İslam'ın Altın Çağı dönemi bilim insanları listesi

İslam'ın Altın Çağı dönemi bilim insanları listesi, İslam'ın Altın Çağı'nda İslam coğrafyası içerisinde çalışmalarını yürüten bilim insanlarının listesidir. Formal bilimler, fiziksel bilimler, doğa bilimleri, sosyal bilimler, uygulamalı bilimler ve disiplinlerarası bilimler üzerine çalışan Müslüman bilim insanları, 8. yüzyılın ortalarından 15. yüzyılın sonlarına kadar uzanan dönemde çalışmalarını yürütmüşlerdir. İslam'ın Altın Çağı döneminde Müslüman bilim insanları içerisinde Arap, Fars, Türk, Kürt olduğu gibi, İslamiyet'i kabul edip Müslüman olan Çinli, Hintli, Yunanlı gibi çok değişik milletlere mensup bilim insanları da mevcuttur.

İslam'ın Altın Çağı'nda Müslüman dünyasının çok büyük bölümü bilimsel, ekonomik, kültürel, sanatsal, siyasi ve dinî yönlerden dünyanın diğer bölgelerindeki medeniyetlerden daha gelişmiş bir durumdaydı. Abbâsîler devrinde, Hârûn Reşîd tarafından Bağdat'ta Beytü'l–Hikme (Bilgelik Evi) adında büyük bir bilim merkezinin kurulması ile başlayan bu dönem, Moğolların 1258'de Bağdat'ı kuşatıp yağmalaması ve böylelikle Abbâsî Hâlifeliği'nin yıkılması sonucunda çöküşe geçse de varlığını sürdürmeye devam etmiş ve 14. yüzyıla kadar, bazı kaynaklara göre ise 15. yüzyıla, hatta 16. yüzyıla kadar sürmüştür.

 8. yüzyıl 
701 ile 800 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ı Halil ibn Ahmed el-Ferahidi  FilolojiAbit Yaşar Koçak, Handbook of Arabic Dictionaries, s. 19. Berlin: Verlag Hans Schiler, 2002. ISBN 9783899300215 Câbir bin HayyânCâbir bin Hayyân, "çeliklerde paslanmanın önlenmesini sağlamak" için çalışmalar yürütmüştür. Ayrıca maddenin en küçük parçasını "cüz-ü la yetecezza" (atom) olarak tarif etmiş ve bunun parçalandığında Bağdat'ın altını üstüne getirebilecek bir enerjiyle yüklü olduğunu tespit etmiştir. Yani Câbir; nükleer enerjiden bahseden, atom bombasının üretilmesinden 1000 sene önce atomun parçalanabileceğini ve sonucunda büyük bir güç meydana geleceğini ilk söyleyen bilim insanıdır. 721–815 Tıp, Astronomi, Fizik, Kimya, Simya, CoğrafyaProf. Dr. Mehmet Bayraktar, “İslam’da Bilim ve Teknoloji Tarihi”, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınlar, Ankara, 2000.Şaban Döven, “İlme Yön Veren Müslüman İlim Adamları”, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul, 2004 Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk ?–830 Matematik Abdulmelik el-Esmaî 740–828 Zooloji, Dil bilgisi Yakub bin Tarık ?–796 Astronomi, Matematik İbrahim el-Fezârî ?–777 Matematik, Astronomi Muhammed el-Fezârî ?–806 Matematik, Astronomi Ahmed Nihâvendî ? Astronomi Fadl bin Nubaht ? Astronomi 

 9. yüzyıl 
801 ile 900 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ıAli bin İsa el-UsturlâbîAli bin İsa el-Usturlâbî, usturlap üzerine bir inceleme yazmış ve astrolojiye karşı çıkmıştır.?Astronomi, Coğrafya Câhiz  Tarih, Biyoloji, Edebiyatİbn Sa'd777–845TarihHârizmîHârizmî, sayıların kareköklerini hesaplama yöntemini açıklamış ve cebirsel denklemler konusundaki çalışmalara öncülük etmiştir. Bir dönem bulunduğu Hindistan'da, Hintlerin sayıları ifade etmek için harfler ya da heceler yerine basamaklı sayı sistemini kullandıklarını saptayan Hârizmî; bu konuda yazmış olduğu kitabının Latinceye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluşan bu sistem ve 0 (sıfır) rakamı 12. yüzyılda Batı dünyasına sunulmuştur. 780–850 Astronomi, Coğrafya, MatematikHacac bin Yusuf bin Matar786–833Matematik Ebû Saîd Gürgânî ?–845 Geometri, Astronomi, Matematik Ebû Ma'şer el-Belhî 787–886 Astronomi, AstrolojiZiryâb789–857Şiir, Müzik, Coğrafya, Astronomi, Botanik Zünnûn-ı Mısrî 796–859 Simya, Tıp ?–864Astronomi Abbas bin Saîd Cevherî 800–860 Astronomi, Matematik, GeometriFâtıma el-FihrîFâtıma el-Fıhrî, UNESCO ve Guinness Dünya Rekorları gibi bazı kurumlar tarafından "dünyanın en eski üniversitesi" veya "sürekli faaliyet gösteren en eski yükseköğrenim kurumu" olarak gösterilen ve günümüzde Fas'ta bulunan Karaviyyîn Üniversitesi'nin temellerini atmıştır. Bir cami olarak kurulmuş ve daha sonra İslam'ın Altın Çağı'nın önde gelen eğitim merkezlerinden biri hâline gelmiştir.800–880Akademi, Öğretim KindîMüslüman bilim insanı Kindî, Albert Einstein'dan 1100 yıl önce izafiyet (görecelik) görüşünü ortaya atmıştır. Kindî'ye göre, "bütün varlıklar ve varlığın fiziki olayları izafidir. Zaman, mekân, hareket, birbirlerinden bağımsız değildirler. Aksine bunların hepsi birbirine bağlı izafi olaylardır." 801–873 Felsefe, Matematik, Fizik, Kimya, Farmakoloji, Tıp, Psikoloji, Kozmoloji, MüzikM. Bayraktar, Kindi ve Einstein’e Göre Rölativite ve Benzerlikleri. Bilim ve Teknik, C.XIII. sayı 153.1980.Ebu Rida, M., Kindi ve Falsafatü’l-Ula, Kahire 1950, c.l, s.119. Ahmed bin Musa 803–873 Astronomi, Geometri, Matematik, Teknoloji Fergânî 805–870 AstronomiHuneyn bin İshakBilinen en eski göz anatomisi çizimleri Huneyn bin İshak'a aittir.809–873Tıp, Çeviri, Dil bilgisi, TeolojiMâhânî?–880Matematik, Astronomi Abbas bin FirnâsTarihî kaynaklar, Endülüslü Abbas bin Firnâs'ın uzun çalışmalar sonunda yeni bir keşifte bulunup bir cihaz yaptığını, üzerine kumaş geçirip büyük kuş kanatları gibi bir kanat yapıp taktığını ve bu aleti çalıştırarak havalanıp uçtuğunu kaydederler. Üstelik havada uzun süre kuşlar gibi süzüldüğünü, daha sonra da yavaşça yere indiğini söylerler. İbn Firnâs'ın bu başarısı, modern uçağın babası sayılan Wright Kardeşler'den 1023 yıl öncesine dayanmaktadır. 810–887 Astronomi, Mühendislik, Tıp  DîneverîDîneverî; Kürt tarihi, etnolojisi ve aşiretleri üzerine çalışmalar yapan ilk bilim insanıdır. Bu nedenle ilk Kürdolog olarak tarihe geçmiştir. Kürtlerle ilgili çalışmalarını Ensab el-Ekrad (Kürtçe: Nîjada Kurdan, Türkçe: Kürtlerin Soyu) isimli eserinde toplamıştır. Henüz herhangi bir nüshası günümüze ulaşmayan bu eserin varlığı ise kendisinden çok sonra yaşamış yazarlar tarafından yapılan alıntılar ve ifadeler sayesinde öğrenilmiştir. 815–895 Botanik, Astronomi, Tarih, Matematik, Coğrafya, Metalurji, Ziraat, Kürdoloji Yakubî ?–897 Coğrafya, Tarih Belâzürî 820–892 Tarih İbn Hurdâzbih 820–912 Coğrafya Ahmed bin Yusuf 835–912 Matematik  Sâbit bin Kurre 836–901 Matematik, Mekanik, Astronomi, AstrolojiTıp, Psikoloji, Psikiyatri Ahmed bin Sehl el-Belhî 850–934 Coğrafya, Matematik, Tıp, PsikolojiBattânîBattânî'nin astronomideki en çok bilinen başarılarından biri, güneş yılını "365 gün, 5 saat, 46 dakika ve 24 saniye" olarak ölçmüş olmasıdır. Yapmış olduğu çalışmalar, ileride Johannes Kepler, Tycho Brahe, Nicolaus Copernicus, Galileo Galilei, Christopher Clavius, Edmond Halley gibi Avrupalı astronomlar üzerinde büyük bir etki yaratmıştır.858–929Astronomi, Matematik

 10. yüzyıl 

901 ile 1000 arası Bilim insanı Yaşamı Alan(lar)ı Meryem el-İcliyye10. yüzyılda Suriye'de yaşayan ve İslam dünyasının ilk Müslüman kadın astronomu olan Meryem el-İcliyye, yaptığı özel bir usturlap ile gök cisimlerinin yüksekliğini ölçmüştür. ? Astronomi Ebû Bekir er-RâzîRâzî; göz ameliyatını yapan, bağırsağın ameliyat dikişlerinde kullanılmasını sağlayan, çiçek, suçiçeği, kızamık gibi hastalıklar hakkında kapsamlı yazılar yazan ilk hekimdir. Ayrıca inorganik ve organik kimyada öncü çalışmalara imza atmış, petrolün ilk defa damıtılıp naft adı altında kullanılmaya başlanmasını sağlamıştır. Râzî, birçok felsefi eserin de yazarıdır.Râzî, özellikle peygamberlik ve vahiy kavramlarıyla ilgili olan din eleştirileriyle de bilinmektedir. Birçok kaynak, Râzî'nin peygamberliği ve dini gereksiz ve yanıltıcı olarak gördüğünü, tüm insanların Tanrı tarafından verilen akıl yoluyla gerçeğe erişme yeteneğine sahip olduğunu düşündüğünü iddia etmektedir. Bundan ötürü Râzî; bazıları tarafından "özgür düşünür", bazıları tarafından da "deist" olarak tanımlanmıştır. Ancak bazı tarihçiler de çeşitli kanıtlara dayanarak, Râzî'nin vahyedilmiş dini reddetmediğini savunmaktadırlar. Nitekim İngiliz tarihçi Edward Granville Browne (1862–1926), onu "Müslüman hekimlerin en büyüğü ve en orijinali" olarak nitelendirmiştir. Bazı tarihçiler ise, Râzî'yi deist olarak gösteren kaynakların şüpheyle karşılanması gerektiğini savunmaktadırlar. 865–925 Tıp, Kimya, Simya, Felsefe, Mantık, Teoloji, Dil bilgisi Fârâbî 872–950 Astronomi, Matematik, Müzik, Felsefe İbn Fadlan 877–960 Coğrafya, Fıkıh Ebû Muhammed el-Hemdani 893–945 Tarih, Astronomi, Coğrafya, Kimya, Filoloji Mesûdî 896–956 Tarih, Coğrafya İstahrî ?–957 Coğrafya, Edebiyat Abdurrahman es-SufîEskiden Batı'da "Azophi" olarak tanınan Abdurrahman es-Sufî, bugün "galaksi" oldukları anlaşılan şeylerin ilk kaydını yapmıştır. Ayrıca günümüzde "Andromeda" olarak bilinen galaksi, ilk defa 964 yılında es-Sufî tarafından keşfedilmiştir. es-Sufî'nin adı, daha sonraları bir Ay krateri ve bir küçük gezegene de verilmiştir. 903–986 Astronomi, Matematik İbn Havkal ?–978 Coğrafya, Tarih Ali bin Abbas el-Mecusî  Tıp, Fizikİbn MiskeveyhFars bilim insanı İbn Miskeveyh, canlıların oluşumunu cansız maddeden bitkiye, bitkiden hayvana, hayvandan maymuna ve son olarak da maymundan insana olacak şekilde sıralamıştır. Ona göre Tanrı maddeyi yaratır, ardından madde suya ve buhara dönüşür. Sonra mineraller meydana gelir ve bu minerallerden de bitkiler oluşur. Bitkiler de uzun bir zaman sonra hayvansı özellikler taşıyan canlıya dönüşür ve bunların erkek ve dişi şeklinde cinsiyetleri olur. Miskeveyh'e göre hayvanlar âleminde ve hayvanların en üst mertebesinde insana benzeyen bir hayvan vardır. Bu canlı hem insana hem de maymuna benzemektedir. Hayvanlar âlemindeki en üst katmana da daha sonra dil, zekâ vb. yetenekler kazanan insan geçmiştir. Miskeveyh'in eserlerini inceleyen İslam âlimi Muhammed Hamidullah (1908–2002), Miskeveyh'in görüşlerini Darwinci evrimsel düşünceyle karşılaştırmıştır.932–1030Tarih, Teoloji, Tıp, Biyoloji, Felsefe ZehrâvîEndülüslü Zehrâvî, Orta Çağ İslam dünyasının tıp alanındaki önde gelen isimlerinden biri olmuş ve Batı dünyası da dâhil "cerrahinin babası" olarak kabul görmüştür. Zehrâvî'nin kullandığı cerrahi alet ve uygulamalar, modern tıp bilimine öncülük etmiştir. İcat ettiği cerrahi aletlerden bazıları günümüzde hâlâ kullanılmaktadır. Ayrıca Zehrâvî, dış gebeliği tanımlayan ilk doktor olmasının yanı sıra, hemofilinin kalıtsal doğasını da belirleyen ilk kişidir. 936–1013 Tıp, Cerrahi, Kimya Ebû'l Vefâ el-BûzcânîYoğunluk aleti olan piknometre, matematikte kosinüs formülü, sekant, kosekant kavramları ve üçgenin alan formülleri, Ebû'l Vefâ el-Bûzcânî tarafından bulunmuştur. Bûzcânî'nin trigonometride ortaya koyduğu özdeşliklerden bazıları günümüzde aynen kullanılmaktadır. 940–998 Astronomi, MatematikŞaban Döven, “Müslüman İlim Öncüleri”, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul, 2004İslâm Dünyasının Mucitleri” Focus, Sayı:2005/01-112414 Ocak 2005. Hucendî 940–1000 Astronomi, MatematikFirdevsî940–1020Şiir, Edebiyat Ebû Mansûr el-Herevî ? Tıp Siczî 945–1020 Astronomi, Geometri, Matematik  İbn Yunus 950–1009 Astronomi, Matematik İbn'ül–Fakîh ? Tarih, CoğrafyaKerecî953–1029Matematik, Mühendislik, Geometri

 11. yüzyıl 

1001 ile 1100 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ı Ebû Nasr Mansûr 960–1036 Matematik, Astronomi İbnü'l–Heysemİbnü'l–Heysem; görme hadisesi ve anatomisinin açıklanması; karanlık oda, mercek, prizma, aynalar, optik, atmosfer basıncı, atmosfer tabakasının kalınlığı gibi konularda öncü çalışmalar yürütmüştür. "Modern optiğin babası" olarak da anılan İbnü'l–Heysem, ışığın bir nesneden yansıdığını, sonra gözlere geldiğini ve böylece görüntünün gerçekleştiğini ilk açıklayan kişiydi ve bu açıklamasıyla Batlamyus'un görüşlerini çürütmüştü. 965–1040 Fizik, Optik, Tıp, Astronomi, Felsefe, Teoloji, MatematikMâverdî972–1058Sosyoloji, Siyaset bilimi, Hukuk, Teoloji BîrûnîTüm zamanların en etkili astronomlarından biri olarak kabul edilen Bîrûnî, hem kendi çağdaşlarını hem de kendinden sonraki Batılı astronomları önemli ölçüde etkilemiştir. Isaac Newton'dan 700 sene önce, Newton'ın matematiksel olarak ispatladığı yerçekimi kuramı üzerine ilk fikirleri Bîrûnî ileri sürmüştür. Geliştirdiği teleskoplar ile gözlemleri sonucunda gezegenlerin Güneş etrafında döndüğünü doğrulayan Galileo'dan 600 sene önce de "dünyanın döndüğü" fikrini savunmuştur. 973–1048 Astronomi, Matematik, Fizik, Kimya, Tıp, Felsefe, Antropoloji, Sosyoloji, Jeodezi, Tarih, Teoloji İbn Sînâİslam'ın Altın Çağı'nın en önemli bilginlerinden biri olan, "polimerik erken tıbbın babası" olarak bilinen ve Batı'da "Avicenna" diye anılan İbn Sînâ, tıp ve felsefe alanına ağırlık verdiği değişik alanlarda 200 kadar kitap yazmıştır. Batılılarca "tabiplerin önderi" olarak görülen İbn Sînâ, "Büyük Üstat" ismiyle de tanınmaktadır. Tıp alanında yedi yüzyıl boyunca temel kaynak eser olarak süregelen El-Kanun fi't-Tıb (Tıbbın Kanunu) adlı kitabı ile ünlenmiştir. 980–1037 Tıp, Felsefe, Kimya, Simya, Astronomi, Fizik, Mantık, Kelâm, Şiir?–1039Tıp Ebû Said Gerdizî ?–1061 Coğrafya, Tarih Ebû Hasan Behmenyar 993–1066 Astronomi, Matematik, Felsefe İbn Hazm 994–1064 Felsefe, Tarih, Teoloji, Hukuk Ali bin Rıdvan 998–1068 Fizik, Tıp, AstronomiKâşgarlı Mahmud1005–1102Dil, Sözlükbilim, Tarih, TürkolojiNizâmülmülk1018–1092Siyaset bilimi, Hukuk, Felsefe, Edebiyat Yusuf Has Hâcib  Siyaset bilimi, Şiir, Felsefe Zerkâlî 1029–1100 Astronomi, Astroloji Bekrî 1040–1094 Coğrafya, TarihÖmer HayyamFars hezârfen Ömer Hayyam, bilhassa matematik ve astronomi alanında önemli çalışmalar yapmıştır. Cebir, binom, paralel çizgiler teorisi, orantı ve sayılar teorisinde kendinden önceki matematikçileri geride bırakarak harf ve işaretlere dayalı teoriler geliştirmiştir. Birinci, ikinci ve üçüncü derece denklemleri sınıflandıran ilk kişi de Hayyam'dır. Bir gök bilimci olarak, güneş yılına dayalı olan ve Gregoryen takvimden daha doğru olan Celâlî takvimini tasarlamıştır. Bir şair olarak ise, ünü pek çok bölgeye yayılmış rubaileriyle tanınmıştır.1048–1131Matematik, Astronomi, Felsefe, Şiir, TarihGazzâlî1058–1111Felsefe, Mantık, Fıkıh, Kelâm, Edebiyat, Teoloji, Hukuk, Tasavvuf Muhammed Zerrindeşti ? Tıp

 12. yüzyıl 

1101 ile 1200 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ıDânîAstronomi, Geometri, Fizik, Müzik Ebü'l–Berekât BağdâdîEbü'l–Berekât Bağdâdî, kendi teorisinde hız ve ivmenin iki farklı şey olarak ele almış ve gücün ivme ile değil, hız ile orantılı olduğunu söylemiştir. 1076–1166 Tıp, Fizik, Felsefe HazinîHazinî, kendisinden 500 yıl sonra Isaac Newton'ın ispatladığı "her cismi yerkürenin merkezine doğru çeken bir güç olduğu" görüşünü, yani "yerçekimi ivmesinin var olduğunu" savunmuştur. Roger Bacon'dan 100 yıl önce de, dünyanın merkezine doğru yaklaştıkça suyun yoğunlaştığı fikrini ortaya atmıştır. Ayrıca birçok İslam şehrinde kıblenin nasıl bulunabileceği konusunda çalışmalar yapmıştır. 1077–1155 Fizik, Astronomi, MatematikŞaban Döven, “Müslüman İlim Öncüleri”, Yani Asya neşriyat, İstanbul, 2004.İbn Bâcce1085–1138Felsefe, Astronomi, Tıp, Fizik, Şiir İbn Zühr 1094–1162 Tıp, Cerrahi, Şiir Câbir bin Eflah 1100–1150 Astronomi, Matematik  İdrîsî1091'de Akdeniz'de Müslümanlardan geri alınan Sicilya'nın yeni kralı II. Roger, 1138'de Arap âlim İdrîsî'yi sarayına çağırarak ondan Müslümanların coğrafya ve haritacılık çalışmalarına dayalı bir dünya haritası çizmesini istemiştir. İdrîsî'nin tamamlaması 15 yılı aşkın bir süre alan bu dünya haritası, Avrupalıların o zamana dek sahip olduğu en doğru haritadır ve doğuda Kore'ye kadarki toprakları göstermektedir. 1100–1165 Coğrafya, Kartografya İbn Asakir 1105–1176 Tarihİbn Tufeyl1105–1185Tıp, Felsefe, Teoloji, Astronomi İbnü'l–Cevzî 1116–1201 Tarih, Tıp, Teoloji, Fıkıh Fahreddin el-Mardînî 1118–1198 Tıp, Felsefe İbn RüşdBatı'da "Averroes" diye bilinen İbn Rüşd'ün felsefi eserleri arasında İslam felsefesi ve Aristoteles üzerine çok sayıda yorum yer almaktadır ve bu nedenle Batı dünyasında "rasyonalizmin babası" olarak bilinmektedir. 1126–1198 Felsefe, Astronomi, Tıp, Matematik, Psikoloji, Teoloji Şerefeddin et-Tûsî 1135–1213 Astronomi, MatematikCezerîCizreli mühendis Cezerî'nin, sibernetiğin ilk adımlarını attığı ve ilk robotu yapıp çalıştırdığı kabul edilmekte ve ünlü Rönesans sanatçısı Leonardo da Vinci'ye ilham kaynağı olduğu düşünülmektedir. Sibernetik alanının en büyük dâhisi olarak görülen Cezerî, yaklaşık 50 mekanik cihazı ve bunların nasıl inşa edileceğine dair talimatları tanımlamıştır. Bunlar arasında daha çok ''filli su saati'' icadıyla tanınmaktadır. Ayrıca pistonlu motorlarda kullanılan ve doğrusal hareketi dönme hareketine çeviren krank mekanizmasını yapmıştır.1136–1206Sibernetik, Mühendislik, Makine, Robotikİbn-i Cübeyr1145–1217Coğrafya, Şiir Ferîdüddin Attâr 1145–1221 Tıp, Farmakoloji, Şiir, Tasavvufİbn Şeddad1145–1234Tarih, Hukuk Fahreddin er-Râzî 1149–1209 Fizik, Felsefe, Kelâm, Mantık, Metafizik, Tarih, Hukuk, Astronomi, Teoloji, Edebiyat Abdüllâtif el-Bağdâdî 1162–1231 Tıp, FelsefeNureddin Batrucî?–1204Astronomi

 13. yüzyıl 

1201 ile 1300 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ı Necibüddin Semerkandî ?–1222 TıpMuhyiddin İbnü'l–Arabîİbnü'l–Arabî'nin kozmolojik öğretileri Müslüman dünyasının birçok yerinde baskın dünya görüşü hâline gelmiştir.Felsefe, Tasavvuf, Şiir Muhammed Ufî 1171–1242 Tarih, Filolojiİbnü'l–HâcibDilbilim, Hukuk İbnü'l–Baytâr 1197–1248 Tıp, Farmakoloji, Botanik Müeyyeddîn Urdî 1200–1266 Astronomi, Matematik Nasîrüddin TûsîNasîrüddin Tûsî, astronomi alanında gezegen hareketlerinin çok doğru tablolarını ve güncellenmiş bir gezegen modelini oluşturmuş ve Batlamyus astronomisini eleştirmiştir. İran'ın doğusundaki Meraga'da bulunan bir gözlemevinde çalışan Tûsî ve arkadaşları, gezegenlerin yörüngesindeki ufak sapmalara açıklık getirmek için ince ayarlamalar yapmışlardır. Bu yönlerden Tûsî, Orta Çağ İslam dünyasının en büyük bilim insanlarından biri olarak kabul edilmektedir. Tûsî'nin, Copernicus'in çalışmalarını etkilemiş olabileceğine inanmak için de ciddi sebepler vardır. 1201–1274 Astronomi, Coğrafya, Fizik, Matematik  İbn Ebî Useybia 1203–1270 Tıp, Tarih Zekeriya el-Kazvinî 1203–1283 Astronomi, Coğrafya, Fizik, Jeoloji, Matematik İbn-i Lubudi 1210–1267 Tıp, Astronomi, Matematik, Felsefe İbn Nefîsİbn Nefîs, pulmoner dolaşım ile birlikte kılcal damar ve koroner dolaşımları ilk keşfeden kişidir. Zira bunlar dolaşım sisteminin temelini oluşturmaktadır ve nitekim kendisi de bu keşifleri sebebiyle "dolaşımsal fizyolojinin babası" ve "Orta Çağ'ın en büyük fizyoloğu" olarak görülmüştür. İbn Nefîs, Yunan hekim Galen'in dolaşım hakkındaki görüşlerine de reddiye yapmıştır. 1210–1288 Tıp, Fizyoloji, Anatomi, Sosyoloji, Biyoloji, Hukuk, Felsefe Esireddin el-Ebherî ?– 1262 Matematik, Astronomi, Felsefe Şemseddin Şehrezûrî ?– 1290 Tıp, Tarih Muhyiddin el-Mağribî 1220–1283 Astronomi, Astroloji, Matematik Kutbüddîn Şîrâzî1236–1311Tıp, Matematik, Astronomi, Fizik, Coğrafya, Felsefe Reşîdüddîn Hemedânî 1247–1318 Tarih, Tıp Şemseddin Semerkandî 1250–1310 Astronomi, Matematik Dimeşkî 1256–1327 Coğrafya, Tarih Fahreddin Ahlatî 1260–? Astronomi 

 14. yüzyıl 
1301 ile 1400 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ı İbn Teymiyye 1263–1328 Sosyoloji, Fıkıh, Hukuk Kemâleddin el-Fârisî 1267–1319  Matematik, Fizik, Optik Ebü'l–Fidâ 1273–1331 Felsefe, Tarih, Coğrafya Zehebî 1274–1348 Tarih, Teoloji, Fıkıh Hamdullah el-Müstevfî 1281–1340 Coğrafya, Tarih, Şiir Ahmed Eflâkî  Astronomi İbn Kesir 1301–1373  Tarih  İbn BattûtaFas'ta doğan Berberî âlim İbn Battûta, 28 yılı aşkın seyahat yaşamında, Avrupalılarca çok az bilinen Afrika, Orta Doğu ve Uzak Doğu'ya pek cesur sayılabilecek yolculuklar yaptı. Buralarda yaşayan toplumların devlet ve toplum yapılarını, inançlarını, âdetlerini ve farklı coğrafyaların doğal güzelliklerini, yapıtlarını ve ürünlerini inceleyen ünlü seyahatnâmesini yazdı. İbn Battûta, modern öncesi tarihte diğer tüm ünlü kâşiflerden daha fazla seyahat etmiş, toplam 117.000 km ile Zheng He'yi yaklaşık 50.000 km ve Marco Polo'yu da 24.000 km ile geride bırakmıştır. 1304–1369 Coğrafya   İbnu'ş–Şâtir 1304–1375 Astronomi Şemseddin Halîlî 1320–1380 Matematik, Astronomiİbn Haldunİbn Haldun; modern tarihyazımının, sosyolojinin, iktisatın, hukukun ve demografinin öncülerinden kabul edilmektedir. Adını tarihe geçiren yedi ciltlik dünya tarihi Kitâbü'l–İber ve onun giriş kitabı olarak düşündüğü Mukaddime eserlerini yazmıştır. Ayrıca günümüzde pek çok kez duyulan "Coğrafya kaderdir" sözü, sıklıkla kendisine ve Mukaddime'sine atfedilmektedir.1332–1406Felsefe, Tarih, Sosyoloji, Ekonomi, Siyaset bilimi, Demografi Ahmedî 1334–1413 Tıp, Şiir Aydınlı Hacı Paşa 1339–1413 Tıp, Teoloji Kadızâde-i Rûmî 1364–1436 Astronomi, Matematik

 15. yüzyıl 
1401 ile 1500 arası  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ıMakrîzîTarih Cemşîd el-Kâşî 1380–1429 Astronomi, Tıp, Matematik  ?–1434 Astronomi Sabuncuoğlu Şerefeddin 1385–1468 Tıp, Cerrahi Şükrullâh 1388–1468 Tarih Akşemseddin 1389–1459 Tıp, Tasavvuf Uluğ BeyTimur İmparatorluğu'nun 4. hükümdarı olan ve aynı zamanda bir matematik ve astronomi bilgini olan Uluğ Bey, Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüşünü "365 gün, 6 saat, 9 dakika, 6 saniye" olarak hesaplamıştır. Ki bu hesap, günümüzdeki değerden sadece 58 saniyelik farka sahiptir. 1394–1449 Astronomi, Matematik Ali KuşçuSemerkant'ta doğup büyüyen ve Osmanlı hükümdarı II. Mehmed'in ricası üzerine İstanbul'a gidip ölümüne kadar orada çalışmalarını yürüten Ali Kuşçu, İstanbul'da bir yandan talebe yetiştirirken bir yandan da gök cisimlerini araştırarak bilimsel eserler yazmıştır. Güneş saatleri icat edip İstanbul'un enlem ve boylamını bugünkü değerlerle bire bir hesaplamıştır. Ali Kuşçu'nun adı, daha sonraları Ay'daki bir kratere verilmiştir. 1403–1474 Astronomi, Matematik, Dilbilim, Fizik, Felsefe İbn Tağrıberdî 1410–1470 Tarih, Şiir, Müzik Fatih Sultan Mehmed"Fâtih Sultan Mehmed" olarak bilinen 7. Osmanlı padişahı II. Mehmed'in sahip olduğu bilimsel bilgi birikim ve kendi döneminde yaptığı eğitim ve kültürel faaliyetler, onun siyaset ve askeriyenin yanı sıra "bilim insanı" yönünün de olduğu görüşünün ortaya çıkmasına yol açmıştır. II. Mehmed, İstanbul'un Fethi'nden önce "şahi" adlı topu icat etmesinden ötürü kimileri tarafından havan ve yivli topların mucidi sayılmaktadır. Bunların yanı sıra kimi tarihçiler II. Mehmed'i Rönesans hükümdarları arasında sayarlar. Halil İnalcık, Fâtih'i çağdaş Rönesans hükümdarı arasında saymanın biraz abartılı olacağını, çünkü onun her şeyden önce bir İslam hükümdarı olduğunu ve bu gayeyle mücadele ettiğini belirtmektedir. 1432–1481 Fizik, Mühendislik İbn Gazi el-Miknasi 1437–1513 Matematik, Hukukİdris-i Bitlisî1457–1520Siyaset bilimi, Tarih, EdebiyatBircendî?– 1527Astronomi, Matematik, Fizik

 Sonraki yüzyıllara ait bazı önemli isimler 
  Bilim insanı  Yaşamı  Alan(lar)ıPîrî Reis1470–1553Coğrafya, KartografyaMatrakçı Nasuh1480–1564Minyatür, Coğrafya, Kartografya, Matematik, Felsefe, Tarih,Mimar SinanMimarlık, Mühendislik, MatematikDâvûd-i Antâkî?–1597Tıp, Farmakoloji Takiyüddin 1526–1585 Matematik, Astronomi, Mühendislik, Mekanik, OptikŞeref Han1543–1603Siyaset bilimi, Tarih, Şiir, EdebiyatBahaüddin Amilî1547–1621Matematik, Mimarlık, Astronomi, Felsefe, ŞiirHezârfen Ahmed ÇelebiHezârfen Ahmed Çelebi'nin varlığıyla ilgili tartışmalar olsa da, pek çok tarihçi onun muhtemelen yaşadığını ancak Evliya Çelebi'nin olayı biraz abartmış olabileceğini düşünmektedir. Yine de Hezârfen'in varlığıyla ilgili tartışmalar için şuraya bakınız. 1609–1640Mühendislik, Astronomi, Tıp, Müzik, ŞiirLâgarî Hasan ÇelebiLâgarî Hasan Çelebi'nin barut macunundan hazırlanmış fişekler vasıtasıyla ve rokete benzer bir araçla uçtuğu hadisesi, pek çok tarihçiye göre "tarihsel" bir vakadır. Bu yönüyle Lâgarî, roketçiliğin atası sayılmakta ve "ilk insanlı roket uçuşunu gerçekleştiren kişi" olduğu söylenmektedir.17. yüzyılMühendislik, Roketçilik, AstronomiTezkireci Köse İbrahim Efendi17. yüzyılMatematik, AstronomiKâtip Çelebi1609–1657Coğrafya, Kartografya, Tarih, EdebiyatEvliya Çelebi1611–1683Coğrafya, EdebiyatAhmed-i Hânî1650–1707Astronomi, Şiir, Tarih, Edebiyat, Fıkıh

 Resim galerisi 

 Notlar 

 Kaynakça 

#
Kategori:Bilim insanı listeleri
Kategori:Orta Çağ'da İslam ile ilgili listeler
Kategori:Müslümanlar listesi