Hitit kralları listesi

Hitit devletinin kurucusu kimi kaynaklarda I. Hattuşili olarak belirtiliyor olsa da Telipinu fermanında aktarıldığı üzere, bir önceki kral Labarna'nın zamanında Anadolu'nun çeşitli bölgelerinin fethedildiği anlaşılmaktadır. Hitit beylikleri döneminde sağlam bir devlet yapısı olduğu söylenemez. Bu dönemde Orta Anadolu'da sadece Hititler değil, Hattiler, Luwiler gibi grupların da hüküm sürdüğü şehir devletleri mevcuttur. Labarna'dan son kral II. Şuppiluliuma'ya kadar yaklaşık 5 asır boyunca hükümdarlığı kesin olarak belgelenmiş 26 Hitit kralı hüküm sürmüştür.Bu rakama tartışmalı isimler II. Hattuşili, Genç Tuthaliya ve Kurunta dahil değildir.

 Kral Listesi ile ilgili problemler 

Aşağıda verilen bütün tarihler, özellikle Orta krallık ve öncesi döneme ait olanlar, takribidir ve "orta" kronolojiye dayanmaktadır.Eski çağ tarihindeki kronolojik bilgi kıtlığı tarihçiler arasında çeşitli görüş ayrılıklarına yol açmış ve "Uzun", "Orta", "Kısa" ve hatta "Çok kısa" diye isimlendirilen farklı tarihlendirme sistemleri oluşturulmuştur. Hitit krallarının 'Uzun', 'Orta' ve 'Kısa' kronolojiye göre karşılaştırmalı bir listesi için: Alpaslan, M. (2009) Hititolojiye Giriş, s. 155

Hitit krallarının sırası ve saltanat süreleri Boğazköy'de açığa çıkarılan Hitit arşivleri ve mühürleri kullanılarak oluşturulmuş, ayrıca Hititlerin çağdaşı olan diğer Orta Doğu kaynaklı arşivlerle de desteklenmiştir. Buna rağmen listede boşluklar vardır. Sağlıklı bir liste oluşturulamamasının ana sebeplerinden biri Hitit katiplerinin, aynı çağdaki Mısırlı ve Mezopotamyalı meslektaşlarının aksine, dokümanlarında bir tarihleme yöntemi kullanmamış olmasıdır. Ayrıca Hitit kralları arasında aynı isimleri taşıyan çok sayıda kral bulunması bu isimlerde toplam kaç kral olduğu ve taht sıraları hakkında problemler yaratmaktadır.

Anadolu'da Asur ticaret kolonisi devri sonu ile Hitit devletinin kuruluşu arasındaki zaman dilimi yani yaklaşık olarak Anitta'dan Labarna'ya kadar olan devir için henüz yeterli bilgi bulunmamaktadır. Çeşitli tarihçiler tarafından bazı isimler ileri sürülmüşse de (Tuthaliya, PU-Šarruma, Papadilmah, Kantuzzili vs.) bunlar tartışmaya açıktır. Ancak 1986 yılında Boğazköy'de bulunan ve 1993 yılında yayınlanan A. Dinçol, B. Dinçol, J. D. Hawkins, G. Wilhelm (1993) "The Cruciform seal from Boğazköy-Hattusa", Istanbuler Mitteilungen 43, s. 87-106. haç şekilli (krusiform) mühür ilk Hitit kralları Labarna ve Hattuşili'nin öncesinde Huzziya isimli bir kral olduğunu göstermiş ve kabul bulmuştur.Eski Hitit kralları hakkında: R. Beal (2003) "Predecessors of Hattusili I" FsHoffner s. 13-35.  M. Forlanini (2010) "An Attempt at Reconstructing the Branches of the Hittite Royal Family of the Early Kingdom Period." Pax Hethitica (FsSinger), s. 115-135.

Orta krallık Hititler için kullanılan 'Orta krallık' tabirinin belli bir hanedanla ilgisi yoktur. Eski, Orta, Büyük (Yeni) krallık terimleri günümüz tarihçileri tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Orta krallık Telipinu sonrasındaki hakkında fazla bir bilgi olmayan dönemi diğerlerinden ayırmak için, kısmen de filolojik nedenlerle oluşturulmuştur. Bazı tarihçiler Eski ve Orta krallıkları birleştirerek, sadece Eski ve Büyük (Yeni) krallık diye ikiye ayırırlar. dönemine ait çok az belge olduğu için özellikle kralların saltanat süreleri hakkında pek bir bilgi yoktur. 
küçükresim|upright=0.91|En geniş sınırlarında Hitit Devleti MÖ 13. yüzyıl
Tahurvaili'nin Telipinu ile II. Zidanta arasında bir dönem kral olduğu kesin olmakla beraber hangi sırada olduğu belli değildir. En yaygın görüşler ya Telipinu'dan veya Alluvamna'dan sonra olduğu şeklindedir.

II. Hattuşili diye bir kral çoğu Hititoloğa göre mevcut değildir.Bu konudaki tartışmaları ve değişik görüşleri özetleyen bir makale için:  de Martino, S. (2010) "Some Questions on the Political History and Chronology of the Early Hittite Empire," Altorientalische Forschungen 37, s. 186-197. Varlığını iddia edenler bu kralın hükümdarlık zamanı için I. Tuthaliya ile I. Şuppiluliuma arasında değişik görüşler öne sürmüştür.

Genç Tuthaliya'nın da kral olmadan öldürülmüş olması muhtemeldir.

Kurunta'nın Hitit devletinde kral olup olmadığı tartışmalıdır.

küçükresim|upright=0.68|IV. Tuthaliya

 Hatti beylikler devri 
Ayrıca bakınız: Hattiler

 Hükümdar  Dönemi  Önemli Olaylar  Akrabalık Durumları Pamba  MÖ 23. yüzyıl  Hatti Kralı  Pithana  MÖ 18. yüzyıl  Kuşşara Kralı, Neşa Fatihi   Piyusti  MÖ 18. yüzyıl  Hatti Kralı, Anitta'ya yenildi  Anitta  MÖ 18. yüzyıl  Kuşşara Kralı, Hattuşa'yı yıktı  Pithana'nın oğlu 

 Eski Krallık Dönemi 

 Hükümdar  Dönemi(MÖ)  Önemli Olaylar  Akrabalık Durumları  Huzziya3 ve 4 nolu notlardaki kaynaklara bakınız. Bu kralın varlığı yakın zamanda ortaya çıktığı ve halihazırda Hitit kralları arasında I. ve II. Huzziya bulunduğu için kimi yayınlarda Huzziya "0" diye geçer.  ...     Labarna  ...-1650  Hitit devleti'nin geleneksel kurucusudur   I. Hattuşili  1650-1620  II. Labarna diye de bilinir. Hattuşa şehrini başkent yapmıştır.  I. Labarna'nın yeğeni, evlatlığı I. Murşili  1620-1590  1595'te Babil'i yıkarak Hammurabi sülalesine son verdi.  I. Hattuşili'nin torunu, evlatlığı I. Hantili  1590-1560  Zidanta ile işbirliği yaparak I. Murşili'yi öldürdü.  I. Murşili'nin kayınbiraderi I. Zidanta  1560-1545  Hantili'nin varisini(?) öldürerek tahta çıktı. I. Hantili'nin damadı Ammuna  1545-1530  Babasını öldürerek tahta çıktı.  I. Zidanta'nın oğlu I. Huzziya  1530-1525   Ammuna'nın gelinin erkek kardeşi(kayını)Bu konuda tam bir fikir birliği yoktur. Ammuna'nın oğlu da olabilir. Telepinu  1535-1500  Huzziya'yi sürgüne gönderdi. Tahta çıkış yasasını çıkardı.  I. Huzziya'nın kayınbiraderi 

 Orta Krallık Dönemi 
 Hükümdar  Dönemi(MÖ)  Önemli Olaylar  Akrabalık Durumları Alluvamna  1500-...   Telipinu'nun damadı Tahurvaili    Krallığı kesin ama sırası belli değil (Telipinu ve II. Zidanta arasında).   II. Hantili     Alluvamna'nın oğlu? II. Zidanta      II. Hantili'nin oğlu? II. Huzziya      II. Zidanta'nın oğlu? I. Muvatalli  ...-1400  II. Huzziya'yi öldürerek tahta çıktı  Aile dışından 

 Büyük Krallık 

 Hükümdar  Dönemi(MÖ)  Önemli Olaylar  Akrabalık Durumları I. TuthaliyaBazı kaynaklarda II. veya I./II. Tuthaliya  1400-?   Halep kentini ele geçirmiştir. II. Huzziya'nın torunu(?) I. Arnuvanda     I. Tuthaliya'nın damadı II. Hattuşili    Varlığı, akrabalığı ve saltanat zamanı tartışmalıdır   II. TuthaliyaBazı kaynaklarda III. veya II./III. Tuthaliya  ...   I. Arnuvanda'nın (veya II. Hattuşili'nin) oğlu Genç Tuthaliya  ?-1350  Hiç hüküm sürmemiş olabilir.  II. Tuthaliya'nın oğlu I. Şuppiluliuma  1350-1322  Kuzey Suriye ve Mitanni ülkesini fethetti  II. Tuthaliya'nın (veya II. Hattuşili'nin) oğlu  II. Arnuvanda  1322-1321   I. Şuppiluliuma'nın oğlu II. Murşili  1321-1295  Arzava ülkesini fethetti  I. Şuppiluliuma'nın oğlu  II. Muvatalli  1295-1272  Kadeş Meydan Muharebesi  II. Murşili'nin oğlu III. Murşili  1272-1267  Urhi-Teşup olarak da bilinir.  II. Muvatalli'nin oğlu III. Hattuşili  1267-1237  Urhi-Teşup'u sürerek tahta çıktı. Mısır ile (Kadeş Antlaşması)'nı yaptı  II. Murşili'nin oğlu IV. Tuthaliya  1237-1209    III. Hattuşili'nin oğlu Kurunta  1228-1227  Krallığı kesin değildir. Çok kısa bir süre için tahtı ele geçirmiş olabilir  II. Muvatalli'nin oğlu III. Arnuvanda  1209-1207   IV. Tuthaliya'nın oğlu II. Şuppiluliuma  1207-1180   IV. Tuthaliya'nın oğlu 

 Notlar 

 Kaynakça 
 Brandau, B. & Schickert, H. (2003) Hititler, Ankara: Arkadaş Yayınları.
  Bryce, T. (2005) Kingdom of the Hittites, 2nd Edition, Oxford: Oxford University Press.
  Klengel, H. (1999) Geschichte des hethitischen Reichs, Brill, Leiden.


#
#
Kategori:Asya hükümdarları listeleri