Boğatepe, Kars

Boğatepe, Kars ilinin merkez ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Boğatepe köyünün adı, 1917 yılında Türkçe Büyük Boğatepe, Rusça Novaya Vorontsovka şeklinde verilmiştir. 1928 tarihli Osmanlı kayıtlarında ise, Büyük Zavod (بیوك زاوود) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 755.  (Завод) Rusça "fabrika" anlamına gelir ve bu isim köyde Malakanların kurduğu süt ürünleri fabrikasına bağlı olarak ortaya çıkmıştır.

Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesinde yaptığı araştırma gazisinde, Lala Vargenisi köyünün hemen yakınında Boğatepe köyünün bulunduğunu, buraya yerleştirilmiş olan Malakanların köye “Novaya Vorontsovka" adını verdiğini yazmış, Novaya Vorontsovka'nın hemen yanında da Büyük Boğatepe köyünün olduğunu belirtmiştir.

Boğatepe köyü, 1928 tarihli Osmanlı kayıtlarında Büyük Zavod adıyla, Kars vilayetinin merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Büyükzavut" şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı idarî statüye sahipti ve nüfusu 360 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 347. 1945 genel nüfus sayımında köy Göle ilçesine bağlanmıştı ve adı "Büyükzavut (Boğa)" şeklinde kaydedilmiştir. Zavud veya zavut, Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Boğatepe olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Boğatepe köyünün nüfusu, 727 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 248 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358.

1985 ve 1990 nüfus kayıtlarında Göle'nin bir köyü iken, 2000 yılında Kars'ın merkez ilçesinin bir köyü olmuştur.

 Coğrafya 
Köy, Kars şehir merkezine 40 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 183 2021 189 2020 193 2019 198 2018 213 2017 211 2016 238 2015 251 2014 250 2013 236 2012 224 2011 226 2010 224 2009 224 2008 241 2007 199 2000 251 1990 397 1985 460

 Gravyer peynirciliğinin tarihi 
İsviçre'nin Gruyéres peynirinden adını alan Kars gravyer peyniri, Rusların teşvikiyle 1830'lu yıllarda İsviçre'den Kafkasya'ya göç eden İsviçreliler tarafından getirilmiştir. Osmanlı-Rus Harbi neticesinde 1878'de Kars'ın Rus hakimiyetine geçmesiyle, Kafkaslardan gelen İsviçreliler o dönem bir tren istasyonu olan Boğatepe köyünde 1890'da ilk işletmeyi kurarak Kars gravyer peynirinin serüvenini başlatmışlardır. Daha sonra Ruslar tarafından yöreye yerleştirilen Malakanlar peynir üretimini sürdürmüşler, ardından 1920'de Kars'ın Türklerin eline geçmesiyle Malakanlar Rusya'ya göçmüş, yerine yöreye Kafkasların Borçalı civarından gelerek yöreye yerleşen Karapapak Türkleri, Malakanların çekilme sürecinde peynirciliği onlardan öğrenerek günümüze dek sürdürmüşlerdir. Boğatepe köyünde 7 adet mandıra bulunmaktadır. Bunlardan beşi aile tipi işletme şeklinde faaliyet göstermektedir. Gravyer ve kaşar geleneksel yöntemlerle üretilmektedir. Mandıralarda yıllık 3.500 ila 4.000 ton süt işlenmektedir. Köyde 2005 yılında Türkiye'nin ilk peynir müzesi olan Zavot Eko Müze'si kurulmuştur.https://web.archive.org/web/20150403134321/http://www.peynirmuzesi.org/ Ekomüze Zavot

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Kars merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti