Eski Osmanlı topraklarında şu an bulunan devletler listesi

Osmanlı hâkimiyeti ve himayesi altında kalmış ülkeler (kısaca Osmanlı coğrafyası) ve Osmanlı'ya bağlı kalma süreleri aşağıda belirtilmiştir.

 Doğrudan Osmanlı Devleti'ne bağlı toprakların listesi 

 Avrupa 
 Bayrak  Devlet  Dönemi  Toplam Süre   O dönemki adı  50px  Türkiye  1299/1516-1922Nutuk, s. 495.  406/623 yıl  Anadolu Eyaleti,Mehmet İpşirli, "Beylerbeyi", İslam Ansiklopedisi, c.6, İstanbul 1992, s.69. Karaman Eyaleti, Sivas Vilayeti vs. 50px  Bulgaristan     1363Sedlar, Jean W., East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500, (University of Washington Press, 1994), 385.-1878/1908/1913  515/545 yıl/  Sofya Vilayeti, Tuna Vilayeti, Doğu Rumeli Vilayeti 50px  Kuzey Makedonya  1371-1913  542 yıl  Manastır Vilayeti 50px  Yunanistan     1393/1456/1460Osmanlı Tarihi, Lacivert Yayınları, syf:87 1830Constantin Giurescu. Istoria Românilor. Bucureşti, 1938.Nicolae Iorga. Istoria Românilor. Bucureşti, 1934. /1913  370/437/520 yıl  Mora-Teselya 50px  Sırbistan     1459-1878TAYLOR, A. J. P. (1954): The Struggle for Mastery in Europe 1914-1918, Oxford University Press, p. 253./1913  419 yıl  Belgrad Paşalığı, Niş Eyaleti 50px  Karadağ  1479-1878  399 yıl  Karadağ Kazası, İşkodra Vilayeti, Yenipazar Sancağı 50px  Bosna-Hersek  1463-1878/1908 415/445 yıl  Bosna Eyaleti,Aličić, Ahmed S. Uređenje bosanskog ejaleta od 1789. do 1878., Orijentalni Institut u Sarajevu, Sarajevo, 1983, p 35.Šabanović, H. Bosanski pašaluk, ND BiH, Sarajevo, 1959. Hersek EyaletiDr. Lazar Tomanović, Petar Drugi Petrović - Njegoš kao vladalac, Novi Sad - Srbinje, 2004. 50px  Hırvatistan  1540-1687 147 yıl Bosna Eyaleti, Kanije Vilayeti 50px  Kosova (de facto)  1389-1913  524 yıl Kosova Vilayeti  50px  Romanya  1394/1538/1541-1878  484/340/337 yıl Eflak Voyvodalığı, Boğdan Voyvodalığı, Erdel Voyvodalığı 50px  Moldova  1538-1812  274 yıl  Besarabya 50px  Ukrayna  1478-1774  296 yıl Kırım Hanlığı, Podolya, Kazak Hatmanlığı, Özi Vilayeti 50px  Macaristan  1526-1686/1718  160/192 yıl  Budin Paşalığı, Kanije Vilayeti, Eğri Vilayeti, Temeşvar Vilayeti 50px  Slovakya 1663-1685  22 yıl  Uyvar Vilayeti, Orta Macar Krallığı 50px Arnavutluk1385/1479-1912 527 yıl  İşkodra Vilayeti, Kosova Vilayeti, Yanya Vilayeti

 Kafkasya 

   Devlet  Dönemi  Toplam Süre   O dönemki adı  50px  Gürcistan 1480-1829/1878/1918  349/398 yıl/1 yıl  Çıldır Eyaleti, Abhaz Memleketi, Açıkbaş Hanlığı 50px  Ermenistan 1553-1555, 1578-1605, 1724-1736   41 yıl  Revan Vilayeti 50px  Azerbaycan  1578-1604, 1724-1736   26 yıl  Şirvan 50px  Rusya (Kafkasya)  1475-1829, 1918  355 yıl  Dağıstan, KabartayBroxur, Marie Bennixen; Avtorkhanov, Abdurahman, "The North Caucasus Barrier: The Russian Advance towards the Muslim World", C. Hurst & Co. Publishers, 1996
pp. 18-44.

 Ortadoğu 

   Devlet  Dönemi  Toplam Süre  O dönemki adı  50px  Irak     1514-1918  404 yıl  Musul, Bağdat, Basra 50px  Suriye     1516-1918  402 yıl Halep Vilayeti, Şam Vilayeti 50px Ürdün     1516-1918  402 yıl  Şam Vilayeti 50px İsrail     1516-1918  402 yıl  Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı  50px  Lübnan     1516-1918  402 yıl  Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı 50px  Filistin  1516-1917  401 yıl  Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı 50px Kuveyt  1538-1899/1913  361/375 yıl Kuveyt Kazası, Basra Vilayeti 50px  Suudi Arabistan  1517-1803/1811-1919  393 yıl  Mekke Şerifliği, Al-Ahsâ Vilayeti, Necit Kazası 50px  Katar  1871-1913  42 yıl  Katar Kazası 50px  Bahreyn  1534-1559, 1830-1861  56 yıl  Bahreyn Emirliği 50px  Yemen  1538-1635/1869-1918  146 yıl  Yemen Vilayeti 50px  UmmanOzbaran, Salih "The Ottoman response to European Expansion. Studies on Ottoman-Portuguese relations in the Indian Ocean and Ottoman administration in the Arab lands during the Sixteenth Century" xv, Analecta Isisiana XII, The Isis Press, 1994, Istanbul, Turkey  1551-1552/1581-1588  8 yıl  Maskat 50px Batı İran  1585-1603/1635-1639/1724-1730/1915-1917/1918  28 yıl  Azerbaycan/Luristan/Irak-ı Acem 50px  KKTC (de facto)  1571-1878/1914  307/343 yıl Kıbrıs  50px  Kıbrıs Cumhuriyeti  1571-1878/1914  307/343 yıl  Kıbrıs

 Afrika 

   Devlet  Dönemi  Toplam Süre  O dönemki adı  50px  Mısır     1517-1882/1914/1923  365/397 yıl  Mısır 50px  Libya     1530/1551-1912  382 yıl  Trablusgarp-Bingazi-Fizan 50px Cezayir     1515-1830  315 yıl  Cezayir, Fizan Kazası  50px Tunus     1512-1535 1569-1573Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War  - Charles A. Truxillo
Jain Publishing Company, p. 73. 1574-1881  307/330 yıl  Tunus 50px  Sudan  1517-1882/1914/1923  365/397 yıl  Nübye, Darfur, Kordofan 50px  Güney Sudan  1821-1914  93 yıl  Bahr-ül Gazel 50px  Eritre  1555-1885  330 yıl  Habeş Eyaleti 50px  Cibuti  1555-1884   329 yıl Habeş Eyaleti 50px  Somali  1554-1885  361 yıl  Habeş eyaleti/Zeyla Kazası 50px FasAndrew C. Hess, “The Battle of Lepanto and Its Place in Mediterranean History,” in: Past and Present, No. 57. (Nov., 1972), pp. 53-73Öztuna,Yılmaz, Büyük Türkiye Tarihi, cilt 4/14 (De grote geschiedenis van Turkije; deel 4 van 14), İstanbul 1983, pp. 343-357.Kingross, Lord, "The Ottoman Centuries", New York 2002, pp. 273-277. 1545-1549,Jamil M. Abun-Nasr (20 August 1987). A History of the Maghrib in the Islamic Period.  Cambridge University Press. p. 156. ISBN 978-0-521-33767-0.Ahmad Al-Mansur: Islamic Visionary  - p. 11
Richard Lee Smith
Pearson Longman,The Last Great Muslim Empires . p. 103. 
By H. J. Kissling, Bertold Spuler, N. Barbour, J. S. Trimingham, H. Braun, H. Hartel 1554, 1558-?La bataille de l'Oued el-Makhâzen: dite bataille des Trois Rois  (4 aout 1578)‬. P.196. Pierre Berthier‬. Editions du Centre national de la recherche scientifiqueal-Ḥayāh al-iqtiṣādīyah lil-wilāyāt al-ʻArabīyah wa-maṣādir wathāʼiqihā fī al-ʻahd al-ʻUthmānī, Volume 3. P.107.‬ ‪Markaz al-Dirāsāt wa-al-Buḥūth ʻan al-Wilāyāt al-ʻArabīyah fī al-ʻAhd al-ʻUthmānī,‬‎مجلة التاريخية المغربية Issues 37-40‬‪ Imprimerie de l'UGTT. 1576-1603Öztuna, Yılmaz. ‪Bașlangıcından zamanımıza kadar Türkiye tarihi, Volume 7 ‬.Öztuna, Yılmaz. Sultan Genç Osman ve Sultan IV. Murad .Les Sources inédites de l'histoire du Maroc de 1530 à 1845 . E. Leroux.La bataille de l'Oued el-Makhâzen: dite bataille des Trois Rois  (4 aout 1578)‬. Pierre Berthier‬. Editions du Centre national de la recherche scientifique.al-Ḥayāh al-iqtiṣādīyah lil-wilāyāt al-ʻArabīyah wa-maṣādir wathāʼiqihā fī al-ʻahd al-ʻUthmānī, Volume 3. P.119.‬ ‪Markaz al-Dirāsāt wa-al-Buḥūth ʻan al-Wilāyāt al-ʻArabīyah fī al-ʻAhd al-ʻUthmānī,‬ 1609-1627 (Marakeş) 1638-1654 1792-1795 (kuzeyinde)Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman  - Mohamed El Mansour Middle East & North African Studies Press, 1990 - Morocco - 248 pages: Pg 104  20 yıl  Fas Sultanlığı 50px Doğu Fas 1517-1830  313 yıl  Cezayir Paşalığı 50px  Doğu Etiyopya“Osmanlı Devleti’nin Müslüman Harar Emirliğiyle Münasebetleri ve Hristiyan Habeşistan (Etiyopya) İmparatorluğu İle Yakınlaşmasına Etkisi”, Pax Ottomana Studies in Memoriam Prof. Dr. Nejat GÖYÜNÇ, Sota-Yeni Türkiye Yayınları, Haarlem-Ankara 2001, s.443-464  1874-1882   8 yıl Harar Emirliği 50px  NijerKavas, Büyük Sahra’da Gat Kazasının Kurulması ve Osmanlı Tevarik Münasebetleri", İslam Araştırmaları Dergisi, 3, 171-196 (1999)Kavas, "Osmanlı-Tîbû Münasebetleri: Büyük Sahra’da Reşâde (Çad) ve Kavar (Nijer) Kazalarının Kurulması", İslam Araştırmaları Dergisi, 4, 69-104 (2000)   1875-1906  31 yıl  Fizan Sancağı/Kavar Kazası 50px  ÇadTriaud, Jean-Louis, "La légende noire de la Sanûsiyya", Editions de la Maison de sciences de l'homme, Paris, pp. 721-735 )  1875-1912  37 yıl  Fizan Sancağı/Reşade Kazası  50px  KenyaInalcik, Halil An Economic And Social History Of The Ottoman Empire, Vol 1 1300-1600 pp. 331Parry, Vernon J., Cook, M. A., A History of the Ottoman Empire to 1730 Cambridge University Press, pp. 122Casale, Giancarlo, "A Caliph, a Canal, and twenty thousand Cannibals: Global Politics in the 1580s", Journal of World History - Volume 18, Number 3, September 2007, pp. 267-296Braudel, Fernand, "The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II", University of California Press, July 1996, Volume II"

  1584-1589  5 yıl  Mombasa 50px  Uganda  1872-1882  10 yıl  Hatt-ı Üstüva Vilayeti

 Diğer 

 Himaye Bölgeleri 

 Doğu Avrupa 

 Lehistan Krallığı 
küçükresim|upright=0.91|Lehistan-Litvanya Birliği Bayrağı
Osmanlı Devleti, Doğu Avrupa'da 1576 yılında Lehistan krallığını himaye altına alarak, nüfuzunu Belarus, kuzey Ukrayna, Letonya, Litvanya, Estonya topraklarına kadar genişletmiş ve Baltık Denizi'ne kadar uzanmıştır.Wawrzyniak, Krzyzstof Ottoman-Polish Diplomatic Relations in the Sixteenth Century, The Institute of Economics and Social Sciences of Bilkent University, Ankara, June 2003 Sokullu Mehmet Paşa Fransız Valois hanedanı mensubu Henryk II Walezy'nin taç giymek üzere Fransa'ya kaçmasının ardından Polonya'da çıkan veraset kavgalarına müdahale etmiş ve o dönem Osmanlı Devleti'ne bağlı olan Erdel'in voyvodası Stefan Báthory'yi "Lehistan Kralı" olarak seçtirmiştir. Adı geçenin hükümdarlığının son yıllarına doğru Osmanlı nüfuzu zayıflamış, 1586'da tahta geçen Zygmunt III Vasa döneminde tamamen kaybolmuştur.

 Eski Altın Orda Hanlıkları 

Çeşitli tarihlerde Kazan HanlığıGenç, Yusuf İhsan, Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü; Ankara, 2005 (1521-1531, 1533-1546, 1546-1551), Kasım Hanlığı (1486-1512)Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar: İslam Devletleri", Cilt 1, Kültür Bakanlığı Yayınla"Devletler ve Hanedanlar: İslam Devletleri", Cilt 1, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996, pp. 551-552 Nogay Hanlığı (1548-1711),Mühimme Defteri XXXVIII; 98 Astrahan Hanlığı (1532-1549) ve Başkırdistan Hanlığı (1656-1738)Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar: İslam Devletleri", Cilt 1, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996, pp. 554 Osmanlı himayesine girmişti.

 Haraç veren devletler 

Avusturya (1533-1606) ve Venedik (1517-1699) Osmanlı Devleti'ne, Rusya (1480-1677) ve Polonya (Lehistan) ise Osmanlı Devleti'ne bağlı konumdaki Kırım Hanlığı'na vergi veren (Haraçgüzar) devletler olmuşlardır. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri 5 Eylül 1795 imzalanan ABD-Osmanlı Sözleşmesi ile Osmanlı'ya vergi ödemiştir. Fransa da Osmanlı Devleti'ne haraç veren devletler arasında olmuştur.

 Asya 

 Orta ve Güneydoğu Asya 

Osmanlı Devleti 16. yüzyıldan itibaren önce İran'a sonra Rusya'ya karşı Orta Asya'da bulunan Türk Hanlıklarıyla ilişkiye girmiş, Orta Asya'daki bu hanlıklar özellikle 19. yüzyılda kendilerine yönelik Rus ve Çin tehdidine karşı Osmanlı Devletine tabiiyet arzetmişlerdi (Buhara ve Kaşgar Hanlıkları gibi). Bunun dışında Güneydoğu Asya'da Açe Sultanlığı önce Portekiz daha sonra Hollanda tehdidine karşı Osmanlı tarafından himaye edilmişti. Ayrıca yine Orta Asya'da Rus tehdidine karşı, Güneydoğu Asya'da da sömürgeci Batı devletlerine karşı farklı zamanlarda çeşitli hanlıklar ve sultanlıklar Osmanlıyla işbirliğine girmiş ve tabiiyet arzetmişlerdi.

 Arabistan içleri ve Umman 

Arabistan içleri, yerli hânedânlar ve bunların başında bulunan şeyh veya emîr denilen mahalli idareciler tarafından idare ediliyordu. Arabistan'ın batı kesimini Cidde'de oturan Osmanlı beylerbeyi ve doğu kesimini de Bağdad veya Basra beylerbeyi ve bir zamanlar da Lahsâ beylerbeyi idare ediyordu. Bunlar, yerli emir ve şeyhleri sadece koordine etmekteydiler. Mekke ve Hicaz'ın tümü ise, tamamen Hâşimîler neslinden gelen ve Şerîf denilen idareciler tarafından yönetiliyordu. Umman'da ve Basra Körfezi'nde ise gücünü 16. yüzyılın sonundan itibaren itibaren Portekize kaptırmıştır. Katar ve Bahreyn de ise, 1871'de Katar emirinin daveti üzerine Katar'a Osmanlı askeri yerleşmiş ve El Sani ailesi Osmanlı kaymakamı olarak görev yapmaya başlamıştır. Fakat Osmanlı himayesi hem pek etkili olmamış, hem de kısa sürmüştür. 19. yüzyılda hem Mısır hem Osmanlı kuvvetlerinin Arabistan içlerine yaptıkları seferlerle buradaki yerel yönetimlere son verilmiştir.

 Afrika 

 Fas Sultanlığı 

Kuzey Afrika'da Fas Sultanlığı ilk kez 1553 yılında himaye altına alınmıştır. Dost Vattasiler'in devrik kralı Abou Hassoun'un yardım desteğini yanıtsız bırakmayan Cezayir Valisi Salih Paşa o yıl Fes kentine girerek adı geçeni tahta çıkarmıştır. Ancak 1554 Eylül'ünde Saadi lideri Muhammad al-Şeyh Fez kentini geri almıştır. Böylece Fas'taki Osmanlı himayesi bir yıl sürebilmiştir.

1576 yılında ise bu defa Saadilerden Abdülmelik, Fas Kralı yeğeni Muahmmed al-Mütevekkil'i devirmek ve tahta geçmek için Osmanlılardan yardım istemiş, hatta Osmanlıların Tunus'u fethiyle sonuçlanan sefere (1574) de katılmıştır. 1576 yılında tekrar Fez'e giren Osmanlı ordusu al-Mütevekkil'i devirerek Abdülmelik'i tahta çıkarmıştır. Böylece Fas tekrar Osmanlı himayesine girmiştir.

Devrik Sultan al-Mütevekkil Portekizlileri yardıma çağırınca, Portekiz Kralı Sevastiao ile al-Mütevekkil'in bir yanda, Osmanlı ordusunun desteklediği Abdülmelik'in diğer yanda çarpıştığı Vadiyüsseyil Muharebesi meydana gelmiştir. (4 Ağustos 1578) Savaş neticesinde üç kral da maktul düşmüş, Portekiz ordusu iki yıl sonra İspanya egemenliğine düşecek kadar (1580) örselenmiş, Portekiz Donanması Tanca açıklarında Osmanlılarca imha edilmiş, Osmanlı yanlısı Ahmed al-Mansur tahta çıkmıştır. Osmanlılar, geride devre dışı kalmış, hatta egemenliğini kaybetmiş bir Portekiz ile Cezayir için tehdit arzetmeyen ve Osmanlı'ya eğilimli bir Fas sultanı bırakarak Fas topraklarından çekilmişlerdir. Fas, 1576'dan 1603'e kadar bir Osmanlı vasalı olarak kaldı.

Portekiz tehdidinden ve iç karışıklıklardan kurtularak istikrara kavuşan Fas Sultanlığı bugünkü Moritanya, Senegal, Gambiya'yı fethetmiş, 1591'de Songhay İmparatorluğu'nu yıkarak bugünkü Nijer, Mali ve Burkina Faso topraklarını ele geçirmiştir. Bu süre zarfında Fas, hükümdarın öldüğü 1603 yılına kadar bir Osmanlı vasalıydı. 1609'da Marakeş hükümdarı 1627'ye kadar Osmanlı vassalı oldu ve tüm Fas'ı yöneten oğlu 1638'de 1654'e kadar Osmanlı vassalı oldu.

1692'de Cezayir Dey'i Fas'a savaş açtı ve Moulouya savaşında Fas ordusunu tamamen yendi. Fas Kralı teslimiyet göstergesi olarak yeri üç kez öptü ve Fas'taki Moulouya nehrine kadar uzanan Osmanlı yönetimini kabul etti.Oujda, une ville frontière du Maroc, 1907-1956: mutations, relations et ruptures de sociétés en milieu colonial . Yvette Katan. Editions La Porte. 1701'de Fas Kralı Cezayir'e 50.000 askerle saldırdı, ancak Chelif savaşında sadece 7.000 Türk tarafından yenildi, 3.000 Fas kafası kesilerek ödül olarak alındı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun sınırı Moulouya nehrinde kaldı.Revue africaine: journal des travaux de la société historique algérienne, Volume 31 . Kraus Reprint. 
”Les algériens ont remporté un • grand butin de tout espèce, une quantité considérable de chevaux » et de prisonniers, 3,000 têtes de simples soldats et 50 de capitaines”

‪1785'te Fas Kralı, Osmanlı'ya tabi olduğunu söyledi.Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi, Volume 14 ‬. Yılmaz Öztuna‬.

 Merkezi Afrika ve Sahra Çölü 

1552 yılında Cezayir Valisi Salih Reis ilk kez Sahra Çölü'ne yürüyerek Ouargla ve Touggourt kentlerini zaptetmiştir.Jean-Paul Roux, "L'Afrique du Nord ottomane", Novembre 2002, Clio Bibliothèque en ligne 1554 yılında ise Fizan bölgesi Trablusgarp Eyaletine katılmıştır. Turgut Reis'in valiliği sırasında Çad ve Nijer topraklarıyla Nijerya ve Kamerun'un kuzeyine egemen olan Kanem-Bornu Devleti elçi göndererek Osmanlı Devleti'nin metbuluğunu tanıdığını beyan ederek, Sahra-Trablusgarp kervan yolunun eskisi gibi kendilerine açık olmasını talep etti. Bu şekilde ilk Osmanlı-Bornu ilişkileri kurulmuştur. 1555 yılında bir anlaşma da imzalandı. Bu, bir ticaret anlaşması ve dostluk ittifakı niteliği de taşıdı. 1574 yılında Sultan III. Murat zamanında
da Kanem Bornu'dan bir elçi heyeti İstanbul'a geldi. Osmanlı Devleti, Kanem Bornu'dan Mekke
ve Medine'ye giden Hac ve Ticaret yolunun güvenliğini sağlamayı taahhüt emiş, buna karşılık
Kanem Bornu, Kuzey Sudan'dan gelen ve Büyük Sahra yolu ile Kuzey Afrika'daki Osmanlı limanlarına
ulaşan altın yolunun güvenliğini sağlamıştır. Stratejik amaçlı bu ittifak, Amerika'nın keşfinden
sonra Avrupa'ya çok miktarda gelen kıymetli madenler karşısında Osmanlı devletinin altın ihtiyacını güvenlik altına alma kaygısından kaynaklanmıştır. Öte yandan, Batı Afrika'da etkili olan Portekiz, Büyük Sahra'dan geçen altın yolunu Fas'ın da yardımı ile Atlas Okyanusu'na kaydırma çabasındaydı.Hazar, Numan, "Türkiye'nin Afrika'ya Açılımı" Stratejik Analiz, Temmuz 2008, pp. 21 
1580'de Bornu Sultanı İdris Alaoma Osmanlı Devleti'ne yeniden elçi göndererek tâbi olduğunu yinelemiş ve bu sefer ateşli silah gönderilmesi talebinde bulunmuştur. Dönemin padişahı III. Murad bugün Nijerya'da yer alan Bornu'nun başkenti Ngazargamu'ya 200 kişilik bir elçilik ve silahtar heyetiyle birlikte talep edilen silahları göndermiş ve bu şekilde ateşli silahlar tarihe ilk kez Sahra'ya girmiştir.Bahl, Taru, "Encyclopaedia of the Muslim World", Anmol Publications (2004), pp. 56 Bu talebin yerine getirilmesiyle Sultan Alaoma XIX. yüzyılın sonuna kadar bölgede tek egemen devlet olacak sultanlığının sınırlarını genişletmiş, Sahra ticaret yollarını da güvenlik altına alarak ülkesini refaha kavuşturmuştur.

Daha sonra, Avusturya (1593-1606), Lehistan (1620-21) ve İran savaşları (1578-90, 1603-12, 1615-18, 1623-39), Celali isyanları, ayrıca Trablusgarp Vilayetinin merkez denetiminden uzaklaşması sonucunda iç sorunlarla da boğuşan Osmanlı Devleti'nin bölgeyle ilişkisi kesilmiştir. Osmanlı Devleti, bölgedeki hukukunu Fransız sömürgeciliği Batı Afrika'ya yayılırken bölgedeki Müslüman krallık ve sultanlıkların ve bu arada Bornu'nun, yardım talebi üzerine hatırlamıştır. Ancak 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından ordusu iyice örselenmiş olan Osmanlı Devleti, diplomatik girişimlerle sonuç almaya çalışmış, ancak bölgenin tedricen Fransız işgaline girmesini engelleyememiştir.

 Doğu Afrika 

Doğu Afrika'da ise 16. yüzyılın başlarından itibaren bölgede bulunan çok sayıda küçük sultanlık Osmanlı Devletinden Portekiz tehlikesine karşı yardım almaya başlamış ve Osmanlı Devleti 1585-1586 yılları arasında Somali'den Maputo'ya (Mozambik'e) kadar olan bölgede denetimi elinde bulundursa da 1589'dan itibaren üstünlüğü Portekizlilere kaptırmıştır.

Orta Afrika'da ise 19. yüzyılın 2.yarısından itibaren Uganda'da Hattı-İstiva Eyaleti kurulmuş, devletin nüfuz alanı, bu eyaletin çevresinde bulunan yerli hanedanlarla yapılan himaye antlaşmalarıyla, bugünkü Kongo, Orta Afrika Cumhuriyeti, Ruanda ile Burundi'ye kadar genişlemiştir. Ancak özellikle Uganda çevresindeki hanedanlar sık sık taraf değiştirmekte; bazen Avrupa tarafında olurlarken, bazen Osmanlı tarafına geçmekteydiler.

 Hilafeten bağlı yerler 

Hindistan Müslümanları (Pakistan, Hindistan ve Bangladeş),Özcan, Azmi; "Pan İslamizm, Osmanlı Devleti, Hindistan Müslümanları ve İngiltere (1877-1914), TDV İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları (2005) Sri Lanka,Casale, Giancarlo, "Two Examples of Ottoman Discovery Literature from the mid-Sixteenth Century Maldiv Adaları,Casale, Giancarlo, "Two Examples of Ottoman Discovery Literature from the mid-Sixteenth Century" Afganistan, Singapur,Reid, Anthony, "The Ottomans in Southeast Asia" Asia Research Institute, Working Paper Series No. 36, February 2005 pp. 9-13 Malezya,Reid, Anthony, "The Ottomans in Southeast Asia" Asia Research Institute, Working Paper Series No. 36, February 2005 pp. 9, 14 Endonezya,Göksoy, İ. H., "Ottoman-Aceh Relations according to the Turkish Sources", First International Conference on Aceh and Indian Ocean Studies, 23-27 February 2007, Banda Aceh, Indonesia Komorlar, Kenya,Uğur, Hatice, "Osmanlı Afrikası'nda Bir Sultanlık: Zengibar", İstanbul: Küre Yayınları, 2005 Tanzanya, Mozambik, Güney Afrika Cumhuriyeti,Uçar, Ahmet, "Güney Afrika'da Osmanlılar / 140 Yıllık Miras" Tez Yayınları (2000) Batı Türkistan Hanlıkları (Hive, Buhara ve Hokand Hanlıkları),"Belgelerle Osmanlı-Türkistan ilişkileri (XVI-XX. yüzyıllar)" - Ankara: Başbakanlık Basımevi, 2004. - XX, (T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı; yayın nu. 70) Doğu TürkistanBuğra, Mehmet Emin Şarki Türkistan Tarihi. pp. 336Âtıf, Mehmet, "Kaşgar Târîhi" Kırıkkale, 1998 pp. 296

 Osmanlı donanmasının ve ordusunun değişik sürelerde bulunduğu ülkeler 
Fransa,"Verhaaren, Isom, "Barbarossa and His Army Who Came to Succor All of Us: Ottoman and French Views", French Historical Studies.2007; 30: pp. 395-425 İspanya,Kumrular, Özlem, "Türk Korkusu/Avrupa'da Türk Düşmanlığının Kökeni", Doğan, Şubat 2008 Portekiz, İtalya, Malta,Arnold Cassola, The 1565 Great Siege of Malta and Hipolito Sans's La Maltea (Publishers Enterprise Group: Malta, 1999) İngiltere,Öztuna, Yılmaz "Atlas Okyanusu'nda Türkler", Hayat Tarih Mecmuası, Eylül 1967 Monako,Bradford, Ernle, The Sultan's Admiral: The life of Barbarossa, London, 1968 Hollanda, Belçika, İsveç, Norveç, İzlanda, İrlanda, Cebelitarık, Danimarka, Hindistan,Inalcik, Halil An Economic And Social History Of The Ottoman Empire, Vol 1 1300-1600 pp. 326 Pakistan,Medieval Sourcebook: Sidi Ali Reis (16th Century CE): Mirat ul Memalik (The Mirror of Countries), 1557 CE, Almanya, Lihtenştayn, Çekya, Avusturya,Kissling, Hans Joachim, "Vom Osmanischen Reiche. In: ders.: Dissertationes orientales et balcanicae collectae III., Die Osmanen und Europa", München 1991, pp. 227 İsviçre, Grönland, Kanada,Goodrich, Thomas D. The Ottoman Turks and the New World: A Study of Tarih-i Hind-i Garbi and Sixteenth-Century Ottoman Americana. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1990. Endonezya, Sri Lanka

 Osmanlı donanmasının ve ordusunun bazı bölgelerini değişik sürelerde elinde tuttuğu ülkeler 
İngiltere, İrlanda, İspanya, İtalya, Fransa (Korsika), Malta, İzlanda, Portekiz

 Osmanlı yayılma sahası ile ilgili kitaplar 
 Ahmet Akgündüz, Bilinmeyen Osmanlı, İstanbul 1999,
 Ahmet Kavas, Geçmişten Günümüze Afrika, İstanbul 2005, 
 Ahmet Kavas, Osmanlı-Afrika İlişkileri, TASAM Yayınları, İstanbul 2006, 
 Hatice Uğur, Osmanlı Afrikası'nda Bir Sultanlık: Zengibar, İstanbul: Küre Yayınları, 2005. Bağlantı 
 Türkiye Gazetesi, Osmanlı İmparatorluğu Ansiklopedisi 
 1970 Hayat Ansiklopedisi 
 Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorluğu 
 İlber Ortaylı, Osmanlılar 
 Ahmet Kavas'ın eserlerinden:
 Osmanlı Devleti’nin Afrika Kıtasında Hakimiyeti ve Nüfuzu”, Yeni Türkiye Dergisi Osmanlı Özel Sayısı, I, 421-430 (2000). Aynı makalenin İngilizce tercümesi. “The Dominance and Influence of the Ottoman Empire on the African Continent”, The Great Ottoman, Turkish Civilisation, Ankara 2000, I, s.248-258. 
 “Osmanlı Devleti’nin Müslüman Harar Emirliğiyle Münasebetleri ve Hristiyan Habeşistan (Etiyopya) İmparatorluğu İle Yakınlaşmasına Etkisi”, Pax Ottomana Studies in Memoriam Prof. Dr. Nejat GÖYÜNÇ, Sota-Yeni Türkiye Yayınları, Haarlem-Ankara 2001, s.443-464. 
 “Büyük Sahra’da Gat Kazasının Kurulması ve Osmanlı Tevarik Münasebetleri”, İslam Araştırmaları Dergisi, 3, 171-196 (1999).
 “Osmanlı-Tîbû Münasebetleri: Büyük Sahra’da Reşâde (Çad) ve Kavar (Nijer) Kazalarının Kurulması”, İslam Araştırmaları Dergisi, 4, 69-104 (2000).
 “Fransa'nın Kuzey ve Bati Afrika'da Uyguladığı İslam Siyaseti: Sultan Reşad'ın Yayınladığı Cihad Çağrısının Reddi Meselesi”, Dini Araştırmalar, 6, 23-50 (Nisan 2000).
 “Afrika'nın Sömürgeleştirilmesi Öncesinde Rabih b. Fazlullah'ın Kurduğu Son Biladu's-Sudan Devleti ve Fransa'yla Mücadelesi”, Osmanlı Araştırmaları, XX, 9-35, (2000).
 “Doğu Afrika Sahilinde Osmanlı Hakimiyeti: Kuzey Somali’de Zeyla İskelesinin Konumu (1265-1334/1849-1916), İslam Araştırmaları Dergisi, sayı: 5, 2001, s.109-134.
 “Türk Akademik Araştırmalarında Fakir Bir Alan: Osmanlı Afrikası”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (Talid), Cilt:1, Sayı: 2, 2003, Bilim ve Sanat Vakfı Türkiye Araştırmaları Merkezi, İstanbul, s.513-528.
 “Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’da Yerli Halkla Münasebetleri”, Osmanlı Dünyasında Bilim ve Eğitim Milletlerarası Kongresi, İstanbul, 12-15 Nisan 1999.

 Kaynakça 

*
Kategori:Osmanlı İmparatorluğu listeleri