Aka Gündüz

Aka Gündüz, (1884, Selanik - 7 Kasım 1958, İstanbul), Türk yazar, gazeteci ve siyasetçi.

Türkiye'de Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinin önemli figürlerinden birisidir. Yaşadığı devrin sevilen ve çok okunan yazarlarındandır. IV., V. ve VI. dönemlerde TBMM'de Ankara milletvekili olarak görev yapmıştır.

 Hayatı 
Resmî kayıtlara göre 1884 yılında Selanik'te doğdu. Annesi birkaç dil bilen kültürlü bir hanım olan Sapancalı Melek Hanım, babası Rizeli Fıncıoğulları sülalesinde Binbaşı İbrahim Kadri Bey'dir. Asıl adı "Hüseyin Avni" idi. Bu isim ona, dönemin ünlü sadrazamı Hüseyin Avni Paşa gibi başarılı bir asker olması niyetiyle koyulmuştu.

Çocukluk yılları Serez'de geçti. Küçük yaşta annesini kaybetti, bir Fransız mürebbiye tarafından büyütüldü. İlköğrenimine Serez'de İncili Mektepte başladıktan sonra Selanik'teki Şemsi Efendi Mektebi'ne devam etti.

İlkokuldan sonra bir süre Selanik Askeri Rüşdiye'sinde okudu. 1896–1897 Türk-Yunan Savaşı sırasında babası Binbaşı Kadri Bey'in savaşa gitmesinden sonra üvey annesinin onu okula göndermemesi üzerine  evden kaçtı, öğrenimine İstanbul'daki amcasının yanında devam etti.

Bir süre yatılı misafir olarak Galatasaray Sultanisine devam ettikten sonra Eyüpsultan'daki Askerî Baytar Rüştiyesine kaydoldu. Bu okulda Ömer Seyfettin ile tanışıp yakın dost oldu. 1896'da rüştiyeden mezun olduktan sonra Ömer Seyfettin'in Edirne Askerî İdadisine gitmesi üzerine o da bu okula kaydoldu. Lise döneminde Çocuk Bahçesi ve Genç Kalemler dergilerinde yazıları yayımlandı.

1900'de Edirne Askerî İdadisinden mezun olup İstanbul'a döndü ve Mekteb-i Harbiye-i Şahaneye kaydoldu. Öğrenciliği esnasında siyasetle meşgul olduğu gerekçesiyle Divanıharpte yargılandı. Mahkeme heyeti tarafından serbest bırakıldıysa da  sağlık sorunları nedeniyle eğitimine devam edemedi ve okulla ilişkisi kesildi. Öğrenim için Paris'e giderek Collège de France, Paris Güzel Sanatlar Okulu'nda ve Hukuk Fakültesi'ne devam etti. İki yıl kadar Paris'te kaldıktan sonra bu eğitimlerin hiçbirini tamamlamadan İstanbul'a döndü.

Yurda döndükten sonra, II. Abdülhamit'in yönetimine son vermeye çalışan İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu. 1907'de dört ay kadar Gümrük İdaresi'nde çalıştıktan sonra Selânik'e sürgün edildi. II. Meşrutiyet ilan edildiğinde Selanik'te idi. Ülkeyi padişahın ve şeriatın kontrolü altına döndürmek isteyenlerin İstanbul'da 13 Nisan 1909'da başlattığı ayaklanmayı bastırmak üzere Selanik'te kurulan Hareket Ordusuna katıldı ve orduyla birlikte İstanbul'a geldi.

İstanbul'daki 31 Mart Vakası, anayasanın yeniden yapılandırılmasında desteği olduğu varsayılan Ermenilere karşı saldırılara ve ayaklanmacılarla Ermeniler arasında çatışmalara dönüşünce, Adana'da yayılan bu olayları bastırmak üzere görevlendirilen Cemal Paşa ile birlikte Adana'da bulundu. Bir buçuk yıl Vilayet Meclisi'nde görev yaptı. Adana Vilâyet Gazetesi'''nde yazılar yazdı.

İstanbul'a döndükten sonra matbuat hayatına atıldı. 11 Nisan 1911'de Ali Canip ve Ömer Seyfettin'in önderliğinde çıkarılan Genç Kalemler dergisinin önderlik ettiği Yeni Lisan Hareketi doğrultusunda eserler verdi. İlk yazılarında Enis Avni adını kullanan yazar, bu dönemden itibaren Türkçe bir takma ad olan Aka Gündüz adını benimsedi.Türk Kalbi (1911), Türkün Kitabı (1913) adlı hikâye kitaplarında  Türklük gururu ve bilinci, Trablusgarp ve Balkan Savaşları, Osmanlı- Rus Savaşı, İnebahtı Savaşı, Türklerin karşılaştıkları zulümler gibi konuları ele aldı. Bozgun (1918) adlı şiir kitabında Balkan Savaşı'ndan sonra Rumeli topraklarının kaybını kabullenemeyişini anlatan şiirlerine yer verdi.

Ercüment Ekrem ile birlikte 1920 yılında 12 sayı Alay gazetesini çıkardı. İstanbul’un işgali üzerine İngilizler tarafından Malta'ya sürüldü. 1921 yılında İngilizlerle yapılan esir değişimi sonucu yurda dönebildi.

Sürgün dönüşü Ankara'ya giderek Millî Mücadele'ye kalemiyle destek verdi. 23 Aralık 1921'den itibaren Paşa Kâzım ile birlikte Alay gazetesinin devamı niteliğindeki Anadolu’da Peyâm-ı Sabah'' gazetesini çıkardı. Gazetenin yayınları, 1922 yılı sonunda Millî Mücadele'nin kazanılmasının ardından son buldu.

Aka Gündüz, gazetecilik ve yazarlığa Sabah, Hizmet, Zaman, Âhenk, Tanin, Tercüman, İleri, Hâkimiyet-i Milliye gibi  gazetelerde yayımlanan şiir, hikâye, roman ve makaleleriyle devam etti. Ankara Gazeteciler Cemiyetinin kuruluşunda yer aldı.

IV., V. ve VI. dönemlerde Ankara milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisinde yer aldı.

Kısa süren bir evlilik yaptı ve bir oğlu oldu. Kansere yakalandıktan bir süre sonra 7 Kasım 1958'de öldü.

 Eserleri 

 Roman 

 Türk Kalbi, 1327
 Türkün Kitabı, 1329
 Kurbağacık, 1335
 Bu Toprağın Kızları, 1927
 Hayattan Hikâyeler, 1928
 Dikmen Yıldızı, 1928
 Odun Kokusu, 1928
 Tank-Tango, 1928
 İki Süngü Arasında, 1929
 Yaldız 1930
 Çapkın Kız 1930
 Aysel İstanbul 1932
 Ben Öldürmedim1933
 Onların Romanı 1933
 Kokain 1933
 Üvey Ana, 1933
 Üç Kızın Hikâyesi, 1933
 Aşkın Temizi, 1937
 Çapraz Delikanlı, 1938
 Zekeriya Sofrası, 1938
 Mezar Kazıcıları, 1939
 Giderayak, 1939
 Yayla Kızı, 1940
 Türk Duygusu, 1941
 Bebek, 1941
 Bir Şoförün Gizli Defteri, 1943
 Sansaros, 1945
 Eğer Aşk, 1946
 Bir Kızın Masalı, 1954

 Hikâyeleri 
 Türk Kalbi
 Türk'ün Kitabı (1911)
 Kurbağacık (1919)
 Hayattan Hikâyeler (1928)

 Şiirleri 
 İlkbahar Şiiri
 Anadolu şiiri

 Piyesleri 
 Köy Muallimi
 Yarım Osman
 Mavi Yıldırım
 Beyaz Kahraman

 Kaynakça 

Kategori:1886 doğumlular
Kategori:Selanik doğumlular
Kategori:1958'de ölenler
Kategori:20. yüzyıl Türk gazetecileri
Kategori:Osmanlı gazetecileri
Kategori:Malta sürgünleri
Kategori:TBMM 4. dönem Ankara milletvekilleri
Kategori:TBMM 5. dönem Ankara milletvekilleri
Kategori:TBMM 6. dönem Ankara milletvekilleri
Kategori:Cumhuriyet (gazete) kişileri
Kategori:20. yüzyıl Türk şairleri
Kategori:Kuleli Askerî Lisesinde öğrenim görenler