Çekim eki

Çekim ekleri, gerek isim soylu gerekse fiil soylu kelimelerin sonuna eklenerek cümle içinde diğer kelimelerle anlam bağlantısı kurmalarını sağlayan eklerdir. Kendi başlarına bir anlam ifade etmezler.

Çekim ekleri kelimelerin cümle içinde zaman, yön, aitlik, tekil ya da çoğulluk gibi anlamları üstlenmelerini sağlar.

 Çoğul ekleri 

Çoğul ekleri cümlede bahsi geçen varlıkların birden fazla sayıda olduğunu belirtirler. Türkçedeki çoğul ekleri "-ler" ve "-lar"'dır.
 ağaçlar, çocuklar, öğrenciler.

Ancak bahsi geçen varlığın miktarı belirtilmişse çoğul eki kullanılmaz:
 Dolaptan üç elma aldım. 
 Elmaları lavaboda yıkadım.

  İsim hal ekleri

Türkçede ismin başlıca beş hâli vardır: yalın hâl (eksiz), belirtme hâli (-i), yönelme hâli (-e), bulunma hâli (-de), ayrılma hâli (-den).
 Buzdolabı bozulmuş. (yalın)
 Şu defteri verir misin? (belirtme)
 Üzümleri sepete koydum. (yönelme)
 Kalemliğim sende kalmış. (bulunma)
 Evden geliyorum. (ayrılma)

Bunların haricinde eşitlik eki "-ce" ve vasıta eki "-le" de bazı kaynaklarda hâl eki olarak adlandırılır.

 İyelik (tamlanan) ekleri 

İsminin sonuna eklendiği varlıkların kime ait olduğunu ifade eder:

 Kitabım,kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları

İyelik ekleri, ismin önüne benim, onun, bizim, sizin, onların zamirleri getirilerek bulunabilir:

 benim okulum

İyelik ekleri isim tamlamalarında tamlanan kelimeye eklendikleri için "tamlanan eki" olarak da bilinirler:

 Ahmet Bey'in ceketi (isim tamlaması)

 İlgi (tamlayan) eki 
İlgi ekleri "ın, in, un, ün" biçimindedir. Belirtili isim tamlaması kurarken, tamlayan görevindeki kelimeye eklenirler.

 kapının kolu
 müdürün odası
 bebeğin beşiği
 sarayın bekçisi

 Eşitlik eki 
-ce biçimindedir.

"-e göre" anlamı katar:
 Sence bu doğru mu? 
"Gibi, benzer şekilde" anlamı katar:
 Çocukça davranma.
 Akıllıca yatırımlar yapıyorsun.
 Elime büyükçe bir taş aldım.
"Birliktelik, beraberlik" anlamı katar:
 Okulca geziye gittik.
Miktarları vurgulamak için kullanılır:
 Babam bu fabrikada yıllarca çalıştı.
 Onlarca ülke gezdim.

Eşitlik eki olan -ce, isimden isim yapan yapım eki -ce ile karıştırılmamalıdır:
 Arkadaşça davrandı. ("gibi" anlamında eşitlik çekim eki)
 Türkçe öğreniyorum. (Türk özel isminden yeni bir isim türeten yapım eki)

 Vasıta eki 

Vasıta eki olan -le, "ile" edatının kelimeye birleşik yazılan hâlidir. "vasıta, durum ve birliktelik" anlamları katar:

 Küçük kardeşim renkli kalemlerle duvarları boyamış. (vasıta)
 Yarın annemle alışverişe çıkacağız. (birliktelik)
 Müdür hızla odadan çıktı. (durum)

 Haber (bildirme) kipi ekleri 

Yükleme zaman anlamı katan -r, -yor, -mekte, -di, -miş ve -ecek ekleridir:
 Her gece yatmadan önce kitap okurum. (geniş zaman)
 Amcamlar bize geldiler. (bilinen geçmiş zaman)
 Buğday fiyatları artmış. (öğrenilen geçmiş zaman)
 Kardeşim mutfakta bulaşıkları yıkıyor. (şimdiki zaman)
 Belediyemiz sorunların üzerine kararlılıkla gitmektedir. (şimdiki zaman)
 Yarın müzeye gideceğiz. (gelecek zaman)

 Dilek kipi ekleri 

Konuşmacının cümlenin eylemi ile ilgili duygu ve düşüncelerini bildiren gereklilik, dilek-şart ve istek kipi ekleridir (Emir kipinin eki yoktur.):

 Yarın erken kalkmalıyım. (gereklilik)
 Keşke sen de bizimle gelsen. (dilek-şart)
 Sofrayı toplayayım. (istek)

 Ek-fiiller 

Ek-fiiller, İsim cümlelerinde yüklem yapma görevinde kullanılan -idi, -imiş, -ise ve -dir ekleridir. Bunun yanı sıra basit zamanlı fiillerden bileşik zamanlı fiil yapmaya yararlar.

 Bugün hava ne kadar da güzelmiş. (isim soylu sözcükten yüklem yapmış)
 Geçen sene bu vakitte evlenmiş'tik. (bileşik zamanlı fiil oluşturmuş)
 Bir varmış bir yokmuş (isim soylu sözcükten yüklem yapmış)

 Ayrıca bakınız  
Yapım eki

Kategori:Dilbilgisi
Kategori:Türkçe