Anıt ağaç

Anıt ağaç, fiziksel özellikleri veya tarihi ve kültürel açıdan taşıdıkları önem sebebiyle kendi türündeki diğer ağaçlardan ayrılan ağaç.

Anıt ağaçlar şan, güç, zenginlik ve ululuğun sembolü olarak kabul edilegelmiş, mitolojik öykülere ve destanlara konu olmuştur. Yer aldıkları bölgenin turizm faaliyetlerini güçlendirme potansiyeli bakımından da önemli kabul edilirler. Birçok ülkede birer doğa yapıtı olarak korunurlar.

 Tanım 
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun anıt ağaç tanımı şu şekildedir: "Tabiat yapısı, ölçüleri ve diğer özellikleri bakımından anıtsal nitelikler kazanmış bulunan ağaçlar".

Türk Standardları Enstitüsü'nün hazırladığı "Anıt Ağaçlar Envanter Seçim Kuralları ve İşaretleme Standardı" nda geçen anıt ağaç tanımı şu şekildedir: 

 Anıt ağaç kriterleri 
Ağaçlara anıtsal nitelik kazandıran niteliklerin başında fiziksel boyutları gelir. Anıt ağaçlar için en belirleyici fiziksel özellikler gövde ve tepe çapları ile boylarıdır. Ancak bir ağacın çapı ve boyu, onu anıtlaştırmak için yeterli değildir. Anıt ağacın doğal ömrünün mutlaka "nesiller arasında bağ kurabilecek" uzunlukta olması gerekir.

Ağaçlara anıtsal özellik kazandıran bir diğer nitelik, kültürel özellikleridir. Bir ağaç, fiziksel boyutlar yönünden olağanüstü sayılmasa da, bulunduğu yörenin kültüründe olumlu ya da olumsuz, gerçek ya da hayal ürünü, mistik ya da folklorik bir öyküye sahip ise  veya yörenin ya da ulusun tarihindeki kimi olaylar ile özdeşleşmiş ve onlara tanıklık etmiş ise anıt ağaç olarak kabul edilir. Cami, mescit ve türbe avlularında karşılaşılan devasa çınarlar, serviler ve ıhlamurlar, bu mistik kültür nedeniyle birer doğal miras niteliği kazanmıştır.

 Anıt ağaçların tespiti ve korunması. 
Her ülkede önceden belirlenmiş bazı kriterlere sahip ağaçlar, oranın yetkili makamları tarafından anıt ağaç olarak tespit deilir ve tescillenir.

Türkiye'de anıt ağaçların tespiti  10 Eylül 2020 tarihinde yürürlüğe giren 110 sayılı Sayılı Tabiat Varlığı Olarak Belirlenecek Anıt Ağaçların Tespitine İlişkin İlke Kararına göre yapılmaktadır.  Anıt ağaçları koruma görevi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir. Anıt ağaç statüsünde olduğu tespit edilen ağaçlar için bazı özel bakım çalışmaları yapılır ve onlara  zarar veren eylemler için cezai yaptırımlar uygulanır.

 Anıt ağaç türleri 
Çevre ve Şehircilik Bakanlığın'ın 1 Temmuz 2022'de aldığı110 sayılı ilke kararına göre anıt ağaçlar üç grupta incelenir:

 Kültürel anıt ağaçlar: Yörenin kültüründe olumlu ya da olumsuz, gerçek ya da hayal ürünü, mistik ya da folklorik bir öyküsü olan veya ulusal tarihî olaylar ile özdeşleşmiş, onlara tanıklık etmiş ağaçlardır. Üç ayrı türü vardır:
 tarihî anıt ağaçlar
 mistik anıt ağaçlar
 folklorik anıt ağaçlar
 Boyutsal anıt ağaçlar: Boy, yaş, gövde ve tepe tacı gibi boyutsal özellikleri bakımından bulundukları yerde kendi türündeki ağaçların alışılagelmiş ölçülerinin çok üzerindeki boyutlara ulaşan, en az yüz yaşında ve doğal ömre sahip ağaçlardır.
 Görsel anıt ağaçlar: Şamdan, çatal, yatay, kıvrık  ve farklı gövde kaynaşması gibi değişik görsel özellikleri olan, doğal görünümden önemli ölçüde sapma gösteren ağaçlardır.

 Türkiye'de bulunan bazı anıt ağaçlar 

 Eskişehir, İnönü'deki Oklubalı Ardıçları
 Kütahya, Domaniç'teki Mızıkçam
 Bursa'daki Ulufeli Çınar
 Hatay, Bedirge'deki Yavuz Selim Meşesi
 İstanbul, Bakırköy'deki sakız ağacı
 İstanbul, Sultanahmet'deki Şecer-i Vak vak çınarı
 Antalya, İbradı'nın Kestaneleri
 İstanbul, Gülhane'deki Taşlıçınar
 İzmir, Beyköy, Beydağındaki Mengerli çınarı
 Bolu, Güvemköydeki Uşaklı çam
 Bursa'da Orhan Camii avlusundaki Eskicibaba çınarı
 Aydın, Selatin Köyünün tepesindeki zeytin ağacı
 Eskişehir, Hamamyolu Caddesinde bulunan Doğu çınarı
 İzmir, Salihli Bozdağ Subatan Yaylasında bulunan Doğu çınarı
 Zonguldak'ıin Alaplı ilçesinde bulunan Gümeli Porsuğu
 Antalya Elmali Çığlıkara ormanındaki Toros Sedir Ağacı

 Fotoğraf galerisi 

 Dış bağlantılar 
https://anitagac.istanbul/anit-agaclar

 Kaynakça 


Kategori:Peyzaj mimarlığı