Artdamaksıl genizsil ünsüz

Artdamaksıl genizsil ünsüz sürekli, tonlu, art damak ünsüzüdür. IPA'da  olarak ifade edilir. Genellikle <ñ> harfiyle gösterilir. Türkçede hâlâ yaşayan bir sestir. Ama Türkiye Türkçesinde gösterimi yoktur. Kazak Türkçesi, Türkmen Türkçesi gibi çoğu Türk dilinde gösterilir. Kiril Abecesi kullanan Türk dillerinde n sesine karşılık gelen harfe kuyruk çizilmesi ile (Ң) gösterilir.

Türk dillerinde bu ses tamlama eki olan +ıñ/+nıñ ekinde ve belirli sözcüklerde bulunur. Bu sözcüklere birkaç örnek aşağıdaki başlıklarda verilmiştir.

 Anadolu Türkçesinde ŋ sesi 
Osmanlı Türkçesinde bu sesi göstermek için kef harfinin değiştirilmiş (üç noktalı) bir biçimi (ڭ, nef, kâf-ı nûnî) kullanılmıştır. Ancak, o zamanlar matbaalarda bu harfin kalıbı bulunmadığı zaman yerine kef konduğu görülür. Örnegin deñiz sözcüğü دكز (sağdan sola /d/+/k/+/z/) olarak yazılabiliyordu.

 Osmanlı Türkçesinde ŋ sesi içeren birkaç sözcük 
Ana madde: Osmanlıcadaki ŋ sesli sözcükler.
{| class="wikitable"
|-
!Yazıçevrimi olarak
!Türkiye Türkçesinde
!Osmanlı Türkçesinde
|-
|deñizMustafa Kemal Atatürk, Nutuk, 1927 baskısı (Arap harfli) 1. cilt.
|deniz
|دڭز
|-
|biñ
|bin (1000)
|بيڭ
|}

 Mersin Ağzında ŋ sesi içeren birkaç sözcük 
Ana madde: Mersin Ağzında ŋ sesli sözcükler.
{| class="wikitable"
|-
!Mersin Ağzında
!İstanbul Ağzında
!Anlamı ve derlendiği bölge
|-
|añdaçGülseren Tor, Mersin Ağzı Sözlüğü, Türk Dilleri Araştırmalaır Dizisi: 38, Yayımcı: Mehmet Ölmez, İstanbul 2004. ISBN 975-7981-24-9
|andaç
|hatıra, armağan (Ayvagediği, Erçel/ Mersin; Karadiken/ Tarsus; Çiğrin Mah., Sütlüce, Gülnar/ Çamlıyayla)
|-
|ay aydıñ
|ay aydın
|besbelli, açık seçik (Dayıcık/ Gülnar)
|-
|yiñi
|yeni
|yeni (Çömelek/ Mut)
|}

 Eski Türkçede (Göktürk ve Uygur) ŋ sesi 
Orhun yazıtlarında bu sesi göstermek için Göktürk abecesindeki 15px tamgası kullanılmıştır. Bu tamga, ideografik olarak "yükseklik/büyüklük gösteren bir adam" biçiminde yorumlandığında gerçekten bu tamganın tek başına kullanımını veren "büyük, yüksek olan" anlamı ile örtüşür. Çağdaş Türkçede bu sözcük/tamga "en" pekiştirme sıfatı olarak varlığını sürdürür.

 Göktürk abecesinde ŋ sesi içeren birkaç sözcük 
Ana madde: Orhun yazıtlarındaki ŋ sesli sözcükler.
{| class="wikitable"
|-
!Yazıçevrimi olarak
!Türkiye Türkçesinde
!Eski Türkçede
|-
|eñ
|en (pekiştirme sıfatı)
|15px
|-
|teñri
|tanrı
|15px15px15px15px
|-
|teñiz
|deniz
|15px15px15px
|}

 Ön Türkçede ŋ sesi 
Ön Türkçede de, başka abeceler kullanılmasına karşın bu ses bulunur. Örneğin Hunlar, Çin yazısı kullanmışlardır. 

 Çin yazısıyla yazılmış ŋ sesi içeren birkaç Hunca sözcük 
Ana madde: Huncadaki ŋ sesli sözcükler.
Çin'in kuzeyinde Han sülalesi döneminde (M.Ö. 206 ile M.S. 220 arası) yedi yüzyıl süren bir imparatorluk olan Hunlar (Hsiung-nu'lar), Çin kaynaklarında Çin yazıçevrimiyle geçmiş sözcükler bırakmıştır. Bu sözcüklerin tanınınıp anlaşılması zordur, çünkü Çin yazısında /l/ ve /r/ ünsüzleri ayırsanamaz, /ö/ ve /ü/ ünlüleri de bulunmaz.
{| class="wikitable"
|-
!Ön Türkçe
!Türkçede
!Eski Türkçe
!Çin yazısından çevrim
!Çin yazısında
|-
|täñriTalat Tekin, Hunların Dili, Doruk Yayınları, 1. Baskı, ISBN 975-553-043-6
|tanrı, gök
|teñri
|ç'eñ-li
|
|-
|talıkıñ
|çıkın! (emir tümcesi)
|taşıkıñ
|'t'iei-lied-kañ
|
|-
|kiñ-lak
|Ye Uyg kıñırak (kıngrak, geniş bıçak)
|kıñrak
|kiñ-lu
|
|}

 Dış bağlantılar 
Tuğrul Çavdar Kişisel sayfası - Türkçede nazal n içeren sözcüklerin bir listesi

 Kaynakça 

Kategori:Ötümlü ünsüzler
Kategori:Artdamaksıl ünsüzler
Kategori:Genizsil ünsüzler