Kazlıçeşme

küçükresim|9 Mart 1935 tarihli Akşam gazetesinde Hikmet Feridun Es'in bir röportajında Kazlıçeşme isminin hikâyesi.
Kazlıçeşme, İstanbul ilinin Zeytinburnu ilçesinin alan olarak en büyük mahallesidir.

İstanbul'un en eski sur-dışı mahallerindendir. Adını, 16. yüzyıla tarihlenen  mermer gövdeli, kaz figürü işlenmiş çeşmeden alır.

İstanbul'un fethinden itibaren deri imalatı yapılan mahallede eski üretim teknikleriyle üretim yapan çok sayıda deri imalathanesi, az sayıda modern deri fabrikası, ayrıca çimento, tekstil ve demir döküm sektörlerine ait tesisler kurulmuştur. Mahalle, 1990'larda fabrikaların kapanmasıyla uzun süre bir çöküntü alanı olarak kaldı. 2005 tarihli yerel yönetim reformlarından sonra mahallede  imar faaliyetleri gerçekleşti.

 Konum 
Kazlıçeşme, doğuda Bizans surları ve Yedikule Zindanlarından başlayan, batıda  Zeytinburnu Belediye binası ile Zeytinburnu İstasyonu arasında kalan yaklaşık 170.000 metrekare alana sahip bir bölgedir. Kuzeyinden eski Sirkeci Banliyösü geçer. Güneyinde ise Sahilyolu ve Marmara Denizi ile çevrilidir.

Kazlıçeşme mahallesinin ilçedeki toplam 7 mahalleye sınırı vardır. Surlardan başlayıp Zeytinburnu Tren İstasyonu yönünde uzanan Demirhane Caddesi, mahalleyi iki büyük alana böler.Evren, s. 100

 Tarihçe 
 Roma ve Bizans dönemi 
Zeytinburnu Roma İmparatorluğu tarafından Adriyatik'i İstanbul'a bağlamak üzere 2. yüzyılda inşa edilen Egnatia Yolu üzerinde yer alıyordu. 5. yüzyılda Bizans imparatorluğu döneminde Kazlıçeşme'ye önemli siyasi ve dini yapılar inşa edildi. Bu yapıların başlıcaları Panayia Kilisesi ve hemen yanındaki Balıklı Rum Kilisesi ve Ayazması'dır.

Bazı patrik cenazelerinin defnedilmesiyle Balıklı Rum Kilisesi'nin Hristiyanlık açısından önemi arttı. 9. yüzyılda yakınında Piyi Sarayı'nın inşa edilmesi ile bölge bir cazibe merkezi haline geldi. Ayazma ve Çırpıcı Çayırı zamanla halkın panayırlarda ve kutsal günlerde geldikleri yerler oldu.

 Osmanlı dönemi 
İstanbul'un Osmanlılar tarafından fethinden sonra bugünkü Zeytinburnu sınırları dahilinde ilk yerleşim alanının Kazlıçeşme civarında olduğu anlaşılmaktadır. Fatih Sultan Mehmet, fetihten sonra Yedikule Hisarı'nı inşa ettirmiş; sur dışında bulunan Kazlıçeşme'yi kasaplara ve debbağ esnafına tahsis etmişti.  Fatih'in yaptırdığı cami etrafında küçük bir yerleşim oluştu.

Bölgede birçok mezbaha ve sayısı 360'ı bulan debbağhane (tabakhane) kuruldu. Ayrıca kesilen hayvanların iç yağlarından mum imal eden mumhaneler kuruldu. Bu üretim merkezlerinin çevresinde yerleşim alanları gelişti.

Sur dışında bulunması ve arazilerin ucuz olması nedeniyle XV. yüzyıldan itibaren, İstanbul'da yaşayan farklı milletlerin sağlık vakıfları burada kümelendi. Sur dışı bölgesi, İstanbul'daki derviş zümrelerin rağbet ettikleri yerlerdendi. Kazlıçeşme zamanla  mescitleri, kara surları boyunca uzanan bostanları, mevlevihanesi, külliyeleri, tekke ve dergahlarıyla tipik bir Osmanlı şehri haline geldi. Aynı zamanda büyük bir mezarlık alanıydı.

XVII. yüzyıl gezgini Evliya Çelebi, Seyahatnâme'sinde  fetihten sonra buranın mamur bir semt haline geldiğini, Kazlıçeşme Camii ile yedi mescide, bir hana, bir hamama, yedi sebile, üç tekkeye, çeşitli kârhanelere ve evli ailelerden çok tabakhanelerde çalışan bekarların kaldığı mahallere tesadüf ettiğini dile getirmiştir.Evliya Çelebi, Seyahatnâme, Cilt I, s. 391

Geleneksel üretim yapan tabakhanelerin yanına 19. yüzyılda yeni teknoloji ile üretim yapan fabrikalar kuruldu. 1843'te  kurulan Fabrika-i-Hümayun isimli demir fabrikasında demir boru, pulluk, ray, bıçak, kılıç, tüfek ve aksesuarları, anahtar, kilit, havan topunun yanı sıra  pamuklu astar, basma kumaş ve çorap gibi çok çeşitli tekstil ürenleri üretilirdi.

 Cumhuriyet dönemi 
Kazlıçeşme'ye Cumhuriyetin ilk çeyreğinde yapılan belli başlı yatırımlar; Çimento Fabrikası, Mensucat Sanayi Fabrikası ve Menderes döneminde yapılan sahil yoludur. 1947 tarihli ‘İstanbul Sanayi Bölgeleri Talimatnamesi’ ile bölgeye deri, dokuma ve çimento başta olmak üzere pek çok sanayi işletmesi yerleşti. Sanayi yapılarının etrafında gecekondulaşma başladı. Mahalle, 1953'te Fatih ilçesi sınırları içine alındı, daha sonra 1957'de  ilçe haline gelen Zeytinburnu'na dahil edildi.

1980'lerde imalatçıları Tuzla Organize Sanayi Bölgesi'ne taşımak için çalışmalar oldu. Bu proje, 1991 tarihli Kazlıçeşme Turizm ve İş Merkezi Mevzi Planı'na dayanılarak gerçekleştirilebildi. 1990'larda 200 civarı deri fabrikası ile tank, çimento ve mensucat fabrikasının kapanmasıyla Kazlıçeşme bir çöküntü alanına dönüştü.

2005 tarihli yerel yönetim reformlarından sonra mahallede imar faaliyetleri başladı. Kazlıçeşme'nin 1980'de 3653'ye yükselen, 1997'de 1539'a düşen nüfusu 2010'da 1289 seviyesine geldi.

2000'lerde gerçekleşen kentsel dönüşüm projeleri, ulaşım yatırımlarıyla Kazlıçeşme'yi kültür ve inanç turizmi destinasyonu haline gelmeye başlamıştır.

 Başlıca tarihî yapıları 
 Bizans surları
 Balıklı Meryem Ana Rum Ortodoks Kilisesi
 Erikli Baba Tekkesi
 Fatih Sultan Mehmet Camisi (15. yüzyıl)
 Kazlı Çeşme
 Merzifonlu Kara Mustafa Camisi (17. yüzyıl)
 Kazlıçeşme Mezarlığı
 Balıklı Rum Hastanesi
 Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi  
 Mühimmât-ı Harbiye Hastanesi (bugünkü Zeytinburnu Belediye binası)

 Nüfus 

2000 yılında ilçe nüfusunun %1'i Kazlıçeşme mahallesinde yaşamaktaydı.Murat&Ersöz, s. 166 Yine 2000 Genel Nüfus Sayım sonuçlarına göre, ilçedeki toplam nüfusun %6,2'sinin yabancı ülke doğumlu olduğu Zeytinburnu'na göre bu oran Kazlıçeşme'de %3,3 olup nispeten daha düşüktür.Murat&Ersöz, s. 37

 Eğitim 
2000 yılı verilerine göre mahalle nüfusunun %11,2'si okuma-yazma bilmemektedir. Bu oran Türkiye genelinden (%12,7) daha iyi, fakat İstanbul genelinden (%6,6) ise daha zayıf durumdadır.Murat&Ersöz, s. 43-44

 Ulaşım 
 Banliyö treni hatları 
 Mahallede Marmaray ve U3 Sirkeci-Kazlıçeşme hattının Kazlıçeşme Tren İstasyonu yer alır.

 Otobüs hatları 
 50K Alibeyköy Metro - Kazlıçeşme
 80T Kazlıçeşme - Taksim
 85C Davutpaşa-YTÜ - Kazlıçeşme
 97E Mahmutbey/Güneşli - Kazlıçeşme
 MR10 Zeytinburnu - Kazlıçeşme
 MR11 Kazlıçeşme - Topkapı
 MR20 Yenibosna Metro - Kazlıçeşme

 Minibüs hatları 
 Topkapı - Yenimahalle
 Topkapı - Merter

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 



Kategori:Zeytinburnu'nun mahalleleri