Dersim aşiretleri

Dersim aşiretleri, Doğu ve İç Anadolu Bölgesi'nde Tunceli, Sivas, Tokat, Erzincan, Bingöl, Muş, Kahramanmaraş, Kayseri, Amasya, Gümüşhane, Elazığ, Adana, Adıyaman, Malatya, Ardahan, Erzurum çevresine yayılmışlardır. Aşiretlerin çıkış noktası "İç Dersim" olup aşiretlerin Dersim ile birlikte en yoğun olduğu diğer yöre, zamanla çeşitli nedenlerle verdiği göçlerle, Dersimlilerin yoğun ve hakim olduğu iki bölgeden biri haline gelen Koçgiri yöresidir.

Koçgiri yöresi Sivas'ın İmranlı, Zara, Erzincan'ın Refahiye, Erzincan ilçelerini içine alır. Sivas'ın Hafik, Kangal, Divriği, Suşehri; Tokat'ın Almus, Zile; Erzincan ilinin Refahiye, İliç çevresi; Kayseri'nin Sarız, Sarıoğlan yöresine kadar uzanır ve bu bölgeleri içine alır.

Tunceli'nin güney ilçeleri, Sivas Koçgiri yöresi aşiretleri, Kayseri Sarız ve Sarıoğlan, Erzican'ın Refahiye, İliç, Kemah, Elazığ Aşiretleri, Adıyaman Dersim aşiretleri, Kahramanmaraş Yöresi Dersim aşiretleri, Tokat, Çorum, Yozgat, Malatya ve Gümüşhane Yöresi Dersim aşiretleri Türkçe Kırmançça (Zazaca) ve Kurmançça konuşur.

 Liste 

Abbas Uşağı
Aşiretin meskun olduğu yerler; Pülümür-Hozat ilçesi Çığırlı(Zimeq)-Ovacık-Erzincan (Kırlangıç Köyü, Çağlayan Bucağı, Bağlı ve Karatuş köyleri), Kiğı ilçesi (Akımlı, Estigkavak, Ayanoğlu, Güzgörü köyleri), Tercan (Başbudak, Beşgözek köyleri), Kelkit (Akdağ, Kömürlük Köyü) ve Erzurum-Aşkale (Aşkale, Gürkaynak ve Koçbaba köyleri)'dir. 
 Abdalan 
Alan
Alhan
Areyiz
Aslanuşağı
Beyituşağı
Bahtiyar
Ferhatuşağı
Karaballı
Keçeliuşağı
Baluşağı
Badilli
Gülabi
Seyhan
Turhasanlı
Süleymanuşağı
Koçuşağı
Balaban
Caferan
Çarekan
Demenan
Elhan
Hadikan
Hedik
Hormek
İzol
Karsan
Hiran
Kemen
Kebanlı
Kureyşan
Haydaran
Lolan
Maskan
Pilvenk
Butan
Silan
Şadilli
Şavalanlı
Yusufan
Zimtek
Kurmeş
Derviş Cemal
Şakak 
 Abdalanlı 
 Keçelan
Suran

 Aşiretler ve oymakların dilleri ve yerleşim yerleri 
Abasu/Abasanlar: Zazaca; Pülümür, Hozat ilçesi ve Çığırlı, Ovacık, Erzincan (Kırlangıç köyü, Çağlayan bucağı, Bağlı, Karatuş köyleri), Kiğı ilçesi (Akımlı, Estigkavak, Ayanoğlu, Güzgörü köyleri), Tercan (Başbudak, Beşgözek köyleri), Kelkit (Akdağ, Kömürlük köyü), Erzurum (Aşkale, Gürkaynak ve Koçbaba köyleri)
 Abdalu/Abdalanlar: Zazaca; Pülümür, Hozat, Ovacık, Erzincan, Bayburt, Varto, Hınıs
 Ağucanlılar: Kurmançça, Türkçe, Zazaca; Hozat (Bargini), Elazığ, Erzincan, Kemah, Malatya, Adıyaman, Elbistan, Pazarcık (Girne), Arapkir
 Alanlar: Zazaca; Mazgirt, Mazımiye, İran'ın Kuzey Horasan bölgesi, Erzincan Merkez ilçesi (Çamurdere, Çamlık, Karataş, Başköy, Çilhoroz, Yaylakent, Sertaş, Askartallı, Kılıçkaya, Endere köylerinde), Erzurum Çat ilçesi, Beşiktaş Komu, Tuzluca mah.
 Ali Abbas Evladı: Zazaca; Ovacık, Kemah, Erzincan
 Alhanlı Aşireti: Zazaca; Pülümür, Tercan
 Arililler/Areyizler: Zazaca; Nazimiye, Pülümür, Mazgirt, Kelkit (Akdoğdu köyü), Erzincan, Tercan ilçesi (Sarıkaya, Yenibucak, Kavaklık, Küçük Ağa köyleri), Çayırlı, Çamurdere, Başköy, Karataş, Çilhoroz, Yayla Kurt, Sarıtaş, Kartallı, Çağlayan bucağı, Kılıçkaya, Erdene köylerinde, Hınıs (Başköy)
 Aslan: Türkçe, Zazaca; Ovacık, Kemah
 Aşuran: Zazaca; Ovacık, Erzincan
 Bomosuru/Baba Mansurlu: Zazaca, Kurmançça; Pülümür, Mazgirt, Muhindi, Nazimiye, Tercan, Sivas, Erzincan
 Bahtiyarlı: Zazaca; Hozat, Muş, Kuzey Horosan Zağros Dağları
 Balabanu/Balaban: Zazaca; Pülümür, Erzincan, Tercan, Hınıs (Güzelder köyü), Raka, Ruha, Malatya 
 Baluşağı: Zazaca; Ovacık, Pülümür, Çayırlı
 Badilli: Zazaca; Petek, Kiğı, Kelkit, Halo, Refahiye
 Beles: Zazaca; Nazımiye, Tercan, Kiğı, Amasya, Çorum
 Balçikanlı: Zazaca; Pülümür, Erzincan, Nazımiye
 Birmanlı: Zazaca; Ovacık, Pülümür, Erzincan
 Beyitanuşağı: Zazaca; Ovacık (Gözeler, Paşadüzü, Akyayık)
 Bezgar: Zazaca; Ovacık (Hun Uşağı, Cevizli dere, Söyütlü, Topuzlu, Çakmaklı)
 Beritan: Kurmançça; Erzurum, Erzincan, Tunceli
 Birim: Zazaca; Ovacık
 Bozlu: Türkçe; ÇemişgezekŞerefhan,Şerefname(1597)
 Biçerli: Türkçe; Pertek, Çemişgezek
 Botanlı: Kurmançça; Mazgirt, Şırnak
 Bütünkanlı: Zazaca; Erzincan, Tercan, Kiğı
 Caferanlı: Zazaca; Pülümür, Erzincan, Kemah, Hınıs
 Bozukanlı Kerel: Türkçe; Topuzlu, Ovacık, Pülümür
 Bozanlı: Türkçe; Pertek
 Çapanlı: Türkçe; Mazgirt, Pertek, Çemişgezek
 Çemişgezekli: Türkçe; Çemişgezek
 Çinanlı: Zazaca; Tunceli
 Demenu/Demananlılar: Zazaca; Tunceli, Pertek, Hozat, İmranlı, Zara, Karakoçan, Mazgirt, Gümüşhane, Konya, Ovacık, Erzincan
 Derviş Cemal: Zazaca; Pülümür, Hozat, Erzincan, Çayırlı, Ovacık (Arslandoğmuş köyü)
 Elhanlılar: Zazaca; Erzincan, İran
 Ferhatu/Ferhadan: Zazaca; Çemişgezek, Hozat
 Fından: Zazaca; Hozat
 Gevanlılar: Zazaca; Ovacık, Hozat
 Gülabi: Zazaca; Ovacık, Kemah
 Hadikenli: Zazaca; Ovacık, Kemah
 Heyderu/Haydaran: Zazaca; Nazımiye, Pülümür, Mazgirt, Erzincan'ın Tercan ilçesi, Bulanık ilçesi
 Hayranlı: Zazaca; Nazımiye, Pülümür
 Hemenanlı: Zazaca; Tunceli
 Hesenanlı: Kurmançça, Zazaca; Tunceli, Mazgirt, Kiğı
 Hiranlı: Zazaca, Kurmançça; Mazgirt, Muhundu, Nazımiye, Pertek, Derenahiyesi, Haran Bölgesi, Varto nahiyesi, Üstükara, Karlıova, Erzincan, Dalav, Şavşek, Refahiye, Tercan'da Kiğı ilçesi, Sütlüce, Dolutekne, Kabacalı, Tilkitaşı, Doluçay, Çamlıca, Sarıdibek, Akbinek, merkez ilçede Dallıtepe, Ortaçanak, Oğuldere, Karapınar, Gözeler, Karlıova ilçesi, Tuzluca, Çiftiköy, Sarıkuşak, Kaynarpınar, Soğukpınar, Kaynak köyleri, Gümüşakar, Halitler, Yeniyurt, Eskikonak köyleri, Tercan ilçesi, Küçük Ağa, Gök Pınar köyleri ve Tanyeri bucağı, Kelkit, Yarbaşı köyü
 Holikan: Zazaca; Pertek, Erzincan, Pülümür
 Hormeku/Hormekli: Zazaca, Kurmançça; Nazımiye, Mazgirt, Ovacık, Pertek, Karakoçan, Kiğı, Adaklı, Yayladere, Gümüşhane, Varto, Kuruçay, Refahiye, Hınıs, Çat, Aşkale, Kars (Kağızman), Bingöl, Elazığ, Tercan, Erzincan, Üzümlü, Sivas, Ardahan
 Holifen: Zazaca; Ovacık
 Hıfen: Zazaca; Pertek
 Hurşidan: Zazaca; Nazımiye
 Hüzmekli Uşağı: Zazaca; Nazımiye
 İksorlu: Kurmançça, Zazaca; Mazgirt, Malatya, Huluman, Riçik, Göman, Kilise, Nazımiye, Pülümür, Yaylacık, Sarıyayla, Malatya, Elazığ, Urfa
 İzol: Zazaca, Kurmançça, Türkçe; Mazgirt, Pülümür, Nazımiye, Palu, Siverek, Hilvan, Kahta, Gerger, Diyarbakır, Mardin, Malatya, Konya, Isparta, Gaziantep, Elazığ, Bingöl, Van, Erzurum, Erzincan, Kahramanmaraş
 İskor: Zazaca; Hozat
 Kalanuşağı: Zazaca; Malazgirt, Ovacık, Malatya
 Karaballı: Zazaca; Hozat, Ovacık, Çemişkezek, Kırşehir (1701 yılında zorunlu iskâna tabii tutulmuşlardır)
 Kalaçlu: Türkçe; Mazgirt, Pertek, Çemişgezek
 Karamanlı: Türkçe; Çemişgezek
 Karakeçili: Türkçe; Çemişgezek, Pertek, Hozat, MazgirtProf. Dr. İsmail Özçelik - Türk Kültüründe Karakeçililer Uluslararası Şöleni Bildirileri, 3 Haziran 1999, Şanlıurfa, AKM Başkanlığı, Yay. Ankara, 1999
 Karakali: Zazaca; Erzincan, Pülümür
 Kamsuran: Kurmançça; Nazımiye
 Karsanu / Karsanan: Zazaca; Pülümür, Ovacık, Nazımiye, Erzincan, Tercan, Karakoçan, Varto
 Keçeli: Zazaca; Ovacık, Çatköy, Eğimli, Çambudak, Balveren, Aktaş, Yakatarla köyleri
 Kekertiyanlı: Zazaca; Ovacık
 Kefelan: Zazaca; Ovacık, Pertek
 Kevanlı (Kevo): Zazaca; Ovacık
 Kemanlı (İzollu): Zazaca; Pülümür, Erzincan merkez, Turnadere, Kalıntaş, Çoban Yıldızı, Turluk, Ergani ilçesi köyleri, Kiğı ilçesi, Akımlı, Yazgünü, Gözdibi köyleri
 Keskehoran: Kurmançça; Pertek
 Kırgan: Zazaca; Hozat, Desk, Ovacık
 Kısmurlu: Zazaca; Nazımiye
 Kolik: Kurmançça; Kemg, Ovacık
 Kodern: Zazaca; Mazgirt
 Kimsorlu: Zazaca; Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Nazımiye, Dereova, Divriği
 Koç: Zazaca; Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Kiğı
 Koçgiri: Kurmançça; Pülümür, Erzincan, Sivas, Kahramanmaraş
 Kormeşli: Kurmançça; Pertek, Erzincan
 Kubanlı: Kurmançça; Mazgirt, Kiğı, Karlıova, Erzurum, Çat ve Karakoçan ilçeleri
 Kulikan: Kurmançça; Çemişgezek, Ovacık
 Kabaklı: Kurmançça; Çemişgezek, Ovacık
 Kırmoslu: Kurmançça; Çemişgezek, Ovacık, Kiğı ilçesi, Yaylıdere, Sarıtosun, Aysaklı, Hasköy, Batrayas,
 Kureyşan: Zazaca, Kurmançça; Nazımiye, Mazgirt, Ovacık, Tercan, Varto, Kiğı, Sivas, Hınsı Mansur
 Lertikli: Zazaca; Erzincan
 Laçinli: Zazaca; Ovacık, Hozat
Lolu/Lolanlı: Zazaca, Kurmançça; Pülümür, Çemişgezek, Varto, Hınıs, Esenli, Aşkale, Varto, Bayburt, Erzurum, Kelkit, Erzincan, Kars (Selim), Kiğı, Gaziantep, Lolan
 Maksut: Türkçe, Zazaca; Ovacık, Hozat
 Memokan: Zazaca; Tunceli
 Mosku/Meskanlı: Kurmançça; Nazımiye, Ovacık, Pertek
 Mevaliler: Zazaca; Nazımiye
 Mırzan: Kurmançça; Pertek, Ovacık, Tunceli, Urfa
 Millan: Kurmançça; Pertek, Ovacık, Tunceli, Urfa
 Nenikan: Kurmançça; Çemişkezek, Ovacık
 Panikan: Zazaca; Ovacık
 Parçikanlı: Kurmançça, Zazaca; Ovacık, Malatya
 Pezgevran: Kurmançça; Ovacık, Pertek, Hozat
 Perihanlı: Zazaca; Ovacık
 Pilvenk: Kurmançça, Zazaca; Tunceli, Elazığ, Malatya, Kelkit, Sivas
 Piranlı: Kurmançça; Pertek
 Pirsultanlı: Türkçe; Pülümür
 Perikanlı: Zazaca; Nazımiye
 Resikli: Zazaca; Ovacık, Hozat, Çemişkezek
 Rutu/Rutanlı: Kurmançça; Hozat, Nazımiye, Pülümür, Kuzey Horosan Mazderen bölgesinde, Erzincan, Yalınca, Uluköy, Melihtekli köyleri
 Şadiyan/Şadilli: Kurmançça; Mazgirt ilçesi (Kızılkale, Aydınlık, Özdek, Beşoluk, Çatköy, Gelinpınar, Akkavak, Kepektaşı, Obrukbaşı, Güneyharman, Örsköy, Yazeli (Kirzi), Beşoluk), Nazımiye, Pülümür, Kiğı, İran, Mardin, Varto, Erzurum, Tercan, Refahiye (Orçul bölgesinden oluşan 30 köy, Çamlımülk, Tepeköy, Çukurçimen, Karayaprak, Kamberağa, Emirdere, Korapo, Leventler, Söğütlü) Sivas-Kangal, Sivas (Kangal'daki Şadilli aşiretindeki aileler Kurmanca konuşmaktadır. Kangal'ın Armağan, Eymir, Güneypınar, Temirin köyü, Gemalmaz, Kümsür, Kadirağanınhanı, Mısırören ve Humarlı Köyünde şadilliler yaşamaktadır.)
 Sağcılar: Zazaca; Tunceli
 Sarı Saltuklular: Türkçe; Hozat
 Şamuşağı/Şamlu: Zazaca, Türkçe; Elazığ, Çemişgezek, Pertek, Ovacık (Otlubahçe, Tozkoparan, Eğrikavak) Erzurum, Sivas, ErzincanAli Kaya,Başlangıçta Günümüze Dersim Tarihi,Sayfa 127
 Şadanlı: Kurmançça; Pülümür
 Şavak: Kurmançça; Pertek, Hozat, Çemişkezek
 Şavalanlı: Türkçe, Zazaca; Tunceli, Nazımiye, Pülümür, Mazgirt, Erzincan, Erzurum, Pertek
 Şeyh Osmanlı Cemaati: Türkçe; Çemişgezek
 Seyyidalan: Zazaca, Kurmançça; Tunceli, Nazımiye, Hozat, Çemişgezek
 Seyyid Sabunlar: Kurmançça; Pertek
 Sultan Munzur: Zazaca; Ovacık, Erzincan
 Seyhan: Zazaca; Mazgirt
 Sisanlı: Zazaca; Pülümür
 Şekakan aşireti: Kurmançça; Pertek, Çemişgezek, Tunceli, Erzincan, Elazığ, Adıyaman, Mardin, Şırnak, Van, İran ve Suriye
 Seydanlı: Kurmançça; Mazgirt
 Semkan: Zazaca, Kurmançça; Çemişkezek, Ovacık, Pertek
 Seyit Kemalan: Zazaca; Ovacık, Erzincan
 Seyit Ahmet Dedeler: Zazaca Ovacık, Erzincan
 Silanlı: Zazaca; Ovacık, Erzincan
 Suranlı: Zazaca; Tunceli Merkez Kocak, Mazgirt
 Süleymanuşağı: Zazaca; Ovacık
 Süleymaniler: Zazaca; Tunceli
 Şey Hesananlı: Zazaca; Ovacık, Mazgirt, Pülümür, Gümüşhane, Erzincan (Çayırlı)
 Şeyh Mehmedanlı: Zazaca; Mazgirt, Pülümür, Nazımiye, Tunceli merkez
 Titanik Uşağı: Zazaca; Hozat
 Todorlular: Türkçe; Hozat, Çemişgezek
 Turhasanlı: Türkçe; Çemişgezek, Pertek, Mazgirt (Akpazar)
 Yusufanlı: Zazaca; Tunceli, Mazgirt, Kamut, Sütlüce bucağı ve köylerinde, Merğo ve Çihik
 Zekeran: Kurmançça; Çemişkezek
 Zerkanlı: Kurmançça; Çemişkezek, Erzurum, Hınıs, Marat, Mardin, Aksaray üzere beş kola ayrılır.
 Zerkevik: Zazaca; Dere, Çıkaran, Tembin dağlarında otururlar.
 Zerikan: Kurmançça, Zazaca; Mazgirt (Koyunuşağı köyü), İmranlı, Akıncılar, Divriği, Refahiye, Tercan (Yaylacık köyü), Göksun, Sarız, Erzurum

 İlgili kitaplar 
 Ali Kaya, Dersim Tarihi, Can yayınları
 Vecihi Timuroğlu, Dersim Tarihi, Yurt Kitap
 Kâzım Karabekir (Haz. Faruk Özerengin), Kürt Meselesi, Emre Yayınları, İstanbul, Aralık 1994, s. 79-108.
 Nuri Dersimi, Hatıratım, Jina Nu Yayınları, Stocholm, 1987, s. 47-51.
 M.Kalman, Belge ve tanıklarıyla Dersim Direnişleri, Nûjen Yayınları, İstanbul, Ekim 1995, s. 175-195.
 Faik Bulut, Dersim Raporları, Genişletilmiş Üçüncü Basım, Evrensel Basım Yayın, İstanbul, Haziran 2005, s. 122-128.
 Burhan Kocadağ, Doğu'da Aşiretler, Kürtler, Aleviler, 2. basım, Can Yayınları, Eylül, 1997, 215-245.
 Naşit Hakkı Uluğ, Derebeyi ve Dersim, Kaynak Yayınları
 Dursun Evren,  Ulusal Demokratik Mücadelede Koçgiri Kürt Aşiretleri  İstanbul, Aralık 2008 1. Basım, Peri Yayınları

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Burhan Kocadağ araştırmaları    Mosku/ Meskanlı (Mestanlı): ZAZACA Pülümür, Nazımiye, Kiğı, Ovacık, Pertek