Havariyyun Kilisesi

Havariyyun Kilisesi (; Agioi Apostoloi, Kutsal Havariler), İstanbul'da 550 yılında inşa edilmiş Hristiyan bazilikasıdır. İmparatorluk polyandriyonu (imparatorluk nekropolü) olarak da bilinir.

 Tarihçe 
Kilise ilk olarak Kutsal Havariler Kilisesi adıyla yaklaşık 330 yılında Roma İmparatorluğu'nun yeni başkenti Konstantinopolis'in kurucusu Büyük Konstantin'in emriyle dördüncü tepenin zirvesinden Constantinus surlarının 400 metre kadar içinde inşaasına başlandı. I. Konstantin 337 yılında öldüğünde kilise henüz tamamlanmamıştı ve kilise babasının naaşını oraya gömen oğlu ve halefi II. Konstantinus tarafından tamamlanmıştır. Kilise, İsa'nın On iki Havari'sine adanmıştır. İmparatorun niyeti kilisede tüm Havarilerin kutsal kalıntılarıni toplamaktı. Ancak, yalnızca Aziz Andreas, Aziz Luka ve Aziz Timoteos'un (son ikisi, Oniki Havari üyesi değildir) kalıntıları edinildi ve sonraki yüzyıllarda kilisenin yalnızca bu üçüne adandığı varsayıldı. 6. yüzyıl ortalarında, I. Jüstinyen döneminde yeniden yapılan kilise, haç biçiminde planlanmış ve imparatorluk mezarlığı işleviyle öne çıkmıştır.
alt=|küçükresim|Havariyyun Kilisesi'nin "Yunan haçı" biçiminde kat planını gösteren kesit

 Dördüncü Haçlı Seferi 

1204 yılında Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Konstantinopolis'in Latinler tarafından ele geçirilmesiyle, Havariyyun Kilisesi (Ἅγιοι Ἀπόστολοι) başta olmak üzere birçok kutsal yapı ağır biçimde yağmalanmıştır. Bizans tarihçisi Niketas Choniates'e göre, Haçlı askerleri imparatorların lahitlerini açarak içlerindeki altın, gümüş ve değerli taşları sökmüş; mezarların çoğunu tahrip etmiştir.Nicetas Choniates, O City of Byzantium: Annals of Nicetas Choniates, çev. H. J. Magoulias, Detroit, 1975, ss. 348–349. Havariyyun Kilisesi o dönemde imparatorluk mezarlığı olarak kullanıldığından, bu yağma imparatorların kalıntılarının dağılmasına sebep oldu.Steven Runciman, The Fall of Constantinople 1204, Cambridge University Press, 1969, ss. 82–84. Ayrıca bu dönemde kilisenin mimari bütünlüğü bozulmuş, kubbeler ve portikler çökmüş, iç mekândaki mozaikler ve süslemeler de yok olmuştur.Judith Herrin, Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire, Penguin Books, 2008, s. 212.

 Osmanlı dönemi 
İstanbul'un Osmanlılar tarafından alınmasından sonra kısa süre için Rum Ortodoks Patrikhanesi olarak kullanılmıştır. Ancak Rum Patriği II. Gennadios'un kilisenin bakımsızlığını ve atıllığını sebep göstererek Patrikhane için yeni bir yer talep etmesi sonrasında Pammakaristos Kilisesi yeni patriklik makamı olarak verilmiştir. Patrikhanenin de taşınmasından sonra kullanım dışı kalan Havariyyun Kilisesi, 1462 yılında yıkılmış ve yerine Fatih Camii yapılmıştır. Ali Saim Ülgen ise Halim Baki Kunter'le beraber hazırladığı "Fatih Camii" adlı makalesinde caminin kilise üzerine inşa edilmediğini belirtmiştir. İmparatorlara ve kutsal kişilere ait lahitler İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde korunmaktadır.

 İmparatorluk nekropolü 
Havariyyun Kilisesi, Bizans İmparatorluğu boyunca imparatorluk nekropolü olarak kullanılmış ve birçok hükümdarın mezarına ev sahipliği yapmıştır. Bunlardan bazıları:Eusebius, Vita Constantini, IV.60–61; Chronicon Paschale ad an. 395; Cyril Mango, Byzantium: The Empire of New Rome, 1980; Donald M. Nicol, Byzantium and Venice, Cambridge University Press, 1988.

 I. Konstantin 
 II. Constantius
 I. Theodosius
 Arcadius
 II. Theodosius
 Marcianus 
 I. Justin 
 I. Jüstinyen ve eşi Theodora

 Galeri 

 Kaynakça 

Kategori:Fatih'teki kiliseler
Kategori:İstanbul ilindeki Rum Ortodoks kiliseleri
Kategori:İstanbul ilindeki Bizans kiliseleri
Kategori:I. Justinianus döneminde yapılar
Kategori:Konstantinopolis kilise ve manastırları
Kategori:Yıkılmış kiliseler
Kategori:4. yüzyılda Bizans İmparatorluğu'nda kurulan oluşumlar
Kategori:550'lerde mimarlık
Kategori:6. yüzyılda tamamlanan kiliseler
Kategori:1461'de feshedilmiş oluşumlar
Kategori:15. yüzyılda yıkılmış yapılar
Kategori:Ali Kuşçu, Fatih