Harun

Harun  ( or ;  ’Ahărōn), İsrailoğulları kökenli peygamber, Yahudi kâhin ve Musa'nın ağabeyi olan  din büyüğüdür. Harun ve kardeşi Musa hakkındaki bilgiler, yalnızca Tevrat (Tanah), İncil ve Kur'an gibi dini metinlerden elde edilmektedir.

Tevrat, Mısır kraliyet sarayında büyüyen Musa'nın aksine, Harun ve ablası Miryam'ın Nil Deltası'nın kuzeydoğu bölgesindeki akrabalarıyla birlikte kaldığını anlatır. Musa, İsraillilerin köleleştirilmesi konusunda ilk kez firavunla yüzleştiğinde, Harun kardeşinin Firavun'a karşı sözcüsü olarak hizmet etti (Çıkış 7:1). Sina'da Musa'ya verilen Yasa'nın bir kısmı, Harun'a kendisi ve torunları için rahiplik bahşetti ve o, İsraillilerin ilk Baş Rahibi oldu. Levili rahiplerin veya kohanimlerin geleneksel olarak Harun'dan doğrudan ataerkil soyundan geldiğine inanılır ve bu halakhik olarak gereklidir.

Sayılar Kitabı'na göre Harun, İsrailliler Mısır topraklarından çıktıktan kırk yıl sonra, 123 yaşındayken Hor Dağı'nda öldü. Ancak Tesniye, bu olayların Moseroth'ta gerçekleştiğini belirtir.

 Tevrat anlatımı 
Çıkış'a göre, Harun ilk başta abisi Musa'nın yardımcısı olarak görev yaptı. Musa iyi konuşamadığı için, Tanrı Harun'u Musa'nın "peygamberi" olarak atadı (Çıkış 4:10–17; 7:1). Musa'nın emriyle, asasının bir yılana dönüşmesine izin verdi. Sonra Mısır halkına ilk üç azabı getirmek için asasını kullandı. Bundan sonra, Musa kendi adına hareket etme ve konuşma eğiliminde oldu.

Çöldeki yolculuk sırasında, Harun her zaman belirgin veya aktif değildi. Amalek ile olan savaşta, "Tanrı'nın asasını" tutan Musa'nın elini desteklemek için Hur ile birlikte seçildi. Musa'ya Sina Dağı'nda vahiy verildiğinde, zirveye giden yolda Musa'ya eşlik eden İsrail'in ileri gelenlerine başkanlık etti. Ancak Yeşu Musa ile zirveye çıkarken, Harun ve Hur aşağıda kalarak halka bakmaya devam ettiler. Bundan sonra Çıkış, Levililer ve Sayılar'da, Yeşu Musa'nın yardımcısı rolünde görünürken, Harun bunun yerine ilk başrahip olarak görev yapar.

Başrahiplik
Çıkış, Levililer ve Sayılar kitapları, Harun'un Tanrı'dan kendisi ve erkek torunları için rahiplik üzerinde bir ayrıcalık aldığını ileri sürer. Harun'un ailesi, sunakta Yahve'ye adak adama konusunda özel hak ve sorumluluğa sahipti. Kabilesinin geri kalanı olan Leviler, kutsal alanda ikincil sorumluluklar aldılar. Musa, Harun'u ve oğullarını rahiplik için  meshetti, kutsadı ve onları görev cübbelerini giydirdi. Ayrıca, İsraillilerin geri kalanı vaazları dinlerken onlara görevlerini yerine getirmeleri için Tanrı'nın ayrıntılı talimatlarını iletti. Harun ve başrahip olarak haleflerine, Tanrı'nın iradesinin belirlenebileceği Urim ve Tummim üzerinde kontrol verildi. Tanrı, Harun'un rahiplerini kutsal olanı sıradan olandan ve temiz olanı kirli olandan ayırt etmek ve İsraillilere ilahi yasaları (Tevrat) öğretmekle görevlendirdi. Rahipler ayrıca halkı kutsamakla görevlendirildiler. Harun sunak adaklarini ilk kez tamamladığında ve Musa ile birlikte "halkı kutsadığında RAB'in görkemi bütün halka göründü. Ve RAB'in önünden bir ateş çıktı ve sunaktaki  adağı ve yağı yaktı ki bütün halk bunu görünce bağırdı ve yüzüstü yere kapandı". Bu şekilde, Harun'un rahiplik kurumu kurulmuş oldu.

Çatışmalar
Harun, İsrail'in çölde dolaşmaları sırasında yaşanan çatışmaların birçok anlatisinda başrol oynar. Musa'nın Sina Dağı'nda uzun süre yokluğunda, halk Harun'u altın bir buzağı yapması için kışkırttı.Exodus 32:1–6 Bu olay neredeyse Tanrı'nın İsrailoğullarını yok etmesine neden oluyordu. Musa başarılı bir şekilde müdahale etti, ancak daha sonra sadık Levilileri suçluların çoğunu idam etmeye yönlendirdi geride kalanları da bir veba vurdu. Ancak Harun, Tesniye 9:20'ye göre Musa'nın şefaati sayesinde olaydaki rolü nedeniyle cezadan kurtuldu. Bu hikâyenin daha sonraki yeniden anlatımları neredeyse her zaman Harun'u rolü için mazur gösterir.Talmud Shabbat 99aExodus Rabbah 41 Örneğin, haham kaynaklarında ve Kuran'da Harun putperest değildir ve Musa döndüğünde İsrailoğulları tarafından ölümcül bir şekilde tehdit edildiğini hissettiği için ondan af diler.

Harun'un kutsanma gününde, en büyük oğulları Nadab ve Abihu, "tuhaf" tütsü sundukları için ilahi ateşle yakıldılar. Çoğu yorumcu, bu hikâyenin İsrail'in geçmişinde bir zamanda rahip aileleri arasındaki bir kavgayı yansıttığını düşünüyor. Diğerleri ise hikâyenin, rahiplerin Musa aracılığıyla verilen Tanrı'nın talimatlarını takip etmemeleri durumunda neler olabileceğini gösterdiğini savunuyor.

Tevrat, genellikle kardeşler Musa, Harun ve Miryam'ı, Çıkış'tan sonra İsrail'in liderleri olarak tasvir eder; bu görüş aynı zamanda İncil'deki Mika Kitabı'nda da belirtilmiştir. Ancak Sayılar 12, bir vesileyle Harun ve Miryam'ın Musa'nın RAB'bin peygamberi olma konusundaki özel konumundan şikayet ettiklerini bildirir. Onların bu şikayeti, RAB'bin yüz yüze konuştuğu kişinin Musa olduğunu doğrulayan Tanrı tarafından reddedildi. Miryam, tenini beyaza çeviren bir deri hastalığı  ile cezalandırıldı. Harun, Musa'dan kendisi için şefaat etmesini rica etti ve Miryam, yedi gün sonra iyileşti. Harun bir kez daha cezadan kurtuldu.

Sayılar 16-17'ye göre, Korah adında bir Levili, birçok kişiyi Aaron'un rahiplik konusundaki iddiasına meydan okumaya yönlendirdi. İsyancılar yeryüzü tarafından yutularak cezalandırıldıklarında, Harun'un oğlu Eleazar, ölü rahiplerin buhurdanlıklarını üstlenmekle görevlendirildi. Ve isyancılara sempati duyan insanlar arasında bir veba çıktığında, Harun, Musa'nın emriyle, buhurdanlığını aldı ve veba geçene kadar (Sayılar 16:36, 17:1) yaşayanlar ile ölüler arasında durdu ve bu süreçte kefaret ödedi.

Levililerin İsraillilerin adakları ve ondalık vergileri üzerindeki iddialarının geçerliliğini vurgulamak için Musa, İsrail'deki her kabilenin liderlerinden bir asa aldı ve on iki asayı gece boyunca buluşma çadırına koydu. Ertesi sabah, Harun'un asasının tomurcuklanıp çiçek açtığı ve olgun bademler ürettiği görüldü. Daha sonra asa, Harun'un rahiplik hakkını sembolize etmek için Ahit Sandığı'nın önüne yerleştirildi. Sonraki bölüm daha sonra Harun'un ailesi ile diğer Levililer arasındaki ayrımı ayrıntılı olarak açıklar: tüm Levililer kutsal alanın bakımına adanmışken, iç kısmının ve sunağın sorumluluğu yalnızca Harun nesline verildi.

Ölüm
Harun, Musa gibi, halkın susuzluğunu gidermek için bir kayadan su çıkardığında İsrailliler ile birlikte Kenan'a girmesine izin verilmedi. Kaya ile konuşmaları emredilmiş olmasına rağmen, Musa ona iki kez asa ile vurdu ve bu, RAB'be karşı bir saygısızlık göstergesi olarak yorumlandı.

Tevrat'ta Harun'un ölümüyle ilgili iki anlatım vardır. Sayılar, Meriba'daki olaydan kısa bir süre sonra Harun'un oğlu Eleazar ve Musa ile Hor Dağı'na çıktığını söyler. Musa orada Harun'un rahip giysilerini çıkarıp Eleazar'a verdi. Harun dağın zirvesinde öldü ve halk otuz gün boyunca onun için yas tuttu.Numbers 20:22–29; compare 33:38–39) Diğer anlatım ise Tesniye 10:6'da bulunmaktadır; bunda Harun, Moserah'ta ölmüş ve gömülmüştür.. Harun öldüğünde 123 yaşındaydı.according to Seder Olam Rabbah 9, Rosh Hashana 2, 3a

İlgili Tevrat ayetleri
RAB Musa'ya "Ağabeyin Harun var ya!", "Bilirim, o iyi konuşur. "Bak, seni firavuna karşı Tanrı gibi yaptım" dedi, "Ağabeyin Harun senin peygamberin olacak. (Mısır'dan Çıkış) Harun değneğini Firavunla görevlilerinin önüne attı. Her biri değneğini attı, değnekler yılan oldu. Ancak Harun'un değneği onların değneklerini yuttu. Harun Firavunla görevlilerin gözü önünde değneğini kaldırıp ırmağın sularına vurdu. Bütün sular kana dönüştü. İnsanlarda ve hayvanlarda irinli çıbanlar çıktı. Mısır'da yerin bütün tozu sivrisineğe dönüştü. Böylece Harun elini Mısır'ın suları üzerine uzattı; kurbağalar çıkıp Mısır'ı kapladı. Firavun Musa'yla Harun'u çağırtıp, "RAB'be dua edin, benim ve halkımın üzerinden kurbağaları uzaklaştırsın" dedi, "O zaman halkınızı salıvereceğim."

Ancak Firavun ülkenin rahatladığını görünce, inatçılık etti. Büyücüler Firavuna, "Bu işte Tanrı'nın parmağı var." dediler. Firavun "Kalkın!" dedi, "Siz ve İsrailliler halkımın arasından çıkıp gidin, istediğiniz gibi RAB'be tapın. (Çıkış)

 Çölde yaşananlar
Harun'un kız kardeşi Peygamber Miryam tefini eline aldı, bütün kadınlar teflerle, oynayarak onu izlediler. Çölde hepsi Musa'yla Harun'a yakınmaya başladı. Musa Harun'a, "Bütün İsrail topluluğuna söyle, RAB'bin huzuruna gelsinler" dedi, "Çünkü RAB söylendiklerini duydu." RAB, "Aşağı inip Harun'u getir" dedi, "Ama kâhinlerle halk huzuruma gelmek için sınırı geçmesinler. Yoksa onları şiddetle cezalandırırım. (Çıkış: 15-19)

 Kâhinliği 
Harun'un oğullarına mintanlar, kuşaklar, görkem ve saygınlık kazandıracak başlıklar yap. Bu giysileri ağabeyin Harun'a ve oğullarına giydir; sonra bana kâhinlik etmeleri için onları meshedip ata ve kutsal kıl. "Bir boğa ile iki kusursuz koç al. Koçu sen kes. Sunağın üzerindeki kanı ve mesh yağını Harun'la oğullarının ve giysilerinin üzerine serp. Böylece Harun'la oğulları ve giysileri kutsal kılınmış olacak. Harun'la oğullarının atanması için kesilen koçun sallanmış olan döşüyle bağış olarak sunulan budunu bana ayır". ()

Kâhinlik kuralları

 RAB'bin huzuruna yaklaştıkları için ölen Harun'un iki oğlunun ölümünden sonra RAB Musa'ya şöyle dedi: "Ağabeyin Harun'a de ki, perdenin arkasındaki En Kutsal Yer'e ikide bir girmesin, Antlaşma Sandığı'nın üzerindeki Bağışlanma Kapağı'na yaklaşmasın. Yoksa ölür. Çünkü ben kapağın üstünde, bulut içinde görünüyorum.
 RAB Musa'ya şöyle dedi: "Harun soyundan gelen kâhinlere de ki, 'Kâhinlerden hiçbiri yakın akrabası olan annesi, babası, oğlu, kızı ve kardeşi dışında, halkından birinin ölüsüyle kendini kirletmesin.
 Harun'a de ki, 'Soyundan gelecek kuşaklar boyunca kusurlu olan hiç kimse yiyecek sunusu sunmak üzere Tanrısı'na yaklaşmasın.
 Ve Harun'la oğullarına ait olacak. Onu kutsal bir yerde yiyecekler. Çünkü çok kutsaldır. RAB için yakılan sunulardan onların sürekli bir payı olacak."
 Kâhinlik görevini sürdürmek üzere Harun'la oğullarını görevlendir. Kutsal yere onlardan başka her kim yaklaşırsa öldürülecektir."
 Levililer'in sayısını aşanlardan bedel olarak alınan parayı Harun'la oğullarına ver."

Harun'un altın buzağısı

Halk Musa'nın dağdan inmediğini, geciktiğini görünce, Harun'un çevresine toplandı. Ona, "Kalk, bize öncülük edecek bir ilah yap" dediler.

Harun, "Karılarınızın, oğullarınızın, kızlarınızın kulağındaki altın küpeleri çıkarıp bana getirin" dedi, herkes kulağındaki küpeyi çıkarıp Harun'a getirdi. Harun altınları topladı, oymacı aletiyle buzağı biçiminde dökme bir put yaptı. Halk, "Ey İsrailliler, sizi Mısır'dan çıkaran Tanrınız budur!" dedi. RAB halkı cezalandırdı. Çünkü Harun'a buzağı yaptırmışlardı. ()

 Sunular, ayrıcalıklar ve isyan 

Kuşaklarınız boyunca yılda bir kez günahları bağışlatmak için sunulan sununun kanıyla sunağı arındıracak. 'Tahıl sunusu yasası şudur: Harun'un oğulları onu sunağın önünde RAB'be sunacaklar. Harun soyundan gelen her erkek ondan yiyebilir. RAB için yakılan sunularda onların kuşaklar boyunca sonsuza dek payları olacak. Sunulara her dokunan kutsal sayılacak.'

Zeytinyağıyla yoğrulmuş ya da kuru tahıl sunuları da Harunoğulları'na aittir. Aralarında eşit olarak bölüşülecektir.' " Kâhin yağı sunağın üzerinde yakacak, ama döş Harun'la oğullarının olacak.
Harunoğulları arasında esenlik sunusunun kanını ve yağını kim sunuyorsa, sağ but onun payı olacak. (Levililer)

Korah ve yanındakiler "Çok ileri gittiniz!" dediler, "Bütün topluluk, topluluğun her bireyi kutsaldır ve RAB onların arasındadır. Öyleyse neden kendinizi RAB'bin topluluğundan üstün görüyorsunuz?"

Ey Korah, senin ve yandaşlarının böyle toplanması RAB'be karşı gelmektir. Harun kim ki, ona dil uzatıyorsunuz?" Korah bütün topluluğu Musa'yla Harun'un karşısında Buluşma Çadırı'nın giriş bölümünde toplayınca, RAB'bin görkemi bütün topluluğa göründü.

RAB, Musa'yla Harun'a, "Bu topluluğun arasından ayrılın da onları bir anda yok edeyim" dedi.

Musa'yla Harun yüzüstü yere kapanarak, "Ey Tanrı, bütün insan ruhlarının Tanrısı!" dediler, "Bir kişi günah işledi diye bütün topluluğa mı öfkeleneceksin?" Böylece Kâhin Elazar, yanarak ölen adamların .........

Ertesi gün bütün İsrail topluluğu Musa'yla Harun'a söylenmeye başladı. "RAB'bin halkını siz öldürdünüz" diyorlardı. RAB Musa'ya, "Bu topluluğun arasından ayrılın da onları birden yok edeyim" dedi.

Halkın arasında öldürücü hastalık başlamıştı. Harun buhur sunarak topluluğun günahını bağışlattı. (Sayılar)

 Üç kardeşin peygamberliği
Amram'ın karısı Mısır'da doğan, Levi soyundan gelme Yokevet'ti. Amram'a Harun'u, Musa'yı ve kızkardeşleri Miryam'ı doğurdu.

Sana öncülük etsinler diye Musa'yı, Harun'u, Miryam'ı ben gönderdim. (Mika 6:4)

Hristiyanlık'ta Harun
Doğu Ortodoks ve Maruni kiliselerinde Harun, bayramı kardeşi Musa ile birlikte 4 Eylül'de kutlanan bir aziz olarak kabul edilir. (Geleneksel Jülyen takvimini izleyen kiliseler bu günü modern Gregoryen takviminin 17 Eylül'ünde kutlarlar.) Harun ayrıca Noel'den önceki Pazar olan Kutsal Babalar Pazarı'nda diğer Eski Ahit azizleriyle birlikte anılır.

Doğu Ortodoks Kilisesi'nde 20 Temmuz, 12 Mart, Ataların Pazarı, Babaların Pazarı ve 14 Nisan'da tüm aziz Sina rahipleriyle birlikte anılmaktadır.

Harun, Ermeni Apostolik Kilisesi Azizler Takvimi'nde 30 Temmuz'da Kutsal atalardan biri olarak anılır. Modern Latin takviminde ve Süryani takviminde ise 1 Temmuz'da anılır.

Amsterdam'ın Waterlooplein semtindeki Musa ve Harun Kilisesi (Felemenkçe: Mozes en Aäronkerk), şehrin en bilinen Katolik kiliselerinden biridir.

İncil'in bir versiyonunda, Harun'un Kutsal Yazılar'daki rolünü "Musa'nın sözcüsü" olarak tanımlayan bir bölüm vardır.

 İslam'da Harun 

Harun (Arapça: هارون, Hārūn) Kur'an'da Allah'ın bir peygamberi olarak anılır. Kur'an, Harun'u defalarca överek ona "inançlı bir hizmetkar" ve "hidayete ermiş" ve "üstünlerden" biri olarak hitap eder. Kur'an ayrıca Harun'un altın buzağının yapılmasındaki rolünü reddeder ve eylemi Samiri'ye atfeder. Harun, Kur'an ve İslami inanca göre, küçük kardeşi Musa ile birlikte firavuna tebliğde bulunduğu Mısır'dan çıkış olaylarındaki rolü nedeniyle İslam'da önemlidir.

Ancak Harun'un İslam'daki önemi, Musa'nın yardımcısı rolüyle sınırlı değildir. İslami gelenek, Harun'a bir öncü nesil rolü de verir, çünkü gelenek, peygamberler soyunun tüm İmran Hanedanı'nı içeren Harun'un soyundan geldiğini kaydeder.

İslam'a göre 
Allah, Musa peygamberin isteği üzerine abisi veya kardeşi olan Harun'u kendisine yardımcı tayin etmiş ve böylece İsrailoğullarına peygamber olarak gönderilmiştir.

Kur’ân-ı Kerîm'de yirmi yerde adı geçmekle birlikte hayatı ve faaliyetiyle ilgili fazla bilgi bulunmayan Hârûn umumiyetle Musa ile beraber zikredilmektedir.

Musa’nın dilinde hafif bir pelteklik vardı. Ve Allah’a kendinin sahip olduğu bu durumundan dolayı kardeşi veya abisi olan Harun’u kendisine yardımcı olarak göndermesini istemiştir.

  Ve Allah’a şöyle seslenmiştir:

- Ey yaratıcı Rabbim, kardeşim Harun’u bana vezir olarak gönder.

Musa’nın bu duası üzerine Allah, Harun’u ona vezir ve yardımcı olarak göndermiştir.

Harun, çok güzel ve beyaz yüzlü, konuşması açık-seçik, karakter olarak ise yumuşak huylu bir zat idi.

Musa, Firavun’a gitmekle görevlendirilince kardeşi Hârûn’un kendisine yardımcı olarak verilmesini, görevine onun da ortak edilmesini Allah’tan istemiş, bu isteği kabul edilerek ona peygamberlik verilmiştir. (Tâhâ 20/29-36; el-Furkān 25/35; Meryem 19/53)

Andolsun biz Musa'ya kitabı verdik. Kardeşi Harun'u da ona yardımcı yaptık.

Harun'un adı Meryem suresinde de geçer:

28- "Ey Harun'un kızkardeşi! Senin baban kötü bir adam değildi, annen de iffetsiz bir kadın değildi."

İsrâiloğulları Mısır'dan çıktıktan sonra Musa, ilâhî vaat gereği kırk günlük bir süre için Sînâ’ya giderken, “Yerime geç, ıslah et, bozguncuların yoluna uyma” diyerek kendi yerine Hz. Hârûn'u vekil bırakmıştır. (el-A'râf 7/142)

Musa Sînâ’da iken kavminin, Sâmirî’nin kavmini ayartması ile (Tâhâ 20/85) buzağı heykeli yapıp ona tapmaya başlaması üzerine Hârûn Tevrat’ta kaydedildiğinin aksine, “Ey kavmim! Andolsun siz bununla fitneye düşürüldünüz. Rabbiniz çok esirgeyendir, siz bana uyun, emrime itaat edin” diyerek onları uyarmış (Tâhâ 20/90) fakat sözünü dinletememiştir. Hatta kavmi'nin ileri gelenleri Harun'u tehtid bile etmişlerdir.

Musa, Sînâ dönüşü kavminin buzağıya taptığını görünce Hârûn'a, “Ey Hârûn, onların saptıklarını gördüğün zaman sana ne engel oldu? Neden bana uymadın? Emrime karşı mı geldin?” demiş, saçından sakalından tutarak onu çekip sarsmış, bunun üzerine Hârûn, “Ey anamın oğlu, saçımı başımı tutma! Ben senin, İsrâiloğulları arasında ayrılık çıkardın, sözümü tutmadın diyeceğinden korktum” diyerek gerekçesini açıklamış (Tâhâ 20/92-94), daha sonra  Musa Sâmirî’ye kızarak onu kovmuştur. (Tâhâ 20/95-98)

 Kaynakça 

Kur'an Meali (Furkan 35)

Notlar

Kategori:Çıkış Kitabı
Kategori:İslam peygamberleri
Kategori:Antik Mısır Yahudileri