Kırkayak

sağ|küçükresim|upright=1.18|tespih böceğine çok benzeyen bir tespih kırkayağı (Glomeris marginata)

Kırkayaklar (bilimsel adı Diplopoda), yavaş hareket eden, uzun segmentli vücuda sahip, eklembacaklılar şubesine ait bir çok bacaklılar sınıfı. Vücutlarındaki her segmentte çift sayıda bacak vardır. Diplopoda adı da bu özellikten türetilmiştir.

Sayıları 36'dan 400'e kadar olan bacaklara sahiptir. En fazla bacağı olan kırkayak türü 1300 kadar bacağı olabilen Eumillipes persephone türüdür. Erkeklerinde yaklaşık 660, dişilerinde ise 750 bacak bulunur.

Çıyanlarla aynı sınıfta ele alınırlar. Her segmentte ikişer çift bacak bulunur ve bacak sayısı çıyanlarınkinden daha fazladır. Çıyanlar etçil ve zehirliyken, kırkayaklar otçul/çürükçül ve zehirsizdir. Vücutları da çıyanlara göre daha sert ve silindiriktir.

Görünüşleri ile tespih böceklerine oldukça benzeyen tespih kırkayakları (Oniscomorpha) tıpkı tespih böcekleri gibi tostoparlak olmalarıyla tanınırlar.

Kırkayakların ayak sayısı cinse göre değişken özelliktedir. Türkçe dilindeki bu kullanımın tamamen tesadüf olduğunu söylenebilir.

 Sınıflandırma 
Yaklaşık 12.000 kırkayak türü tanımlanmış olsa da dünya çapındaki kırkayak türlerinin sayısının 15.000'den 80.000'e kadar çıktığı tahmin edilmektedir. Kırkayakların lokomosyonları ve sadece nemli ortamlarda yaşayabilmeleri, aralarında az sayıda türün yaygınlaşmasına sebep olmuştur. Bu faktörler genetik bariyerlerin oluşmasına ve türleşmenin hızlanmasına katkı sağladı. Böylece dağılımı kısıtlı ve az olan birçok tür üredi. Diplopoda'nın halen yaşayan üyeleri iki altsınıf içerisinde 16 takıma bölünmüştür.
 alt sınıf: Penicillata Latreille, 1831
 takım: Polyxenida Lucas, 1840
 alt sınıf: Arthropleuridea (fosil)
 alt sınıf: Zosterogrammida Wilson, 2005 (fosil)
 alt sınıf: Pentazonia Brandt, 1833
 temel cins: Amynilyspes (fosil)
 üst takım: Limacomorpha
 takım: Glomeridesmida Latzel, 1884
 üst takım: Oniscomorpha
 takım: Glomerida Leach, 1814
 takım: Sphaerotheriida Brandt, 1833
 familya : Sphaerotheriidae Koch, 1847
 familya : Sphaeropoeidae Brölemann, 1913
 alt sınıf: Archipolypoda Scudder, 1882
 alt sınıf: Helminthomorpha Pocock, 1887
 üst takım: Pleurojulida Schneider & Werneburg, 1998 (fosil)
 üst takım: Colobognatha 
 takım: Polyzoniida Gervais, 1844
 takım: Platydesmida DeSaussure, 1860
 takım: Siphonocryptida 
 takım: Siphonophorida Hoffman, 1980
 üst takım: "Merocheta"
 takım: Polydesmida Pocock, 1887
 üst takım: Nematophora
 temel cins: Hexecontasoma (fosil)
 takım: Callipodida Bollman, 1893
 takım: Chordeumatida Koch, 1847
 takım: Stemmiulida Pocock, 1894
 üst takım: Diplocheta
 takım: "Xyloiuloida" Cook, 1895 (fosil)
 takım: Julida Brandt, 1833
 takım: Siphoniulida Cook, 1895
 takım: Spirobolida
 takım: Spirostreptida

 Ayrıca bakınız 
 Miriapodoloji

 Kaynakça