Latinceden Rumenceye ses değişiklikleri

Rumence, Halk Latincesinden türemiş bir Romen dilidir. 
Kaba Latince dönemi

 Iotacization 
Kaba Latincede, diğer ünlü izleyen kısa  ve  yarı ünlüle  değiştirildi. Daha sonra, 'den önce olan ünsüzleri palatalize edildi.

 Lat. puteum > *putju > Rum. puț, fakat:
 Lat. rōgātiōnem > *rogatjone > *rogačone > Rum. rugăciune ('dua')
 Lat. hordeum > *ordju > *ordzu > Rum. orz ('buğday'), fakat:
 Lat. deorsum > *djosu > *džosu > Rum. jos ('aşağı')
 Lat. socium > *sokju > Rum. so]ț ('dost', 'koca')
 Lat. cāseum > *kasju > Rum. caș ('bir peynir çeşidi')
 Lat. vīnea > *vinja > * > Rum. vie 
 Lat. mulierem > *muljere > * > Rum. muiere  ('kadın')

Labial ünsüzler değişmezdi:

 Lat. rubeum > *robju > Rum. roib

 Ünlüler 

Latince ünlüler a, o ve u değişmedi:

 Lat. mare > Rum. mare ('deniz')
 Lat. pālum > *paru > Rum. par ('direk')
 Lat. focum > *focu > Rum. foc ('ateş')
 Lat. pōmum > *pomu > Rum. pom ('meyve veren bir ağaç')
 Lat. multum > *multu > Rum. mult ('çok')
 Lat. tū > Rum. tu ('sen')

Latincede kısa bir u, (ama m ve b'''den önce gelen de) o hâline geldi.

 Lat. *autumna (from autumnus) > *tomna > Rum. toamnă ('sonbahar')
 Lat. *rubeum > *robju > Rum. roibBazan Latincede uzun bir ō u hâline geldi:

 Lat. cohortem > *cōrtem > Rum. curtee ve i ünsüzleri aşağıdaki değişlikler yaptılar:

 kısa, vurgulu e * hâline geldi
 kısa, vurgusuz e, uzun ē ve kısa i *e hâline geldi
 uzun ī değişmez (i)

Meselâ:

 Lat. pellem > * > Rum. piele  ('deri')
 Lat. signum > *semnu > Rum. semn ('simge')
 Lat. vīnum > *vinu > Rum. vin ('şarap')

 Ünsüzler 

Yalnız ünsüzlerde, büyük değişiklikler yoktu.
 Lat. quattuor > *quattro > Rum. patru ('dört')
 Lat. equa > * > *jepa > Rum. iapă ('kâbus')
 Lat. lingua > *lemba > Rom. limbă ('dil')
 Lat. quid > *ke > Rum. ce ('ne')
 Lat. quandō > *kando > *kându > Rum. când ('ne zaman')
 Lat. sanguis > *sange > Rum. sânge ('kan')

Diğer değişiklikler:ct > pt, gn > mn ve x > ps. Daha sonra, ps, s hâline gelerek kolaylaştırıldı.

 Lat. factum > *faptu > Rum. fapt ('olgu')
 Lat. signum > *semnu > Rum. semn ('simge')
 Lat. coxa > *copsa > Rum. coapsă ('kalça'), fakat:
 Lat. laxō > *lapso > *lasu > Rum. las ('bırakıyorum')

 Sözcük sonundaki ünsüzler 
Bütün sözcük sonundaki ünsüzler kayboldu.

 Proto-Rumenceye kadar 

 'l' rotasizmi 

Ünlüler aralarındakı l r oldu. 
 Lat. gelu > Rom. ger ('frost')
 Lat. salīre > Rom. a sări (sărire) ('sıçramak')

 Palatalizasyon 
 Lat. testa > * > *tjesta > *ţesta > Rom. ţeastă ('kafatası')
 Lat. decem > * > *djeke > *dzeče > Rom. zece ('on')
 Lat. servum > * > *sjerbu > Rom. şerb ('serf')
 Lat. dīcō > *dziku > Rom. zic ('söylüyorum')

 Vurgusuz ünlüler hafifletmesi 

Vurgusuz a, ă oldu, vurgusuz o, u oldu. Then ă became e after palatal sounds. Unstressed o was kept in some words due to analogy.

 Lat. capra > Rom. capră ('goat')
 Lat. vīnea > *vinja > * > * > Rom. vie  ('bağ')
 Lat. fōrmōsum > Rom. frumos ('güzel')

 Backing of e 

The vowel e was changed to ă when preceded by a labial consonant and followed by a back vowel in the next syllable (i.e. it stayed e when the following vowel was i or e):

 Lat. mēnsam > *mesa > *măsă > Rom. masă ('table'), fakat
 Lat. mēnsae > *mese > Rom. mese ('masalar')
 Lat. vēndō > *vendu > *văndu > *vându > Rom. vând ('satıyorum'), fakat
 Lat. vēndis > *vendi > *vendzi > *vindzi > Rom. vinzi ('satıyorsun')

 Yeni değişiklikler 
Bu değişiklikler bütün lehçelerde görülmez.

 Sesli eş anlamlıların karşılık gelen sürtünmeli ifadelere dönüştürülmesi 

Cenûbî lehçelerde ve Standart Rumencede, dz kaybedildi, z sesine dönüştü:

 dzic > zic ('söylüyorum')
 lucredzi > lucrezi ('çalışıyorsun')dž, yalnızca sert olduğunda j sesine dönüştü:

 gioc  > joc ('oyun'), fakat:
 deget  ('parmak') değişmedi.

 'â' ve yumuşak 'n' arasına kaydırma /j/ eklenmesi 

Bu sadece birkaç kelimede görülür:

 pâne > pâine ('ekmek')
 câne > câine ('köpek')

It also explains the plural mână - mâini ('el(ler)'). This is also specific to southern dialects and the standard language; in other regions one may hear câne etc.

 'ş', 'ţ' ve 'dz' sertliği 

Şimâlî lehçelere ilgilendirir. İnce vokalleri kalınlarıyla değişir: 
 şi > şî ('ve')
 ţine >  ('tutuyor')
 dzic > '' ('söylüyorum')

 Ayrıca bakınız 
 Latince
 Rumence
 Latin dilleri

Kategori:Rumence
Kategori:Latince