Kuzey Vey

küçükresim|upright=0.55|Budist stel (6. y.y)
Vey veya başka tarihsel kaynaklara göre:Kuzey Vey (Çince: 北魏; pinyin: Běi Wèi)Toba Vey (Çince: 拓跋魏; pinyin: Tuòbá Wèi)Yuan Vey (Çince: 元魏; pinyin: Yuán Wèi) olarak da bilinir. Hanedanlık, Siyenpiler'in Toba (Tabgaç) klanı tarafından kuruldu. Kuzey ve Güney hanedanları döneminde 386'dan 535'e kadar Kuzey Çin'i yöneten ilk hanedandır. "Siyasi kargaşa ve yoğun sosyal ve kültürel değişim çağının bir parçası" olarak tanımlanan  Kuzey Vey hanedanı, özellikle 439'da Kuzey Çin'i birleştirmesi, kaotik On Altı Krallık dönemini sona erdirmesi ve 485'teki reformlarla kırsal alan üzerindeki emperyal kontrolü güçlendirmesiyle dikkat çekmektedir. Kuzey Vey, kendilerini Çin kültürünün gerçek savunucuları olarak gören Güney hanedanlarının yazarları tarafından "Örgülü Barbarlar" (索虜 suolu) olarak anılıyordu.

439'da üçüncü imparatoru Tai Vu Di'nin Hiung-nu Helian boyu'nun kurduğu Xia ve Hiung-nu Juqu boyu'nun kurduğu Kuzey Lyang'ı yıkıp Kuzey Çin'i birleştirmesiyle Çin tarihinde Güney Kuzey Hanedanları dönemi başlamıştır.

Tai Wu Di, Taoist Kou Qianzhi'nin tavsiyesiyle Budizm'i bastırmış ve daha sonra Konfüçyüsçülüğe önem vermeye başlamıştı. Ancak diğer hükümdarlar Budizme önem verdiği için Budizm kültürü gelişmişti.

Hanlaştırma siyasetini izleyerek mevcut boylar sisteminin yerine aristokrat sistemi getirmiştir. Fakat Tuoba boyu  başta olmak üzere Sien-pi'ler bu siyasetlere karşı çıkmış ve 524'te Altı Garnizon'un İsyanı (六镇之亂 liùzhèn zhī luàn) meydana gelmiştir.

İsyanı bastıran askerlerin söz hakkı büyümüş ve Doğu Vey (534 - 550) ile Batı Vey (535 - 556) olmak üzere ikiye bölünmüştü.

Tai Wu Di öldüğünde ardılı olan hükümdarlar Ven Çeng Di (452 - 465) ve Hyan Ven Di (465 - 471) zamanlarında Güney Çin'deki hanedanları Liu Sung Hanedanı ve kuzeydeki Rouranlara mücadele etmişti.

Ciddi önlemler alınmaması sonucunda Budistleşme ve onunla özdeş gözüken Hanlaşma süreci de başlamış oluyordu. Nihayet kendisi de Budist olan Xiao Wen Di (471 - 499) başkentini kuzeydeki bozkır bölgesinden alarak Çinli nüfusun ağırlıkta olduğu Lo-Yang'a taşımış, böylece asimilasyon süreci tamamlanmıştır.

495 yılında Sien-pi kıyafetleri, gelenekleri ve dili yasaklandı. Buna karşı çeyrek yüzyıl süren tepkiler bastırıldı. Xuan Wu Di (499-515)'dan sonra tahta çıkan imparatoriçe Xiao Ming Di (515-528) Ak Hun ülkesine rahip gönderip onları hidayete davet edecek kadar inançlı bir Budist'ti.

Artık Çinlilerden ayrılmayan Tobalar 534'e doğru, Doğu ve Batı Vey'leri olmak üzere ikiye ayrıldı. Önce 550'de Bei Qi (550 - 577) Doğu Wei'nin, 557'de Kuzey Çov (557 - 581) Batı Wei'nin yerlerini almıştır. 577'de Bei Zhou, Bei Qi'yi yıkarak Kuzey Çin'i birleştiyse de 581'de Sien-pi Puliuru boyu'na mensup olan Yang Jian, Bei Zhou'yu yıkıp Suy Hanedanı (隋 suí; 581 - 619) kurmuştur.

 Bei Wei'de Budizm kültürü 

 Bei Wei Hanedanı hükümdarları 
 Sonradan verilen ad  Çince soyadı ve adı  Taht süresi  Dönemin adı ve süresi Bei Wei 386-535Dao Wu Di (道武帝 daò wǔ dì)  Tuoba Gui (拓跋珪 tuò bá guī)  386-409  Dengguo (登國 dēng guó) 386-396Huangshi (皇始 huáng shǐ) 396-398Tianxing (天興 tiān xīng) 398-404Tianci (天賜 tiān cì) 404-409Ming Yuan Di (明元帝 míng yuán dì)  Tuoba Si (拓跋嗣 tuò bá sì)  409-423 Yongxing (永興 yǒng xīng) 409-413Shenrui (神瑞 shén ruì) 414-416Taichang (泰常 tài cháng) 416-423Tai Wu Di (太武帝 tài wǔ dì)  Tuoba Tao (拓跋燾 tuò bá táo)  424-452  Shiguang (始光 shǐ guāng) 424-428Shenjia (神䴥 shén jiā) 428-431Yanhe (延和 yán hé) 432-434Taiyan (太延 tài yán) 435-440Taipingzhenjun (太平真君 tài píng zhēn jūn) 440-451Zhengping (正平 zhèng píng) 451-452Nan An Wang (南安王 nán ān wáng)  Tuoba Yu (拓跋余 tuò bá yú)  452Chengping (承平 chéng píng) 452Wen Cheng Di (文成帝 wén chéng dì) Tuoba Jun (拓跋濬 tuò bá jùn)  452-465 Xingan (興安 xīng ān) 452-454Xingguang (興光 xīng guāng) 454-455Tai'an (太安 tài ān) 455-459Heping (和平 hé píng) 460-465Xian Wen Di (獻文帝 xiàn wén dì)  Tuoba Hong (拓跋弘 tuò bá hóng)  466-471  Tian'an (天安 tiān ān) 466-467Huangxing (皇興 huáng xīng) 467-471Xiao Wen Di (孝文帝 xiào wén dì)  Yuan Hong (元宏 yuán hóng)  471-499Yanxing (延興 yán xīng) 471-476Chengming (承明 chéng míng) 476Taihe (太和 tìi hé) 477-499Xuan Wu Di (宣武帝 xuān wǔ dì) Yuan Ke (元恪 yuán kè) 499-515 Jingming (景明 jǐng míng) 500-503Zhengshi (正始 zhèng shǐ) 504-508Yongping (永平 yǒng píng) 508-512Yanchang (延昌 yán chāng) 512-515Xiao Ming Di (孝明帝 xiào míng dì) Yuan Xu (元詡 yuán xǔ) 516-528 Xiping (熙平 xī píng) 516-518Shengui (神龜 shén guī) 518-520Zhengguang (正光 zhèng guāng) 520-525Xiaochang (孝昌 xiào chāng) 525-527Wutai (武泰 wǔ tài) 528Youzhu (幼主 yòu zhǔ)  Yuan Zhao (元釗 yuán xhāo) 528  YoktuXiao Zhuang Di (孝莊帝 xiào zhuāng dì)  Yuan Ziyou (元子攸 yuán zǐ yōu) 528-530 Jianyi (建義 jiàn yì) 528Yongan (永安 yǒng ān) 528-530Chang Guang Wang (長廣王 cháng guǎng wáng) Yuan Ye (元曄 yuán yè) 530-531 Jianming (建明 jiàn míng) 530-531Jie Min Di (節閔帝 jié mǐn dì) Yuan Gong (元恭 yuán gōng) 531-532 Putai (普泰 pǔ tài) 531-532An Ding Wang (安定王 ān dìng wáng) Yuan Lang (元朗 yuán lǎng) 531-532 Zhongxing (中興 zhōng xīng) 531-532Xiao Wu Di (孝武帝 xiào wǔ dì) veyaChu Di (出帝 chū dì) Yuan Xiu (元脩 yuán xiū)  532-535 Taichang (太昌 tài chāng) 532Yongxing (永興 yǒng xīng) 532Yongxi (永熙 yǒng3 xī) 532-535

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
Wei Shou, "Wei" Kitabı, 魏收, "魏書" 

Kategori:Tarihteki Türk devletleri