Süper yanardağ

küçükresim|upright=1.14|100 km uzunluğunda ve 30 km genişliğinde kalderası olan Toba gölü'nün yapay renkteki uydu fotoğrafı. 
Süper yanardağlar bilinen en büyük volkanlar olup normal yanardağların hilâfına magma haznesinin büyüklüğünden dolayı patlamalardan sonra bir volkan konisi yerine yerde dev boyutlarda kalderalar (göçükler) oluştururlar.

 Tanımı 
küçükresim|upright=1.14|Bir süper yanardağ kesiti (Long Valley Kalderası)
Süper yanardağlar, bölgelerinin altında bulunan fevkalâde büyük bir magma haznesiyle kendilerini belli ederler. Mesela Yellowstone yanardağı'nın 60 km uzunluğunda, 40 km genişliğinde ve 10 km derinliğinde magma haznesi takriben 24.000 km³ magma içerir. Kısmen erimiş durumda olan magma gazla (birkaç bin yılda) zenginleşirken bölge, magma haznesi üzerinde yükselmeye başlar. Magma, gazla zenginleşerek kritik noktaya geldiğinde birbirinden uzakta birkaç yerden üst tabaka delinir. Tipik olarak bu delinme, yükselmeden dolayı magma haznesi üzerinde halka şeklinde oluşan çatlaklardan olur. Bu şekilde sert zemin, boşalan magma haznesine gömülerek karakteristik kalderayı oluşturur. Patlamanın şiddeti volkan patlama indeksindeki değeri sekiz (VPİ-8) ve daha büyüktür. Bu esnada yüzlerce, hatta binlerce kilometreküp lav, magma haznesinden ses hızının üstünde bir hızla stratosferin 50 km yüksekliğine kadar fırlar ve 100 kilometrelik bir uzaklığa kadar yağar. Volkan tozu bütün Dünya'yı sarar.

 Etkisi 
Bu derece kuvvetli patlamalar bilinmeyen derecede şiddetli depremler ve volkanın durumuna göre tsunamilerle berâber görülürler. Böyle patlamaların nasıl olacağını tahmin eden modeller, bilim şu ana kadar böyle bir fenomen gözlemleyemediğinden yoktur.

Birincil tahribatın yanında bir süper yanardağı patlamasıyla küresel iklim değişikliği gelir. Volkanik kış adı da verilen bu olayla sıcaklık, bütün Dünya'da birkaç derece düşer. Canlıların büyük sayıda ölümüyle yıllarca süren bir besin sıkıntısı baş gösterir.

Kaza kurbanlarının ne kadar olacağı konusunda sadece spekülasyonlar yapılabilir. Sayıları süper yanardağın konumuna bağlıdır. 100 kilometrelik bir daire çevresi içinde kalan bölgede patlama dolayısıyla hayat tamâmen yok olur. Daha büyük uzaklıklarda da ölüm oranı yüksek olur. Volkan tozu çok ince olup küçük çatlaklardan da içeriye girer. Sıvıyla temâs etmesi durumunda betona benzer bir madde oluşturmasından dolayı canlılar, yeteri kadar hava alabilseler de ciğerlerinin çalışamaz duruma gelmesinden dolayı boğulabilirler. Nefes almayı destekleyen aygıtlar olmadan hayatta kalabilme ihtimâli küçüktür. Bitkiler bu tozla yoğun olarak kaplandıklarında bu durum fotosenteze engel olur veya imkânsız kılar ve bitkiler ölür. Yağmurla durum düzelemez, ancak kötüleşebilir.

Süper yanardağların bilinen patlamalarıyla soy tükenmesinden sorumlu oldukları sanılır. Bilinen en son süper yanardağ patlamasında insanlık, Toba felâketi teorisi'ne göre birkaç bin kişiye indirgenerek bir genetik darboğazdan geçmiştir. Bu patlama 75.000 yıl önce önce Toba yanardağında olmuş olup kalıntısı Sumatra, Endonezya'daki Toba gölü'dür.

 Etkinlikler 
İnsanlık için en tehlikeli süper yanardağ, herhâlde Yellowstone Millî Parkı'nda bulunan Yellowstone'dur. Bundan sonraki patlaması, jeologların görüşüne göre yakın olup jeolojik zaman aşımlarına göre yakın zamanda (birkaç bin yılda) bir patlama beklenmektedir.

Şu sıralar Dünya'da ancak birkaç süper yanardağ bilinmektedir. Yellowstone'un yanı sıra Toba gölü, Taupo gölü ve La Garita kalderası bilinenler arasındadır.

Süper ağır patlamalar, aşağıdaki yanardağlardan bilinmektedir (seçmeler). Burada patlamalar, şiddetlerine göre VPİ-8'e erişebiliyorsa süper yanardağ olarak değerlendirilir.

 Volkan Yer Patlama ne zaman? Tefra (madde atımı) VPİ 8La Garita kalderasıKolorado, ABDtakr. 27 milyon yıl önce 5.000 km³Toba gölüSumatra, Endonezyatakr. 75.000 yıl önce 2.800 km³Yellowstone kalderası (Huckleberry dağ silsilesi patlaması)Wyoming, ABD2,2 milyon yıl önce  2.500 km³Vilama kalderasıArjantin8,4 milyon yıl önce  2.000 km³Taupo gölüKuzey Adası, Yeni Zelanda22.500 − 26.500 yıl önce  1.170 km³Yellowstone kalderası (Lava çayı patlaması)Wyoming, ABD640.000 yıl önce 1.000 km³ VPİ 7Long Valley kalderasıKaliforniya, ABD760.000 yıl önce 600 km³Valle GrandeNew Mexico, ABD1,12 milyon yıl önce ~ 600 km³AsoKyūshū, Japonyadört büyük büyük patlama 300.000 ilâ 80.000 yıl önce önce ~ 600 km³Laacher See Renanya-Palatina, Almanya12.900 yıl önce  ~ 300 km³Yellowstone kalderası (Mesa çavlanı patlaması)Wyoming, ABD1,2 milyon yıl önce 280 km³Bruneau-Jarbidgeİdaho, ABD10 − 12 milyon yıl önce > 250 km³SantoriniKiklat adaları, Yunanistan MÖ 1628 (Târihi tartışmalıdır)160 km³ TamboraSumbawa, Endonezya 1815160 km³ KikaiRyūkyū Adaları, Japonyaum 4300 M. Ö. 150 km³Mazama DağıOregon, ABDum 4900 M. Ö. 150 km³Kuril gölüKamçatka, Rusyaum 5700 M. Ö. 130 km³AiraKyūshū, Japonya22.000 yıl önce 110 km³Taupo gölüKuzey adası, Yeni Zelanda181 85 – 100 km³Flegreik alanlarCampania, İtalya35.000 yıl önce

 Kaynakça 
 İlya N. Bindemann: Die Urgewalt der Supervulkane (Süper yanardağların karşı konulmaz kuvveti). Spektrum der Wissenschaft, S. 38-45, Auğustos 2006, ISSN 0170-2971

 Filmler 
 Süper yanardağ, ABD, 2005

 Dış bağlantılar 
 (Almanca) Supervulkan.de von Thomas Sävert 
 Yellowstone Süper yanardağı (Almanca, naturgewalten.de) 
 Long Valley (İng.)