Aksu (il)

Aksu İli (Uygurca: (K̡ona Yeziq) ئاقسۇ ۋىلايىتى, Aqsu Wilayiti, (Yengi Yeziq) Ak̡su Vilayiti, Çince: 阿克苏地区/阿克蘇地區; Pinyin: Ākèsū Dìqū), Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesinin orta-batısında, bir ildir. Aksu başşehridir.

 İdari bölümler 

Aksu İli'ndeki şehir ve beldeler:

 Aksu (şehir) - 阿克苏市 Ākèsū Shì ;
 Onsu İlçesi - 温宿县 Wēnsù Xiàn ;
 Kuçar İlçesi - 库车县 Kùchē Xiàn ;
 Şayar İlçesi - 沙雅县 Shāyǎ Xiàn ;
 Toksu İlçesi - 新和县 Xīnhé Xiàn ;
 Bay İlçesi - 拜城县 Bàichéng Xiàn ;
 Uçturfan İlçesi - 乌什县 Wūshí Xiàn ;
 Avat İlçesi - 阿瓦提县 Āwǎtí Xiàn ;
 Kelpin İlçesi - 柯坪县 Kēpíng Xiàn.

 Etnik yapısı 

Nüfusunun %80'sini Uygurlar ve % 18'ni Han Çinlileri oluşturur. Aksu İlinde yaşayan 2015 yılı sayımına göre etnik gruplar;2015 Census

 Etnik grup Nüfus Oran (%) Uygur 2.030.600 80,25 % Han 465.983 18,42 % Hui 14.056 0,55 % Kırgız 11.386 0,46 % Tujia 4.265 0,2 % Miao 1.373 0,06 % Moğol 775 0,04 % Tibetli 743 0,03 % Zhuang 405 0,02 % Mançu 374 0,02 % Dongxiang 330 0,02 % diğerleri 1.141 0,05 %

 Tarihi 
Usunlar, güneyde Tarım Havzası'ında yaşayan diğer İnsanlarla sınırdılar.Han Shu - Das Westliche Gebiet: 姑墨國……北與烏孫接；龜茲國……北與烏孫接；焉耆國……北與烏孫接；捐毒國……北與烏孫接；溫宿國……北至烏孫赤穀六百一十裏 Tanrı Dağları'nın kuzeyi, Karaşahr, Kuça, Aksu ve Uçturfan Usunlara aitti.<ref>蘇北海 (Beihai Su): 漢代烏孫居地考 (Wusunlar Han hanedanlığı zamanında). In: '#Historical geography of shiyuh, 1, Ürümqi: Universität Xinjiang 1988</ref>

Erken Han Hanedanından (milattan önce 125 ile milattan sonra 23 yıllarında) Tang Hanedanlığı (618-907 milattan sonra) arasında, Aksu Kumo (姑墨, gūmò) isminde tanınırdı. O İpek Yolu'nun kuzey güzergâhı üzerinde en önemli durak yeri, Taklamakan Çölü'nün kuzey kenarında Kuçar ile Kaşgar arasında Tarım Havzasındadır. Budist Sanskrit içinde, Aksu Bharuka biliniyordu.Notes to the translation from the Hou Hanshu by John E. Hill  Bailey, H. W. (1985): Indo-Scythian Studies being Khotanese Texts Volume VII. Cambridge University Press. 1985.  Eski Han Hanedanı boyunca, Gumo bir "Krallık" (guo) diye adlandırılırdı, 4.500 ev halkı ve 24.500 birey (fert, kişi), 4.500 silah taşıyan yetenekli insanları kapsıyordu. Bakır, Demir ve Orpiment üretildiği söylenirdi.Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N. 1979. China in Central Asia: The Early Stage 125 B.C. – A.D. 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty, p. 162. E. J. Brill, Leiden

Xuanzang (Çince: 玄奘; pinyin: Xuán Zàng; Wade-Giles: Hsüan-tsang) Erken Tang döneminden tanınmış bir Çinli Budist rahip, bilgin, gezgin ve çevirmen, 629 yılında bu krallığı ziyaret eder ve ondan Baluka diye bahseder. O, bu krallıkta birkaç düzine Sarvastivada (Budist bir erken okulu) Budist manastırı ve 1000 üzerinde rahipin olduğu kayıt eder. Xuanzang krallığın doğudan batıya 600 li,(里, lǐ) eski Çin uzunluk ölçü birimi, bir li ~ 500 metredir. ve kuzeyden güneye 300 li büyüklükte olduğunu, Onun başkentinin 6 li çapında olduğunu söyler ve şöyle aktarır;

" yerli ürünleri, iklimi, insanların gelenek, görenek, adet, alışkanlık, töre, örf ve adetleri, yazı dili ve yasaları Kuci (Kuçar) gibi aynı olup ama konuşma dili biraz farklıdır. " O ince pamuktan ve kenevirden yapılma kumaşın komşu ülkelerden alındığını fark eder.Li, Rongxi. Translator. 1996. The Great Tang Dynasty Record of the Western Regions. Numata Center for Buddhist Translation and Research. Berkeley, California.

7., 8. ve erken 9. yüzyıllarda, bütün bölge kontrolü Çin Tang Hanedanı, Turfan imparatorluğu ve Uygur Kağanlığı; sık sık yarışılan bu şehirlerin kontrolü sık sık el değiştirmiştir.

 Ekonomi 
1953 yılında Sincan Üretim ve İnşaat Kolordusu (XPCC Çince: basit 新疆生产建设兵团; geleneksel 新疆生產建設兵團; Pinyin: Xīnjiāng Shēngchǎn Jiànshè Bīngtuán), denilen birinci tarımsal bölümü kurulmuştur ve Aksu'dan yönetilir.

XPCC 1954 yılında Mao Zedong emiri altındaki Wáng Zhèn (王震) tarafından kurulmuştur.Asia Sentinel - The Conqueror of China’s Wild West  

Aksu ilinin Ekonomisi %57,4'nü Tarım ürünleri ve %14,6'sını Endüstri ürünleri kapsar. Tarım ürünlerinden en önemlisi pamuktur, bunun yanında pancar, pirinç, mısır, buğday, kavun, meyvelerden elma, ceviz, üzüm, armut önemli ürünlerdir, ayrıca İpek böceği yetiştirilir. Endüstri ürünleri dokumacılık, çimento ve kimyasal maddelerden oluşur.

Aksu İlinde 1,97 milyar hektar ekilebilir alan, 5308,5 hektar doğal yeşillik, toplam 1.094 hektar Orman alanları vardır. Karakul Koyunları ile ün salmıştır.

Aksu bölgesi, yer altı maden kaynakları bakımından çok zengindir, 79 çeşit maden bulunmuştur. Bunlar Boksit, Fluorit, Antimon, Fosfat-kayaları, Aluminyumoksit, Bakır, Demir, Çinko, Manganez, Kadmiyum, Magnezyum'dur.

 Notlar 

 Kaynakça 
 Hill, John E. 2003. "Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the Hou Hanshu." 2nd Draft Edition.  
 Puri, B. N. Buddhism in Central Asia, Motilal Banarsidass Publishers Private Limited, Delhi, 1987. (2000 reprint).
 Stein, Aurel M. 1907. Ancient Khotan: Detailed report of archaeological explorations in Chinese Turkestan'', 2 vols. Clarendon Press. Oxford.  

 Dış bağlantılar 
 Panoramio'da Aksu'dan Fotograflar