Northrop Grumman EA-6B Prowler

Northrop Grumman EA-6B Prowler, çift motorlu, dört koltuklu ve orta kanatlı bir elektronik savaş uçağıdır. 1971 ile 2019 yılları arasında ABD Deniz Piyadeleri ve ABD Donanması tarafından kullanılan uçak, A-6 Intruder gövdesinden türetildi.

Uçağın bir önceki modeli olan EA-6A, 1960'larda A-6 gövdesinin geçici dönüştürülmesiyle elektronik harp görevleri için geliştirildi. 1966 yılında, daha gelişmiş EA-6B üzerinde çalışmalar başladı. Bu model genişletilmiş dört koltuklu bir kokpite, tam entegre elektronik harp sistemine ve gelişmiş elektronik karşı önlemlere sahipti. Hem kara tabanlı hem de uçak gemisi tabanlı uzun menzilli operasyonlara uygundu. EA-6B, AGM-88 HARM gibi anti-radyasyon füzelerini ateşleyebiliyordu. Elektronik harp ve komuta-kontrol uçağı olarak tasarlanmış olsa da bazı yüzey hedeflerine, özellikle radar istasyonları ve karadan havaya füze fırlatıcılarına tek başına saldırma kabiliyetine sahipti. Ayrıca elektronik sinyal istihbaratı toplama yeteneği de bulunuyordu.

EA-6B Prowler, ilk uçuşunu 25 Mayıs 1968'de yaptı. Üç prototip A-6A'dan dönüştürüldü ve beş adet EA-6B geliştirme programına katıldı. Temmuz 1971'de VAQ-132 filosu bu uçaklarla donatılan ilk operasyonel birim oldu. İlk savaş görevi ise 11 ay sonra, Vietnam Savaşı'nın ikinci yarısında gerçekleşti. Burada sıklıkla düşman radarlarını bozma ve radar/hava savunma sistemleri hakkında istihbarat toplama görevlerinde kullanıldı. Sonraki yıllarda da birçok operasyonda aktif görev aldı: 1983 Grenada'nın işgali, 1986'daki El Dorado Canyon Operasyonu, 1988'de Praying Mantis Operasyonu ve 1991'deki Çöl Fırtınası Operasyonu. Ayrıca daha düşük yoğunluklu operasyonların yanı sıra, 2001 ile 2014 yılları arasında Afganistan Savaşı'nda ve 2014'te Irak'taki Doğal Kararlılık Harekâtı'nda da kullanıldı. EA-6B, Haziran 2015'te ABD Donanması hizmetinden çekilirken, ABD Deniz Piyadeleri ise son uçağını Mart 2019'da emekliye ayırdı. Bu modelin yerini, F/A-18F Super Hornet'in elektronik savaş türevi olan EA-18G Growler aldı.

 Gelişimi 

 Kökeni 
1960'larda ABD Deniz Piyadeleri, EF-10B Skyknight ve AD Skyraider gibi yaşlanan elektronik karşı önlem uçaklarını kullanıyordu. Daha modern bir platform ihtiyacı, EA-6A'nın geliştirilmesine yol açtı. Bu uçak, Grumman A-6 Intruder gövdesinin dönüştürülmesiyle üretildi; çift koltuklu kokpite ve çeşitli elektronik harp sistemlerine sahipti. Aralık 1965'te EA-6A, Deniz Piyadeleri filosuna katıldı ve kısa süre sonra Vietnam Savaşı'nda Rolling Thunder Operasyonu sırasında göreve çıktı. Çatışma boyunca üç filo, bu uçaklarla donatıldı. Toplamda 27 adet EA-6A üretildi: bunların 15'i yeni imal edilirken, geri kalanı mevcut A-6 gövdelerinden dönüştürüldü. Bu EA-6A'ların çoğu 1970'lerde hizmetten çekildi; son birkaç uçak, ABD Donanması'nın iki elektronik saldırı filosunda kullanıldı. Bu son örnekler de 1990'larda hizmetten çekildi. EA-6A, daha gelişmiş EA-6B tasarlanıp üretilene kadar esasen geçici bir savaş uçağıydı.

1966'da ABD Donanması, EKA-3B Skywarrior'ların yerini alacak daha gelişmiş bir elektronik harp uçağına ihtiyaç duydu ve bu amaçla önemli ölçüde yeniden tasarlanmış EA-6B Prowler projesi başlatıldı. Tasarım değişiklikleri arasında, dört koltuklu genişletilmiş bir kokpit için ön gövdenin uzatılması ve dikey stabilizatörün ucuna anten kaportası eklenmesi bulunuyordu. Uçak, yüksek ses altı hızlara ulaşabilmesini sağlayan çift Pratt & Whitney J52 turbojet motorla donatıldı.Hansen 2006, s. 10. 14 Kasım 1966'da Grumman, EA-6B prototipini geliştirmek üzere 12,7 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı. Uçak, ilk uçuşunu 25 Mayıs 1968'de gerçekleştirdi ve Temmuz 1971'de uçak gemilerinde düzenli hizmete girdi.Eden and Moeng 2002, s. 1152. EA-6B'nin üç prototipi A-6A'lardan dönüştürüldü, ayrıca beş geliştirme uçağı üretildi. 1966 ile 1991 yılları arasında toplam 170 adet EA-6B seri üretim uçağı üretildi.

 Görev tarihçesi 

küçükresim|upright=1.13|EA-6B Prowler uçakları, 1995 yılından bu yana ABD'nin gerçekleştirdiği tüm askeri operasyonlara iştirak etmiştir. Resimde İncirlik Hava Üssü'nden kalkan iki Prowler Kuzey Irak'taki uçuşa yasak bölgede gözlem uçuşu yaparken görülüyor.

ABD Hava Kuvvetleri bünyesinde benzer görevleri yürüten EF-111 Raven uçaklarının 1998 yılında hizmetten ayrılmasının ardından Prowler, ABD envanterindeki tek ileri cephe radar karıştırıcı uçak konumunu almıştır. Dolayısıyla Prowler uçakları bu tarihten itibaren ABD'nin gerçekleştirdiği neredeyse tüm askeri operasyonlara iştirak etmiştir.

EA-6B Prowler uçakları toplamda 170 adet üretilmiştir,   EA-6B Prowler sadece ABD tarafından Amerika Birleşik Devletleri Donanması ve ABD Deniz Piyadelerinde kullanılmıştır.

Prowler uçakları, Irak ve Afganistan'daki ABD güçlerine karşı yaygın olarak kullanılan uzaktan kumandalı patlayıcıların etkisiz hale getirilmesi görevinde de kullanılmaktadır. Güçlü radar karıştırıcı ekipmanı sayesinde belli bir bölgedeki tüm radyo vericilerini etkisiz hale getirebilen uçaklar, böylelikle patlayıcıların cep telefonu, telsiz vb. radyo sinyaliyle çalışan donanımlar ile patlatılmasını engelleyebilmektedir.

EA-6B Prowler uçakları 2009 yılı itibarıyla kademeli olarak hizmetten ayrılmaya başlamıştır. Bu tarihten itibaren elektronik harp, istihbarat ve radar karıştırıcı görevleri F/A-18E/F Super Hornet uçağı temel alınarak geliştirilen ve 2009 yılında hizmete giren EA-18G Growler üstlenmeye başlamıştır. 2015 yılında Amerika Birleşik Devletleri Donanması, 2019 yılında da  ABD Deniz Piyadeleri bu uçakları emekliye ayırarak EA-6B Prowler uçakları tamamen emekli olmuştur.

 Önemli Kazalar 

Şu ana kadar hiçbir Prowler uçağı çatışmada düşürülmemiş olmasına karşın 40'tan fazla uçak çeşitli kazalar sonucu yitirilmiştir.

 26 Mayıs 1981 tarihinde USS Nimitz uçak gemisine inmekte olan bir EA-6B Prowler uçağı, pilotun kontrolü kaybetmesi sonucu geminin güvertesine çakılmış, çıkan yangında 14 denizci ölmüştür.
 3 Şubat 1998 tarihinde İtalya'da konuşlu NATO'ya bağlı ABD güçleri bünyesinde görev yapan bir EA-6B Prowler uçağı, Cavalese kasabası yakınlarında alçak uçuş yaptığı sırada bir teleferik hattına çarpmış, kaza sonucu kopan hattan düşen teleferik kabininde 20 kişi ölmüştür. Hafif hasarlı olarak üsse dönen uçağın pilotu askeri mahkeme tarafından suçlu bulunmuş ve 6 ay hapis cezasına çarptırılmıştır.

 Teknik Özellikler 

küçükresim|upright=1.13|EA-6B Prowler uçakları, gelişmiş elektronik karıştırıcı donanımlarıyla olduğu gibi, taşıdıkları AGM-88 HARM anti-radar füzeleriyle de düşman radar ve uçaksavar sistemlerine karşı önemli bir vurucu güç teşkil etmektedir.

 Genel özellikler:
 Mürettebat: 4 kişi (1 pilot, 3 elektronik harp uzmanı)
 Uzunluk: 17.7 m
 Kanat açıklığı: 15.9 m
 Yükseklik: 4.9 m
 Kanat alanı: 49.1 m²
 Boş ağırlık: 15.130 kg
 Azami kalkış ağırlığı: 27.900 kg
 Motorlar: İki adet Pratt & Whitney J52-P408A turbojet
 Performans:
 Azami hız: 566 knot (1.050 km/h)
 Seyir hızı: 418 knot (774 km/h)
 Menzil: 3.254 km
 Azami seyir irtifası: 11.500 m (37.600 ft)
 Silah sistemleri:
 Dört adede kadar AGM-88 HARM anti-radar füzesi
 Beş adede kadar AN/ALQ-99 radar karıştırıcı podu

 Kaynakça 
 EA-6B Prowler hakkında bilgi (İngilizce)
 Associated Press: Navy Takes Aim At Roadside Bombs (İngilizce) 
 EA-6B Prowler, Amerikan Bilimadamları Federasyonu (FAS) (İngilizce)

Kategori:Amerika Birleşik Devletleri savaş uçakları
Kategori:Çift motorlu jetler
Kategori:Grumman uçakları
Kategori:Northrop Grumman uçakları