Cilalı Taş Devri

Cilalı Taş Devri veya bilimsel adıyla Neolitik Çağ (Yeni Taş Devri), Mezopotamya, Asya, Avrupa ve Afrika'da Taş Devri'nin son bölümü olan arkeolojik dönemdir (MÖ 10.000 - MÖ 2.000 civarı). Neolitik Çağ veya Yeni Taş Devri (Grekçe νέος néos 'yeni' ve  líthos 'taş' kelimelerinden türetilmiştir) Taş Devri'nin Avrupa, Asya ve Afrika'daki son bölümü olan arkeolojik bir dönemdir. Neolitik çağ, dünyanın çeşitli yerlerinde bağımsız olarak ortaya çıkmış gibi görünen geniş kapsamlı gelişmelerden oluşan Neolitik Devrimi gördü. Bu "Neolitik paket" çiftçiliğin başlayışını, hayvanların evcilleştirilmesini ve avcı-toplayıcı yaşam tarzından yerleşik tarza geçişi içeriyordu.

'Neolitik' terimi, 1865 yılında Sir John Lubbock tarafından üç yaş sisteminin geliştirilmiş hali olarak icat edildi.OED kaynağı | Neolitik}}

Neolitik dönem, yaklaşık 12.000 yıl önce Epipaleolitik Yakın Doğu'da ve daha sonra dünyanın diğer bölgelerinde tarımın ortaya çıkmasıyla başladı. Yakın Doğu'da, yaklaşık 6.500 yıl öncesinden (M.Ö. 4500) Kalkolitik Çağ'ın (Bakır Çağı) geçiş dönemine kadar sürmüş, metalurjinin gelişmesiyle işaretlenmiş ve Bronz Çağı ve Demir Çağı'na kadar sürmüştür.

Bu dönemde (MÖ 8000-5500) önceki devirlere göre daha sert ve daha düzgün taş aletler yapılmıştır. Topraktan veya kilden yapılan kaplar ateşte pişirilmiş, bunun sonucunda seramik sanatı başlamıştır. Bu devirdeki insanlar bilgi ve teknikte önceki dönemlere göre oldukça ileri bir düzeye çıkmışlardır. Kemik ve taştan daha kullanışlı aletler yapılmıştır. İnsanların yerleşik düzene geçmesi de bu dönemde meydana gelmiştir. Birbirine yakın aileler topluca bir yerde oturarak köyleri meydana getirmişlerdir. Böylece tarihteki ilk köyler kurulmuştur. Ayrıca insanlar tahıl üretimine de başlamış, hayvanlar evcilleştirilmiş, insanlar tüketicilikten üretici duruma geçmişlerdir. İlk defa ticaret başlamıştır.

Diğer yerlerde Neolitik, Mezolitik'i (Orta Taş Çağı) takip etti ve daha sonraya kadar sürdü. Antik Mısır'da Neolitik dönem Protodinastik döneme kadar (y. M.Ö. 3.150) sürdü.Karin Sowada and Peter Grave. Egypt in the Eastern Mediterranean during the Old Kingdom.Lukas de Blois and R. J. van der Spek. An Introduction to the Ancient World. p. 14. Çin'de, Şang öncesi Erlitou kültürünün yükselişiyle birlikte M.Ö. 2.000'lere kadar sürerkenChang, K.C.: "Studies of Shang Archaeology", pp. 6–7, 1. Yale University Press, 1982. ve İskandinavya'da Neolitik, M.Ö. 2.000'e kadar sürdü.

 Başlangıç noktası ve özellikleri 
Gezegende yaşanan son buzul çağının sona ermesi ardından, insan topluluklarının yayılma eğilimi gösterdikleri ılıman iklim kuşaklarında, yepyeni bir evrimsel açılım yaşanmaya başlanmıştır. Buzulların çekilmesiyle ılıman iklim kuşağında gerek fauna gerekse flora, hem çeşitlilik hem de popülasyon olarak belirgin gelişmeler göstermiştir. Bu mevsimsel farklılıkların oldukça belirgin olduğu ve genellikle kurak sayılabilecek yaşam alanlarında ortaya çıkan ve yayılabilen türler, kaçınılmaz olarak dayanıklı, uyum sağlama ve üreme yetenekleri geniş, görece daha küçük cüsseli türlerdi. Bu ortam, insan topluluklarına geniş olanaklar sunmuştur.

küçükresim|sağ|Cilalı Taş Devri'nden kalma taşlar.

 Beslenme alışkanlıkları 
Buğday ve arpa gibi yaygın, kurak iklime uyumlu bitki türlerinin ve koyun, keçi, sığır gibi otçul türlerin ortaya çıkması ve yaygınlaşmasıyla insan topluluklarının yaşam biçimi de değişmeye başlamıştır. Doğaya doğrudan müdahale ederek, besin olarak kullanılabilecek bitki türlerini yetiştirme ve bazı hayvan türlerini evcilleştirerek sürüler oluşturmak, bu dönemin belirgin özelliği olmuştur.

İnsan toplulukları bu yeni yaşam tarzında iki ana kolda gelişme göstermişlerdi. Bazı topluluklar evcilleştirdikleri hayvanlardan oluşan sürüleri temel besin kaynağı olarak kullanırken bazı topluluklar ise sınırlı ölçüde de olsa bahçe tarımına başlamışlardır. Her iki ana kol da avcı-toplayıcı topluluklar olmaktan zamanla çıkmış, bir anlamda besin üreten topluluklar haline dönüşmeye başlamışlardır. Kuşkusuz ağırlıklı olarak tarımla uğraşan topluluklar, avcı-toplayıcı toplulukların yaşam tarzını bırakarak yerleşik düzene geçmek zorunda kalmışlardır. Ağırlıklı olarak hayvan sürülerini kullanan topluluklar ise göçebe ya da yarı-göçebe topluluklar haline gelmişlerdir.
küçükresim|İskoçya'da Cilâlı Taş Devri'nden kalma bir yerleşim alanı.
Özellikle tarım yapmanın öğrenilmesi bu toplumların beslenme ve yaşam tarzlarında kökten değişikliklere yol açmıştır. Büyük ölçüde rastlantılara, ileri derecede uzmanlaşmaya bağlı olan avcı-toplayıcı yaşam tarzı yerini, besin maddelerini saklayabilen ve beslenme açısından daha güvenli toplumlar almıştır.

Bu gelişmeler, "Neolitik Devrim" olarak adlandırılan ve insan topluluklarının yaşam biçiminde köklü değişikliklere yol açan bir süreçtir. Gezegenin her yöresinde yaşamakta olan topluluklarda zamandaş olarak ortaya çıkmayan Neolitik Devrim başlangıçta; Orta Doğu, Ön Asya, Uzak doğu gibi geniş ve düzenli akarsuların yaygın olduğu bölgelerde yaşanmaya başlanmıştır.

 Dönemler 
Neolitik çağ, çanak çömleksiz Neolitik ve çanak çömlekli Neolitik olmak üzere ikiye ayrılır. Bu çağda tarımın keşfi, hayvan evcilleştirme, çanak çömlek yapımı, ekmek yapımı, duvarlara resim çizilmesi gözlemlenmiş, tekerleğin temelleri atılmıştır.
küçükresim|Konya'daki Çatalhöyük'ten bir görüntü.

 Çanak Çömleksiz Neolitik 
Tarımın keşfedildiği ilk yer Orta Doğu'da Bereketli Hilal adı verilen bölgedir. Tarımın keşfedilmiş olması üretici ekonomiye geçişin başlangıcı olduğundan en önemli gelişmedir. Ayrıca bu dönemde hayvanlar evcilleştirilmeye başlanmıştır. Köpek, Mezolotik dönemde evcilleştirilen ilk hayvandır. Etinden, sütünden, yününden vb. faydalanmak amacı ile koyun, keçi, domuz ve sığır gibi hayvanlar daha sonraları evcilleştirilen hayvanlardır. Daha sonraki gelişmelerde, ev yapımı vardır. İlk zamanlar dairesel kulübeler halinde başlayan ev yapımları, daha sonra dikdörtgenler şeklinde gerçek ev görünümünde yapılmıştır. Bunun sonucu olarak köyler ortaya çıkmıştır. Uzun mesafeli ticarete konu olan ilk mal, obsidyendir. (Obsidyen, siyah renkli volkanik taştır) Obsidyen alet yapımında kullanılan hammaddedir. Bu çağda bakır da kullanılmaya başlamıştır.

 Çanak Çömlekli Neolitik 
Bu çağda, avcılık tamamen bırakılmıştır. Artık besin üretimine dayalı ekonomi tamamen yerleşmiştir. Düzenli evler yapılmıştır. Bu evlerde ayrı ayrı odalar vardır. Ayrıca Jeriko ve Jarma (Filistin) gibi yerleşim yerlerinin etraflarına sur duvarlar yapılmıştır. Sur duvarlar derin hendeklerle çevrilmiştir. Bu duvarların önemi, ortak emek gücünün kullanılması ve ileri düzeyde bir toplumsal örgütlenmenin görülmesidir. Bu dönemin sonuna doğru, ölüler evlerin tabanına gömülmek yerine yerleşim yerlerinin dışında bir yere gömülmeye başlanmıştır.

Neolitik insan yerleşimleri şunları içerir:
İsimYerErken tarih (MÖ)Geç tarih (MÖ)YorumTel KaramelSuriye940010.700Franchthi MağarasıYunanistan10,000MÖ 7500 ve 6000 yılları arasında yeniden işgal edildiGöbekli TepeTürkiye80009600NanzhuangtouHebei, Çin90009500ByblosLübnan70008800Eriha (Tell es-Sultan)Batı Şeria9500Daha önceki Epipaleolitik dönemden kaynaklanmaktadır. Natufian kültürüPulli yerleşimiEstonya50008500Kunda kültürü'nün bilinen en eski yerleşimiAşıklı HöyükOrta Anadolu, Türkiye, Akeramik Neolitik dönem yerleşimi74008200Levant'taki E/MPPNB ile korelasyonNevali ÇoriTürkiye8000BhirranaHindistan72007600Hakra ware kültürüPengtoushan kültürüÇin61007500Pirinç kalıntıları karbon-14 ile MÖ 8200-7800 yıllarına tarihlendirildiÇatalhöyükTürkiye57007500Menteş Tepe ve KamiltepeAzerbaycan30007000'Ain GhazalÜrdün50007250Chogha Bonutİran7200JhusiHindistan7100Motzaİsrail7000Ganj Darehİran7000LahuradewaHindistan7000 Pirinç yetiştiriciliği, seramik vb.JiahuÇin58007000KnossosGirit7000HirokityaKıbrıs40007000MehrgarhPakistan55007000Kerpiç, evler, tarım vb. içeren basit ama özenli bir kültür.SeskloYunanistan6850660 yıllık bir hata payı ileHorton PlainsSri Lanka6700MÖ 11.000 gibi erken bir tarihte yulaf ve arpa ekimiPorodinKuzey Makedonya6500Gelişmiş Neolitik dönem, MÖ 5500 . Eliznik.org.uk. Erişim tarihi: 2011-12-03.Padah-Lin MağaralarıBurma6000PetnicaSırbistan6000Stara ZagoraBulgaristan5500Cucuteni-Tripoli kültürüUkrayna, Moldova ve Romanya27505500Tell ZeidanKuzey Suriye40005500Tabon Mağarası KompleksQuezon, Palawan, Filipinler20005000Hemudu kültürü, büyük ölçekli pirinç ekimiÇin45005000Malta'daki Megalit TapınaklarMalta3600Knap of Howar ve Skara BraeOrkney, İskoçya31003500Brú na Bóinneİrlanda3500Lough Gurİrlanda3000Şengavit YerleşimiErmenistan22003000Norte Chico uygarlığı, 30 akeramik Neolitik dönem yerleşimikuzey kıyı Peru17003000Tichitt Tagant Platosu üzerindeki Neolitik köyorta güney Moritanya5002000Oaxaca, eyaletGüneybatı Meksika2000MÖ 2000 lerde bu eyaletin Orta Vadiler bölgesinde Neolitik yerleşik köyler kurulmuştu.LajiaÇin2000Mumun Seramik DönemiKore Yarımadası15001800Neolitik devrimJaponya300500
Dünyanın bilinen en eski mühendislik ürünü karayolu, İngiltere'deki Post Track, MÖ 3838'den kalmadır ve dünyanın en eski bağımsız yapısı Malta, Gozo'daki Ġgantija Neolitik tapınağıdır.

 Kaynakça 


Kategori:Tarih çağları
Kategori:Holosen