Sandviç

Sandviç, sandviç ekmeği dilimleri veya benzeri bir hamurun arasına et, sosis, peynir, sebze ya da çeşitli malzemelerin konulmasıyla hazırlanan, pratik ve taşınabilir bir yiyecek türüdür. Modern anlamda sandviçin ortaya çıkışı 18. yüzyıl İngiltere'sine dayanır. Ancak, ekmek arası yiyecek geleneğinin kökleri antik çağlara kadar uzanır. İlk olarak, ellerle kolayca tüketilebilen bu tip yiyecekler, özellikle yolculuklarda ya da çalışırken ihtiyaç duyulan pratik bir yemek olarak tercih edilmiştir.

 Tarih ve etimoloji 
küçükresim|Sandviç ismini ondan alan John Montagu, 4. Sandwich Kontu'nun Thomas Gainsborough tarafından 1783 tarihinde yapılan portresi
Sandviçin modern anlamda popülerleşmesinin ardında, 4. Sandwich Kontu John Montagu'nun adı öne çıkar. Montagu, İngiltere aristokrasisinin tanınan bir üyesiydi ve 1762 yılında kumar masasında yemek yemeyi kolaylaştırmak amacıyla iki ekmek dilimi arasına soğuk et koyarak kumara devam etmek istemiştir. Bu hikâyeye göre, Montagu'nun ellerini kirletmeden oyun oynamaya devam edebilmesi amacıyla uydurduğu bu pratik yöntem, çevresindekiler tarafından kısa sürede benimsenmiş ve “sandwich” adıyla anılmaya başlanmıştır. İngiltere'nin zengin kesimleri arasında hızla yayılan bu yeni yemek alışkanlığı, kısa sürede tüm Avrupa'ya yayılmış ve ardından Amerika'ya da ulaşarak dünya genelinde yaygın bir yiyecek haline gelmiştir.What's Cooking America , Sandwiches, History of Sandwiches. 2 February 2007.

Sandviçin İngiltere'de popülerleşmesiyle ilgili ilk yazılı kayıtlardan biri İngiliz yazar Edward Gibbon'a aittir. Gibbon, bir Londra kulübünde yüksek sınıftan bazı şahsiyetlerin kumar oynarken sandviç yediğine tanıklık ettiğini yazar. Bu gözlem, “sandwich” kelimesinin yazılı kaynaklarda ilk kez geçmesi açısından önem taşır.Grosley, Londres (Neuchatel, 1770) and A Tour to London, or, New observations on England and its inhabitants, translated from the French by Thomas Nugent (London: Printed for Lockyer Davis) 1772;  Hexmasters Faktoider: Sandwich : English quotes from Grosley 1772

Sanayi devrimi sırasında, sandviçin hızlı ve pratik bir yemek olması onu çalışan sınıflar arasında da popüler hale getirmiştir. Fabrikalarda uzun saatler boyunca çalışan işçiler için taşınabilir ve doyurucu bir yemek olarak sandviç büyük bir kolaylık sunuyordu. 19. yüzyıl boyunca sandviçin içeriği çeşitlenmeye başlamış, et, peynir, salata, turşu gibi malzemelerle zenginleştirilmiştir. Bu dönemden sonra farklı kültürlerin damak tatlarına uyum sağlayarak dünya mutfağının ayrılmaz bir parçası haline gelen sandviç, her ülkenin mutfağında farklı türleri ve lezzet kombinasyonlarıyla yer edinmiştir.

 Modern zamanlarda 
küçükresim|Ekmek arası döner
Günümüzde sandviçler, fast food kültürünün temel taşlarından biri haline gelmiş ve farklı varyasyonlarıyla geniş bir tüketici kitlesine hitap etmektedir. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde popüler olan “submarine” ya da “hoagie” gibi büyük boyutlu sandviç türleri, Fransa'nın ünlü “baget sandviçi,” İtalya'nın mozzarella, domates ve fesleğenle yapılan “Panini ”leri, Türkiye’nin dönerle yapılan “Döner ekmek” gibi yerel sandviç çeşitleri, dünya genelinde bu yiyeceğin ne denli geniş bir kabul gördüğünü ortaya koymaktadır.

Sandviçin temel yapısı, çok yönlü malzeme kullanımına olanak tanıdığından, her kültürde kendi özgün yorumunu bulmuştur. Örneğin, Japonya’da “Katsu-sando” olarak bilinen ve domuz pirzolası ile hazırlanan sandviç, Meksika’da “torta” adıyla anılan ve fasulye, et, avokado gibi malzemelerle hazırlanan sandviç türü gibi yerel çeşitler, sandviçin evrensel bir yiyecek olma niteliğini güçlendirmiştir.

Sonuç olarak, sandviç, hem taşınabilirlik hem de çok yönlülük açısından benzersiz bir yemek türü olup, tarih boyunca çeşitli sınıflar ve kültürler tarafından benimsenmiştir. Bugün dünya genelinde milyonlarca insanın günlük beslenme alışkanlıklarında önemli bir yere sahip olan sandviç, sade veya kompleks, sıcak ya da soğuk versiyonlarıyla farklı kültürlerin damak zevkine hitap etmeye devam etmektedir.

Sandviç örnekleri
 Dondurmalı sandviç
 Dürüm
 Döner
 Balık-ekmek
 Çizburger
 Hamburger
 Kulüp sandviç
 Yumurtalı sandviç
 Butterbrot
 Gyros
 Panini (sandviç)
 Şavurma
 Goralı (sandviç)
 Kumru (yiyecek)
 Yengen
 Açık sandviç
 Sosisli sandviç
 Hot dog
 Kanepe (yiyecek)
 Smørrebrød
 Zapiekanka
 Bagel tost
 Burger
 Tost

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 
 Sandviç çeşitleri listesi
 Sandviç bisküvi
 Sütlü tost
 Ayvalık tostu

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 The British Sandwich Association


Kategori:Ekmek yemekleri
Kategori:Bir kişiye adanmış yiyecekler
Kategori:Britanya mutfağı
Kategori:Amerikan mutfağı
Kategori:Sokak yiyecekleri
Kategori:Fast food
Kategori:Dünya mutfakları
Kategori:Yiyecek türleri