Ahameniş Hanedanı

Ahameniş hanedanı ( Haxāmanišyaʰ; Farsça: هخامنشی‎ Haxâmaneši; Grekçe: Ἀχαιμενίδης Akhaimenídēs; Latince: Achaemenides) Ahameniş İmparatorluğu'nu yönetmiş antik Pers kraliyet hanedanıdır.

Ahameniş hanedanının tarihi esas olarak Herodot, Ktesias ve Ksenofon gibi Yunan tarihçileri aracılığıyla bilinir. İbranice İncil ve diğer Yahudi dini metinleri ve yerli İran kaynakları hanedandan bahsetmiştir. Herodot'a göre, Ahamenişler Pasargadae kabilesinden bir klandı ve muhtemelen Pasargad bölgesinin çevresine yerleşmişlerdi. Muhtemelen MÖ 9. yüzyılda diğer Pers kabilelerine hükmettiler. Hanedanın kurucusu kabul edilen Ahameniş (Haxāmaniš), büyük olasılıkla MÖ 7. yüzyılın sonlarında Pers kabilelerinden birinin yerel lideriydi. Onun soyundan gelen Teispes, I. Kambises ve II. Kiros aracılığıyla Pers kabileleri birleşmiş ve imparatorluğun temelleri atılmıştır.Encyclopaedia Iranica, “Achaemenid Dynasty”, çevrimiçi sürüm, erişim tarihi: 6 Kasım 2025.

Hanedanın kendisini tanımlamak için kullandığı unvan "xšāyaθiya xšāyaθiyānām" (kralların kralı) ifadesidir; bu unvan hem Pers krallarının bölgesel beyler üzerindeki üstünlüğünü hem de ilahi meşruiyet iddialarını yansıtır.Amélie Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period, Routledge, 2007, ss. 47–49.

Ahamenişler etnik olarak İranî Ari kökenlidir; dilleri Eski Farsça olup Hint-İranî dil ailesine aittir. Kendisini "Arya" (soylu, özgür insan) olarak tanımlayan ilk Pers kralı I. Darius'tur."Ben Pers’im, Arya soyundanım, Arya diline sahibim."Bu soy tanımı, hanedanın yalnızca etnik kimliğini değil, aynı zamanda kültürel ve dinsel bir aidiyeti de temsil eder. Ahamenişler, Medler (İran'ın kuzeyindeki diğer İranî halk) ile akraba kökene sahipti ve erken dönemlerinde onlardan politik ve kültürel etkiler almışlardır.Maria Brosius, The Persians: An Introduction, Routledge, 2006, ss. 10–13.

Hanedanın yönetimi altındaki halklar çok ulusluydu: Persler ve Medlerin yanı sıra Elamlılar, Babilliler, Lidyalılar, Mısırlılar, Fenikeliler, Yahudiler, İyonlar, Ermeniler ve Hint halkları gibi onlarca farklı etnik ve dilsel topluluk imparatorluk bünyesinde yer aldı. Bu çeşitlilik, imparatorluğun idari sistemine yansıdı; her bölge “satraplık” adı verilen eyaletler hâlinde yerel yöneticiler tarafından idare ediliyordu.Pierre Briant, From Cyrus to Alexander, ss. 95–102.

 Etimoloji 
Ahameniş adı, hanedanın kurucusu kabul edilen efsanevi Pers lideri Ahameniş'den (Eski Farsça: Haxāmaniš) gelir.Encyclopaedia Iranica, “Achaemenes (Haxāmaniš)”, çevrimiçi sürüm, erişim tarihi: 6 Kasım 2025.  Bu isim, Eski Farsçada iki unsurdan oluşur:

 haxā = "dost, birleştirici, iyi niyetli"
 man = "düşünce, zihin" (aynı kök Manah = "akıl, bilinç")

Birlikte anlamı: "İyi düşünceli" veya "dostça düşünen, barışçıl".Rüdiger Schmitt, “Old Persian Onomastics”, Encyclopaedia Iranica, 2011.

Yunanca kaynaklarda bu ad Αχαιμενίδης (Achaimenídēs) biçiminde geçer; Batı dillerine bu Yunanca formdan geçerek İngilizce Achaemenid, Türkçede ise Ahameniş biçimini almıştır.Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, Eisenbrauns, 2002, s. 17.

Bu adın kendisi, hanedanın kendine ait Eski Farsça unvanı olan Haxāmanišiya (Ahameniş soyundan) kelimesinde korunmuştur. Yazıtlarda krallar kendilerini şu şekilde tanıtır: "Ben Darius’um, Ahameniş soyundanım."Darius şeceresini atası olarak gördüğü Ahameniş'e kadar uzatmıştır. Ancak Ahameniş adında bir kral olduğuna dair hiçbir kanıt yoktur.

 Hanedan 
+Ahameniş hükümdarları Kral Saltanat Notlar Ahameniş 730-650 M.Ö. Ahameniş hanedanının kurucusu Teispes 650–625 M.Ö. I. Kiros 625-580 M.Ö. I. Kambises 580–559 M.Ö. II. Kiros 559-530 M.Ö. Büyük Cyrus; Ahameniş İmparatorluğu'nun kurucusu II. Kambises 530-522 M.Ö. Mısır'ı, Pelisyum Muharebesi sonucunda fethetti, böylece Firavun unvanını kazandı Bardiya 522 M.Ö. Kısa saltanatı sırasında  adında bir sahtekar olabilir. I. Darius 522-486 M.Ö. Ahameniş İmparatorluğu en geniş sınırlarına ulaştı; Yunanistan'a ilk akın I. Serhas 486-465 M.Ö. Başarısız Yunanistan işgalini başlattı I. Artaserhas 465-424 M.Ö. II. Serhas 424 M.Ö. Sogdianus 424–423 M.Ö. I. Artaserhas'ın gayri meşru oğlu II. Darius 423-404 M.Ö. II. Artaserhas 404–358 M.Ö.  III. Artaserhas 358-338 M.Ö.  IV. Artaserhas 338-336 M.Ö. III. Darius 336-330 M.Ö. Büyük İskender'e yenildi; Yunanlar Ahameniş'i fethetti. V. Artaserhas 330-329 M.Ö. Büyük İskender'e karşı direnişe öncülük etmeye çalıştı; yakalanıp idam edildi

 Ayrıca bakınız 
 Ahameniş İmparatorluğu
 Argead hanedanı
 Teispidler
 Kapadokya Krallığı

 Kaynakça 

Genel