Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği

Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği ya da APEC (İngilizce: Asia-Pacific Economic Cooperation) Büyük Okyanus kıyısındaki 21 ülkenin katıldığı, dünya ekonomisinin %60'ını temsil eden ve bölgesel ekonomik, iş birliği, ticaret ve yatırım konularının paylaşıldığı uluslararası bir örgüttür. Üye ülkelerin bakanlarının yıllık toplantıları da dahil olmak üzere örgütün tüm eylemleri APEC Sekreterliği tarafından yürütülür.

Örgütün düzenlediği yıllık APEC Ekonomik Liderler Zirvesine üye ülkelerin devlet başkanları katılır. (Üye ülkelerden Tayvan bu toplantıya devlet başkanı düzeyinde değil, bakan düzeyinde katılmaktadır.) Zirve her yıl farklı bir üye ülkede yapılmaktadır ve artık adet hâline geldiği üzere zirveye katılan üye ülke liderleri zirvenin yapıldığı ülkenin ulusal kostümünü giyer. En son zirve 16-17 Kasım 2019'da Şili'nin Santiago kentinde toplantısı olacaktı. Görüşmelerde dijital ekonomi, bölgesel bağlantısı ve kadınların ekonomik büyümedeki rolü üzerinde durulması bekleniyordu. Şili'de daha önce 2004'te APEC toplantısına ev sahipliği yapmıştır. 2019 zirvesi, devam eden protestolar nedeniyle 30 Ekim'de iptal edildi. Bu kararın ardından APEC 2020 Malezya'da Aralık 2019'dan Kasım 2020'ye kadar yıl boyunca ev sahipliği yapıyor. Malezya daha öncesinde 1998'de bu toplantıya ev sahipliği yapmıştır.

APEC özellikle ABD ve Japonya'nın destekleriyle kurulmuştur.

APEC'in temel hedefleri 1994'te Endonezya'nın Bogor kentinde kararlaştırılmıştır. 
Bogor hedefleri şöyle sıralanır.

 Ticaret ve yatırımın serbeştleştirilmesi
 İktisadi ve ticari faaliyetlerin kolaylaştırılması
 Ekonomik ve teknik iş birliği

Bogor hedeflerinin hayata geçmesi için 1995'te Osaka Eylem Ajandası hazırlanarak Bogor Hedeflerinin altyapısı hazırlanmıştır.
Temel amacı ekonomik konular olan APEC, Bangkok hedefleri ile uluslararası terörizmle mücadele ve kitle imha silahlarının yok edilmesi, Busan hedefleri ile genel sağlık sorunları, Sydney hedefleri ile küresel iklim değişikliği, enerji güvenliği, Lima bildirgesi ile gelişmiş ve gelişmemiş ülkeler arasındaki uçurum, ticaretin sosyal boyutları gibi konuları gündemine almıştır.

APEC'in üst düzey komiteleri şunlardır;

 Liderler Zirvesi
 Ticaret ve Yatırım Komitesi
 Ekonomik Komite
 Üst Düzey Yetkililer Ekonomik ve Teknik İşbirliği İcra Komitesi
 Bütçe ve Yönetim Komitesi

APEC'in diğer önemli kurumu İş Dünyası Tavsiye Konsülü, iş dünyası perspektifinden raporlar hazırlamaktadır.

 Tarihçesi 
APEC ilk olarak 1980'lerin ortalarında başlatılan ASEAN'ın bakanlık sonrası konferanslar serisinin hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerin bakanlık düzeyindeki temsilcileri arasında düzenli konferansların fizibilitesini ve değerini gösterdiğinde ilham kaynağı olmuştur. 1996 yılına gelindiğinde, bakanlık sonrası konferanslar 12 üyeyi (ASEAN'ın altı üyesi ve altı diyalog ortağı) kapsayacak şekilde genişletildi. Gelişmeler, Avustralya Başbakanı Bob Hawke'nin bölge genelinde ekonomik konularda işbirliği gerektiğine inanmasına neden oldu. Ocak 1989'da Bob Hawke, Pasifik Kıyıları bölgesinde daha etkili bir ekonomik işbirliği çağrısında bulundu. Bu, Avustralya Dışişleri Bakanı Gareth Evans başkanlığında Kasım ayında Avustralya'nın başkenti Canberra'da APEC'in ilk toplantısına yol açtı. On iki ülkeden bakanların katıldığı toplantı, Singapur ve Güney Kore'de gelecekte yapılacak yıllık toplantılar için taahhütlerle sonuçlandı. On ay sonra, 12 Asya-Pasifik ekonomi ülkesi APEC kurmak için Avustralya'nın Canberra kentinde bir araya geldi ve Singapur merkezli APEC Sekreteryası örgütün faaliyetlerini koordine etmek için kuruldu.

 Üye ekonomiler 
Asya Pasifik Ekonomik İşbirliğine üye 21 ülke bulunmaktadır. Büyük Okyanus kıyısındaki ülkelerin çoğunun üye olduğu örgüt, üyelerinden "üye ekonomi" olarak söz eder.

 Üye ekonomi Giriş tarihi  Avustralya 1989  Brunei 1989  Kanada 1989  Endonezya 1989  Japonya 1989  Malezya 1989  Filipinler 1989  Yeni Zelanda 1989  Singapur 1989  Güney Kore 1989  Tayland 1989  ABD 1989  TayvanBirleşmiş Milletler tarafından bir üye olarak tanınmadığından ötürü, Tayvan örgüt içinde "Çin Taipei" olarak tanınmaktadır. Tayvan Cumhurbaşkanı yıllık liderler zirvesine katılmamakta ve yerine bakanlık düzeyinde resmî bir görevli göndermektedir. 1991  Hong Kong, ÇinHong Kong 1991 yılında Büyük Britanya yönetimi altındayken APEC'e katılmıştır. 1997 yılında Çin'in özel yönetilen bir bölgesi hâline gelmiş ve örgüt içindeki adı "Hong Kong, Çin" olmuştur. 1991  ÇinHong Kong ve Makao ayrı ekonomiler olarak görüldüğünden, yalnızca anakara Çin'i temsil etmektedir. 1991  Meksika 1993  Papua Yeni Gine 1993  Şili 1994  Peru 1998  Rusya 1998  Vietnam 1998

 Hindistan örgüte girmek için başvuruda bulundu ve ABD, Japonya ve Avustralya'dan destek gördü. Üye ekonomilerden yetkililer Hindistan'ın katılıp katılmaması yönünde görüşmektedirler. Batı Bloğu ülkeleri arasında, Hindistan'ın örgüte girmesiyle güç dengesinin Asya'ya doğru kayacağı endişesi vardır.

 Olası Genişlemeler 
Hindistan, APEC üyeliği talebinde bulundu ve ABD, Japonya, Avustralya ve Papua Yeni Gine'den ilk desteklerini aldı. Yetkililer, Hindistan'ın mevcut üyelerin yaptığı Pasifik Okyanusu'nu sınırlamadığını düşünerek Hindistan'ın çeşitli nedenlerle katılmasına izin vermemeye karar verdiler. Ancak, Hindistan Kasım 2011'de ilk kez gözlemci olmaya davet edildi.

Bangladeş, Pakistan, Sri Lanka, Makao, Moğolistan, Laos, Kamboçya, Kosta Rika, Kolombiya, Panama ve Ekvador APEC üyeliği için başvuran bir düzine ekonomi arasında yer alıyor. Kolombiya, APEC üyeliği için 1995 yılında başvurdu, ancak kuruluş 1993'ten 1996'ya kadar yeni üyeleri kabul etmeyi bıraktığı için teklifi durduruldu ve moratoryum 1997 Asya Mali Krizi nedeniyle 2007'ye kadar uzatıldı. Guam ayrıca Hong Kong örneğinden hareketle aktif olarak ayrı bir üyelik arıyor, ancak bu talebe şu anda Guam'ı temsil eden ABD karşı çıkıyor.

 Liderler 
Üye ÜlkelerLider PozisyonlarıLiderler AvustralyaBaşbakanAnthony Albanese BruneiSultanHassanal Bolkiah KanadaBaşbakanMark Carney ŞiliBaşkanGabriel Boric ÇinBaşkan Xi Jinping Hong Kongİcra Kurulu BaşkanıJohn Lee EndonezyaBaşkanPrabowo Subianto JaponyaBaşbakanSanae Takaichi Güney KoreCumhurbaşkanıLee Jae-myung MalezyaBaşbakanAnwar Ibrahim MeksikaBaşkanClaudia Sheinbaum Yeni ZelandaBaşbakanChristopher Luxon Papua Yeni GineBaşbakanJames Marape PeruBaşkanJosé Jeri FilipinlerBaşkanFerdinand R. Marcos Jr. RusyaBaşkanVladimir Putin SingapurBaşbakanLawrence WongBaşkan/Cumhurbaşkanlığı ElçisiLai Ching-te (Lin Shi-i tarafından temsil edilmektedir.) TaylandBaşbakanAnutin Charnvirakul ABDBaşkanDonald Trump VietnamBaşkan Lương Cường

 Yıllık APEC ekonomi liderleri toplantıları 
APEC, 1989 yılında kuruluşundan itibaren bu yana, tüm üye ekonomilerin temsilcileri ile yıllık toplantılar yapmıştır. İlk dört yıllık toplantıya bakanlık düzeyindeki yetkililer katıldı. 1993 yılından başlayarak, yıllık toplantılara APEC Ekonomik Liderler Toplantıları adı verilmektedir ve Tayvan dışındaki tüm üye ekonomilerin bakanları tarafından bakanlık düzeyindeki bir yetkilinin temsil ettiği hükûmet başkanları katılır. Yıllık Liderler Toplantılarına zirve adı verilmemektedir.

 Toplantı Gelişmeleri 
1997 yılında APEC toplantısı Vancouver'da yapıldı. Kanada Kraliyet atlı polisi subaylarının protestoculara biber gazı sıkması üzerine tartışma yaşandı. Protestocular Endonezya Cumhurbaşkanı Suharto gibi otokratik liderlerin varlığına itiraz ettiler.Pue, W. Wesley (2000). Pepper in our Eyes: the APEC Affair. Vancouver, British Columbia, Canada: UBC Press. ISBN 978-0-7748-0779-1.Wallace, Bruce (21 Eylül 1998). "APEC Protest Controversy". Maclean's via The Canadian Encyclopedia. Historica Foundation of Canada. Orijinalinden 2 Mayıs 2020'de arşivlendi. 2 Mayıs 2020'de alındı.Nuttall-Smith, Chris (27 November 1997). "APEC summit gets nasty at UBC". Varsity News. Sarah Galashan. Varsity Publications, Inc. Orijinalinden 2 Mayıs 2020'de arşivlendi. 2 Mayıs 2020'de alındı.Schmidt, Sarah (6 January 1998). "Student protesters fight back for civil rights". Varsity News. Varsity Publications, Inc. Orijinalinden 2 Mayıs 2020'de arşivlendi. 2 Mayıs 2020'de alındı."Civil rights group denounces attack on UBC students' APEC protests" (Press release). British Columbia Civil Liberties Association (BCCLA). 23 November 1997. Orijinalinden 2 Mayıs 2020'de arşivlendi. 2 Mayıs 2020'de alındı."Student member of BCCLA executive arrested!" (Press release). British Columbia Civil Liberties Association (BCCLA). 25 November 1997. Orijinalinden 2 Mayıs 2020'de arşivlendi. 2 Mayıs 2020'de alındı.

20-21 Ocak 2001'de yapılan Şanghay'daki Liderler Toplantısı'nda APEC liderleri, yeni bir ticaret müzakere turu ve ticaret kapasitesi geliştirme yardımı programı için destek sağladılar ve bu da birkaç hafta sonra Doha Kalkınma Gündemi'nin başlatılmasına yol açtı. Toplantıda ayrıca ABD tarafından önerilen Şanghay Anlaşması da onaylanarak açık pazarların uygulanması, yapısal reform ve kapasite inşası vurgulandı. Anlaşmanın bir parçası olarak APEC şeffaflık standartlarını geliştirme ve uygulama, Asya-Pasifik bölgesindeki ticaret işlem maliyetlerini 5 yıl içinde yüzde 5 azaltma ve bilgi teknolojisi ürünleri ve hizmetleriyle ilgili ticaret serbestleştirme politikalarını izleme taahhüdü izlendi.

2003 yılında Jemaah Islamiah lideri Riduan Isamuddun Ekim ayında Bangkok'ta düzenlenecek olan APEC Liderler Toplantısına saldırı planlamıştı. Saldırıyı planlamayı bitirmeden önce 11 Ağustos 2003'te Tayland polisi tarafında Ayutthaya, Tayland'da yakalandı.

Şili, 2004 yılında Liderler Toplantısı'na ev sahipliği yapan ilk Güney Amerika ülkesi oldu. O yılın gündemi terörizm ve ticaret, küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelişimi ve serbest anlaşmaların ve bölgesel ticaret anlaşmalarının tefekkürüne odaklandı.

2005 Liderler Toplantısı Güney Kore, Busan'da yapıldı. Toplantı Doha Dünya Ticaret Örgütü(DTÖ) müzakerelerine odalandı ve Aralık ayında Hong Kong'da yapılan 2005 DTÖ Bakanlar Konferansı'na götürüldü. Haftalar önce, ABD'de ve Avrupa Birliği de dahil olmak üzere DTÖ üyeleri arasında tarım ticaret engellerini azaltmaya odaklanan Paris'te ticaret görüşmeleri yapıldı. Zirvede APEC liderleri Avrupa Birliği'nin çiftlik sübvansiyonlarını azaltmayı kabul etmeye çağırdı. APEC İklim Ağı çalışma grubunun oluşturduğu iklim bilgi paylaşım girişiminin devamında, liderler tarafından Busan'a APEC İklim Merkezi kurulmasına karar verildi. APEC'e karşı barışçıl protestolar Busan'da yapıldı, ancak toplantı programına herhangi bir etkisi bulunmadı.

19 Kasım 2006'da Hanoi'de düzenlenen Liderler Tolantısında APEC liderleri, terörizm ve diğer güvenlik tehditlerini kınayarak küresel serbest ticaret müzakerelerine yeni bir başlangıç çağrısında bulundular. APEC ayrıca Kuzey Kore'yi o yıl bir nükleer test ve bir füze testi başlatması nedeniyle eleştirerek ülkeyi nükleer silahsızlanmaya doğru ''somut ve etkili'' adımlar atmaya çağırdı. Ekonomik konuların yanı sıra bölgelerdeki nükleer silahların yayılmasına ilişkin endişeler tartışıldı. ABD ve Rusya, Rusya'nın Dünya Ticaret Örgütü'ne katılma teklifinin bir parçası olarak bir anlaşma imzaladı.

2007'de APEC Liderler Toplantısı 2-9 Eylül 2007 tarihlerinde Avustralya'nın Sidney kentinde gerçekleştirildi. Siyasi liderler, ekonomik kalkınmaya bağlı olarak %25'lik bir enerji yoğunluğunun azaltılmasının ''arzulanan hedefi'' kabul ettiler. Beklenen protestoculara ve potansiyel teröristlere karşı havadaki keskin nişancılar ve kapsamlı çelik ve beton barikatlar gibi aşırı güvenlik önlemleri uygulandı. Bununla birlikte, protesto faaliyetleri barışçıl ve güvenlik zarfına, biri El-Kaide lideri Usama bin Ladin'e benzemek için giyinmiş olan Avustralya televizyon programı The Chaser üyeleri tarafından yönetilen sahte bir diplomatik yolla girdi.

Asıl tarihi 16-17 Kasım 2019'da Şili'de yapılacak olan APEC Şili 2019, nüfusunun eşitsizliği, yaşam maliyeti ve polis baskısı üzerindeki bölümleri tarafından devam eden protestolar nedeniyle iptal edildi.

Zirve tablosunun tamamı şöyle:
+  Tarih  Ülke  Şehir 1.  6 – 7 Kasım 1989    Canberra 2.  29 – 31 Temmuz 1990    Singapur 3.  12 – 14 Kasım 1991    Seul 4.  10 – 11 Eylül 1992    Bangkok 5.  19 – 20 Kasım 1993    Seattle 6.  15 – 16 Kasım 1994    Bogor 7.  18 – 19 Kasım 1995    Osaka 8.  24 – 25 Kasım 1996    Manila ve Subic 9.  24 – 25 Kasım 1997    Vancouver 10.  17 – 18 Kasım 1998    Kuala Lumpur 11.  12 – 13 Eylül 1999    Auckland 12.  15 – 16 Kasım 2000    Bandar Seri Begavan 13.  20 – 21 Ekim 2001    Şanghay 14.  26 – 27 Ekim 2002    Los Cabos 15.  20 – 21 Ekim 2003    Bangkok 16.  20 – 21 Kasım 2004    Santiago 17.  18 – 19 Kasım 2005    Busan 18.  18 – 19 Kasım 2006    Hanoi 19.  8 – 9 Eylül 2007    Sidney 20.  22 – 23 Kasım 2008    Lima 21.  14 – 15 Kasım 2009   Singapur 22.  13 – 14 Kasım 2010    Yokohama 23. 12 – 13 Kasım 2011    Honolulu 24.  9 – 10 Eylül 2012    Vladivostok 25.  5 – 7 Ekim 2013    Bali 26.  10 – 11 Kasım 2014    Pekin 27.  18 – 19 Kasım 2015    Manila 28.  19 – 20 Kasım 2016    Lima 29.  10 – 11 Kasım 2017    Da Nang 30.  17 – 18 Kasım 2018    Port Moresby 31.  16 – 17 Kasım 2019 (İptal edildi)    Santiago 32.  20 Kasım 2020 (İyi şanlar)    Kuala Lumpur 33.  12 Kasım 2021 (İyi şanlar)    Auckland 34.  18 – 19 Kasım 2022    Bangkok 35.  15 – 17 Kasım 2023    San Francisco 36.  10 – 16 Kasım 2024   Cusco37.31 Ekim – 1 Kasım 2025Gyeongju

 Not listesi 

 Kaynakça 

Kategori:Asya uluslararası kuruluşları