Nuri Said Paşa

Nuri Said Paşa (d. 1888 - ö. 15 Temmuz 1958), Uzun yıllar ülke yönetiminde etkili olmuş Iraklı asker ve siyasetçi.

Hayatı
Nuri Saeed Saleh Mulla Taha Karagulı, 1888'de Bağdat'ta, aslen Musullu orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Saeed Effendi, Osmanlı İmparatorluğu'nun Bağdat vilayetinin bir bölümünde denetçi olarak çalışırken, dedeleri Saleh ve Mulla Taha ise Ahmediye Camii'nde vaiz olarak görev yapmaktaydı. Eğitimini bu camideki askeri okullarda aldı ve 1906'da İstanbul Askeri Akademisi'nden mezun oldu. Ardından 1911'de aynı akademide Kurmay Okulu'na girdi.

Askeri okulda eğitimini tamamlamasından sonra 1909'da Osmanlı ordusuna subay olarak katıldı. Trablusgarp Savaşı'nda İtalyanlara karşı görevlendirilen subaylar arasında yer aldı. I. Dünya Savaşı sırasında Britanya ile yapılan çarpışmalarda görev aldı.Osmanlı ordusunda subay olan Nuri Said, Birinci Dünya Savaşı sırasında (1914-1915 civarında) Basra'da İngiliz kuvvetleri tarafından esir alınmıştı. İngilizlere tutsak düşmesinin ardından, 1916'da Britanya'nın desteklediği Arap Ayaklanmasına önderlik eden Hüseyin bin Ali'nin kuvvetlerine katıldı. Hüseyin'in oğlu Faysal'ın yanında görev alarak Osmanlılara karşı sürdürülen askerî harekâta katıldı. Savaş sonunda Faysal'ın Şam'da kurduğu kısa ömürlü Suriye Arap Krallığı devletinin yöneticileri arasında yer aldı. Bu devletin 1920'de Fransızlarca yıkılmasından sonra, Faysal 1921'de Britanya'nın denetimindeki Irak'ta I. Faysal adıyla tahta çıktı. Faysal, en güvendiği adamlarından Nuri Said'e de başta Irak ordusunun ve kolluk kuvvetinin kurulması olmak üzere bir dizi etkili ve önemli görevler verdi. 1930'da da başbakan oldu. Bu görevi sırasında Britanya ile, ülkedeki Britanya nüfuzunun güvence altına almakla birlikte Irak'ın bağımsızlığını da öngören 20 yıllık bir antlaşma imzaladı.

1930 ile 1958 arasında 8 kez başbakanlık yapan Nuri Said her zaman Britanya yanlısı politikasını ve Faysal'ın temsil ettiği Haşimi hanedanına olan bağlılığını sürdürdü. II. Dünya Savaşı'nın başlarında Britanya'yı desteklemek amacıyla Almanya'ya savaş ilan etti ve İtalya ile diplomatik ilişkileri kesti. Bu politikaya karşı çıkan ordudaki etkili subaylar Nisan 1941'de Raşid Ali Geylani önderliğinde bir darbe düzenledi. Nuri Said daha çocuk yaşta olan kral II. Faysal'la birlikte yurt dışına kaçtı. Britanya'nın doğrudan müdahalesiyle Raşid Ali hükûmetinin devrilmesinin ardından Irak'a döndü. Britanya'nın desteğiyle 1941-1944 arasında başbakanlığı yeniden üstlendi. Bu dönemde Arap ülkelerinin tek bir devlet altında birleşmesini savundu. Polisi ve basını etkili biçimde kullanarak muhalefeti denetim altında tuttu ve orduya müdahale bulunma fırsatı vermedi.

1955'te ABD'nin desteğiyle imzalanan Bağdat Paktı'nı etkin biçimde destekleyerek Irak'ın Arap ülkeleri arasındaki konumunu güçlendirmeye, böylece halkın desteğini kazanmaya çalıştı. Ama ülkede Batı karşıtı milliyetçi akım giderek güç kazandı. 14 Temmuz 1958'de, Ürdün ile birleşme girişimleri sırasında Abdülkerim Kasım yönetimindeki askerî darbe (1958 Irak Darbesi) monarşiyi yıktı. Said, darbeden bir gün sonra kadın kılığında kaçmaya çalışırken yakalandı, aynı gün vurularak öldürüldü ve defnedildi. Ancak daha sonra kızgın bir kalabalık tarafından cesedi gömüldüğü yerden çıkarıldı, sokaklarda sürüklendikten sonra bir direğe asılarak yakıldı.
Kişiliğinin ve rolünün temel yönleri:

1.Kurnaz ve tartışmalı bir politikacı:** Kurnazlığı ve iktidarda kalma yeteneği nedeniyle "tilki" olarak tanımlandı; bu da onu, ulusun kurucusu olarak gören destekçileri ve Batı kuklası olarak gören muhalifleri arasında bir çekişme figürü haline getirdi.

2.Bir İngiliz müttefiki:** Irak'ın istikrarını ve korunmasını sağlamak için İngiltere ile ittifaka dayalı, kendi bakış açısından pragmatik bir politika benimsedi ve bu da onu "Batı'nın adamı" olarak tanımlanmasına yol açtı.

3.Kurucu ve lider:** Irak ordusunun ve Irak Krallığı'nın kurulmasına katkıda bulundu ve Büyük Arap İsyanı'nda Prens Faysal'ın yoldaşıydı.

4.Birlik vizyoneri:** Bereketli Hilal projesini savundu ve Arap birliği fikrini destekledi.

5."Al ve talep et" ilkesi:** Özellikle 1930 antlaşmasında İngiltere ile ilişkilerinde aşamalı bir yaklaşım izledi.

 Kaynakça 

Kategori:1888 doğumlular
Kategori:1958'de ölenler
Kategori:Irak başbakanları
Kategori:Osmanlı karacı subayları
Kategori:Osmanlı savaş tutsakları
Kategori:Mekteb-i Harbiye'de öğrenim görenler
Kategori:Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'de öğrenim görenler
Kategori:I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerleri
Kategori:I. Dünya Savaşı'nda savaş tutsakları
Kategori:Suikast sonucu ölen hükûmet başkanları
Kategori:Irak dışişleri bakanları