Farsça söz varlığı

Farsça söz varlığı, Farsçanın sözcük hazinesidir.

Farsça, İran'ın resmî dilidir. Okullarda öğretilen dil ile konuşma dili farklıdır. Okullarda öğretilene ketābi (kitaptaki gibi) denir.

Konuşmada bazı harfler düşer, kısaltılır veya değişime uğrar. Örneğin kitap dilinde na mi danam (bilmiyorum) sözü söylenişte ne mi dunam olarak, na mi khaham (istemiyorum) sözü ne mi kham olarak telaffuz edilir.

Konuşmada "ā" (uzun a) harfi "u" olarak telaffuz edilir. Örneğin Hune (Türkçe: ev) sözcüğü Hūne, Pānsad (Türkçe: beş yüz) Punsad olarak telaffuz edilir.

 Kelime oluşumu 
Farsça türetilmiş sözcükler açısından çok zengin bir dildir. Ön adlardan, adlardan, eylemlerden yeni sözcükler türetmek için ekler kullanılır. Profesör Mahmoud Hessaby Farsçada 226 milyon sözcük türetilebileceğini göstermiştir.

Aşağıdaki tabloda sözcüğünün şimdiki zaman kökünden türemiş yeni sözcüklere örnekler mevcuttur:

 Farsça Bileşenler Türkçe Sözcük Türü dān dān dānesten (bilmek) Şimdiki zaman Sözcük kökü dāneş dān + -eş Bilgi Ad dāneşmend dān + -eş + -mend Bilgin Ad dāneşgāh dān + -eş + -gāh Üniversite Ad dāneşgāhi dān + -eş + -gāh + -i Üniversite ile ilgili Ön ad hamdāneşgāhi ham- + dān + -eş + -gāh + -i Aynı üniversiteden kişi Ad dāneşkade dān + -eş + -kede Öğretim üyesi -Fakülte- Ad dānā dān + -ā Bilge, Öğrenmiş Ön ad dānāyi dān + -ā + -i Bilgelik Ad nādān nā- + dān Cahil, Aptal Ön ad nādāni nā- + dān + -i Cahillik, Aptallık Ön ad dānande dān + -ande Bilen kişi Ön ad dānandegi dān + -ande + -i Bilme  Ön ad

Geçmiş zaman köküne gelen eklerle oluşturulan sözcükler için örnek tablo:

 Farsça Bileşenler Türkçe Sözcük Türü did  ديد 
| did
| Şimdiki zaman didan (görmek)
| Sözcük kökü
|-
| did  ديد  did görme, görüş Ad diden  ديدن 
| did + -en
| görmek
| Mastar
|-
| dideni  ديدنی  did + -en + -i görmeye değer Ön ad didār  ديدار 
| did + -ār
| Ziyaret
| Ad
|-
| didāri  ديداری  did + -ār + -i Görsel, Görmeye dair Ön ad dide did + -e Görülen; Görülmüş Uzak geçmiş, ad nedide ne- + did + -e Görülmemiş Ad didgāh did + -gāh Bakış açısı Ad didebān dide + -bān Bekçi Ad didebāni dide + -bān + -i Bekçilik Ad

 Kişi adılları: ضمیرهای شخصی 

 Şahıs  Farsça  Telaffuzu  Türkçe1. Tekil Kişi    من  || Men || Ben
|-
|2. Tekil Kişi  ||  تو   To  Sen3. Tekil Kişi    او  || U || O
|-
|1. Çoğul Kişi  ||  ما   Ma  Biz 2. Çoğul Kişi    شما  || Şoma || Siz
|-
|3. Çoğul Kişi  ||   ایشان، آنها   Anha, İşan  Onlar

 Sayılar ve Sıra Sayıları 

Farsçada yazı, sağdan sola doğru yazılırken sayılar, Türkçedeki gibi soldan sağa doğru yazılır ve okunurlar. Farsçada sayılar arasına و harfi getirilir. Sayıların arasına getirilen bu bağlaç harfi, "o" sesi olarak okunur.

 Sayılar  Farsça Rakamlar  Farsça  Türkçe Söyleyişi  Farsi  Sıra Sayıları (Farsça)  Türkçe Söyleyişi  Farsi0   ۰   sefr  Sefr   صفر    hiçom   هیچم 
|-
|1 ||  ۱  || yek || Yek ||  يك  || avval, yekom || Evvel, Yekom ||  اول‌، يكم 2   ۲   do  Dü   دو   dovvom  Devvom   دوم 
|-
|3 ||  ۳  || se || Se ||  سه  || sevvom || Sevvom ||  سوم 4   ۴   çahār  Çehar   چهار   çehārom  Çeharom   چهارم 
|-
|5 ||  ۵  || panc || Penc ||  پنج  || pancom || Pencom ||  پنجم 6   ۶   şeş  Şeş   شش   şeşom  Şeşom   ششم 
|-
|7 ||  ۷  || haft || Heft ||  هفت  || haftom || Heftom ||  هفتم 8   ۸   haşt  Heşt   هشت   haştom  Heştom   هشتم 
|- 
|9 ||  ۹  || noh || Noh ||  نه  ||  nohom || Nohom ||  نهم 10   ۱۰   dā  Deh   ده   dāhom  Dehom   دهم 
|-
|11 ||  ۱۱  || yāzda || Yazdeh ||  يازده  || yāzdahom || Yazdehom ||  يازدهم 12   ۱۲   davāzda  Devazdeh   دوازده   davāzdahom   Devazdehom   دوازدهم 
|-
|13 ||  ۱۳  || sīzda || Sizdeh ||  سيزده  || sīzdahom || Sizdehom ||  سيزدهم 14   ۱۴   çahārda  Çehardeh   چهارده   çahārdahom  Çehardehom   چهاردهم 
|-
|15 ||  ۱۵  || pānzda (punzda) || Panzdeh ||  پانزده  || pānzdahom (punzdahom) || Panzdehom ||  پانزدهم 16   ۱۶   şānzda  Şanzdeh   شانزده   şānzdehom(şunzdehom)  Şanzdehom   شانزدهم 
|-
|17 ||  ۱۷  || hefda || Hifdeh ||  هفده  || hefdahom || Hifdehom ||  هفدهم 18   ۱۸   hecda  Hicdeh   هجده   hecdahom  Hicdehom   هجدهم 
|-
|19 ||  ۱۹  || nūzda || Nuzdeh ||  نوزده  || nūzdahom || Nuzdehom ||  نوزدهم 20   ۲۰   bīst  Bist   بيست   bīstom  Bistom   بيستم 
|-
|30 ||  ۳۰  || sī  || Si ||  سی   || sīyom || Siyom ||  سی ام 40   ۴۰   çehel  Çehel   چهل   çehelom  Çehelom   چهلم 
|-
|50 ||  ۵۰  || pancā || Pencah ||  پنجاه  || pancāhom || Pencahom ||  پنجا هم 60   ۶۰   şast  Şest   شصت   şastom  Şestom   شصتم 
|-
|70 ||  ۷۰  || haftād || Heftad ||  هفتاد  || haftādom || Heftadom ||  هفتادم 80   ۸۰   haştād  Heştad   هشتاد   haştādom  Heştadom   هشتادم 
|-
|90 ||  ۹۰  || navad || Neved ||  نود  || navadom || Nevedom ||  نودم 100   ۱۰۰   sad  Sed   صد   sadom  Sedom   صدم 
|-
|200 ||  ۲۰۰  || devīst || Divist ||  دويست  || devīstom || Divistom ||  دويستم 300   ۳۰۰   sīsad  Sised   سيصد   sīsadom  Sisedom   سيصدم 
|-
|400 ||  ۴۰۰  || çahār sad || Çehar sed ||  چهارصد  || çahār sadom || Çehar sedom ||  چهار صدم 500   ۵۰۰   pānsad (punsad)  Pansed   پانصد   pānsadom (punsadom)  Pansedom   پانصدم 
|-
|600 ||  ۶۰۰  || şeş sad || Şeş sed ||  شش صد  || şeş sadom || Şeş sedom ||  شش صدم 700   ۷۰۰   haft sad  Heft sed   هفت صد   haft sadom  Heft sedom   هفت صدم 
|-
|800 ||  ۸۰۰  || haşt sad || Heşt sed ||  هشت صد  || haşt sadom || Heşt sedom ||  هشت صدم 900   ۹۰۰   noh sad  Noh sed   نه صد   noh sadom  Noh sedom   نه صدم 
|-
|1000 ||  ۱۰۰۰  || hazār || Hezar ||  هزار  || hazārom || Hezarom ||  هزارم Milyon   ۱۰۰۰۰۰۰   melyūn  Milyon   میلیون   melyūnom  Milyonom   میليونم 
|-
|Milyar ||  ۱۰۰۰۰۰۰_  || mīlyārd || Milyard ||  مليارد  || mīlyārdom || Milyardom ||  ملياردم 

Not: Farsçada sayıları, sıra sayılarına dönüştürmek için sayıların sonuna م (om) veya مین (omin) eklerinden biri getirilir.

 Günler: روزها 
 Türkçe  Farsça  Türkçe Telaffuzu  Farsi harf  Pazar  yekşanbe  Yekşenbe   یکشنبه 
|-
| Pazartesi || doşanbe || Doşenbe ||  دو شنبه  Salı  seşanbe  Seşenbe   سه‌ شنبه 
|-
| Çarşamba || çehārşanbe || Çeharşenbe ||  چهار شنبه  Perşembe  pancşanbe  Pencşenbe   پنجشنبه 
|-
| Cuma || com'e || Com' e ||  جمعه  Cumartesi  şanbe  Şenbe   شنبه 
|}

 Mevsimler: فصلها 
 Türkçe  Farsça  Türkçe Söyleyişi  Farsi harf İlkbahar  bahār  Behar   بهار 
|-
|Yaz || tābestān || Tabistan ||  تابستان Sonbahar  pāyīz  Payiz   پاییز 
|-
|Kış || zemestān || Zemistan ||  زمستان 

 Miladî Aylar: ماه‌های میلادی 
 Türkçe  Farsça  Türkçe Telaffuzu  Farsi HarfOcak  jānviye  Janviye   ژانویه  
|-
|Şubat || fevriye || Fevriye ||  فوريه Mart  mārs  Mars   مارس 
|-
|Nisan || āvrīl || Avril ||  آوريل Mayıs  me  Me   مه 
|-
|Haziran || jūan || Juen ||  ژوئن Temmuz  jūīye  Juyeh   ژوئیهٔ 
|-
|Ağustos || ūt || Ut ||  اوت Eylül  septāmbr  Septambır   سپتامبر 
|-
|Ekim || oktobr || Oktobır ||  اکتبر Kasım  novāmbr  Novembır   نوامبر 
|-
|Aralık || desāmbr || Desambır ||  دسامبر 

 Hicrî-Şemsî Aylar: ماه‌های هجری-شمس 

İran'da iki çeşit takvim vardır. Resmi olarak hicri-şemsi takvimi kullanılır. Baharın gelişinin habercisi olan 21 Mart (Nourūz) hicri-şemsi takviminin yılbaşısı olarak kabul edilir. Ayların başlangıç ve bitiş zamanları zodyaktaki 12 burçla uyumludur ve bu yüzden kişinin doğduğu ay aynı zamanda burcudur.

Daha çok bilgi için: İran Takvimi

 Zaman Aralığı  Farsça (Burçlar)  Türkçe Telaffuzu  Farsi21.03-20.04  farvardīn (Koç)  Ferverdin   فروردین 
|-
|21.04-20.05 || ordibeheşt (Boğa) || Ordibehşt ||  اردیبهشت 21.05-20.06  khordād (İkizler)  Hordad   خرداد 
|-
|21.06-20.07 || tīr (Yengeç) || Tir ||  تیر 21.07-20.08  mordād (Aslan)  Mordad   مرداد 
|-
|21.08-20.09 || şehrīvar (Başak) || Şehriver ||  شهریور 21.09-20.10  mehr (Terazi)  Mehr   مهر 
|-
|21.10-20.11 || ābān (Akrep) || Aban ||  آبان 21.11-20.12  āzar (Yay)  Azer   آذر 
|-
|21.12-20.01 || dei (Oğlak) || Dey ||  دی 21.01-19.02  bahman (Kova)  Behmen   بهمن 
|-
|20.02-20.03 || esfand (Balık) || İsfend ||  اسفند 

 Renkler: رنگها 

 Türkçe  Farsça  Türkçe Söyleyişi  FarsiRenk  rāng  Reng   رنگ 
|-
|Mavi || ābī || Abi ||  آبی Kırmızı  germez Sorh   سرخ 
|-
|Sarı || zard || Zerd ||  زرد Yeşil  sabz  Sebz   سبز 
|-
|Kahverengi || qahveī || Ğehve-i ||  قهوه‌ای |-
|Mor || banafş || benefş ||
 بنفش 
|-
|Pembe || sūratī || Sureti ||  صورتی Turuncu  nārancī  Narenci   نارنجی 
|-
|Beyaz || sāfīd || Sefid ||  سفید Siyah  sīyāh/meşkī  Siyah/Meşki   سیاه/مشکی

 Eylemler ve Kökleri: فعلها 
{| class="wikitable" style="margin:1em 0 1em 1em; font-size:95%; text-align:left;"
! Türkçe || Farsça || Türkçe Söyleyişi || Farsi || Farsça Kök || Türkçe Söyleyişi || Farsi
|-
|Aldatmak || ferīftan || Feriften ||  فریفتن  || ferib || Ferib- ||  -فریب Aramak  costan  Costen   جستن   cū  Cu-   -جو 
|-
|Araştırmak || dars hāndan || Ders handen ||  درس خواندن  || dars hān || Ders han- ||  -درس خوان Bağlamak (Kapatmak)  bastan  Besten   بستن   band  Bend-   -بند 
|-
|Başarmak || tavānestan || Tevanesten ||  توانستن  || tavān || Tevan- ||  -توان Bilmek  dānestan  Danesten   دانستن   dān  Dan-   -دان 
|-
|Bitirmek || tamām kardan || Temam kerden ||  تمام کردن  || tamām kon || Temam kon- ||  -تمام کن Buyurmak  farmūdan  Fermuden   فرمودن   farma  Ferma-   -فرما 
|-
|Çalışmak || kār kardan || Kar kerden ||  کار کردن  || kār kon || Kar kon- ||  -کار کن Dinlemek  asudan  Asuden   آسودن   asa  Asa-   -آسا 
|-
|Dövmek || koftan || Koften ||  کفتن  || kub || Kub- ||  -کوب Durmak  istadan  İstaden   ایستادن   ist  İst-   -ایست 
|-
|Duymak || şenidan || Şeniden ||  شنیدن  || şena || Şena- ||  -شنا Etmek (Yapmak)  kardan  Kerden   کردن   kon  Kon-   -کن 
|-
|Fikirleşmek || pandaştan || Pendaşten ||  پنداشتن  || pendar || Pendar- ||  -پندار Geçmek  peymudan  Peymuden, Gozeşten   گذشتن، پیمودن   peyma  Peyma-, Gozer-   -گذر-، پیما 
|-
|Getirmek || averdan || Averden ||  آوردن  || aver ||Aver- ||  -آور Gitmek  raftan  Reften   رفتن   rev  Rev-   -رو 
|-
|Göndermek (Yollamak) || firistadan || Firistaden ||  فرستادن  || firist || Firist- ||  -فرست Görmek  didan  Diden   دیدن   bin  Bin-   -بین 
|-
|Hazır bulunmak (Olmak) || budan || Buden ||  بودن  || baş || Baş- ||  -باش İstemek  Hastan  Hasten   خواستن   hah  Hah-   -خواه 
|-
|Kalkmak || berhastan || Berhasten ||  برخاستن  || berhiz || Berhiz- ||  -برخیز Okumak  Handan  Handen   خواندن   han  Han-   -خوان 
|-
|Oturmak || neşestan || Neşesten ||  نشستن  || neşin || Neşin- || - نشین |-
|Övmek || sena kardan || Sena kerden ||  ثنا کردن  || sena kon || Sena kon- ||  -ثنا کن Özür dilemek  ozr hastan  Ozr hasten   عذر خواستن   ozr hah  Ozr hah-   - عذر خواه 
|-
|Sahip olmak || daştan || Daşten ||  داشتن  || dar || Dar- ||  -دار Satın almak  heridan  Heriden   خریدن   her  Her-   -خر 
|-
|Satmak || foruhtan || Foruhten ||  فروختن  || foruş || Foruş- ||  -فروش Sevmek  dust daştan  Dust daşten   دوست داشتن   dust dar  Dust dar-   -دوست دار 
|-
|Sormak || porsidan || Porsiden ||  پرسیدن  || pors || Pors- ||  -پرس Söylemek  goftan  Goften   گفتن   gu  Gu-   -گو 
|-
|Tanımak || şenahtan || Şenahten ||  شناختن  || şenas || Şenas- ||  -شناس Titremek  larzidan  Lerziden   لرزیدن   larz  Lerz-   -لرز 
|-
|Tutmak || gereftan || Gereften ||  گرفتن  || gir || Gir- ||  -گیر Üflemek  puf kardan  Puf kerden   پف کردن   puf kon  Puf kon-   -پف کن 
|-
|Vermek || dadan || Daden ||  دادن  || dah || Deh- ||  -ده Yakmak  efruhtan  Efruhten   افروختن   efruz  Efruz-   -افروز 
|-
|Yanmak || suhtan || Suhten ||  سوختن  || suz || Suz- ||  -سوز Yardım etmek  komek kerdan  Komek kerden   کمک کردن   komek kon  Komek kon-   -کمک کن 
|-
|Yaşamak || zendegi kerdan || Zindegi kerden ||  زندگی کردن  || zendegi kon || Zindegi kon- ||  -زندگی کن Yerine getirmek (Yapmak)  encam dadan  Encam daden   انجام دادن   encam dah  Encam deh-   -انجام ده 
|-
|Yetişmek || rasidan || Residen ||  رسیدن  || res || Res- ||  -رس Yıkamak  şostan  Şosten   شستن   şu  Şu-   -شو 
|-
|Yorulmak || fersudan || Fersuden ||  فرسودن  || fersa || Fersa- ||  -فرسا 

Not: Farsça kökler aynı zamanda geniş zaman kipinin kökleridir.

 Örnek cümleler 
 bale, Beli: Evet. / Nakheir, Nekheyr, ne. : Hayır.
 Be bahşīd, Be bekhşid! : Afedersiniz!
 Lotfan, Lotfen! : Lütfen!
 Esm-e şomā çīst? : Adınız nedir? / Esm-e man.... e (ast), Esm-e men ... est. : Benim adım ... dır.
 Haletan çetor e (ast)? Hale şoma çetor e (ast)? : Nasılsınız? / Çetori? : Nasılsın? 
 Motaşokkuram. (Moçakkeram). Moteşekkirem., Taşakkor mi konam: Teşekkür ederim. / Khaheş mi konem. : Bir şey değil.
 Khūbī? : İyi misin? / Khūbam, Khūbem. : İyiyim. / Bad nīst, Bed nīst. : Fena değil.
 Çand sal darid, Çend sal darid? : Kaç yaşındasınız?
 Khodā hāfez, Khodā hāfiz: Allahaısmarladık! / Beselamet! : Güle güle!
 (Āyā) zabān-i farsī mi dani (mi duni), Āyā zebān-i farsī mi dani (mi duni)? : Fars dili biliyor musun? / Bale, mi danam (mi dunam), Beli, mi danem (mi dunem). : Evet, biliyorum. / Nakheir, nemi danam (nemi dunam) Nekheyr, nemi danem (nemi dunem). : Hayır, bilmiyorum.
 Ahl-e koca hastīd, Ehl-i koca hestīd (kocastīd)? : Nerelisiniz? / Man ahl-e Ankara hastam, Men ehl-i Ankara hestem. : Ben Ankaralıyım. / Man ahl-e .... hastam, Men ehl-i ... hestem. : Ben ... lıyım.
 Sa'at çand e (ast), Sa'et çend est? : Saat kaçtır? 
 Man to (ra) dūst dāram, Men to ra dūst dārem. : Seni seviyorum.
 (Āyā) to zabān-e farsī (ra) dūst dāri?, Āyā to zebān-i farsī ra dūst dāri? : Sen Fars dilini seviyor musun? / Man zebān-e farsī (ra) dūst dāram, Men zebān-i farsī ra dūst dārem. : Ben Fars dilini seviyorum.

 Not 
Bu maddede kullanılan transkriptler,

S. Haim, The Lager Persian English Dictionary, Ferhang-e Moaser Publishing Co., Tehran, Iran, 1991. adlı sözlükteki yazılışların Türkiye Türkçesine uygun (' sh → ş, ch → ç, ee → ī, oo → ū ' olarak) şekilde değiştirilmiş halidir. Ayrıca sözcüğün sonundaki okunulmaz ة harfi yazılmamaktadır.

 Kaynakça 
"Türkçe Telaffuzu" başlığı altında verilen okunuşların kaynakçası: 
 Arş. Gör. Osman ASLANOĞLU, "Kendi Kendine Kolay Farsça", Kent Yayınları, İstanbul 2008. 
 Yrd. Doç. Dr. Nimet YILDIRIM, "Farsça Dilbilgisi", Kültür ve Eğitim Vakfı Yayınevi, Erzurum 1997. 
 Fono Yayınları Sözlük Dizisi, "Farsça Cep Sözlüğü", İstanbul 2006. 
 H. HATEMİ, Fars Dili, Bakı 1986.

 Dış bağlantılar 
 Aryanpour sözlük 
 Farsça telaffuzla ve Farsçanın latin alfabesiyle yazımı ilgili güzel bilgilerin olduğu bir site
 İngilizce bilenler için kolay Farsça öğreten site

Sözcük
Kategori:Söz varlığı