Köln Katedrali

Köln Katedrali (), Almanya'nın Köln kentinde bulunan tarihi katedral. Hristiyanlığın Katolik mezhebi için açılmış bir ibadethanedir. 1248 yılında yapımına başlanan katedralin yapımı 632 yıl sürmüş ve 1880 yılında tamamlanmıştır. Gotik tarzdaki katedral 7000 m² alanda, 157 m'yi bulan yüksekliği ile Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü Dünya Mirası arasında yer alır.

 Tarihi 

 Antik ve geç antik dönem mimarisi 
sol|küçükresim|Katedralin doğusunda bulunan vaftizhanenin piscinası|alt=Katedralin altında kazılar sonucu 1. yüzyıldan 4. yüzyıla kadar uzanan Roma İmparatorluğu döneminde kalma evler bulunmuştur. 4. ve 5. yüzyıllarda bugün katedral içinde koronun konumlandığı bölgenin altında 30 ila 40 metre uzunluğunda apsidiyal bir yapı bulundu. Bu yapının bölgede inşa edilen ilk kilise olması muhtemeldir. Bu yapı 5. yüzyılın sonları ya da 6. yüzyılın başlarına doğru bir başka yapı eklemesi ile değişti. Bu yapıya keza 530'lu yıllarda zengin frank kraliyet ailesinden üyeler gömüldü. Bu yapının üzerinde ise 6. yüzyılın ikinci yarısına doğru, konuşma kürsüsü ambon ile dikkat çeken bir başka yapı bulunuyordu. Bu kilise tahminen 800 yılına kadar kullanımda kaldı ve batı yönünde geliştirildi.Georg Hauser, Schichten und Geschichte unter dem Dom: Die Kölner Domgrabung, 2010, s.30.
alt=|küçükresim|286x286pik|9 Mart 1945'teki Müttefik hava saldırılarının yıkımı arasında sağlam kalan Köln Katedrali
Tüm bu buluntuların dışından kilisenin dışında batı yönünde 6. yüzyıla tarihlenen bir vaftizhane bulunmuştur. Eski dönemlerde Hristiyanlığa yeni girenlerin vaftiz edilmeden kiliseye alınmadıkları bilindiği için, bu vaftizhanenin neden kilise dışında ve yakınında ancak ayrı bir yapı olarak konumlandırıldığı anlaşılabilir. Bu vaftizhanenin 8 köşeli piscinası bulunmaktadır. İlk aşamalarda dikdörtgen bir planı bulunan vaftizhane, sonraları haç planına sahip olacak şekilde geliştirilse de son kullanım hali yine dikdörtgen planlı bir yapı ortaya koymaktadır. Bu vaftizhane muhtemelen 9. yüzyılda eski Köln Katedrali'nin inşasından itibaren bir daha kullanılmadı.Georg Hauser, Schichten und Geschichte unter dem Dom: Die Kölner Domgrabung, 2010, s.42-50. Katedralin korosu 1322'de tamamlanarak kutsanmış ve yapının en erken tamamlanan ana bölümü olmuştur. Bu bölüm, Fransız yüksek gotiğinin Almanya'daki en saf uygulamalarından biri olarak değerlendirilir.Kölner Dom – Offizielle Website, "Baugeschichte und Architektur", erişim: 19 Kasım 2025. 14. ve 15. yüzyıllar boyunca nef, transept ve batı cephesinin alt bölümleri inşa edilmiş; ancak 16. yüzyıl ortasından itibaren siyasi ve ekonomik nedenlerle inşaat tamamen durmuştur. Batı cephesindeki iki dev kule yüzyıllar boyunca yarım kalmış ve katedral “tamamlanmamış gotik yapı” kimliği kazanmıştır.
sol|küçükresim|256x256pik|Katedral'in yapımının tamamlanmasından kısa bir süre öncesi, 1880
19. yüzyılda Almanya'da gelişen romantik tarihçilik ve ulusal birlik düşüncesi katedralin tamamlanmasını bir ulusal proje hâline getirmiştir. 1842'de Prusya Kralı I. Friedrich Wilhelm'in desteğiyle Orta Çağ planları temel alınarak çalışmalar yeniden başlatılmış; 1880 yılında iki kulenin tamamlanmasıyla katedral resmen tamamlanmıştır.Kölner Dombauhütte, "Die Türme des Domes", erişim: 19 Kasım 2025. Bu tarihte Köln Katedrali Avrupa'nın en yüksek yapılarından biri hâline gelmiştir.

II. Dünya Savaşı sırasında çevresi ağır bombardımanlarla tamamen yıkılırken, katedral ağır hasara rağmen ayakta kalmış; savaş sonrası başlatılan kapsamlı restorasyon çalışmaları günümüze kadar aralıksız sürmüştür.ISPRS Archives, “Cologne Cathedral 3D Documentation and Material Analysis”, 2022. 1978 yılında mimari bütünlüğü, tarihi rolü ve hac geleneğindeki merkezi konumu nedeniyle UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.UNESCO World Heritage Centre, "Cologne Cathedral", erişim: 19 Kasım 2025.

 Eski Katedral "Hildebold Katedrali" 
sol|küçükresim|upright=1.59|Hillinus El Yazması'nda resmedildiği şekli ile eski Köln Katedrali
Hildebold Katedrali olarak da bilinen eski katedral bugünkü katedral öncesi kullanımda olan yapıydı. 27 Eylül 873 de açılan yapının adı yapıya maddi katkılarda bulunduğu düşünülen başpiskopos Hildebold'dan gelmektedir. Yapının inşasına tam olarak ne zaman başlandığı bilinmemektedir. Tarihsel sınırlama olarak başpiskopos Hildebold'un ölüm tarihi olan 818 ile 857 yılındaki tarihsel bir aktarım kabul edilmektedir. Fulda ve Bertin yıllıklarının aktardığı bilgilere göre 857 yılında kiliseye yıldırım düşmüş, bu yıldırım sonucunda kilisede görevli bir rahip dahil olmak üzere üç kişi ölmüştür.Stefanie Lieb (Hrsg.): Stil und Form (Festschrift Binding): Architekturdarstellungen in der ottonischen Buchmalerei: Der Alte Kölner Dom im Hillinus-Codex, Darmstadt 2001, S. 32–45. Orta Çağ'da bu tip olaylar dinî açıklamalar ile yorumlandığından ötürü, yapının muhtemelen tanrı tarafından lanetlendiği düşüncesi hakim olmuştu. Otto Doppelfeld 1948 yılında yaptığı kazı çalışmalarında buluntular ışığında bu yapıyı 800 yılına tarihlemiştir. Aynı yapı 810 yılında bir yangında hasar görmüş ve sonrasında Hildebold tarafından yıktırılmıştır.Otto Doppelfeld: Die Ausgrabung des karolingischen Doms (1948), abgedruckt in: Otto Doppelfeld/Willy Weyres (Hrsg.): Die Ausgrabungen im Dom zu Köln (Römisch-Germanisches Museum, Kölner Forschungen 1), Mainz 1980. Bu konu hakkındaki en eski kaynak Heinrich von Beeck tarafından 1469 ila 1472 yılları arasında yazılan "Agrippina" adlı eserde bulunur. Bu eserde Hildebold eski katedrali inşa eden kişi olarak verilmektedir.Günther Binding: Die Datierung des karolingischen Kölner Doms; in: Jahrbuch des Kölnischen Geschichtsvereins e. V., Jg. 52, Köln 1981, S. 191–210, Zitat S. 192. Bu kaynağa karşı çıkan ilk iddia ise 1958 yılında ifade edilmiştir. Buna göre eski katedral Otto zamanında başpiskopos Bruno döneminde inşa edilmiştir.Irmingard Achter: Zur Datierung der Periode VII. (1958) und Albert Verbeek: Zum äußeren Mauersockel am Alten Dom, 1958; beide abgedruckt in Otto Doppelfeld/Willy Weyres (Hrsg.): Die Ausgrabungen im Dom zu Köln (Römisch-Germanisches Museum, Kölner Forschungen 1), Mainz 1980, S. 248–251. Yine de kaynakların zayıf olması sebebiyle binanın ne zaman inşa edilmeye başlandığı bilgileri zayıftır.

 Mimari 
sol|küçükresim|270x270pik|Köln Katedrali'nin plan şeması
Köln Katedrali, Avrupa yüksek gotiğinin en kapsamlı ve en tutarlı şekilde uygulanmış örneklerinden biri kabul edilir. Yapı, 1248'de başlayan ilk inşa kampanyası ile 19. yüzyıldaki ulusal tamamlanma hareketinin birleşmesi sonucu çok katmanlı bir mimari karakter kazanmıştır.Encyclopaedia Britannica, "Cologne Cathedral – Architecture", erişim: 19 Kasım 2025. Katedralin tasarımı, Fransız yüksek gotiğinin mekânsal idealini Almanya'da dikey vurgu ve taş süslemelerine dayalı bölgesel bir yaklaşımla birleştirir.UNESCO World Heritage Centre, "Cologne Cathedral – Description", erişim: 19 Kasım 2025.
küçükresim|474x474pik|Yapının vitraylı camları
Katedral, üç nefli bazilika düzeni, çift ambulatoriumlu geniş bir koro ve çevresel şapel dizileriyle yüksek gotik plan şemasının klasik bir uygulamasıdır. Koro bölümü 1322'de tamamlanmış olup yüksek gotiğin Almanya'daki en saf yorumlarından biri sayılır.Kölner Dom – Offizielle Website, "Architektur und Baugeschichte", erişim: 19 Kasım 2025. Yapının iç yüksekliği yaklaşık 43 metre, toplam uzunluğu ise 144 metredir ve bu oranlar yapıyı Orta Çağ'ın en büyük kilise kompleksleri arasına yerleştirir. Nef bölümü, yüksek gotiğe özgü ince nervürlü tonozlarla örtülüdür. Tonoz kemerleri, yükleri dış cepheye aktaran payanda sistemiyle birleşir ve böylece nef boyunca geniş pencereler için büyük yüzeyler açılmıştır.Robert Mark, *Architectural Technology up to the Scientific Revolution*, MIT Press, 1993. Katedralde Drachenfels bölgesinden getirilen bazalt ve Schlaitdorf kumtaşı kullanılmıştır. Bu taşların dayanıklılığı kulelerdeki ağır taş süslemeleri için elverişlidir.Ian Bristow, *Stone Conservation and Gothic Architecture in Germany*, Cambridge University Press, 1999. Modern dönemde yapılan 3D taramalar, taş yüzey bozulmalarını belgelemek ve koruma programlarını yönlendirmek amacıyla kullanılmıştır.
 Koro 
Köln Katedrali'nin korosu, hem mimari hem de vitray programı bakımından Avrupa'nın en anıtsal koro düzenlerinden biridir. Uzun, ince pencereler geniş bir ışık yüzeyi oluştururken, dış cephesi karmaşık bir uçan payanda sistemiyle desteklenir.Rolf Toman (ed.), *Gothic: Architecture, Sculpture, Painting*, Ullmann Publishing, 2011. Koro vitraylarının büyük bölümü 13. yüzyılın teolojik ikonografisini yansıtır.

 Kuleler 
küçükresim|419x419pik|Savaşta aldığı hasarın ardından 1973 yılında tamamlanan kesişim kulesi.
Batı cephesindeki iki kule, 157 metrelik yükseklikleriyle tamamlandıkları 1880 yılında dünyanın en yüksek yapıları arasında yer almıştır.Kölner Dombauhütte, "Die Westtürme des Domes", erişim: 19 Kasım 2025. Kulelerin süslemeleri, geç gotik ağ örgülü taş işçiliğinin en gelişmiş örneklerindendir. Alt bölümleri 13.–15. yüzyıllar arasında inşa edilmiş, üst bölümleri ise 19. yüzyılda Orta Çağ planlarına sadık kalınarak tamamlanmıştır.

 Hazine 
Köln Katedrali Hazinesi (), Orta Avrupa'nın en zengin litürjik koleksiyonlarından biri olarak kabul edilir ve büyük bölümü Orta Çağ boyunca Köln Başpiskoposluğu tarafından biriktirilmiştir.Kölner Domschatzkammer – Offizielle Informationen, erişim: 19 Kasım 2025. Koleksiyonun merkezinde, 1190–1220 yılları arasında Nikolaus von Verdun atölyesiyle ilişkilendirilen görkemli Üç Kral Sandukası (Dreikönigsschrein) bulunur. Bu anıtsal relikyer, altın levhalar, mine panelleri, değerli taş kakmaları ve peygamberler ile havarileri içeren figürlü kompozisyonlarıyla Avrupa'daki en büyük ve en ayrıntılı Orta Çağ sandukasıdır.Encyclopaedia Britannica, "Cologne Cathedral", erişim: 19 Kasım 2025. Hazinede ayrıca 10. ve 11. yüzyıllara tarihlenen ayin kapları, altın haçlar, antik gem taşlarıyla süslü relikyerler, Roma camlarının litürjik kaplara dönüştürüldüğü örnekler ve Otton dönemine ait tekstiller yer alır.Peter Lasko, *Ars Sacra: 800–1200*, Yale University Press, 1994.

Koleksiyonun en dikkat çekici parçalarından biri de yaklaşık 970 yılına tarihlenen Gero Haçı'dır (Gero-Kreuz). Ahşap üzerine polikrom teknikle yapılmış bu eser, Almanya'da bilinen en eski büyük boyutlu haçlardan biri olup İsa'nın dramatik betimiyle erken Orta Çağ heykel sanatının bir dönüm noktasını temsil eder.Metropolitan Museum of Art, "The Gero Cross and Ottonian Sculpture", erişim: 19 Kasım 2025.

Hazine, II. Dünya Savaşı sırasında güvenli alanlara taşınarak korunmuş; savaş sonrasında restore edilip katedralin özel hazine odasında sergilenmeye başlanmıştır. Günümüzde koleksiyon, Köln Katedrali'nin litürjik ve sanatsal tarihini yansıtan benzersiz bir kültür mirası niteliğindedir.

 Katedral 
İnşaatın yapımı fikri daha 7. yüzyılda ortaya atılmıştı. Daha o zamandan iki kulenin uzunluğu 157 metre olacak denildi ve buna göre o tarihte bir plan çizildi. Ama ilk temel 1248 yılında atıldı. Kent merkezinde yer alan ve şehrin her tarafından gözüken bu yapı, yüzyıllar boyunca maddi sıkıntılardan dolayı ve eldeki diğer imkânsızlıklardan ötürü bitirilemeyen inşaat diye isim yapmıştı. Tam 632 yıl sonra bitirilen gotik tarzdaki yapı, bugün Kuzey Avrupa'daki en büyük ibadethanedir. Çift kuleli katedralin uzunluğu 158 m´dir. Böylelikle Almanya'nın ikinci, Dünya'nın ise üçüncü büyük kilisesidir. Köln Merkez Garı (Köln Hbf) katedralin hemen yanı başındadır. Bu Katedral, ülkenin en çok turist çeken yapısıdır.

 Kutsal Köln 
Papa XVI. Benedictus, 2005 yılında düzenlenen Dünya Katolik Gençleri Günü dolayısıyla Köln'e gelip, milyonlarca insana Köln'ün Hristiyan Âlemi için hâlâ kutsal bir şehir (Sancta Colonia-Kutsal Köln) olduğunu, bunda da yüzyıllardan bu yana kemikleri bu katedralde olan Üç Kutsal Kral'ın etkisinin olduğunu anlattı.

 Galeri 

Kaynakça

 Dış bağlantılar 

 Structurae veritabanında Köln Katedrali 

Kategori:Köln'deki kiliseler
Kategori:Innenstadt, Köln
Kategori:Almanya'daki Roma Katolik katedralleri
Kategori:Kuzey Ren-Vestfalya'daki görülecek yerler
Kategori:Almanya'daki Dünya Mirasları
Kategori:Almanya'daki merkezî yerler
Kategori:Almanya'da Gotik mimari
Kategori:Gotik kiliseler
Kategori:Hristiyan mimarisi
Kategori:Org
Kategori:Dünyanın eski en yüksek yapıları
Kategori:19. yüzyılda tamamlanan Roma Katolik kiliseleri
Kategori:1880'de tamamlanan kiliseler
Kategori:Kiliseler
Kategori:1880'de Almanya'da kurulan oluşumlar