Zorba (film)

Zorba, 1964 ABD - İngiltere - Yunanistan ortak yapımı dramatik filmdir. Özgün adı Alexis Zorbas olan film İngilizce konuşulan ülkelerde Zorba the Greek (Türkçesi: Yunan Zorba) adı ile gösterilmiştir. Filmin Türkiye'de İki Arkadaş adıyla da gösterildiğine dair kayıtlar bulunmaktadır.

Film, Zorba ve Basil'in, yoksul bir Girit köyünde linyit madeni inşa etmeye çalışırken yaşadıkları talihsizliklere odaklanıyor; kutupsal farklı kişilikleri onları, köyün halk tarafından boşaltılmasıyla sonuçlanan feci sonuçlara yol açan işlere ve planlara sürükler.
Filmdeki etkileşimlerin çoğu baş karakterlerin görüş ve tutumlarına odaklanıyor ve yolları ayrılmadan önce neşeyle dans ettikleri son sahneyle doruğa ulaşıyor.

Filmde komedi unsurları bulunmasına rağmen Kazantzakis'in anti-kahramanı Zorba, genel olarak 'hayatı onaylayan' bir kişilik olarak anlaşıldı (Cacoyannis'in senaryosunda aslına sadık kalınarak yeniden çekildi). Korkunç bir kadın cinayetini konu alan filmde, Zorba'nın alaycı, bencil ve manipülatif kişiliğinin kararlı iyimserliğiyle birleştiğinde, yaşamın acımasızlıklarına ve değişimlerine bir tepki olduğu ve bunlara meydan okuduğu açıkça gösteriliyor.

Yunanistan'da 1 milyon doların altında bir fiyata çekilen Zorba, yalnızca ABD gişesinde üretim bütçesinin dokuz katından fazla hasılat elde ederek önemli bir kritik ve ticari başarı elde etti. Film, 37. Akademi Ödülleri'nde En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (Kedrova), En İyi Görüntü Yönetmeni ve En İyi Sanat Yönetmeni ödüllerini kazandı. Diğer adaylıklar arasında, performansı film tarihinin en ikonik performanslarından biri olarak anılan ve sirtaki olarak bilinen halk dansını doğuran En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Erkek Oyuncu dalında Anthony Quinn yer aldı. Film ve kaynak romanı daha sonra Cacoyannis, Quinn ve Kedrova'nın da katıldığı Tony ödüllü bir sahne müzikaline uyarlandı.

Senaryosunu Nikos Kazancakis'in aynı adlı romanından Mihalis Kakoyannis'in uyarlayıp yazdığı filmin yönetmeni ve kurgucusu da Mihalis Kakoyannis'dir. Kakoyannis aynı zamanda Anthony Quinn'le beraber filmin yapımcılarından da biridir. Önemli rollerinde Anthony Quinn, Alan Bates, Irene Papas ve Lila Kedrova'nın oynadıkları filmin müzikleri Mikis Theodorakis'e aittir. Film 1965 yılında 7 dalda Oscar'a aday gösterilmiş, bunlardan 3'ünü almıştır.

 Özet 
Hayattan fazlaca bir beklentisi olmayan mutsuz İngiliz yazar, Yunan asıllı Basil'e (Alan Bates) Yunan adalarından biri olan Girit'te bir maden ocağı miras kalmıştır. Hayatına yeniden bir çekidüzen verme umudunu taşıyarak adaya gelen Basil burada aşırı davranışları olan, kaba saba ama hayata şehvetle bağlı orta yaşlı bir Yunan olan Alexis Zorba (Anthony Quinn) ile tanışır. Kendisini âdeta himayesine alan Zorba'nın kendisine kabul ettirmeye çalıştığı hayat tarzının bir parçası da yenilgileri umursamamaktır. Zorba'ya göre yenilgiler hayatın kaçınılmaz parçalarıdır ve ancak yenilginin sürekli olarak tadılması ile hayatın zaferlerinin tadına varılabilir. Zorba sayesinde Yunanların dünyevi zevklerini keşfettikçe Basil'in hayata bakış açısı gitgide değişmeye başlar.

 Oyuncu kadrosu ve karakterler 
küçükresim|upright=1.18|Anthony Quinn ve Alan Bates kumsalda "sirtaki" oynuyorlar (Fotoğraf sonradan renklendirilmiş olabilir, film siyah beyaz çekilmiştir)
Aktör/AktrisRolüAnthony Quinn  Alexis ZorbaAlan Bates  BasilIrene PapasDul kadınLila Kedrova  Madame HortenseSotiris Moustakas  MimithosAnna Kyriakou  SoulEleni Anousaki  LolaYorgo Voyagis  Pavlo Takis Emmanuel  ManolakasGiorgos Foundas  MavrandoniGeorge Pan Cosmatos  sivilceli çocuk

 Film hakkında notlar 
 Filmin çekimleri Girit adasında yapılmıştır.
 1968 yılında "Zorba" adı ile bir müzikali yapılmıştır.
 Roman Yunan asıllı İngiliz yazarın ağzından anlatılır ve romanda bu anlatıcının adı hiç geçmez. Oysa filmde yazara bir ad verilmiştir: Basil (Alan Bates)

Yapım
Film, Yunanistan'ın Girit adasında siyah beyaz olarak çekildi. Öne çıkan belirli yerler arasında Hanya şehri, Apokoron bölgesindeki Kokkino Chorio köyü ve Akrotiri Yarımadasındaki Stavros Plajı yer alıyor. Quinn'in karakterinin Sirtaki dansı yaptığı sahne Stavros köyünün sahilinde çekildi.

Simone Signoret, Madame Hortense rolü için çekimlere katıldı; Yapımın başlarında onun yerini Lila Kedrova aldı.

 Ödüller 
Ödülleri:
 1964 Oscar - En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Akademi Ödülü - Lila Kedrova
 1964 Oscar - En İyi Sanat Yönetimi Akademi Ödülü - Vassilis Photopoulos 
 1964 Oscar - En İyi Görüntü Yönetimi Akademi Ödülü - Walter Lassally  
 1965 ABD Ulusal Eleştirmenler Birliği - En İyi Erkek Oyuncu Ödülü - Anthony Quinn
Adaylıklar:
 1964 Oscar - En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü - Anthony Quinn
 1964 Oscar - En İyi Yönetmen Akademi Ödülü - Mihalis Kakoyannis
 1964 Oscar - En İyi Film Akademi Ödülü - Mihalis Kakoyannis
 1964 Oscar - En İyi Uyarlama Senaryo Akademi Ödülü - Mihalis Kakoyannis
 1965 Altın Küre - En İyi Dramatik Film Ödülü
 1965 Altın Küre - En İyi Erkek Oyuncu Ödülü - Anthony Quinn
 1965 Altın Küre - En İyi Yönetmen Ödülü - Mihalis Kakoyannis
 1965 Altın Küre - En İyi Orijinal Film Müziği - Mikis Theodorakis 
 1965 Altın Küre - En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Ödülü - Lila Kedrova
 1965 Laurel - Altın Defne - En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Akademi Ödülü - Lila Kedrova
 1966 Grammy - En İyi Orijinal Film Müziği - Mikis Theodorakis
 1966 BAFTA - En İyi Film Ödülü - Mihalis Kakoyannis
 1966 BAFTA - En İyi Yabancı Erkek Oyuncu Ödülü - Anthony Quinn
 1966 BAFTA - En İyi Yabancı Kadın Oyuncu Ödülü - Lila Kedrova
 1966 BAFTA - UN Ödülü - Mihalis Kakoyannis

 Filmin Müziği 
 Filmin tema müziği olan Zorbas'ı Yunan besteci Mikis Theodorakis bestelemiştir. Geleneksel Yunan dansı hasapiko'nun (Kasap dansı) bir türü olan Syrtaki (Sirtaki) olarak da bilinir. Müzik bu filmde duyulduktan sonra dünya çapında meşhur olmuş, tavernalar ve düğünlerin vazgeçilmez müziği hâline gelmiştir.
 Filmin "Soundtrack Albümü"nde şu parçalar yer almaktadır;Albümden örnekler dinlemek için
 Kritikos Horos / Theme From 'Zorba The Greek'	 
 Sirtos Chaniotikos (I) / The Full Catastrophe		
 Madame Hortance (I) / Life Goes On	
 Ballos / The One Unforgivable Sin		
 Chasapikos / Questions Without Answers	
 Horos Tou Zorba (I) / Zorba's Dance	
 Sirtos Chaniotikos (II) / The Fire Inside		
 Thanatos Tis Chiras / Clever People And Grocers		
 Sirtos Chaniotikos (III) / Always Look For Trouble		
 Madame Hortance (II) / Life Goes On (Reprise)		
 Pote Tha Kani Ksasteria / Free (Cretan Folksong)		
 Choros Tou Zorba (II) / That's Me Zorba!

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Allmovie'de "Zorba the Greek" 

Kategori:Amerika Birleşik Devletleri filmleri
Kategori:Film ödülü sahipleri
Kategori:Yunan romanlarından uyarlanan filmler
Kategori:Yunanistan'da çekilmiş filmler
Kategori:Konusu Girit'te geçen filmler
Kategori:20th Century Fox filmleri
Kategori:Mihalis Kakoyannis'in senaryosunu yazdığı filmler
Kategori:Walter Lassally'nin görüntülediği filmler
Kategori:Mihalis Kakoyannis'in yönettiği filmler
Kategori:Mikis Theodorakis'in müziğini yaptığı filmler
Kategori:Girit'te kültür
Kategori:Yazarlık ile ilgili filmler
Kategori:Konusu plajda geçen filmler
Kategori:Birleşik Krallık komedi-drama filmleri
Kategori:Birleşik Krallık yapımı siyah-beyaz filmler
Kategori:1960'larda İngilizce filmler
Kategori:1964 çıkışlı dramatik filmler
Kategori:1964 çıkışlı komedi filmleri
Kategori:Konusu Yunanistan'da geçen filmler
Kategori:Yunanistan komedi-drama filmleri