Ksilen

Ksilen, benzene iki adet metil grubu bağlanmasıyla oluşan bileşik. Disubstitue benzen olduğundan adlandırılması da benzerdir. Orto ksilen, meta ksilen ve para ksilen olmak üzere üç çeşittir. Toluenle akraba sayılır. Uçucu organik bileşiklerdendir.

Kimyasal özellikleri
Genellikle, ksilenlerle iki tür reaksiyon meydana gelir: metil gruplarını içerenler ve halkadaki C–H bağlarını içerenler. Benzilik ve dolayısıyla zayıflamış olan metil gruplarının C–H bağları, karşılık gelen ksilen diklorürlerine (bis(klorometil)benzenler) halojenasyon dahil olmak üzere serbest radikal reaksiyonlarına duyarlıdır; mono-brominasyon ise göz yaşartıcı gaz ajanı olan ksilil bromür verir. Oksidasyon ve amoksidasyon da metil gruplarını hedef alarak dikarboksilik asitler ve dinitriller sağlar. Elektrofiller aromatik halkaya saldırır ve bu da kloro- ve nitroksilenlere yol açar.

Tarihi
Ksilen ilk olarak 1850 yılında Fransız kimyager Auguste Cahours (1813-1891) tarafından odun katranının bir bileşeni olarak keşfedildikten sonra izole edildi ve isimlendirildi.Cahours, Auguste (1850) "Recherches sur les huiles légéres obtenues dans la distillation du bois"  (Investigations of light oils obtained by the distillation of wood), Compte rendus, 30 : 319-323; see especially p. 321.  From p. 321:  "Je le désignerai sous le nomme xylène." (I will designate it by the name of xylene.)  Note:  Cahours' empirical formula for xylene is incorrect because chemists at that time used the wrong atomic mass for carbon (6 instead of 12).

Sağlık üzerindeki etkileri
Ksilen buharının solunmasının başlıca etkisi, baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı ve kusma gibi semptomlarla birlikte merkezî sinir sisteminin baskılanmasıdır. 100 ppm'lik bir maruziyette, mide bulantısı veya baş ağrısı yaşanabilir. 200 ila 500 ppm arasındaki bir maruziyette, semptomlar arasında "kafası güzel" hissetme, baş dönmesi, hâlsizlik, sinirlilik, kusma ve yavaşlamış tepki süresi yer alabilir.

Düşük konsantrasyonlarda ksilene (< 200 ppm) maruz kalmanın yan etkileri geri dönüşümlüdür ve kalıcı hasara neden olmaz. Uzun süreli maruz kalma baş ağrısı, sinirlilik, depresyon, uykusuzluk, ajitasyon, aşırı yorgunluk, titreme, işitme kaybı, konsantrasyon bozukluğu ve kısa süreli hafıza kaybına yol açabilir. Kronik solvent kaynaklı ensefalopati adı verilen ve yaygın olarak "organik solvent sendromu" olarak bilinen bir durum, ksilen maruziyetiyle ilişkilendirilmiştir.

Ksilenin, hem deney hayvanları üzerinde yapılan çalışmalar, hem de klinik çalışmalarda İşitme bozukluklarıyla bağlantılı olduğu ortaya konmuştur.

Ksilen aynı zamanda cilt için tahriş edicidir ve cildin yağlarını sıyırarak diğer kimyasallara karşı daha geçirgen hale getirir. Uygun durumlarda solunum cihazlarıyla birlikte geçirimsiz eldiven ve maskelerin kullanılması, ksilen maruziyetinden kaynaklanan mesleki sağlık sorunlarından kaçınmak için önerilir. 
Kaynakça

Kategori:Alkil benzenler
Kategori:Hidrokarbon çözücüler
Kategori:Tehlikeli hava kirleticileri
Kategori:Toprak kirliliği
Kategori:Bilgi kutusu bulunmayan kimyasal maddeler
Kategori:Hidrokarbonlar