Türkçe ülkedeki kullanılan, konuşulan, yazılan resmî dildir. Devlet daireleri, Mahkemeler, Meclis ve diğer kamu kurumlarında anayasa hükmünce Türkçe kullanılmakta olup herhangi bir başka dilin anayasada belirtilmemesi nedeniyle konuşulması yasaktır.

 Eğitim 
Türkiye'de eğitim ve öğretim kurumlarında ana dil olarak yalnızca Türkçe öğretilmektedir. Ayrıca anayasanın 42. maddesi ile Türkçe dışında Türk vatandaşlarına anadil olarak başka herhangi bir dil öğretilemez fıkrası her düzeyde eğitim dilinin Türkçe olduğunu resmîleştirmektedir. Azınlık-Bölgesel diller ülkedeki eğitim kurumlarında yalnızca seçmeli ders düzeyinde öğretilirken ülkedeki eğitim ve öğretim kurumlarının genelinde yabancı dil olarak başlıca İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça dilleri öğretilmektedir.

 En yaygın diller 
Türkiye'de konuşulan dillerin konuşur sayıları çeşitli anketlere ve araştırmalara göre farklılık göstermektedir. Cumhuriyet dönemindeki ilk nüfus sayımı olan 1927 nüfus sayımından kamuoyuna açıklanan son nüfus sayımı olan 1965 nüfus sayımına kadarki veriler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Diller1927193519451950195519601965Nüfus%Nüfus%Nüfus%Nüfus%Nüfus%Nüfus%Nüfus%Türkçe11,778,81086.4213,899,07386.0216,598,03788.3418,254,85187.1521,622,29289.8525,172,53590.7028,175,57989.76Kürtçe1,184,4468.691,480,2469.161,476,5627.91,680,0438.021,679,2656.981,847,6746.662,219,5997.07Zazaca174,5260.70150,6440.48Arapça134,2730.98153,6870.95247,2941.3269,0381.28300,5831.25347,6901.25365,3401.16Çerkesçe95,9010.7091,9720.5766,6910.475,8370.3677,6110.3263,1370.2358,3390.19Yunanca119,8220.88108,7250.6788,6800.4789,4720.4379,6910.3365,1390.2348,0960.15Ermenice64,7450.4857,5990.3647,7280.352,7760.2556,2350.2352,7560.1933,0940.11Gürcüce - -57,3250.3540,0760.2172,6040.3551,9830.2232,9440.1234,3300.11Lazca - -63,2530.3939,3230.2170,4230.3430,5660.1321,7030.0826,0070.08Diğerleri251,4911.85227,5441.41185,7830.99207,6180.99166,5370.69151,2420.54280,4030.89Toplam13,629.48810016,157,45010018,790,17410020,947,18810024,064,76310027,754,82010031,391,421100Kaynaklar:

 1927 Nüfus Sayımı 

 1935 Nüfus Sayımı 

 1965 Nüfus sayımı 

 KONDA 
KONDA Araştırma ve Danışmanlık şirketi tarafından 2006 yılında hazırlanan "toplumsal yapı araştırması 2006" raporuna göre Türkiye'de konuşulan ana dil istatistikleri şu şekildedir:

 Türkçe – 58 milyon (%84,54)
 Kürtçe – 8 milyon (%11,97)
 Arapça – 947 bin (%1,38)
 Zazaca – 754 bin (%1,38)
 Ermenice – %0,07
 Yunanca – %0,06
 Yahudice – %0,01
 Balkan dilleri – %0,23
 Kafkas dilleri – %0,07
 Lazca – %0,12
 Çerkesce – %0,11
 Diğer Türk Dilleri – %0,28
 Kıptice – %0,01
 Batı Avrupa dilleri – %0,03
 Diğer diller –  %0,12

 Coğrafi Dağılım 

 Akdeniz Bölgesi 
Türkiye'nin Akdeniz Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı anadil olarak Türkçe konuşmaktadır. Akdeniz Bölgesi'nin Adana Bölümü'nde başta Hatay ve Adana vilayetlerinde olmak üzere az sayıda Arapça anadilli nüfus da bulunmaktadır. Son 50 yılda meydana gelen iç ve dış göç hareketlenmeleri neticesinde Arapça anadilli nüfusun artış eğilimiyle birlikte bölgeye Kürtçe ve Rusça anadilinde konuşan nüfus da yerleşmiştir.

 Doğu Anadolu Bölgesi 
Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde batı ve kuzeyde yer alan şehirlerde ağırlıklı olarak Türkçe anadil olarak konuşulurken bölgenin orta ve güneydoğusunda yaşayan halkın büyük bir kısmı ise Kürtçe, Arapça ve Zazaca konuşmaktadır. Bölgenin genel dil haritasına bakıldığında ise bölgede en çok Türkçenin anadil olarak konuşulduğu görülmektedir.

 Ege Bölgesi 
Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Azınlık olarak ise Çerkesçe, Yunanca, Pomak, Boşnakça, Arnavutça, Kürtçe ve Yahudi İspanyolcası sonradan bölgeye göçenler tarafından konuşulmaktadır.

 Güneydoğu Anadolu Bölgesi 

Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde nüfusun büyük kısmı tarafından Türkçe konuşulmaktadır. Ancak Dicle Bölümü'nde azımsanmayacak sayıda nüfus tarafından Arapça, Kürtçe, Zazaca ve Süryanice dilleri konuşulmaktadır..

 İç Anadolu Bölgesi 
Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde nüfusun tamamına yakını tarafından Türkçe anadil olarak konuşulmaktadır. Ayrıca bölgeye göçlerle gelen kimseler tarafından Çerkesce ve Kürtçe konuşulmaktadır.

 Marmara Bölgesi 
Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede ayrıca Yunanca, Arapça, Kürtçe, Ermenice, Gürcüce, Lazca, Pomakça, Boşnakça, Arnavutça konuşulmaktadır.

 Karadeniz Bölgesi 
Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede ayrıca az sayıda Çerkesçe, Hemşince, Gürcüce ve Lazca konuşulmaktadır.

 İşaret dili 
Türkiye'de sözlü diller yanı sıra işaret dili de kullanılmaktadır. Tarihsel olarak Osmanlı döneminden başlayan ve o dönem Osmanlı işaret dili olarak geçen daha sonralarında cumhuriyetin ilanından itibaren ise Türk işaret diline geçilmiştir. Ülkede ayrıca Türk işaret dili harici Türkiye'nin Mardin ilinde konuşulan Mardin işaret dili ve Toros dağlarındaki köylerde kullanılan Orta Toroslar İşaret Dili diğer işaret dillerini oluşturmaktadır.

 Türk İşaret Dili 
Türk İşaret Dili (TİD) Türkiye'deki birçok işitme engelli bireyin ana dilidir. TUİK tarafından 2000 yılında yapılan araştırma sonucunda 89.000 kişi tarafından konuşulan işaret dilinde bilenlerin 54 bini erkek 35 bini kadındır.

 Mardin İşaret Dili: Türkiye'nin Mardin ilinde geliştirildi; Dilin tanınmasından sonra bölgede Mardin İşaret Dili kursları ve sertifikaları verilmeye başlandı. 
 Orta Toroslar İşaret Dili: Türkiye'deki Toros dağlarındaki birkaç köyde geliştirildi; Rabia Ergin tarafından keşfedilen bir dildir.

 Ayrıca bakınız 

 Türkiye demografisi
 Vatandaş Türkçe konuş!

 Kaynakça 

 Dış Bağlantılar 
 Türkiye'de konuşulan diller  
 Türkiye'de kullanılan diller
 Türk Diasporası