Palyaçolar

Palyaçolar (), Ruggero Leoncavallo'nun 2 perdelik operası. İlk kez 1892de Milano'daki Teatro Dal Verme'de sahnelenen opera, R Mascagni'nin Cavalleria rusticana'sına yanıt ve müzikte gerçekçiliğin (verismo) başyapıtı kabul edilir. Türkiye'de ise ilk kez 1949 yılında seyirci ile Ankara'da buluşmuştur.

Leoncavallo, fazla tanınmayan bir besteci iken, Cavalleria rusticana operasının kazandığı büyük başarıdan sonra harekete geçmiş ve bu eseri tamamlamıştır. Hikâye, 1865'te İtalya'nın Calabria eyaletindeki Montalto kasabasının bir köyünde işlenen bir cinayet üzerine oturtulmuştur. Her ne kadar hikâyenin çocukken tanık olduğu bir  olaydan alındığını söylese de, eserin librettosunun Catulle Mendes'in bir oyunundan alındığı iddialarını engelleyememiştir.

Operada, kıskançlığı hastalık halini almış olan bir kocanın, kendisinden oldukça küçük olan karısını ve aşığını sahnede gösteri sırasında öldüren palyaço Canio'nun dramı sahnelenmektedir. Yerli halkın önünde işlediği cinayetleri -karısı Nedda ölene kadar- seyirci oyunun bir parçası zanneder. Böylece palyaço son sahnede seyircilere döner ve "La commedia é finita! (Komedi sona erdi)" diye haykırır. Palyaçoların acılarını kendi içlerinde yaşamalarını ele alan ve bir cinayetle beraber sonu kötü biten hikâye, romantizmden ziyade realist unsurlar taşır. Bu bakımdan eserin "gerçekçilik (verismo)" akımının müziğe yansımasının önemli bir örneği olduğu söylenebilir.

Pagliacci en fazla sahnelenen operalar arasında yerini almıştır. Ünlü Enrico Caruso ve Luciano Pavarotti tarafından yorumlanmıştır.

 Roller 

RollerKommedia oyununda rolüSes tipiPrömiyerde roller, 21 Mayıs, 1892(Orkestra şefi: Arturo Toscanini )Canio, Oyuncuların trup şefiPalyaçotenorFiorello Giraud Nedda, Canio'nun karısı, Silvio'ya aşık KolombinasopranoAdelina StehleTonio, maskara, soytarıTaddeo baritoneVictor MaurelBeppe, aktörArlecchino, Kolombina'in sevgilisi tenorSilvio, Nedda'nin sevgilisibaritonMario Ancona Köylüler korosu

 Konu özeti 

Mekan: Calabria, Montalto yakınlarında, 
Zaman: 1865 ile 1870 arası. Bir Katolik kutsal yortu günü

 Prolog 

Uvertür çalmakta iken perde kalkar. Arkasında bulunan bir ikinci perde arkasından, "Komedia del Arte" karakteri Taddeo kostümünü giymiş olarak, Taddeo seyircilere seslenir. (Si può?... Si può?... Signore! Signori! ... Un nido di memorie.). Seyircilere aktörlerin de duygularının bulunduğunu ve bu gösterinin gerçek insanlar hakkında olduğunu hatırlatır.

 I. Perde 

Öğleden sonra saat 3 civarlarında bir "Komedia del Arte" trupu kapalı arabaları ile köye girer ve yolda köylüler onları alkışlarlar. Canio bir önceki geceki sahnelemeyi anlatır: Palyaco'nun sorunları vardır. O günkü temsilin "Ventitre ore" saatinde başlayacağını bildirir. Bu türlü zaman ve saat bildirimi bir kırsal halk tipi olup günbatımından bir saat önceyi ifade eder. Kapalı arabasının merdiveninden Nedda inmekteyken Tonio yardim icin elini uzatır; fakat Canio onu bir taraf itip Nedda'ya kendi elini verip inmesine yardım eder. Köylüler köydeki barda bir içki içmelerini teklif ederler. Canio ve Beppe bu teklifi kabul edip giderler ama Tonio geride kalır. Canio herkese oyunda bir aptal kocayı temsil etmekle beraber, gerçek hayatta karısı Nedda'ya kimsenin kur yapmasına laf atmasına tahammül edemeyeceğini açıklar. Buna çok şaşıran bir köylü kızı Canio'ya karısından gerçekten şüphelendiğini mi sorar. Canio hayır der ve koylu kızın alnına  bir öpücük kondurur. Akşam ayini için kilise çanları çalmaktadır ve Beppe ve Canio köyün barına gitmek üzere ayrılırlar; Nedda yalnız kalmıştır.

Gerçekte Canio'yu aldatmakta olan Nedda, Canio'nun öfkeli sözlerinden korkmuştur (Qual fiamma avea nel guardo). Fakat yakından gelen kuş sesleri onu biraz ferahlatır (Stridono lassu). Tonio geri gelir ve Nedda'ya kendisini sevdiğini söyler ama buna Nedda kahkahayı basar. Bu davranışa sinirlenen Tonio Nedda'yı yakalar, ama o yanında bulunan bir kırbaçla Tonio'yu uzaklaştırır. Nedda'ın sevgilisi olan Silvio bardan geri döner; Beppe ve Canio'yu orada birakmistir. Nedda'ya o akşamki temsilden sonra birlikte kaçmayı teklif eder; Nedda korkmakla beraber bu teklifi kabul eder. Bu konuşmaları gizlice dinleyen Tonio gidip Canio'ya haber verip iki sevgiliyi birlikte yakalamasını sağlamak için oradan ayrılır. Canio ve Tonio geri döner ve Silvio uzaktan onları görüp kaçarken arkasından Nedda "Ben hep senin olacağım" der.

Canio Silvio'nun arkasından koşar ama yüzünü göremediği için kim olduğunu öğrenemez. Nedda'ya sevgilisinin kim olduğunu sorar, ama Nedda sevgilisinin ismini vermez. Bir bıçak çekip karısını tehdit eder ama Beppe hemen bıçağı elinden alır. Beppe o geceki temsil için hazırlanmalarında israr eder. Tonio, Canio'ya temsil sırasında Nedda'nin sevgilisini mutlaka kendini ele vereceğini söyler. Canio kostümünü giymek ve kahkaha atıp herkesi güldürmek için yalnız bırakılmıştır (Vesti La Giubba - "Kuşan Kostümünü").

 II. Perde 

Seyirci kalabalığı gelir. Nedda Kolombina kostümü giymiş olarak gezerek gelenlerden para toplamaktadır. Silvio'ya temkinli olmasını fısıldar. Temsil başlar ve seyirciler alkışa koyulurlar.

Temsilde Kolombina'nin kocası Palyaço ertesi sabah geri dönmek üzere bir başka yere gitmiştir ve Taddeo'da pazardadır. Kolombina sevgilisi olan Arlecchiono'yu çok istekli olarak beklemektedir. Çok geçmeden Arlecchino gelir ve penceresinin altında serenat yapmaya koyulur. Taddeo geri döner ve kıza aşık olduğunu bildirir. Kolombina onu alaya alır ve asil sevgilisi Arlecchino'yu penceresinden odasına alır. Arlecchino Taddeo'un suratına tokatlar atarak oddan dışarı atar. Seyirciler kahkahalarla gülmektedir.

Arlecchino ve Kolombina yemeğe otururlar, ama Arlecchino gizlice kıza yemekle birlikte uyku ilacı da verir. Taddeo hızla içeri girer ve Palyaço'nun karısından şüphe ettiği için geri dönüp geldiğini ve yakında odaya gireceğini onlara haber verir. Arlechhino pencereden atlayıp kaçacağı zaman Kolombina ona "Ben hep senin olacağım" der

Canio sahneye girerken Nedda'nin dediklerini duyar ve "Allah aşkına! Ayni kelimeler!" diye bağırır. Temsile devam etmeye çalışır ama sinirleri çok  gerginleşmiştir ve kontrolünü kaybeder Nedda'yı sevgilisinin adını söylemeye zorlar. Temsile devam etmek isteyen Nedda Canio'ya temsildeki ismi ile "Palyaço" olarak hitap edip seyirci önünde bulunduklarını hatırlatır. Canio (No!  Pagliaccio non son!) aryasıyla cevap verir ve yüzünün solgun beyaz olmasının sahne makyajından değil karısının kendinin namusuna hakaretinden doğduğunu açıklar. Onun bu gerçekte olan gayet duygusal sözlerinden etkilenen seyirciler bunu güzel rol yapma sayıp şiddetle alkışa tutarlar.

Tekrar oyuna devam etmek isteyen Nedda çok masum Arlecchino tarafından ziyaret edildiğini itiraf eder. Canio'nun aklı başından gitmiştir ve temsile devam edemez. Karısından sevgilisinin ismini vermesini ister. Nedda bu ismi hiçbir zaman vermeyeceğini bildirir. Artık seyirciler de sahnede oynananın temsil değil gerçek bir hayat dramı olduğunu anlamışlardır. Silvio seyirciler arasından onları ite kaka sahneye doğru  gelmeye başlar. Canio masada bulunan bir bıçağı eline alır; bıçağı birkaç kere saplayarak Nedda'yi öldürür. Nedda tam ölmekte iken "Yardım et, Silvio" diye inler. Canio Silvio'ya dönerek onu da bıçaklar ve sonra seyircilere dönerek "La commedia è finita! (Komedi sona erdi)" diye haykırarak operayı son buldurur.

 Seçilmiş ses kayıtları 

 Mascagni'nin Cavalleria rusticana adlı eseriyle  birlikte kayıtlar:

YılRoller(Canio, Nedda, Tonio)Orkestra şefi,Opera Evi ve OrkestraMarka1954 Giuseppe di Stefano, Maria Callas,Tito Gobbi Tullio Serafin,La Scala Orkestra ve Korosu  Audio CD: EMI ClassicsKat: 07243586830281960  Franco Corelli,Lucine Amara,Tito Gobbi  Lovro von MatačićLa Scala Orkestra ve KorosuAudio CD: EMI Classics Kat: 00777763967501976  Luciano Pavarotti,Mirella Freni,Ingvar Wixell  Giuseppe Patanè, National Filarmonik Orkestra ve Korosu Audio CD: Decca Classics Kat: 00289 414 59021981   Plácido Domingo,Teresa Stratas,Juan Pons  Georges PrêtreLa Scala Orkestra ve Korosu(Film - direktör Franco Zeffirelli)  DVD: Deutsche Grammophon Kat: 0044007 34033

 Puccini'nin Il Tabarro adlı eseriyle birlikte kayıtlar:

YılRoller(Canio, Nedda, Tonio)Orkestra şefi,Opera Evi ve OrkestraMarka1994  Luciano Pavarotti,Teresa Stratas,Juan Pons  James Levine, Metropolitan Opera Orkestra ve Korosu DVD: Deutsche Grammophon Kat: 00440 073 4024

 Tek başına kayıtlar:

YılRoller(Canio, Nedda, Tonio)Orkestra şefi,Opera Evi ve OrkestraMarka1934 Beniamino Gigli,Pacetti,Basiola  Franco Ghione,La Scala Orchestra and Chorus  Audio CD: Naxos  Kat:8.1101551951   Richard Tucker,Lucine Amara,Giuseppe Valdengo  Fausto Cleva Metropolitan Opera Orkestra ve Korosu LP: Columbia Masterworks Records1953  Jussi Björling,Victoria de los Ángeles,Leonard Warren  Renato CelliniRCA Victor Orkestra ve Korosu Audio CD: EMI Classics Kat: 07243585650271965 Carlo Bergonzi, Joan Carlyle,Giuseppe Taddei Herbert von Karajan,La Scala Orkestra ve Korosu   Audio CD:Deutsche Grammophon Kat: 449 727-21971  Placido Domingo,Montserrat Caballé,Sherrill Milnes  Nello SantiLondon Senfoni Orkestrası]] ve korosu  Audio CD: RCA

 Medya 
 "Vesti La Giubba" aryası Enrico Caruso Kayıt:17 Mart, 1907
center

 "No Pagliaccio non son" aryası Enrico Caruso Kayıt:17 Mart, 1907
center

 Kaynakça 

Ayrıca bakınız
Vesti La Giubba

Kategori:İtalyanca operalar
Kategori:Ruggero Leoncavallo operaları
Kategori:Palyaçolar
Kategori:1892 operaları