Huiler

küçükresim|upright=0.68|Ma Zhongying
Huiler, (Arapça: هوي; ; Xiao'erjing: حُوِ ذَو), Çin Halk Cumhuriyeti'nin 56 resmî etnik grubundan biri olan bir etno-dinî topluluktur. Huiler, dil ve fiziksel yapı açısından Han ulusu ile aynı olup İslam dinine bağlıdırlar. Dilleri Çince olan Huilerin dinî kelime hazinelerinde geniş kapsamlı Arapça, Farsça ve Türkçe kökenli kelimeler de mevcuttur.

 Tarih 

Yaklaşık 600 yıl önce Yuan Hanedanı'nın son ve Ming Hanedanı'nın ilk yıllarında bugünkü Huiler etnik grup olarak oluşturulmaya başlanmıştır.

Qing Hanedanı yükselişinde, (1644 - 1911), Müslümanlarla ve Müslüman olmayan Çinlilerin arasındaki geçimsizlik başlamıştır. Hanedanlık, dinsel kurban kesimini, yeni camilerin yapımını ve İslam'ın beş şartından biri olan Mekke'ye hacca gitmeyi yasaklar.Keim(1954), pg.605 Qing Hanedanı yöneticileri Mançular (Mançuca: 10px  Manju; Çince: basit: 满族; geleneksel: 滿族; pinyin: Mǎnzú, Moğolca: Манж, Rusca: Маньчжуры)'ın eline geçer, bunlar Çin'deki bir azınlık, "böl ve yönet" bir taktikle Hanları, Müslümanları, Tibetlileri ve Moğolları birbirleriyle çatıştırır. Bu baskıcı politikalar beş kanlı Huilerin isyanıyla sonuçlanır, bunlar birçoğu Panthay isyanı Yunnan eyaletinde 1855 ile 1873 yılları arasında ve Dungan isyanı, çoğunlukla Sincan, Shaanxi ve Gansu sınırları içinde 1862 ile 1877 yılları arasında meydana gelir. Mançu hükûmeti böyle isyanları bastırmak için soykırımı işlerLevene, Mark. Genocide in the Age of the Nation-State. I.B.Tauris, 2005. ISBN 1-84511-057-9, sayfa 288Giersch, Charles Patterson. Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier. Harvard University Press, 2006. ISBN 1-84511-057-9, sayfa 219Dillon, Michael. China’s Muslim Hui Community. Curzon, 1999. ISBN 0-7007-1026-4, sayfa xix bir milyon Panthay isyanınındaDamsan Harper, Steve Fallon, Katja Gaskell, Julie Grundvig, Carolyn Heller, Thomas Huhti, Bradley Maynew, Christopher Pitts. Lonely Planet China. 9. 2005. ISBN 1-74059-687-0Gernet, Jacques. A History of Chinese Civilization. 2. New York: Cambridge University Press, 1996.ISBN 0-521-49712-4 insanı öldürür, birkaç milyon Dungan isyanınında ve beş milyon Guizhou baskısınında Miaoları öldürürler. Bu "Müslümanlardan temizleme"  (洗回, xi Hui) Mançu yönetiminin uzun zamandır savunduğu resmî politikasıdır.Jonathan N. Lipman, "Familiar Strangers: A History of Muslims in Northwest China (Studies on Ethnic Groups in China)", University of Washington Press (February 1998), ISBN 0-295-97644-6.

 Din 

Tang Hanedanı (618-907 milâttan sonra) zamanında, İslâm dinine "Dashi jiào" (Dashi Dini. Dashi, Araplara verilen isimdir), Ming Hanedanlığında (1368 - 1644), "Tianfang jiào" (Arabistan dini) veya "Hui Hui jiào" (Hui hui dini. Müslüman olan diğer etnik gruplarınada Hui Hui derlerdi.); Ming Hanedanlığı sonunda ve Qing Hanedanlığı (1616 - 1911) başladığında, "Qingzhen jiào" (temiz ve doğru din), Cumhuriyet döneminde (1912 - 1949), "回教 Huí jiào" (Huilerin dini) veya Yisilan-Dini (伊斯蘭教 Yīsīlán jiào) adını verdiler. İslam dini Çin'e yayılması batı sınırından Kara Hıtay Devleti tarihi ile ilgilidir. Tang Hanedanlığı sona erdiğinde, Hui Hus (müslüman olan eski bir oymak) batıya doğru göç ettiler. Bir grup Hui Hus Pangtegin'nin yönetimi altında batıya Çuy (Rusça: Чу, Kırgızca: Чүй, Kazakca: Шу) Nehrine Karluk ülkesine kadar geldiler, Karluk boyu, Hui Hus, diğer boylar ve oymaklar birleşerek tarihi Karahıtay (Çince: 西遼 pinyin: xī liáo; anlamı: Batı Liao, 黑契丹 hēi qìdān; anlamı Kara Kitan, Moğolca: Хар Хятад; Kara Kitad, Farsça: قرا ختاى Qarā Khitā'ī) devletini kurdular. Karahıtay devleti 9. yüzyıl ortasından 13. yüzyıl başlarına kadar 370 yıldan fazla sürdü.http://219.238.219.78:81/zgyslj/english/PDF/english.pdf Çin'de İslâm - Yazar: Mi Shoujiang ve You Jia Çeviren: Min Chang 

Hui kadınları ve kız çocukları için birçok dini okullar vardır, bunların çoğu Camilerdedir, okullar Huilerin kendi verdikleri bağışlarla finanse edilmekte ve işletilmektedir. Huiler de kadınlar ahong (Farsça: اكهُند; akhund(öğretmen); Türkçe: imam, hoca veya müslüman din öğretmeni) olarak çalışırlar, bu demektir ki kendi bölgelerinde kadınlar (nǚ) dini ve ruhani önder (nǚ āhōng: kadın imam) olarak camilerde ayrı bir bölümde (tamamen erkeklerden ayrı), camilerin bir odasında veya nu si (kadın cami) denilen mekanlarda, bazıları ücret karşılığı, diğerleri gönüllü olarak hizmet verirler.http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200804/china.s.nu.ahong.htm  Anne Miller Darling 

Nakşibendi tarikatının iki önemli kolundan biri olan Aktağlık (Afakiyye) Qinghai ve Gansu'da yaşayan Salarlar ve Huiler'in çok önemli katkıları olmuştur.Encyclopedia Iranica  

 Kur'an (古蘭經 / 古兰经)
 Camii (清真寺 veya 回教堂)

 Soyadları 
Huiler arasında, Bay (白 bái), Muhammed'in baş harfi olan Ma (馬 mǎ), Mu (穆 mù), Mu (木 mù), Şa (沙 shā Sadık?), Ding (丁 dīng din), Ha (哈 hǎ), Yu (羽 yǔ), Guo (郭 guō), Yang (杨 yáng) ve Tuo (脫 tuō) gibi soyadlar yaygındır.

 Huilerin özerk yönetim birimleri 

sağ|küçükresim|upright=1.36|Çin'deki Hui özerk il ve ilçelerinin konumları

1958 yılında Ningksia Huy Özerk Bölgesi dışında aşağıdaki eyaletler ve özerk bölgelerde 2 özerk ili, 6 özerk ilçesi ve 5 ortak özerk ilçesi kurulmuştur.

 Çinghay
 Datong Hui ve Tu Özerk İlçesi (; Xining il düzeyi şehrine bağlı)
 Hualong Hui Özerk İlçesi (; Haidong il düzeyi şehrine bağlı)
 Menyuan Hui Özerk İlçesi (; Haibei Tibet Özerk İli'ne bağlı)
 Minhe Hui ve Tu Özerk İlçesi (; Haidong il düzeyi şehrine bağlı)
 Guizhou
 Weining Yi, Hui ve Miao Özerk İlçesi (; Bijie il düzeyi şehrine bağlı)
 Hebei
 Dachang Hui Özerk İlçesi (; Langfang il düzeyi şehrine bağlı)
 Mengcun Hui Özerk İlçesi (; Cangzhou il düzeyi şehrine bağlı)
 Kansu
 Linxia Hui Özerk İli
 Zhangjiachuan Hui Özerk İlçesi (; Tianshui il düzeyi şehrine bağlı)
 Sincan Uygur Özerk Bölgesi:
 Sanci Hui Özerk İli
 Yençi Hui Özerk İlçesi (Bayangolin Moğol Özerk İli'ne bağlı)
 Yünnan
 Weishan Yi ve Hui Özerk İlçesi (; Dali Bai Özerk İli'ne bağlı)
 Xundian Hui ve Yi Özerk İlçesi (; Kunming il düzeyi şehrine bağlı)

 Hui beldeleri 

Çin'in 11 eyaletinde toplam 92 tane Hui  vardır:

+Tüm Çin çapındaki Hui beldeleriEyaletİlİlçeHui beldeleriÇinghayHaidong ŞehriÇinghayHaidong ŞehriPing'an SemtiÇinghayHaidong ŞehriPing'an SemtiÇinghayHaidong ŞehriPing'an SemtiÇinghayHaidong ŞehriPing'an SemtiÇinghayHainan Tibet Özerk İliÇinghayXining ŞehriÇinghayXining ŞehriHuangzhou SemtiFujianQuanzhou ŞehriGuangşi Zhuang Özerk BölgesiGuilin ŞehriGuizhouAnshun ŞehriGuizhouBijie ŞehriGuizhouLiupanshui ŞehriGuizhouLiupanshui ŞehriGuizhouQianxinan Buyei ve Miao Özerk İliHebeiBaoding ŞehriHebeiBaoding ŞehriHebeiCangzhou ŞehriHebeiCangzhou ŞehriCang İlçesiHebeiCangzhou ŞehriCang İlçesiHebeiCangzhou ŞehriCang İlçesiHebeiCangzhou ŞehriHebeiCangzhou ŞehriHebeiCangzhou ŞehriHuanghua ŞehriHebeiCangzhou ŞehriHuanghua ŞehriHebeiCangzhou ŞehriHebeiHandan ŞehriHebeiHandan ŞehriHebeiLangfang ŞehriHebeiLangfang ŞehriHebeiShijiazhuang ŞehriHebeiShijiazhuang ŞehriHebeiShijiazhuang ŞehriHebeiZhangjiakou ŞehriHebeiZhangjiakou ŞehriHenanÇengçou ŞehriHenanLuoyang ŞehriHenanNanyang ŞehriHenanNanyang ŞehriHenanPingdingshan ŞehriHenanPingdingshan ŞehriHenanShangqiu ŞehriHenanShangqiu ŞehriMinquan İlçesiHenanXinxiang ŞehriHenanXuchang ŞehriHenanXuchang ŞehriHenanZhumadian ŞehriHubeiJingmen ŞehriZhongxiang ŞehriHubeiJingzhou ŞehriHonghu ŞehriHubeiShiyan ŞehriHunanChangde ŞehriHunanChangde ŞehriHunanChangde ŞehriHunanChangde ŞehriTaoyuan İlçesiHunanHunanYiyang Şehriİç MoğolistanHulunbuir ŞehriJiangsuYangzhou ŞehriJilinÇangçun ŞehriJilinÇangçun ŞehriKansuGannan Tibet Özerk İliKansuGannan Tibet Özerk İliLintan İlçesiKansuPingliang ŞehriKansuPingliang ŞehriHuating ŞehriKansuPingliang ŞehriKansuQingyang ŞehriPekin-Chaoyang SemtiPekin-Tongzhou SemtiSiçuanGuangyuan ŞehriSiçuanGuangyuan ŞehriQingchuan İlçesiSiçuanLiangshan Yi Özerk İliSiçuanLiangshan Yi Özerk İliXichang ŞehriSiçuanMianyang ŞehriYanting İlçesiSiçuanNanchong ŞehriSiçuanNgawa Tibet ve Qiang Özerk İliSiçuanNgawa Tibet ve Qiang Özerk İliSongpan İlçesiSincan Uygur Özerk BölgesiBayangolin Moğol Özerk İliHoşut İlçesiSincan Uygur Özerk Bölgesiİli Kazak Özerk İliÇapçal Şibe Özerk İlçesiSincan Uygur Özerk Bölgesiİli Kazak Özerk İliGulca İlçesiSincan Uygur Özerk Bölgesiİli Kazak Özerk İliKorgas İlçesiSincan Uygur Özerk BölgesiTurfan ŞehriPiçan İlçesiYünnanHonghe Hani ve Yi Özerk İliYünnanKunming ŞehriYünnanQujing ŞehriYünnanWenshan Zhuang ve Miao Özerk İliYünnanZhaotong ŞehriYünnanZhaotong ŞehriYünnanZhaotong ŞehriLudian İlçesiYünnanZhaotong ŞehriYünnanZhaotong ŞehriZhaoyang SemtiYünnanZhaotong ŞehriZhaoyang SemtiYünnanZhaotong ŞehriZhaoyang Semti

 Ünlüler 
 Zheng He 鄭和 / 郑和 - 馬三寶 / 马三宝 - Ming Hanedanı döneminde amiral ve kâşif.
 Ma Huan, yazar, ayrıca amiral Zheng He'ye eşlik etmiştir.
 Ma Zhongying 馬仲英 / 马仲英 - Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti'ni yıkan general.
 Shi Zhongxin, 2002 yılından beri Harbin şehrinin belediye başkanı.
 Li Zhi (1527–1602), Fujian Eyaletinden bir bilgin.
 Hai Rui (1514–1587), Ming Hanedanı döneminde bir siyasetçi.
 Hui Liangyu, Çin'in Başbakan yardımcısı ve Politbüro üyesi.

 Ayrıca bakınız 

 Çin'de İslam
 Çin İslam mutfağı
 Dunganlar

 Notlar 

 Dış bağlantılar 
 Hui etnik azınlık 


Kategori:Çin'deki etnik gruplar
Kategori:Çinli Müslümanlar