Sırrı Süreyya Önder

Sırrı Süreyya Önder (7 Temmuz 1962, Adıyaman - 3 Mayıs 2025, İstanbul), Türk yönetmen, senarist, yapımcı, oyuncu, gazeteci ve siyasetçidir. DEM Parti İstanbul Milletvekilliği ve TBMM Başkanvekilliği yapmıştır.

Yönetmenlik, senaristlik, oyunculuk, müzik yapımcılığı ve ulusal basında köşe yazarlığı yaptı. Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku (BDP'nin desteklediği bağımsızlar) saflarında katıldığı 2011 genel seçimlerinde, İstanbul 2. bölgeden milletvekili seçildi. 2014 yerel seçimlerinde HDP'nin İstanbul Büyükşehir Belediyesi başkan adayı oldu, ancak kazanamadı. HDP saflarında katıldığı Haziran 2015 genel seçimlerinde ve Kasım 2015 genel seçimlerinde Ankara 1. bölgeden milletvekili seçildi. TBMM 24. Dönem İstanbul, 25. Dönem ve 26. Dönem Ankara milletvekili olarak görev yaptı. 2023 Türkiye genel seçimlerinde DEM Partiden 28. dönem İstanbul milletvekili seçildi.

 İlk yılları 
Sırrı Süreyya Önder, 1962 yılında Adıyaman ilinin merkez ilçesinde, Türkmen kökenli bir ailenin ilk çocuğu olarak dünyaya geldi. Berber ve arzuhalci olan babası Ziya Önder, 1960'lı yıllarda Türkiye İşçi Partisi'nin Adıyaman kurucusu ve il başkanı olmuştur. Sekiz yaşındayken babası sirozdan ölen Önder, annesi Zeliha Önder ve dört kardeşi ile dedesinin evine taşındı ve bu dönemde bir fotoğrafçıda çırak olarak çalışmaya başladı. Fotoğrafçılıktan aldığı ücretin ailesini geçindirmeye yetmemesi üzerine 16 yaşını bitirdikten sonra Sıtma Savaş ve Eradikasyon Teşkilatına mevsimlik işçi olarak girdi. Milliyetçi Cephe Hükûmeti kurulunca bu işini kaybeden Önder, bir lastik tamirci dükkânı açtı.

 Siyasi yaşamı 
1978 yılında Adıyaman Lisesinde lise ikinci sınıf öğrencisi iken Maraş Katliamı'nı protesto ettiği için tutuklanarak cezaevine giren Önder, tahliye olduktan sonra üniversite sınavında ilk tercihi olan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesini kazanarak Ankara'ya gitti. 12 Eylül Darbesi yapıldığında Ankara'daydı. İlk tutuklama furyasında hapse girdi. Uzunca bir yargılama sürecinin ardından on iki yıl hapse mahkûm edildi. Afişlerle aranmaya başladığı zaman Ankara'nın Altındağ ilçesinde bir gecekonduda saklanan Önder, geçmiş yıllarda beraber işkence gördüğü bir arkadaşının, saklandığı yeri ihbar etmesi ile yakalandı ve 105 gün DAL adı verilen bir yerde tutuldu. 105 gün tutukluluğun ardından mahkûmiyeti sona erdi. Açlık grevi gibi protestolar ve eylemler nedeniyle infazlarının yakılması sonucu çeşitli cezaevlerinde yedi yıl hapis yattı.

Önder, 2013 Taksim Gezi Parkı olayları esnasında biber gazı fişeğinin isabet etmesi sonucu hastaneye kaldırıldı.

Abdullah Öcalan ile Türk Hükûmeti arasında 28 Şubat 2015'te Dolmabahçe Mutabakatı'na yol açan diyalogu kolaylaştıran HDP'li siyasetçilerden oluşan bir heyetin parçasıydı. Önder, 2013 yılında Nevruz kutlamaları sırasında yaptığı konuşma nedeniyle 3 Aralık 2018'de 43 ay hapis cezasına çarptırıldı. 6 Aralık 2018'de Kocaeli'de Kandıra F tipi cezaevine girdi. Önder, bir gün önce Anayasa Mahkemesi'nin ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermesi üzerine 4 Ekim 2019'da serbest bırakıldı. 17 Mart 2021'de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Bekir Şahin, Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile örgütsel birlik içinde olduğu gerekçesiyle Önder ve 686 HDP'liye beş yıl siyasetten men ve HDP'nin kapatılması için Anayasa Mahkemesine dava açtı. 16 Mayıs 2024'te görülen Kobani Davası'nda, Önder için beraat kararı verildi.

 Yazarlık
Önder, gazeteciliğe Ocak 2010 - Mart 2010 tarihleri arasında BirGün gazetesinde köşe yazıları yazarak başladı. Ekim 2010'dan sonra Radikal gazetesinde, 2011 Mayıs - Haziran aylarında Özgür Gündem gazetesinde köşe yazarlığı yaptı.

 Kitap 
YılKitapYazar2009BeynelmilelSırrı Süreyya Önder

 Özel hayatı 
Zehra Aras, Ali Önder ve Behice Bilgiç adında üç kardeşi vardır.

1991 yılında Halide Tülay Demirsöz ile evlendi, kısa zaman sonra ayrıldı. Ceren Önder adında bir kızı ve Ferhan Can adında bir torunu vardır.

 Ölümü 
15 Nisan 2025'te kalp krizi geçiren Önder, hastaneye şuuru kapalı ve nabızsız bir şekilde getirildi ve yapılan acil müdahalelerle yeniden dolaşımı sağlandı. Yapılan tetkiklerde aort damarında boydan boya yırtık tespit edilmesi üzerine, saat 23.35'te acil olarak ameliyata alındı. Yaklaşık 12 saat süren ameliyat sırasında by-pass ve aort greftleme uygulandı.

On sekiz gün boyunca yoğun bakımda tedavisi devam eden Önder, geçirdiği operasyon sonrasında gelişen komplikasyonlar nedeniyle çoklu organ yetmezliğine girdi. Tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayan Önder, 3 Mayıs 2025 tarihinde tedavi gördüğü Florence Nightingale Hastanesi'nde saat 16.10'da öldü. Cenazesi 4 Mayıs günü  Atatürk Kültür Merkezi'nde yapılan törenin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

 Filmografisi 
 Dizi 
YılDiziGörevi2005-2008Emret KomutanımSenarist2008Kalpsiz AdamSenaryo Danışmanı

 Film 
 Uzun Metraj 
 Yıl Film Görevi 2006  Beynelmilel Yönetmen, Senarist, Müzik, Oyuncu  Sis ve Gece Oyuncu 2007MutlulukUyarlama2008  O... Çocukları Senarist 2009  Ada: Zombilerin Düğünü Oyuncu  Ejder Kapanı Oyuncu  2010  Mar Oyuncu  2012  Yeraltı Oyuncu  F Tipi film Yönetmen, Senarist 2012FerahfezaOyuncu 2013  Düğün Dernek Oyuncu  2014  İtirazım Var Senarist, Oyuncu2015İçimdeki SesOyuncu201714 TirmehOyuncu2018ManyakOyuncu2024Bir Cumhuriyet ŞarkısıSenarist (iddia)YakındaCelal'in TreniOyuncu

 Kısa Film 
YılAdıGörevi2007Taş Yok Mu TaşYönetmen, Senarist, Yapımcı, Oyuncu

 Ödüller 
 2007 - 18. Ankara Uluslararası Film Festivali, Ulusal Uzun Film Yarışması, Onat Kutlar "En İyi Senaryo" ödülü (Sırrı Süreyya Önder)
 2007 - 14. Altın Koza Film Festivali, Ulusal yarışma, En İyi Senaryo - Sırrı Süreyya Önder
 2009 - 7. Karaçi Uluslararası Film Festivali, En iyi Yönetmen (Sırrı Süreyya Önder ve Muharrem Gülmez)

 Kaynakça 


Kategori:1962 doğumlular
Kategori:Adıyaman ili doğumlu siyasetçiler
Kategori:Türk film yönetmenleri
Kategori:Türk senaristler
Kategori:Türk erkek sinema oyuncuları
Kategori:Türk sosyalistler
Kategori:Türk köşe yazarları
Kategori:Türk müzik yapımcıları
Kategori:Anti-milliyetçiler
Kategori:TBMM 24. dönem İstanbul milletvekilleri
Kategori:TBMM 25. dönem Ankara milletvekilleri
Kategori:TBMM 26. dönem Ankara milletvekilleri
Kategori:TBMM 28. dönem İstanbul milletvekilleri
Kategori:TBMM İçişleri Komisyonu
Kategori:Halkların Demokratik Partisi Parti Meclisi üyeleri
Kategori:Halkların Demokratik Partisi MYK üyeleri
Kategori:TBMM 24. dönem idare amirleri
Kategori:TBMM 25. dönem idare amirleri
Kategori:TBMM 26. dönem idare amirleri
Kategori:Ankara Uluslararası Film Festivali Ödülü sahibi yönetmenler
Kategori:Ankara Uluslararası Film Festivali Ödülü sahibi senaristler
Kategori:Halkların Demokratik Partisi mensubu siyasetçiler
Kategori:21. yüzyıl Türk siyasetçileri
Kategori:Türk tutuklular ve hükümlüler
Kategori:Terörizm suçundan hüküm giyenler
Kategori:Türkiye tarafından tutuklanan kişiler
Kategori:TBMM 28. dönem başkanvekilleri
Kategori:Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi mensubu siyasetçiler
Kategori:2025'te ölenler
Kategori:Şişli'de ölenler
Kategori:Çoklu organ yetmezliğinden ölenler
Kategori:Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilenler
Kategori:BirGün kişileri
Kategori:Radikal (gazete) kişileri