İdrar yolu enfeksiyonu

İdrar yolu enfeksiyonu (İYE), idrar yolunun bir bölümünü etkileyen bir enfeksiyondur. Alt idrar yollarını etkilediğinde mesane enfeksiyonu (sistit), üst idrar yollarını etkilediğinde ise böbrek enfeksiyonu (piyelonefrit) olarak bilinir. Alt idrar yolu enfeksiyonu belirtileri arasında idrar yaparken ağrı, sık idrara çıkma ve mesanenin boş olmasına rağmen idrar yapma ihtiyacı hissetme yer alır. Böbrek enfeksiyonu semptomları arasında genellikle alt İYE belirtilerine ek olarak ateş ve ağrı yer alır. Nadiren idrar kanlı görünebilir. Çok yaşlılarda ve çok gençlerde belirtiler belirsiz veya spesifik olmayabilir.

Enfeksiyonun en yaygın nedeni Escherichia coli'dir, ancak bazen diğer bakteriler veya mantarlar da neden olabilir. Risk faktörleri arasında kadın anatomisi, cinsel ilişki, diyabet, obezite ve aile öyküsü yer almaktadır. Cinsel ilişki bir risk faktörü olmasına rağmen, İYE'ler cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE) olarak sınıflandırılmaz. Piyelonefrit genellikle mesane enfeksiyonuna bağlı olarak ortaya çıkar ancak kan yoluyla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyondan da kaynaklanabilir. Genç ve sağlıklı kadınlarda tanı yalnızca semptomlara dayanılarak konulabilir. Belirsiz semptomları olanlarda teşhis zor olabilir çünkü enfeksiyon olmadan da bakteriler mevcut olabilir. Karmaşık vakalarda veya tedavi başarısız olursa idrar kültürü yararlı olabilir.

Komplike olmayan vakalarda, İYE'ler nitrofurantoin veya trimetoprim/sülfametoksazol gibi kısa süreli antibiyotiklerle tedavi edilir. Bu durumu tedavi etmek için kullanılan antibiyotiklerin çoğuna karşı direnç artmaktadır. Komplike vakalarda, daha uzun bir kür veya intravenöz antibiyotikler gerekebilir. Semptomlar iki veya üç gün içinde düzelmezse daha ileri tanısal testler gerekebilir. Fenazopiridin semptomlara yardımcı olabilir. İdrarında bakteri veya beyaz kan hücresi bulunan ancak semptomları olmayan kişilerde, hamilelik istisna olsa da, genellikle antibiyotiklere ihtiyaç duyulmaz. Sık enfeksiyon geçirenlerde belirtiler başlar başlamaz kısa süreli antibiyotik alınabilir veya önleyici tedbir olarak uzun süreli antibiyotik kullanılabilir.

Bir yıl içinde yaklaşık 150 milyon kişide idrar yolu enfeksiyonu gelişmektedir. Kadınlarda erkeklere kıyasla daha yaygındır, ancak kalıcı kateterler taşınırken anatomiler arasında benzerdir. Kadınlarda en yaygın bakteriyel enfeksiyon şeklidir. Kadınların %10'u belirli bir yıl içinde idrar yolu enfeksiyonu geçirir ve kadınların yarısı yaşamlarının bir döneminde en az bir enfeksiyon geçirir. En sık 16 ila 35 yaşları arasında görülürler. Nüksler yaygındır. İdrar yolu enfeksiyonları antik çağlardan beri tanımlanmaktadır ve ilk belgelenmiş tanım MÖ 1550'lere tarihlenen Ebers Papirüsü'nde yer almaktadır.

 Belirti ve semptomlar 
küçükresim|İdrar yolu enfeksiyonu nedeniyle sepsis geçiren bir kişide görüldüğü gibi idrar irin içerebilir (piyüri olarak bilinen bir durum).
Alt idrar yolu enfeksiyonu aynı zamanda mesane enfeksiyonu olarak da anılır. En yaygın belirtiler işemede yanma ve vajinal akıntı olmadan sık sık işemek (veya işeme ihtiyacı hissetmek) ve ciddi bir ağrıdır. Bu belirtiler hafif veya şiddetli olabilir ve sağlıklı kadınlarda ortalama altı gün sürebilir. Kasık kemiğinin üzerinde veya sırtın alt kısmında bir miktar ağrı mevcut olabilir. Üst idrar yolu enfeksiyonu veya piyelonefrit geçiren kişilerde alt idrar yolu enfeksiyonunun klasik semptomlarına ek olarak yan ağrısı, ateş veya bulantı ve kusma görülebilir. Nadiren idrar kanlı görünebilir veya idrarda gözle görülür irin bulunabilir.

İYE'ler deliryum, demans ve depresyon ve psikoz gibi nöropsikiyatrik bozuklukların başlaması veya kötüleşmesi ile ilişkilendirilmiştir. Bununla birlikte, İYE'nin konfüzyona neden olup olmadığını belirlemek için yeterli kanıt yoktur. Bunun nedenleri bilinmemekle birlikte, beyni etkileyen İYE aracılı sistemik inflamatuar yanıtı içerebilir. İnflamatuar yanıtın bir parçası olarak üretilen interlökin 6 gibi sitokinler nöroinflamasyona yol açarak dopaminerjik ve/veya glutamaterjik nörotransmisyonun yanı sıra beyin glukoz metabolizmasını da etkileyebilir.

 Çocuklar 
Küçük çocuklarda idrar yolu enfeksiyonunun (İYE) tek belirtisi ateş olabilir. Daha belirgin semptomların olmaması nedeniyle, iki yaşın altındaki kızlarda veya bir yaşından küçük sünnetsiz erkeklerde ateş görüldüğünde, birçok tıp derneği tarafından idrar kültürü yapılması önerilmektedir. Bebekler kötü beslenebilir, kusabilir, daha fazla uyuyabilir veya sarılık belirtileri gösterebilirler. Daha büyük çocuklarda yeni başlayan üriner inkontinans (mesane kontrolünün kaybı) ortaya çıkabilir. İYE geçiren bir ila üç aylık her 400 bebekten yaklaşık 1'inde bakteriyel menenjit de görülmektedir.

Yaşlılar
Yaşlılarda idrar yolu semptomları sıklıkla görülmez. Başvurular inkontinans, mental durum değişikliği veya yorgunluk gibi tek semptomlarla belirsiz olabilirken, bazıları sağlık hizmeti sağlayıcısına ilk semptomlar olarak bir kan enfeksiyonu olan sepsis ile başvurur. Birçok yaşlı insanda önceden inkontinans veya demans olması nedeniyle teşhis karmaşık olabilir.

İleri demans gibi idrar semptomlarını bildiremeyecek sistemik enfeksiyon belirtileri olanlarda idrar kültürü almak mantıklıdır. Sistemik enfeksiyon belirtileri arasında ateş veya normalden 1,1 °C'den fazla sıcaklık artışı, titreme ve artmış beyaz kan hücresi sayısı yer alır.

Neden
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UPEC_adhered_to_BEC.jpg|küçükresim|Mesane epitel hücresine yapışan üropatojenik Escherichia coli (UPEC) hücreleri
Toplum kaynaklı idrar yolu enfeksiyonlarının %80-85'inin nedeni bağırsak kaynaklı üropatojenik E. coli, %5-10'unun nedeni ise Staphylococcus saprophyticus'tur. Nadiren viral veya fungal enfeksiyonlara bağlı olabilirler. Sağlık hizmetleriyle ilişkili idrar yolu enfeksiyonları (çoğunlukla üriner kateterizasyonla ilgili), aşağıdakileri içeren çok daha geniş bir patojen yelpazesini içerir: E. coli (%27), Klebsiella (%11), Pseudomonas (%11), mantar patojeni Candida albicans (%9) ve Enterococcus (%7) ve diğerleri. Staphylococcus aureus'a bağlı idrar yolu enfeksiyonları tipik olarak kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara ikincil olarak ortaya çıkar. Chlamydia trachomatis ve Mycoplasma genitalium üretrayı enfekte edebilir ancak mesaneyi enfekte edemez. Bu enfeksiyonlar genellikle idrar yolu enfeksiyonu yerine üretrit olarak sınıflandırılır.

 Cinsel ilişki 
Cinsel olarak aktif genç kadınlarda, cinsel aktivite mesane enfeksiyonlarının %75-90'ının nedenidir ve enfeksiyon riski seks sıklığıyla ilişkilidir. "Balayı sistiti" terimi, erken evlilik sırasında sık görülen bu İYE olgusuna uygulanmıştır. Menopoz sonrası kadınlarda cinsel aktivite İYE gelişme riskini etkilemez. Cinsel sıklıktan bağımsız olarak spermisit kullanımı İYE riskini artırmaktadır. Diyafram kullanımı da ilişkilidir. Spermisit içermeyen prezervatif kullanımı veya doğum kontrol hapı kullanımı komplike olmayan idrar yolu enfeksiyonu riskini artırmaz.

Kadınlar erkeklere göre İYE'ye daha yatkındır çünkü kadınlarda üretra çok daha kısa ve anüse daha yakındır. Menopozla birlikte kadınların östrojen seviyeleri düştükçe, koruyucu vajinal floranın kaybı nedeniyle idrar yolu enfeksiyonu riski artar. Ayrıca, bazen menopozdan sonra ortaya çıkabilen vajinal atrofi, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ile ilişkilidir.

Kronik prostatit/kronik pelvik ağrı sendromu ve kronik bakteriyel prostatit (akut bakteriyel prostatit veya asemptomatik inflamatuar prostatit değil) şeklindeki kronik prostatit erkeklerde tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına neden olabilir. Enfeksiyon riski erkekler yaşlandıkça artar. Yaşlı erkeklerin idrarında yaygın olarak bakteri bulunsa da bu durum idrar yolu enfeksiyonu riskini etkilemiyor gibi görünmektedir.

Üriner kateterler
Üriner kateterizasyon idrar yolu enfeksiyonu riskini artırır. Bakteriüri (idrarda bakteri bulunması) riski günde yüzde üç ila altı arasındadır ve profilaktik antibiyotikler semptomatik enfeksiyonları azaltmada etkili değildir. Enfeksiyon riski, kateterin yalnızca gerekli olduğunda takılması, takma işlemi için aseptik teknik kullanılması ve kateterin kapalı drenajının engellenmemesi ile azaltılabilir.

Kondom kateteri kullanan erkek dalgıçlar ve su geçirmez elbiseleri için harici kateter cihazları kullanan kadın dalgıçlar da idrar yolu enfeksiyonlarına karşı hassastırlar.

Diğerleri
Mesane enfeksiyonlarına yatkınlık ailelerde görülebilir. Bunun genetikle ilgili olduğuna inanılmaktadır. Diğer risk faktörleri arasında diyabet, sünnetsiz olmak ve büyük bir prostata sahip olmak sayılabilir. Çocuklarda İYE'ler vezikoüreteral reflü (idrarın mesaneden üreterlere veya böbreklere anormal hareketi) ve kabızlık ile ilişkilidir.

Omurilik yaralanması olan kişiler, kısmen kronik kateter kullanımı ve kısmen de işeme disfonksiyonu nedeniyle idrar yolu enfeksiyonu açısından yüksek risk altındadırlar. Bu popülasyonda enfeksiyonun en yaygın nedeni ve aynı zamanda hastaneye yatışın en yaygın nedenidir.

 Patogenez 
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bladder_Infection.png|küçükresim|Mesane enfeksiyonu
İdrar yolu enfeksiyonlarına neden olan bakteriler tipik olarak üretra yoluyla mesaneye girer. Ancak enfeksiyon kan veya lenf yoluyla da oluşabilir. Bakterilerin genellikle bağırsaklardan üretraya bulaştığı ve kadınların anatomileri nedeniyle daha büyük risk altında olduğu düşünülmektedir. Mesaneye girdikten sonra, E. Coli mesane duvarına yapışabilir ve vücudun bağışıklık tepkisine direnen bir biyofilm oluşturabilir.

Escherichia coli, idrar yolu enfeksiyonuna neden olan en yaygın mikroorganizmadır ve onu Klebsiella ve Proteus spp. takip eder. Klebsiella ve Proteus spp. sıklıkla taş hastalığı ile ilişkilendirilmektedir. Enterococcus ve Staphylococcus gibi Gram pozitif bakterilerin varlığı artmaktadır.

Üriner patojenlerin kinolon antibiyotiklere karşı artan direnci dünya çapında rapor edilmiştir ve kinolonların aşırı ve yanlış kullanımının bir sonucu olabilir.

 Tanı 
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bacteriuria_pyuria_4.jpg|küçükresim|İdrar mikroskobunda beyaz kan hücreleri arasında gösterilen çoklu basiller (çubuk şeklindeki bakteriler, burada siyah ve fasulye şeklinde gösterilmiştir). Bu değişiklikler idrar yolu enfeksiyonunun göstergesidir.
Basit vakalarda, daha fazla laboratuvar onayı olmadan sadece semptomlara dayanarak tanı konulabilir ve tedavi verilebilir. Karmaşık veya şüpheli vakalarda, idrar nitritleri, beyaz kan hücreleri (lökositler) veya lökosit esteraz varlığına bakarak idrar tahlili yoluyla tanıyı doğrulamak yararlı olabilir. Bir diğer test olan idrar mikroskopisinde ise kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri veya bakterilerin varlığına bakılır. İdrar kültürü, tipik bir idrar yolu organizmasının mL başına 103 koloni oluşturan üniteye eşit veya daha fazla bir bakteri koloni sayısı gösteriyorsa pozitif olarak kabul edilir. Antibiyotik duyarlılığı da bu kültürlerle test edilebilir ve antibiyotik tedavisinin seçiminde yararlı olur. Bununla birlikte, kültürleri negatif olan kadınlar yine de antibiyotik tedavisiyle iyileşebilir. Semptomlar belirsiz olabileceğinden ve idrar yolu enfeksiyonları için güvenilir testler olmadığından, yaşlılarda tanı koymak zor olabilir.

 pH değerine göre 
Normal idrar pH'ı hafif asidiktir, olağan değerler 6,0 ila 7,5 arasındadır, ancak normal aralık 4,5 ila 8,0'dır. İdrar pH değerinin 8,5 veya 9,0 olması Proteus, Klebsiella veya Ureaplasma urealyticum gibi üre parçalayan bir organizmanın göstergesidir; bu nedenle pH değeri yüksek olan asemptomatik bir hasta diğer idrar testi sonuçlarından bağımsız olarak İYE anlamına gelir. Alkali pH ayrıca "enfeksiyon taşları" olarak da bilinen struvit böbrek taşlarına işaret edebilir. 50x50pik Text was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution 4.0 International License .

 Sınıflandırma 
İdrar yolu enfeksiyonu sadece alt idrar yolunu tutabilir, bu durumda mesane enfeksiyonu olarak bilinir. Alternatif olarak, üst idrar yolunu da tutabilir, bu durumda piyelonefrit olarak bilinir. İdrarda önemli miktarda bakteri varsa ancak herhangi bir belirti yoksa bu durum asemptomatik bakteriüri olarak bilinir. İdrar yolu enfeksiyonu üst kanalı içeriyorsa ve kişide şeker hastalığı varsa, hamileyse, erkekse veya bağışıklık sistemi baskılanmışsa, komplike olarak kabul edilir. Aksi takdirde, bir kadın sağlıklı ve menopoz öncesi ise komplikasyonsuz olarak kabul edilir. Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu ateşle birlikte görüldüğünde üst idrar yolu enfeksiyonu olarak kabul edilir.

 Çocuklar 
Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu tanısı koymak için pozitif bir idrar kültürü gereklidir. Kontaminasyon, kullanılan toplama yöntemine bağlı olarak sık karşılaşılan bir sorundur, bu nedenle "temiz yakalama" orta akım numunesi için 105 CFU/mL, kateterle alınan numuneler için 104 CFU/mL ve suprapubik aspirasyonlar (doğrudan mesaneden iğne ile alınan numune) için 102 CFU/mL sınır değeri kullanılır. Örnek toplamak için "idrar torbası" kullanımı, kültürlendiğinde yüksek kontaminasyon oranı nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilmemekte ve tuvalet eğitimi olmayanlarda kateterizasyon tercih edilmektedir. Amerikan Pediatri Akademisi gibi bazıları, idrar yolu enfeksiyonu geçiren iki yaşından küçük tüm çocuklarda renal ultrason ve işeme sistoüretrogramı (bir kişinin idrar yaparken üretra ve idrar kesesinin gerçek zamanlı röntgenlerle izlenmesi) önermektedir. Bununla birlikte, sorun bulunması halinde etkili bir tedavinin olmaması nedeniyle, Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü gibi diğer kuruluşlar yalnızca altı aylıktan küçük olanlarda veya olağandışı bulguları olanlarda rutin görüntüleme yapılmasını önermektedir.

 Ayırıcı tanı 
Servisit (rahim ağzı iltihabı) veya vajinit (vajina iltihabı) olan kadınlarda ve İYE semptomları olan genç erkeklerde neden, bir Chlamydia trachomatis veya Neisseria gonorrhoeae enfeksiyonu olabilir. Bu enfeksiyonlar tipik olarak idrar yolu enfeksiyonu yerine üretrit olarak sınıflandırılır. Vajinit de bir maya enfeksiyonuna bağlı olabilir. İnterstisyel sistit (mesanede kronik ağrı), birden fazla İYE semptomu yaşayan ancak idrar kültürleri negatif kalan ve antibiyotiklerle iyileşmeyen kişiler için düşünülebilir. Prostatit (prostat iltihabı) de ayırıcı tanıda düşünülebilir.

İdrarda kan görülmesiyle karakterize hemorajik sistit, enfeksiyonlar, radyasyon tedavisi, altta yatan kanser, ilaçlar ve toksinler gibi bir dizi nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bu soruna yaygın olarak neden olan ilaçlar arasında %2-40 oranında kemoterapötik ajan siklofosfamid bulunmaktadır. Eozinofilik sistit, mesane duvarında eozinofillerin bulunduğu nadir bir durumdur. Belirti ve semptomlar mesane enfeksiyonuna benzer. Nedeni tam olarak açık değildir; ancak gıda alerjileri, enfeksiyonlar ve ilaçlarla bağlantılı olabilir.

Korunma
Cinsel ilişkiden hemen sonra idrar yapma, kullanılan iç çamaşırı türü, idrar veya dışkılamadan sonra kullanılan kişisel hijyen yöntemleri veya bir kişinin tipik olarak banyo veya duş yapıp yapmadığı gibi bir dizi önlemin İYE sıklığını etkilediği doğrulanmamıştır. Benzer şekilde idrar tutma, tampon kullanımı ve duş almanın etkisine ilişkin kanıt eksikliği bulunmaktadır. Sık idrar yolu enfeksiyonu geçiren ve doğum kontrol yöntemi olarak spermisit veya diyafram kullananlara alternatif yöntemler kullanmaları tavsiye edilir. Benign prostat hiperplazisi olanlarda oturur pozisyonda idrar yapmanın mesane boşalmasını iyileştirdiği ve bu grupta idrar yolu enfeksiyonlarını azaltabileceği görülmektedir.

Üriner kateterlerin mümkün olduğunca az ve kısa süre kullanılması ve kullanıldığında kateterin uygun şekilde bakımı kateterle ilişkili idrar yolu enfeksiyonlarını önler. Kateterler hastanede steril teknik kullanılarak takılmalıdır, ancak kendi kendine kateterize olanlarda steril olmayan teknik uygun olabilir. Üriner kateter kurulumu da kapalı tutulmalıdır. Kanıtlar, gümüş alaşımlı kateterler kullanıldığında riskte önemli bir azalma olduğunu desteklememektedir.

İlaçlar
Tekrarlayan enfeksiyonları olanlar için, her enfeksiyon ortaya çıktığında kısa bir antibiyotik kürü almak en düşük antibiyotik kullanımı ile ilişkilidir. Günlük antibiyotiklerin uzun süreli kullanımı da etkilidir. Sıklıkla kullanılan ilaçlar arasında nitrofurantoin ve trimetoprim/sülfametoksazol bulunmaktadır. Bazıları antibiyotik direnci endişeleri nedeniyle uzun süreli kullanıma karşı tavsiyede bulunmaktadırlar. Asitliğin düşük olduğu mesanede direnç gelişmeyen formaldehit ürettiği için metenamin bu amaçla kullanılan bir diğer ajandır. İngiltere'de yapılan bir çalışma, metenaminin tekrarlayan İYE yaşayan kadınlar arasında İYE'leri önlemede günlük düşük doz antibiyotikler kadar etkili olduğunu göstermiştir. Metenamin bir antiseptik olduğundan, antibiyotik direnci sorununu önleyebilir.

Enfeksiyonların cinsel ilişkiyle ilgili olduğu durumlarda, ilişki sonrasında antibiyotik almak faydalı olabilir. Menopoz sonrası kadınlarda, topikal vajinal östrojenin nüksü azalttığı bulunmuştur. Topikal kremlerin aksine, pesserlerden vajinal östrojen kullanımı düşük doz antibiyotikler kadar faydalı olmamıştır. Kısa süreli üriner kateterizasyonu takiben antibiyotik kullanımı, mesane enfeksiyonu riskini azaltmaktadır. 2018'den itibaren bir dizi aşı geliştirilmektedir.

Çocuklar
Önleyici antibiyotiklerin çocuklarda idrar yolu enfeksiyonlarını azalttığına dair kanıtlar zayıftır. Ancak tekrarlayan İYE'ler, böbreklerde altta yatan herhangi bir anormallik yoksa, daha ileri böbrek sorunlarının nadir bir nedenidir ve yetişkinlerde kronik böbrek hastalığının yüzde üçte birinden (%0,33) daha azına neden olur. Rutin sünnetin İYE'leri önleyip önlemediği 2011 yılı itibarıyla iyi araştırılmamıştır.

 Besin takviyeleri 
Bazı araştırmalar, kızılcığın (meyve suyu veya kapsüller) sık enfeksiyon geçirenlerde İYE sayısını azaltabileceğini düşündürmektedir. 2023 yılında yapılan bir inceleme, kızılcık ürünlerinin belirli gruplarda (tekrarlayan İYE'leri olan kadınlar, çocuklar ve klinik müdahaleler geçirmiş kişiler) İYE riskini azaltabileceği, ancak hamile kadınlarda, yaşlılarda veya idrara çıkma bozukluğu olan kişilerde azaltamayacağı sonucuna varmıştır. 2015 itibarıyla, probiyotiklerin faydalı olup olmadıklarının belirlenmesi için daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir.

2022 itibarıyla, bir inceleme mannoz almanın İYE'leri önlemek için antibiyotikler kadar etkili olduğunu bulurken, başka bir inceleme klinik çalışma kalitesinin İYE'leri önlemek veya tedavi etmek için D-mannoz kullanımı hakkında herhangi bir sonuca varmaya izin vermeyecek kadar düşük olduğunu bulmuştur.

Tedavi
Başlıca tedavi yöntemi antibiyotiklerdir. Fenazopiridin bazen mesane enfeksiyonu sırasında hissedilen yanma ve aciliyet hissine yardımcı olmak için antibiyotiklere ek olarak ilk birkaç gün boyunca reçete edilir. Ancak, özellikle methemoglobinemi (kanda normalden daha yüksek methemoglobin seviyesi) riskinin artması gibi kullanımıyla ilgili güvenlik endişeleri nedeniyle rutin olarak önerilmemektedir. Parasetamol ateş için kullanılabilir. Mevcut enfeksiyonların tedavisinde kızılcık ürünlerinin kullanımına ilişkin iyi bir kanıt bulunmamaktadır.

Fosfomisin hem İYE'ler hem de akut piyelonefrit dahil komplike İYE'ler için etkili bir tedavi olarak kullanılabilir. Komplike İYE'ler için standart rejim, toplam 3 doz için her 48 veya 72 saatte bir uygulanan oral 3 g doz veya fosfomisin IV formda verildiğinde 7 gün ila 14 gün boyunca her 8 saatte bir 6 gramdır.

Komplike olmayan vakalar
Komplike olmayan enfeksiyonlar yalnızca semptomlara dayalı olarak teşhis ve tedavi edilebilir. Trimetoprim/sülfametoksazol, nitrofurantoin veya fosfomisin gibi ağız yoluyla alınan antibiyotikler tipik olarak ilk basamaktır. Sefalosporinler, amoksisilin/klavulanik asit veya bir florokinolon da kullanılabilir. Bununla birlikte, üriner enfeksiyonlara neden olan bakteriler arasında florokinolonlara karşı antibiyotik direnci artmaktadır. Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), tendinit, tendon kopması ve myastenia gravis'in kötüleşmesi gibi ciddi yan etki risklerinin daha yüksek olması nedeniyle, diğer seçenekler mevcut olduğunda florokinolonların kullanılmamasını, bir kutulu uyarı da dahil olmak üzere tavsiye etmektedir. Bu ilaçlar, hepsi eşit derecede etkili olmakla birlikte iyileşme süresini önemli ölçüde kısaltır. Trimetoprim/sülfametoksazol veya bir florokinolon ile üç günlük bir tedavi genellikle yeterli olurken, nitrofurantoin için 5-7 gün gerekir. Fosfomisin tek doz olarak kullanılabilir ancak o kadar etkili değildir.

Florokinolonlar ilk tedavi olarak önerilmemektedir. Amerika Bulaşıcı Hastalıklar Derneği, bu ilaç sınıfına karşı direnç oluşması endişesi nedeniyle bunu belirtmektedir. Amoksisilin-klavulanat diğer seçeneklere göre daha az etkili görünmektedir. Bu önleme rağmen, yaygın kullanımlarına bağlı olarak tüm bu ilaçlara karşı bir miktar direnç gelişmiştir. Bazı ülkelerde tek başına trimetoprim, trimetoprim/sülfametoksazole eşdeğer kabul edilmektedir. Basit İYE'lerde çocuklar genellikle üç günlük antibiyotik tedavisine yanıt verirler. Tekrarlayan basit İYE'si olan kadınlar yeni enfeksiyonları tanımlamada %90'ın üzerinde doğruluk oranına sahiptir. Semptomlar ortaya çıktığında kendi kendilerini tedavi etmekten ve yalnızca ilk tedavi başarısız olursa tıbbi takipten fayda görebilirler.

 Komplike olan vakalar 
Komplike İYE'lerin tedavisi daha zordur ve genellikle daha agresif değerlendirme, tedavi ve takip gerektirir. Altta yatan komplikasyonun tanımlanmasını ve ele alınmasını gerektirebilir. Artan antibiyotik direnci, komplike ve tekrarlayan İYE'li hastaların tedavisinin geleceği konusunda endişe yaratmaktadır.

 Asemptomatik bakteriüri 
İdrarında bakteri bulunan ancak semptom göstermeyen kişiler genellikle antibiyotiklerle tedavi edilmemelidir. Buna yaşlılar, omurilik yaralanması olanlar ve üriner kateteri olanlar dahildir. Hamilelik bir istisnadır ve kadınların yedi gün antibiyotik almaları önerilir. Tedavi edilmezse annelerin %30'unda piyelonefrit gelişmesine neden olur ve düşük doğum ağırlığı ve erken doğum riskini artırır. Bazıları ayrıca şeker hastalığı olanların tedavisini ve kanamaya neden olabilecek idrar yolu prosedürlerinden önce tedaviyi desteklemektedir.

 Hamile kadınlar 
İdrar yolu enfeksiyonları, idrarda asemptomatik bakteri varlığı bile, böbrek enfeksiyonu riskinin artması nedeniyle gebelikte daha endişe vericidir. Hamilelik sırasında yüksek progesteron seviyeleri üreterler ve mesanede kas tonusunun azalması riskini artırır, bu da idrarın üreterlerden yukarı ve böbreklere doğru aktığı reflü olasılığının artmasına neden olur. Hamile kadınlarda asemptomatik bakteriüri riski artmamış olsa da bakteriüri mevcutsa böbrek enfeksiyonu riski %25-40'tır. Bu nedenle, idrar testi enfeksiyon belirtileri gösteriyorsa - semptomlar olmasa bile - tedavi önerilir. Sefaleksin veya nitrofurantoin genellikle hamilelikte güvenli kabul edildikleri için kullanılır. Hamilelik sırasında böbrek enfeksiyonu erken doğum veya preeklampsi (hamilelik sırasında nöbetlere yol açabilen yüksek tansiyon ve böbrek fonksiyon bozukluğu durumu) ile sonuçlanabilir. Bazı kadınların İYE'leri hamilelikte de devam eder. Bu tekrarlayan enfeksiyonların en iyi nasıl tedavi edileceği konusunda yeterli araştırma yoktur.

Piyelonefrit
Piyelonefrit, daha uzun süreli oral antibiyotikler veya intravenöz antibiyotikler kullanılarak basit bir mesane enfeksiyonundan daha agresif bir şekilde tedavi edilir. Direnç oranının %10'dan az olduğu bölgelerde tipik olarak yedi günlük oral florokinolon siprofloksasin kullanılır. Yerel antibiyotik direnç oranları %10'dan yüksekse, genellikle bir doz intravenöz seftriakson reçete edilir. Trimetoprim/sülfametoksazol veya amoksisilin/klavulanatın 14 gün boyunca ağızdan verilmesi de makul bir seçenektir. Daha şiddetli semptomlar gösterenlerde, devam eden antibiyotikler için hastaneye yatış gerekebilir. İki veya üç günlük tedavinin ardından semptomlar düzelmezse böbrek taşından kaynaklanan üreter tıkanıklığı gibi komplikasyonlar düşünülebilir.

 Prognoz 
Tedavi ile semptomlar genellikle 36 saat içinde düzelir. Komplike olmayan enfeksiyonların %42'si birkaç gün veya hafta içinde kendiliğinden düzelebilir.

Yetişkinlerin ve çocukların %15-25'inde tekrarlayan enfeksiyonlar, inatçı enfeksiyonlar (aynı patojenle enfeksiyon), yeniden enfeksiyon (yeni patojen) veya nükseden enfeksiyon (aynı patojen tamamen geçtikten sonra yeni bir enfeksiyona neden olur) dahil olmak üzere kronik semptomatik İYE'ler görülür. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları altı aylık bir zaman diliminde en az iki enfeksiyon (atak) veya on iki ayda üç enfeksiyon olarak tanımlanır, yetişkinlerde ve çocuklarda görülebilir.

Sistit, alt idrar yolunu (mesane) tutan bir idrar yolu enfeksiyonunu ifade eder. Böbreği tutan bir üst idrar yolu enfeksiyonuna piyelonefrit denir. Piyelonefritin yaklaşık %10-20'si devam eder ve etkilenen böbrekte yara izi gelişir. Daha sonra, yara izi gelişenlerin %10-20'sinde daha sonraki yaşamlarında hipertansiyon riski artacaktır.

Epidemiyoloji
İdrar yolu enfeksiyonları kadınlarda en sık görülen bakteriyel enfeksiyondur. En sık 16 ila 35 yaşları arasında görülür, kadınların %10'u her yıl enfeksiyon geçirir ve %40-60'ından fazlası hayatlarının bir döneminde enfeksiyon geçirir. Nüksler yaygındır ve insanların neredeyse yarısı bir yıl içinde ikinci bir enfeksiyon geçirir. İdrar yolu enfeksiyonları kadınlarda erkeklerden dört kat daha sık görülür. Piyelonefrit ise 20 ila 30 kat daha az sıklıkta görülür. Bunlar, hastane kaynaklı enfeksiyonların yaklaşık %40'ını oluşturan en yaygın nedenlerdir. İdrarda asemptomatik bakteri oranları yaşla birlikte çocuk doğurma çağındaki kadınlarda yüzde iki ila yediden bakım evlerindeki yaşlı kadınlarda yüzde 50'ye kadar yükselmektedir. İdrarda asemptomatik bakteri oranı 75 yaş üstü erkeklerde %7-10 arasındadır. Hamile kadınların %2-10'unda idrarda asemptomatik bakteri vardır ve bazı az gelişmiş ülkelerde yaşayan kadınlarda daha yüksek oranlar bildirilmiştir.

İdrar yolu enfeksiyonları çocukluk döneminde insanların %10'unu etkileyebilir. Çocuklar arasında idrar yolu enfeksiyonları en sık üç aylıktan küçük sünnetsiz erkeklerde görülürken, bunu bir yaşından küçük kız çocukları takip etmektedir. Ancak çocuklar arasındaki sıklık tahminleri büyük farklılıklar göstermektedir. Yaşları doğum ile iki yaş arasında değişen ateşli bir grup çocuğun %2-20'sine İYE teşhisi konulmuştur.

Tarihçe
İdrar yolu enfeksiyonları antik çağlardan beri tanımlanmakta olup, ilk belgelenmiş tanım MÖ 1550'lere tarihlenen Ebers Papirüsü'nde yer almaktadır. Mısırlılar tarafından "mesaneden ısı yayılması" olarak tanımlanmıştır. Etkili tedavi 1930'larda antibiyotiklerin geliştirilmesi ve bulunmasına kadar gerçekleşmemiş, bu tarihten önce şifalı bitkiler, kan alma ve dinlenme önerilmiştir.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Kategori:Enfeksiyon hastalıkları
Kategori:Üroloji hastalıkları
Kategori:Nefroloji