Dedegül, Ardahan

Dedegül, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Dedegül köyünün eski adı Dadaguli'dir. Gürcüce bir yer adı olan Dadaguli (დადაგული), "yanmış", "yanıklı" anlamına gelir."დადაგული" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine Dada Gul (ددە كول) olarak geçen köy, geç dönemde "Dedegül"e dönüşmüştür.

Dadaguli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 184.  ISBN 978-9941-0-7362-5 Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından ele geçirmiştir. Köyde bu dönemden kalmış bir kilise bulunuyordu.

Dadaguli köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyde 45 Hristiyan hane yaşıyor ve hane reisleri Parşevan, Gogina, Revaz, Laşkara, Papuna, İvane, Davit, Goça gibi Gürcü adlarını taşıyordu. Köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Bir adet su değirmeni bulunuyordu.

Dadaguli veya Dada Gul köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Dada Gul (ددە كول) olarak geçer. Bu defterde aynı idarî konuma sahip olan köy Hicri 1117 (1705/1706) tarihinde Mahmud adlı birine zeamet olarak verilmişti. Hicri 1124 (1712/1713) tarihinde ise, köyün hasılası 9.000 akçe idi.

Dadaguli veya Dada Gul köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihindeki nüfus sayımında Rus idaresince Dadagül  (Дадагюль) adıyla kaydedilen yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Değirmeköy nahiyesinin 10 köyünden biri ve bu nahiyenin idarî merkeziydi. Nüfusu, 161'i erkek ve 149'u kadın olmak üzere, 47 hanede yaşayan 310 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Nüfus açısından Değirmendere köyünden sonra bu nahiyenin ikinci büyük köyüydü. Rus idaresi sırasında Ardahan bölgesini gezmiş olan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise, 1917 yılında, köyde 40 hanede 599 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmış ve yıkıntı halinde bir kilisenin bulunduğunu belirtmiştir. Ne var ki bu kiliseden günümüze bir iz kalmamıştır.Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 191, ISBN 978-9941-478-17-8.

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Rus idaresinin son bulmasının ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kalan yerleşim, Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali daha sona ermeden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında, 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.

Dadaguli veya Dada Gul köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Dede Gül (دەده كول)  adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Yalnızçam nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 760. 1940 genel nüfus sayımında "Dededül" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 677 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 349.  1965 genel nüfus sayımında Dedegül köyünün nüfusu 780 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 289 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 355. 1992 yılında Ardahan ilçesi il olunca, Dedegül de bu ilin merkez ilçesine bağlı bir köy haline gelmiştir.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 12 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 173 2021 175 2020 180 2019 184 2018 181 2017 172 2016 170 2015 170 2014 180 2013 185 2012 188 2011 182 2010 189 2009 192 2008 196 2007 195 2000 254 1990 320 1985 407

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti