1963 Türkiye yerel seçimleri

1963 Türkiye yerel seçimleri, 17 Kasım 1963 tarihinde yapılmıştır. 1961 Anayasası'nın kabulünden sonra yapılan ilk yerel seçimdir.

Yüksek Seçim Kurulunun (YSK) gözetimi ve denetimi altında gerçekleştirilen ilk yerel seçim olan bu seçimler 1960 öncesi döneme göre pek çok yenilik içermiştir. Belediye meclisi ve il genel meclisi seçimlerinde, çoğunluk sistemi yerine ilk kez d'hondt usulü nispi temsil sistemi uygulanmıştır.Ulusal Siyaset - Yerel Siyaset İlişkisi Bağlamında 1963 Yerel Seçimleri Aynı zamanda, belediye başkanlığı seçimleri ilk kez tek dereceli olarak yapılmıştır. Yani, belediye başkanları doğrudan halk tarafından seçilmiştir.Tayfun Çınar, “Yerel Seçimlerde Kent Büyüklüğü İle Oy Vermenin Yönü Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği 1963-1999”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt: 62, Sayı: 3, (2007), sf. 149. Bu yerel seçimlerden önce belediye başkanı seçilen meclis üyelerinin kendi aralarından birini belirlemesi yoluyla seçilmekteydi.

Seçimlerin Türkiye genelindeki galibi ise, 1960 Darbesi sonrası dönemde kapatılan Demokrat Parti'nin oylarına talip olan Adalet Partisi (AP) olmuştur. Adalet Partisi; İzmir dahil 40 ilin belediye başkanlıklarını kazanmıştır. Onu Ankara ve İstanbul'un da aralarında bulunduğu 25 ilde kazanan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) izledi. Adıyaman'da Yeni Türkiye Partisi (YTP) adayı, Kırşehir'de de bağımsız aday seçimi kazandı.

Ankara Belediye Başkanlığına CHP'li Halil Sezai Erkut, İzmir Belediye Başkanlığına AP'li Osman Kibar seçildi. AP'den İstanbul Belediye Başkanlığına seçilen Nuri Eroğan, Denizcilik Bankası Hukuk Müşavirliği görevinden yasal sürede istifa etmediği gerekçesi CHP'nin itirazıyla başkanlıktan düşürüldü. Yerine CHP adayı Haşim İşcan belediye başkanı oldu.

Hem gerçekleştirildiği toplumsal ve siyasal atmosfer ve hem de sonuçları bakımından bu yerel seçimler, Türk siyasi hayatında, genel seçim havası estirmiştir. Öyle ki, seçim sonuçları, merkezi hükûmetin istifa etmesine yol açmıştır.Akbulut, Ö. (2006). "Seçim sonuçlarının değerlendirmesi 1963 yılı raporu". TODAİE-YERELNET, 07.02.2006. Seçimlerden sonra, hükûmet ortakları Yeni Türkiye Partisi (YTP) ile Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) oylarının düştüğü gerekçesiyle hükûmetten çekildiler. 27. hükûmet'in istifasından sonra CHP ile bağımsız milletvekillerinin desteklediği 28. hükûmet kuruldu.

Sonuçlar
 İl Genel Meclisi 
1963 yerel seçimleri il genel meclisi sonuçları:

 Toplam Sandık   Kayıtlı seçmen sayısı  13.067.911 Oy kullanan seçmen sayısı    10.143.540 Katılım Oranı (%)  77,62 Geçerli oy sayısı   9.556.532 İl genel meclisleri üyesi  1.576

PartiGenel başkanAldığı oy sayısı Aldığı oy oranı Kazanılan üyelik sayısıAdalet PartisiRagıp Gümüşpala 4.335.193 % 45,36  803Cumhuriyet Halk Partisiİsmet İnönü 3.460.586 % 36,21  573Yeni Türkiye PartisiEkrem Alican  624.950 % 6,54  103Bağımsızlar 515.987 % 5,40  53Millet PartisiOsman Bölükbaşı  300.570 % 3,15  26Cumhuriyetçi Köylü Millet PartisiAhmet Tahtakılıç  284.945 % 2,98  17Türkiye İşçi PartisiMehmet Ali Aybar  34.301 % 0,36  1Toplam9.556.532 % 100,00 1.576

 Belediye başkanlıkları seçimi 
PartiAldığı oy sayısıAldığı oy oranı Belediye başkanlığı sayısıAdalet Partisi1.366.225% 45,75505Cumhuriyet Halk Partisi1.062.432% 35,57335Bağımsızlar306.405% 10,26113Yeni Türkiye Partisi109.476% 3,67 58Millet Partisi77.741% 2,60 8Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi47.070% 1,58 9Türkiye İşçi Partisi17.136% 0,57 0Toplam 2.986.485 % 100,001.045

 Belediye Başkanları 
 İl  Parti Adana  Adıyaman  Afyon  Ağrı  Amasya  Ankara  Antalya  Artvin  Aydın  Balıkesir  Bilecik  Bingöl  Bitlis  Bolu  Burdur  Bursa  Çanakkale    İl  Parti Çankırı  Çorum  Denizli  Diyarbakır  Edirne  Elazığ  Erzincan  Erzurum  Eskişehir  Gaziantep  Giresun  Gümüşhane  Hakkâri  Hatay  Isparta  İçel  İstanbul    İl  Parti İzmir  Kars  Kastamonu  Kayseri  Kırklareli  Kırşehir  Kocaeli  Konya  Kütahya  Malatya  Manisa  Maraş  Mardin  Muğla  Muş  Nevşehir  Niğde    İl  Parti Ordu  Rize  Sakarya  Samsun  Siirt  Sinop   Sivas  Tekirdağ   Tokat   Trabzon   Tunceli  Urfa Uşak   Van   Yozgat   Zonguldak  

 Dış bağlantılar 
 YerelNET - Yerel Seçim Sonuçları 
 Ulusal Siyaset - Yerel Siyaset İlişkisi Bağlamında 1963 Yerel Seçimleri

 Kaynakça 

Kategori:Türkiye'de yerel seçimler
Yerel Seçimleri
Türkiye yerel seçimleri