James Fenimore Cooper

James Fenimore Cooper (d. 15 Eylül 1789, Burlington, New Jersey, ABD) - (ö. 14 Eylül, 1851), Amerikalı yazardır. Erken 19. yüzyıl Amerikalı yazarıdır. Denizcilikle ilgili romanlar, tarih araştırmalar, siyasal ve sosyal eleştiri niteliği taşıyan romanlar yazdı.

 Yaşamı 
New Jersey'de çok sayıda mülkü olan zengin bir ailenin 12 çocuğundan yetişkin olana denk hayatta kalabilen yedisinden biri olarak dünyaya geldi. Annesinin adı Elizabeth Fenimore Cooper, babasınınki William Cooper'dır. Yazar, ileride annesinin kızlık adı olan Fenimore'u kendi adına ikinci ad olarak eklemiştir.

Kökleri, ABD'ye 1600lü yıllarda yerleşmiş olan, İngiliz Kuvaykır mezhebine mensup bir topluluğa dayanır. Babası William Cooper, o daha bir yaşındayken, New Jersey'deki mülklerini satıp yukarı NewYork'a taşındı ve orada yeni bir yerleşim kurarak ABD'ye yeni gelen göçmenlere mülk sattı. Cooperstown adını verdiği yerleşimin kurucusu oldu. Aynı zamanda bir hakimdi ve 1795'te ve 1799'da, ABD'nin  4. ve 6. Kongrelerinde  kongre üyesi olarak yer alan bir devlet adamıydı.

İmtiyazlı bir ailenin çocuğu olarak James, Albany'de bir özel okulda okudu. On üç yaşında Yale Koleji'nde eğitim görmeye başladı.  Bu okuldaki üçüncü yılında, yaptığı şakalar yüzünden (sınıfa bir eşek getirmek gibi) okuldan atıldı. Bir ticaret gemisinin mürettebatına girdi. Yolculuklarında deniz ve denizcilik yaşamına dair işittiği anlatıları ileride yazdığı romanlarda değerlendirdi. Bu denizcilik deneyiminin ardından, 1808-1811 arasında donanmaya katıldı. 1809 yılında babası öldüğünde, kendisine yüklü miktarda para ve mülk miras kaldı. 1811'de donanmadan ayrıldı ve aynı yıl, New York valisinin kızı  olan Susan Augusta De Lancey ile evlendi.

Evlendikten sonra on yıl boyunca pek çok konuda okuyan, fakat edebi bir üretimde bulunmayan bir sanatsever ve entelektüel olarak yaşadı. Bir kitap okurken, bu kitaptan daha iyisini kendisinin yazabileceğini düşünerek bir kurgu eser yazmaya karar verdi ve amatör bir ruhla ilk romanı Precaution'ı (Önlem) 1820'de yazdı. Jane Austen'in tarzını acemice taklit ettiği bu  romanın ileride adı pek anılmadı ancak 1821'de yazdığı  ikinci romanı Spy (Casus) çok sattı. Bu ikinci romanda, bir başka İngiliz romancı olan Walter Scott'u örnek aldı. Bu dönemde, babasından kalan miras, ABD'deki siyasi ve ekonomik gelişmelerin ve ağabeylerinin hatalı yatırım kararlarının ve aşırı tüketimlerinin sonucu tükenmişti. Ölen ağabeylerinden kalan borçları kapatma ve geniş Cooper ailesinin geçimini sağlama sorumluluklarını üstlenen yazar için, ikinci romanıyla kazandığı ticari başarı çok gerekliydi. Sonraki on yıl boyunca, eserlerinin çoğu popüler oldu. 1823'te yazdığı The Pioneers (Öncüler) adlı eserde, Natty Bumppo adlı karakteri yarattı. Daha sonra aynı karakterin baş kahraman olduğu dört eser daha yazdı.  Leather Stocking Tales (Meşin Çorap Hikâyeleri) adıyla anılan bu kitap dizisi şu beş kitabı içermekteydi: The Deerslayer (Geyik kesen), The Last of the Mohicans (Mohikanlar'ın Sonuncusu), The Pathfinder (İzci) ve The Prairie (Çayır).

1826-1833 arasında  Avrupa'ya giderek oradaki  siyasal ve sosyal olayların gözlemcisi oldu. Demokrasi, politika ve toplum hakkında başarısız kitaplar yazdı. Walter Scott ve Marquis de Lafayette ile arkadaş oldu.

Cooper, ömrü boyunca yazmaya devam etti. Yazdığı 32 romanın üçte ikisi, 1840lardan sonra yazılmıştır. Genç yazarların sayısının ve magazinlerdeki dizi yazılarının artması, kitapların yeni basım teknikleri sayesinde ucuzlaması gibi sebeplerle  ömrünün son döneminde geçimini kalemiyle sağlamayı sürdürebilmek için çok daha üretken olması gerekmiştir. 1850lerde kronik karaciğer rahatsızlığından şikayetçiydi. Son yıllarını Coopertown'da geçirdi. 1851 yılında, 62. yaş gününden bir gün önce öldü. Babasının da yatmakta olduğu mezarlığa gömüldü.

Yazarın beşi yetişkinliğe kadar hayatta kalabilen toplam yedi çocuğu olmuştur. Kızı Susan Fenimore Cooper yazar olmuştur. Doğa hakkında ve kadın hakları hakkında yazmıştır ve babası eserlerini düzeltmek ve yayınlanmalarını sağlamak için emek vermiştir. Oğullarından biri olan Paul Fenimore Cooper ise avukat olmuştur.

 Edebiyata katkıları 
küçükresim|James Fenimore Cooper'ın yazdığı "The Last of the Mohicans" (Mohikanların Sonuncusu) adlı kitaptaki bir sahnenin illüstrasyonu
Yaşadığı dönemdeki Amerika'da okuyuculara sunulan romanların ekseriyetle İngiliz toplumu hakkında olmasını eleştirerek Amerikan toplumunu anlatan  ve günümüzde Amerikan edebiyatı klasikleri arasına giren romanlar kaleme aldı. Eserlerinde, Amerika'nın yerlileri ile ilk sömürgeciler arasındaki savaşı  destansı bir havayla anlattı. Yeni Dünya'dan doğa manzaraları betimledi ve Amerika'nın yerlilerinin törelerni anlattı. Bu tasvirlerin gerçekle ilgisi azdır. Doğa ve uygarlık karşıtlığını gösteren tasvirleri, o çağda Balzac ve diğer romantikler tarafından beğenildi ve yazar, yaşadığı dönemde yalnız ABD'de değil, Avrupa'da da ünlendi.  32 macera romanı yazdı. Amerika'nın ilk çoksatar roman yazarı olarak anılır. Avrupa seyahatlerinde ve denizcilikle geçirdiği yıllarda yaptığı gözlemleri de eselerine aktardı.

Yazarın Amerikan edebiyatı ve kültürüne bir katkısı da, günümüzde halen pek çok romanda, filmde ve tv dizisinde benzerleri görülen sağlam karakterli, romantik, doğasever bir kurgu karakteri (Natty Bumppo) yaratmış  olmasıdır. Bu karakterin farklı yaşlardaki maceralarının anlatıldığı beş kitabının içinden en çok okunanı, 1826'da yayınlanan  The Last of the Mohicans (Son Mohikan) olmuştur.

Cooper, romanlarında çok sayıda Amerikan yerlisi karaktere yer vermiştir ancak bu karakterler yaşadığı dönemin Amerikan yerlilerine yönelik kalıp yargılarını yansıtır. Doğal yaşamla iç içe ve medeniyetten uzak yaşamalarının onlara hem bazı erdemler kazandırdığını yönelik, hem de onları ilkel ve vahşi kıldığına yönelik o zamanın Batılı düşüncelerini yansıtacak şekilde, eserlerindeki Amerikan yerlisi karakterlerin bazılarını  erdemli, saf ve bilge olarak, bazılarını ise kaba ve barbar olarak kurgulamıştır.

Mizahi anlatımı, Amerikan kültürüne dair analizleri ve tema seçimleri nedeniyle okurların ilgisini kazanmıştır. Dönemin insanını en iyi tahlil ettiği eserlerinden biri, Bir Cep Mendilinin Otobiyografisi'dir.

Cooper, döneminin kültür insanlarını çok etkilemiş bir yazardı. Avusturyalı besteci Schubert'in günlerinde Cooper okuduğu, Henry Thoreau'nun stilinde Cooper'dan etkilendiği söylenir.

 Eserleri 
TarihBaşlık: AltbaşlıkTürBaşlık, Yer, Dönem1820Precaution  Romanİngiltere, 1813-18141821The Spy: A Tale of the Neutral Ground  RomanWestchester County, New York, 17781823The Pioneers: or The Sources of the SusquehannaRoman-1823Tales for Fifteen ya da Imagination and Heart  2 Kısa Hikâye"Jane Morgan" takma ad ile yazılmıştır1824The Pilot: A Tale of the Sea  RomanJohn Paul Jones, England, 17801825Lionel Lincoln ya da The Leaguer of BostonRomanBattle of Bunker Hill, Boston, 1775-1781 1826The Last of the Mohicans: A narrative of 1757  RomanLeatherstocking, Fransız ve Kızılderili Savaşı, George Gölü & Adirondacks, 17571827The Prairie  RomanLeatherstocking , American Midwest, 18051828The Red Rover: A Tale  RomanNewport, Rhode Adası & w:Atlantik Okyanusu, korsanlar, 17591828Notions of the Americans: Picked up by a Seyahatling Bachelornon-fictionAvrupalı okurlar için Amerika1829The Wept of Wish-ton-Wish: A Tale  RomanBatı Connecticut, Puritenler ve Kızılderililer, 1660-1676 1830The Water-Witch: or the Skimmer of the Seas  RomanNew York, Kaçakçılar, 17131830Letter to General LafayettepolitikFransa ABD karşılaştırması, Hükümetin maliyeti1831The Bravo: A Tale  RomanVenedik, 18. yüzyıl1832The Heidenmauer: or, The Benedictines, A Legend of the RhineRomanAlman Rhineland, 16. yüzyıl1832No SteamboatsKısa Hikâye 1833The Headsman: The Abbaye des Vignerons  RomanCenevre, İsviçre, & Alpler, 18. yüzyıl1834A Letter to His CountrymenpolitikNeden Cooper geçici olarak yazmayı kesti?1835The Monikins  RomanAntarktika, Aristokrat Maymunlar. 1830'lar1836The Eclipse  inceleme yazısıCooperstown'da güneş tutulması, New York 18061836Gleanings in Europe: Switzerland (Sketches of Switzerland)Seyahatİsviçre'de yürüyüş, 1828 1836Gleanings in Europe: The Rhine (Sketches of Switzerland, Part Second)SeyahatFransa Seyahatleri, Rhineland & İsviçre, 18321836A Residence in France: With an Excursion Up the Rhine, and a Second Visit to Switzerland   Seyahat 1837Gleanings in Europe: FranceSeyahatFransa'da Yaşam, Seyahat, 1826-18281837Gleanings in Europe: EnglandSeyahatİngiltere Seyahatleri, 1826, 1828, 18331838Gleanings in Europe: ItalySeyahatİtalya'da Yaşam, Seyahat, 1828-18301838The American Democrat : or Hints on the Social and Civic Relations of the United States of America non-fictionABD toplumu ve hükûmeti1838The Chronicles of CooperstownTarihCooperstown, New York yerel tarihi1838Hommeward Bound: or The Chase: A Tale of the Sea  RomanAtlantik Okyanusu & Kuzey Afrika Kıyısı, 1835 1838Home as Found: Sequel to Homeward Bound  RomanEve Effingham, New York City & Otsego County, New York, 18351839ABD Deniz Kuvvetleri Tarihi TarihGünümüze kadar ABD Deniz Kuvvetleri tarihi1839Old Ironsides  TarihFırkateyn Tarihi, ABD Anayasası, 1st pub. 18531840The Pathfinder, or The Inland Sea  RomanLeatherstocking, Batı New York, 17591840Mercedes of Castile: or, The Voyage to CathayRomanBatı Hindistan: Christopher Columbus, 1490'lar1841The Deerslayer: or The First WarpathRomanLeatherstocking, Otsego Gölü 1740-17451842The Two AdmiralsRomanEnglish Channel, İskoç ayaklanması, 17451842The Wing-and-Wing: le Le Feu-Follet   (Jack o Lantern)Romanİtalyan Kıyıları, Napolyon Savaşları, 17451843AutoBiyografi of a Pocket-Handkerchief  , also published as
 Le Mouchoir: An Autobiographical Romance
 The French Governess: or The Embroidered Handkerchief 
 Die franzosischer Erzieheren: oder das gestickte TaschentuchKüçük RomanlarSosyal Hiciv, Fransa & New York, 1830'lar1843Richard Dale  1843Wyandotte: ya da The Hutted Knoll. A Tale    RomanOtsego County, New York'ta bulunan Butternut Vadisi, 1763-17761843Ned Myers: or Life before the Mast  BiyografiCooper'ın gemi arkadaşının, 1813 yılında fırtınada batan küçük savaş gemisinde hayatta kalışı1844Afloat and Ashore: or The Adventures of Miles Wallingford. A Sea Tale  RomanUlster County, New York ve dünyaçapında, 1795-1805 1844Miles Wallingford: Sequel to Afloat and Ashore  RomanUlster County, New York ve dünyaçapında, 1795-1805 1844Proceedings of the Naval Court-Martial in the Case of Alexander Slidell Mackenzie, &c.  1845Satanstoe: or The Littlepage Manuscripts, a Tale of the Colony  RomanNew York City, Westchester County, Albany, Adirondacks, 1758 1845The Chainbearer; or, The Littlepage ManuscriptsRomanWestchester County, Adirondacks, 1780'ler (gelecek kuşak)1846The Redskins (Roman)|The Redskins; or, Indian and Injin: Being the Conclusion of the Littlepage ManuscriptsRomanKira Karşıtı Savaşları, Adirondacks, 18451846Lives of Distinguished American Naval OfficersBiyografi 1847 The Crater (Roman)|The Crater; or, Vulcan's Peak: A Tale of the Pacific    (Mark's Reef)Roman Philadelphia, Bristol (PA), & çölleşen Pasifik adası, erken 1800'ler1848Jack Tier ya da the Florida Reefs  a.g.e. Captain Spike ya da The Islets of the GulfRomanFlorida Keys, Meksika Savaşı, 18461848The Oak Openings ya da the Bee-Hunter  RomanKalamazoo River, Michigan, 1812 Savaşı1849The Sea Lions The Lost Sealers  RomanLong Island & Antarktika, 1819-18201850The Ways of the HourRoman"Dukes County, New York," cinayet/mahkeme gizem Roman, kanuni çürüme, Kadın Hakları, 18461850Upside Down ya da Philosophy in PetticoatsOyunsosyalizm'in hicvi1851The Lake Gun  Kısa HikâyeNew York, Seneca Gölü, Folklör kökenli politik hiciv1851New York: or The Towns of Manhattan  TarihBiteremedi, New York Şehrinin hikâyesi, İlk Baskı: 1864

 Kaynakça 

Kategori:1789 doğumlular
Kategori:1851'de ölenler

Kategori:19. yüzyıl Amerikalı yazarları
Kategori:Fransa'daki Amerikalı gurbetçiler