Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi

Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi (kısaca ARMM) Filipinler'in güneyinde Mindanao Adalar grubunda yer alan, Müslümanların çoğunlukta olduğu özerk bir bölgeydi. Özerk bölge Müslümanların çoğunlukta olduğu 5 ilden oluşur. Bu iller  Basilan, Lanao del Sur, Maguindanao, Sulu ve Tawi-Tawi'dir . Cotabato Şehri her ne kadar kendi yetkisinin dışında olsa bile bölgesel başkentidir. Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi 21 Ocak 2019 yapılan halkoylamasında Bangsomoro Organik Yasası'nın onaylanmasından sonra yerini Bangsamoro Özerk Bölgesine bıraktı.

 Coğrafik Konumu 
Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi, Mindanao adası ve Sulu Takımadaları olmak üzere iki coğrafi alana ayrılır. Lanao del Sur ve Maguindanao illeri Mindanao adasında yer alır. Basilan, Sulu ve Tawi-Tawi illeri ise Sulu Takımadalarında bulunur.

 Tarih 
Filipinler tarihinin büyük bir kısmında, bölge ve Mindanao adasının çoğu bölümü kültürleri ve kimlikleri konusunda Filipinler'den ayrı bir gelişim süreci yaşadı. Bölge, 15. yüzyılda İspanyolların gelişine kadar Müslüman Filipinlilerin anayurduydu. Müslüman Arapların 1380'de Tawi-Tawi'ye gelmeleriyle beraber  bölgede İslamiyet yayılmaya başladı. Bölgede 1457'de Sulu Sultanlığı 1515'te de Maguindanao Sultanlığı adıyla 2 İslam devleti kuruldu. Filipinler'in çoğu İspanyol hakimiyeti altındayken bu sultanlıklar bağımsızlıklarını ve düzenlerini korudu ve kuzeydeki sahil kasabalarına yapılan İspanyol taarruzlarını geri püskürttü. 19. yüzyılın son çeyreğine kadar İspanyol varlığı Sulu Sultanlığı tarafından resmen tanınmıyordu. Bölgede askeri karakolların bulunduğu alanlarla sınırlı zayıf bir İspanyol idaresi vardı. 1898 deki İspanya Amerika savaşını kaybeden İspanya 1898 Paris Antlaşmasıyla bölgeyi ABD'ye bıraktı. Bölgede yaşayan Müslümanlar 400 yıldan fazla bir süreden beri sırasıyla İspanyol Amerikalı Japon ve Filipin orduları ile mücadele etti.

 Müslüman Mindanao Özerk Bölgesinin (ARMM) kurulması 
Filipinler meclisi  1 Ağustos 1989 tarihinde Müslüman Mindanao özerk Bölgesinin kurulması için bir kanun çıkardı. Kanuna göre bölgedeki 13 il ve 10 şehirde yeni kurulacak özerk bölgeye katılıp katılmama konusunda halk oylaması yapılmasına karar verildi. Yapılan halk oylaması sonucunda  Lanao del Sur, Maguindanao, Sulu ve Tawi-Tawi olmak üzere 4 il yeni kurulan özerk bölgeye katılma yönününde oy kullandı. Böylece özerk bölge Cotabato şehrinde 6 Kasım 1990'da yapılan törenle resmen tanındı ve Cotabato Şehri geçici başkent yapıldı. 14 Ağustos 2001 tarihinde yapılan halk oylaması sonucunda Basilan ili de özerk bölgeye katıldı. Bu karardan sonra Müslüman Mindanao Özerk bölgesindeki il sayısı beşe yükseldi.

 Siyasi Bölümler 

küçükresim|upright=2.5|right
 № İl  Merkez Nüfusu(2015) Yüzölçümükm² Nüfus Yoğunluğukm²'ye 1 Basilan Lamitan 346.579 1.103,50 310 2 Lanao del Sur   Marawi 1.045.429 3.872,89 270 3 Maguindanao   Buluan 1.173.933 4.871,60 240 4 Sulu Jolo 824.731 1.600,40 520 5 Tawi-Tawi Bongao 390.715 1.087,40 360    Bütünü     3.781.387  12.535,79  300  

 Siyaset 

 Yasama yetkisi 
Bölge, bölgesel başkan (vali) tarafından yönetilir. Başkan ve başkan yardımcısı doğrudan yürütme kurulu tarafından seçilmiştir. Bölgesel kanunlar bölge meclisi tarafından çıkarılır ve meclis üyeleri tarafından kabul edilir. Oylama açıktan yapılır.
Bölgesel seçimler genellikle Filipin Kongresinden çıkacak yasaya bağlı olarak genel seçimlerden (ulusal ve yerel) bir yıl sonra yapılır.

 Dönem Bölge Valisi Vali Yardımcısı 1990-1993 Zacaria Candao Benjamin Loong 1993-1996 Lininding Pangandaman Nabil Tan 1996-2001 Nurallaj Misuari Guimid P. Matalam 2001 Alvarez Isnaji  2001-2005 Parouk S. Hussin Mahid M. Mutilan 2005-2009 Zaldy Ampatuan Ansaruddin-Abdulmalik A. Adiong 2009-2011 Ansaruddin-Abdulmalik A. Adiong Reggie M. Sahali-Generale 2011-2019 Mujiv S. Hataman Haroun Al-Rashid Lucman II

 Yürütme yetkisi 
ARMM Valiliğinin, tek meclisli bir bölgesel yasama meclisi vardı. Her seçim bölgesi bu bölgesel meclise 3 temsilci gönderiyordu. Meclis 6'sı Lanao del Sur (Marawi Şehri dahil), 6'sı Maguindanao, 6'sı Sulu, 3'ü Basilan ve 3'ü de Tawi-Tawi ilinden gönderilen toplam 24 temsilciden oluşuyordu.

Bölgesel Meclis ARMM Hükûmetinin yasama organıydı. Meclis üyeleri 3 yıllığına seçiliyordu. Bir üye üst üste en fazla 3 defa seçilebiliyordu. Bölgesel Yasama meclisi, dış ilişkiler, ulusal savunma ve güvenlik, posta servisi, para basma ve maliye ve para politikaları, adalet, karantina, gümrük ve tarife, vatandaşlık, vatandaşlığa kabul, göç ve sınır dışı etme, genel denetim, ulusal seçimler, denizcilik, kara ve hava taşımacılığı, iletişim, patentler, ticari markalar, ticari unvanlar ve telif hakları, dış ticaret ve İslamiyetle ilgili konuların dışındaki alanlarda yasama yetkisine sahipti. 2019 yılının  Ocak ve Şubat aylarında yapılan halk oylamalarının ardından ardından Bölgesel Meclisin varlığı sona erdi. Bu meclisin yerine kurulan Bangsamoro Özerk Meclisi ilk toplantısını 29 Mart 2019'da gerçekleştirdi.

 Kaynakça