Eski Latince

Eski Latince (aynı zamanda İlk Latince ya da Arkaik Latince olarak bilinir) Klasik Latin Çağı'nda, yani MÖ 75 yılına kadar kullanılan Latin dilidir.

 Sesbilim 
Latince dilinin sesbilim özelliklerinden biri sözcüklerin genel olarak -os ve -om ile (ilerleyen zamanlarda -us ve -um) bitiyor olmasıdır. Aynı zamanda "C" harfi hem C hem de G olarak kullanılmaktaydı. Bazı durumlarda kelimelerin sonundaki "s" harfi önüne "r" getirilerek değişime uğramıştır. Örneğin "honos" kelimesi "honoris" olarak değiştirilmiştir.

 Bilinen yazıtlar 
 Forum kitabesi (MÖ 550)
 Duenos kitabesi (MÖ 500)
 Castor-Pollux (MÖ 500)
 Garigliano Bowl (MÖ 500)
 Tibur pedestal (MÖ 400)
 Senatusconsultum de Bacchanalibus (MÖ 186)
 Lapis Satricanus
 Vase Inscription from Ardea
 Carmen Arvale
 Carmen Saliare
 Scipionum Elogia

 Dilbilgisi 

 İsimler 

 Birinci çekim (a) 
Sonu "a" harfi ile biten kelimelerin çekimleri. Sonu a ile biten kelimeler genelde "dişil" kelimelerdir. Birçok Latin dilinde kelimeler eril, dişil ve yansız olarak ayrılırlar.

 puella, –aī  kız f. Tekil Çoğul yalın hâl puella  puellai hitap hâli puella  puellai belirtme hâli puellam  puellā tamlayan hâli puellās/-es/-ai  puellōm/ -āsom  yönelme hâli puellai  puellaīs/-eīs/ -abos çıkma hâli puellād  puellaīs/-eīs/ -abos bulunma hâli puellā  puellaīs/-eīs

 İkinci çekim (o) 
Sonu "o" harfi ile biten kelimelerin çekimleri. Sonu "o" harfi ile biten kelimeler ya eril ya da yansızdırlar.

 campos, –oī  field, plain m. saxom, –oī  rock, stone n. Tekil  Çoğul Tekil  Çoğul yalın hâl campos  campoī  saxom  saxa hitap hâli campe  campoī  saxe  saxoī belirtme hâli campom  campōs  saxom  saxa tamlayan hâli campoī  campōm/ -ōsom  saxoī  saxōm/ -ōsom yönelme hâli campoī  campoīs  saxoī  saxoīs çıkma hâli campōd  campoīs  saxōd  saxoīs/ -oes bulunma hâli campō  campoīs  saxō  saxoīs/ -oes

Hitap hâllerinin çoğul çekimleri iki şekilde yapılır: Bunun ilk kullanım şekli -ōm iken daha sonra Arkaik Latincede -ōsom olarak değişikliğe uğramıştır. Arkaik Latincedeki "r" harfinden "s" harfine değişimde olduğu gibi Klasik Latincedeki -ōrum şeklindeki bitişler daha sonra Arkaik Latincede -ōsom şekline dönüşmüştür.

 Üçüncü çekim 
Sonu "e" harfi ve "i" harfi ile biten üçüncü tip çekimler eril, dişil ve yansız bütün kelimeleri kapsamaktadır.

 Regs –es  kral m. Tekil Çoğul yalın hâl regs  reges hitap hâli regs  reges belirtme hâli regem  reges tamlayan hâli regis  regōm yönelme hâli regei  regebos çıkma hâli regeid  regebos bulunma hâli regei  regebos

 Şahıs zamirleri 
Kişi zamirleri Eski Latince eserlerinde en çok kullanılan dilbilgisi terimleridir. Belirtme ve çıkma hâllerinin çekimleri tam olarak birbirinin aynıdır.

  Ego, ben Tu, sen Suī, o kendisi yalın hâl ego tu - belirtme hâli mēd tēd sēd tamlayan hâli mis tis sei yönelme hâli mihei, mehei tibei sibei çıkma hâli mēd tēd sēd  Çoğul   yalın hâl nōs vōs - belirtme hâli nōs vōs sēd tamlayan hâli nostrōm, -ōrum, -i  vostrōm, -ōrum, -i sei yönelme hâli nōbeis, nis vōbeis sibei çıkma hâli nōbeis, nis nōbeis sēd

 Tamlama zamirleri 
Eski Latincede, tamlama zamirleri eserlerde sıkça ekullanılan kavramlardan biridir. Ancak birbirleriyle tutarsızlık göstermeleri bilginler tarafından daha sonra değiştirilmeleri ile sonuçlanmıştır.

 queī, quaī, quod who, what  Eril Dişil Yansız yalın hâl queī  quaī quod belirmte hâli quem quam quod tamlayan hâli quoius, quoios quoia quoium, quoiom yönelme hâli          quoī, queī, quoieī, queī çıkma hâli quī, quōd quād quōd  Çoğul   yalın hâl ques, queis quaī qua belirtme hâli quōs quās quōs tamlayan hâli quōm, quōrom quōm, quārom quōm, quōrom yönelme hâli          queis, quīs çıkma hâli          queis, quīs

 Fiiller 
 Şimdiki zaman ve geçmiş zaman 
Latincedeki fiil çekimleri arasında tutarsızlıklar bulunmasından dolayı kesin olarak kulanılan bir çekim türü bulunduğu söylenemez. Ancak Eski Latince oymaları üzerindeki eserlerden birçok Avrupa dili diyalekti ile çeşitli benzerlikler gözlenmektedir.

 Şimdiki Zaman: Sum şimdiki Zaman: Facio  Eski Klasik Eski Klasik Tekil  Çoğul  Tekil  Çoğul  Tekil  Çoğul  Tekil  Çoğul Birinci Şahıs som, esom  somos, sumos  sum  sumus  fac(e/ī)o  fac(e)imos  facio  facīmus  İkinci Şahıs es  esteīs  es  estis  fac(e/ī)s  fac(e/ī)teis  facis  facitis Üçüncü Şahıs est  sont  est sunt  fac(e/ī)d/-(e/i)t   fac(e/ī)ont  facit  faciunt

 Geçmiş Zaman: Sum Geçmiş Zaman: Facio  Eski Klasik Eski Klasik Tekil  Çoğul  Tekil  Çoğul  Tekil  Çoğul  Tekil  Çoğul Birinci Şahıs fuei  fuemos  fui  fuimus  (fe)fecei  (fe)fecemos  feci  fecīmus  İkinci Şahıs fuistei  fuisteīs  fuisti  fuistis  (fe)fecistei  (fe)fecisteis  fecisti  fecistis Üçüncü Şahıs fued/fuit  fueront/-erom  fuit  fuerunt  (fe)feced/-et   (fe)feceront/-erom  fecit  fecerunt

Kategori:Latince