Beş element

Beş Element adı yanlış çeviri olduğu için 2000'lerden sonra terk edilmiştir, yerine Beş Dönüşüm Öğesi veya kısaca Beş Öğe yeğlenmiştir. Çincede Wu Xing (Çince: 五行; Pinyin: Wǔ Xíng) olarak anılan öğeler kuramı farklı dillerde "Beş Element, Beş Unsur, Beş Döngü" gibi adlarla da anılmaktadır. Çin klasiklerinde kullanılan öğeler, Akdeniz Uygarlıkları'nda mutlak halde bulunan elementler gibi ele alınmamaktadır. Çin klasiklerindeki Beş Öğe şunlardır: ateş (火 huǒ), su (水 shuǐ), ağaç (veya odun) (木 mù), metal (金 jīn), toprak (土 tǔ). Çin Tıbbı'nda Yin ile Yang kuramı ile birlikte kullanılan önemli bir Doğu Asya bilimleri kuramıdır. Aristotelesçi okuldan gelen İbn-i Sina da öğeler için "Unsur" sözcüğünü kullanmıştır. Toplumdan topluma değişiklik gösteren temel öğeler farklı sayıda ve içerikle ortaya çıkmıştır. Akdeniz ve Ortadoğu uygarlıklarında üç öğe "ateş, su, toprak" veya "hava" da eklenerek dört öğe şeklinde görünmektedir. Hindistan veya Tibet Klasiklerinde bazen bir bazen iki öğe farkıyla ayrı bir "beş öğe" görünmektedir.

 Öğeler ve Çin Tıbbı Organlarının İlişkisi 
Öğeler yansıttıkları döngü, dönüşüm veya süreçlerin imgesel bir ifadesidir. Örneğin: Odun yeryüzündeki her türlü canlı yaşam ve onunla ilgili süreçleri anlatan bir imgedir. Sözlü anlatımda simgelere başvurmak; şarkı, şiir gibi halkın daha geniş kesimlerine ulaşmasını sağlayan, öğrenmeyi kolaylaştıran çok etkili bir yöntem olmuştur.

Çin Tıbbı'nda rahatsızlıkların teşhisinde ve tedavisinde önemli bir iyeri vardır. Bu yöntemde her türlü dönüşüm muhakkak Odun, Ateş, Toprak, Metal, Su olarak beş öğenin süreçlerinden geçer. Her öğe kendi içinde Yin ve Yang olmak üzere iki kutup barındırır. Besleme, Tüketme, Denetleme, Savrukluk, Karşı hareket süreçleri öğeler arası ilişkilerde yaşanabilecek hallerdir. Tüm öğeler karşılıklı olarak bu süreçler ilişkisiyle değişir ve dönüşür. Temel döngü şöyledir: Odun-Ateş-Toprak-Metal-Su-Odun. İlkesel olarak denetimsiz bir besleme, gelişemez; besinsiz bir denetim işlevini yitirir. Besleme ve denetim uyum içindeyken döngü yol alır.

Besleme ve Tüketme Döngüsü: "Ana ve Çocuk" ilişkisi olarak da anılır. Örneğin: Odun, Ateşi beslerken eş zamanlı Ateş de Odunu tüketir. Benzer olarak Ateş, Toprağı beslerken Toprak da Ateş'i tüketir ve sırayla diğer öğeleri takip ederek döngü tamamlanır. Besleyen öğe "Ana", tüketen öğe ise "Çocuk" olarak görülür. Besleme döngüsünün tersine ilerleyen yön ise Tüketme Döngüsü'dür.

Besleme Döngüsü: Odun → Ateş, Ateş → Toprak, Toprak → Metal, Metal → Su, Su → Odun'u besler. 

Denetleme Döngüsü: Odun → Toprak, Toprak → Su, Su → Ateş, Ateş → Metal, Metal → Odun'i denetler. 

Tüketme Döngüsü: Odun → Su, Su → Metal, Metal → Toprak, Toprak → Ateş, Ateş → Odun'u tüketir. 

İsyan Döngüsü: Odun → Metal, Metal → Ateş, Ateş → Su, Su → Toprak, Toprak → Odun'ya isyan eder. 

İsyan ve denetleme, besleme ve tüketme döngüleri uyumdaysa Dao hali yakalanır yani doğal akıştadır bedende veya kainattaki her şey.

 Odun 
Canlı yaşamı simgeler. Bedende (Zang-Fu) Karaciğer ile ilişkilidir. Doğada ve bedende yel etkisidir. Duygularda öfke olarak ortaya çıkar.

 Ateş 
Güneş, yıldızlar yani ateş olan her şey. Bedende Kalp ile ilişkilidir. Duygularda neşe, sevinç, mania dır.

 Toprak 
Bedende mide ve dalak sistemidir. Bedenin doğum sonrası besinle sağlanan enerji kaynaklarından biridir. Dugusal hali dalıp dalıp gitmektir.

 Metal 
Mineral yapılı öğedir. Bedende akciğer ile ilişkili sayılır. Doğum sonrası nefesle sağlanan enerji kaynaklarından biridir. Duygu hali keder ve üzüntü dür.

 Su 
Tüm sıvılardır. Bedende böbrek ile ilişkilidir. Hem doğum öncesi hem sonrası bedenin temel kaynağıdır. Duygu hali korku dur.

 Çin Tıbbı'nda Beş Öğe'nin İlişikleri 

 öğe  Odun  Ateş  Toprak  Metal  Su Temel yönler Doğu  Güney  Merkez  Batı  Kuzey Gezegen Jüpiter  Mars  Satürn  Venüs  Merkür İklim Ilık ve rutubetli  Sıcak  Geçiş  Serin ve kuru  soğuk Yin organlar Karaciğer  Kalp/Perikardium  Dalak  Akciğer  Böbrek Yang organlar Safra kesesi  İnce bağırsak/Üç Ocak (San Jiao)  Mide  Kalın bağırsak  İdrar kesesi Duyu organı Gözler  Dil  Ağız  Burun  Kulaklar Beden sıvısı Göz yaşı  Ter  Tükürük  Balgam  İdrar Duygu Hali Öfke  Neşe  Dalgın  Keder  Korku Ses şşşşş  haaaa  huuu  sssss  çuveeey Tat Ekşi  Acı  Tatlı  Keskin/Yakıcı  Tuzlu Renk Yeşil  Kırmızı  Sarı  Beyaz   Siyah/Mavi Mevsim İlkbahar  Yaz  Yaz Sonu  Güz  Kış Yaşamsal Dönem Doğum  Toyluk  Olgunluk  Yaşlılık  Ölüm
Geleneksel Çin Tıbbı'nda rahatsızlıkların teşhisinde ve tedavisinde başvurulan kuramlardan biridir. Bu yöntemde bedendeki organlar ve ilgili meridyenlerindeki her türlü süreç muhakkak Odun (木 mù), Ateş (火 huǒ), Toprak (土 tǔ), Metal (金 jīn), Su (水 shuǐ) olarak beş öğe döngüsünde gelişir. Her öğe kendi içinde Yin ve Yang olmak üzere iki kutup barındırırken bizzat kendisi de ya Yin karakterli ya da Yang karakterli olmaktadır. Beş Öğe kuramı 12 meridyen kuramlarıyla birlikte ele alınır. Organlar ve onlara ilişik ilgili enerji hatları/meridyen üzerindeki akupunktur yuvalarının (akupunktur noktası diye de bilinir) bir kısmı öğeler ile ilişkilendirilir. Buna göre rahatsızlıklarda ilgili meridyendeki "ana" görevindeki öğeyi temsil eden yuva ile "çocuk" görevindeki yuvalar "yoksunluk veya taşkınlık" görüntüsüne göre "takviye veya tahliye" yöntemleriyle uyarılır.

 Çin Astrolojisi 
Beş Element sözünün en gündelik kullanıldığı alan astrolojidir. Beş Öğe kuramıyla bu yüzden ayrı tutulabilir. Beş Öğe'nin temeli değişim üzerine kuruludur ve mutlak/değişmez değerlendirmelerle ele alınamaz. Doğum ve ölüm arasındaki süreçlerin tam olarak hangi öğelera karşılık geleceğinin tespiti güçlükler barındırdığı gibi biri diğerine de dönüşebilir. Bir kişi mutlak olarak doğumundan hareketle ateş, su, toprak vs. olarak sabit ele alınamaz.

 UNSUR  Odun  Ateş  Toprak  Metal  Su Mevsim ilkbahar  yaz  yaz sonu  sonbahar  kış Yin/Yang yang  yin  merkez  yin  yang Doğum yılının son rakamına göre 4, 5  6, 7  8, 9  0, 1  2, 3

 Odun elementi: önderlik, dışa dönük, öfke yönetimi gerekir
 Ateş elementi: Neşeli, sıcak, maceracı, hayal kırıklığına açık
 Toprak elementi: Verici, barışçıl, biriktirir, uyumlu, boşlukta kalma
 Metal elementi: Alçakgönüllü, coşkun, kabalaşabilir, disiplinli, dalgınlık
 Su elementi: Bilgiye düşkün, gel gitli hafıza, nazik, sakin
 Kaynakça 
 Wu Xing/Wikipedia 

 Konuyla ilgili yayınlar 
 Chinese-Acupuncture-and-Moxabustion

 Ayrıca bakınız 
 Çigong

 Dış bağlantılar 

 Wu Xing/Wikipedia 
 Feng Shui 
 Sonsuzluk
 Feng Shui-Element


Kategori:Savaş sanatları
Kategori:Doğa felsefesi