Balçeşme, Göle

Balçeşme, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Balçeşme köyünün eski adı Lala Vargenisi veya Lala Vargenes'tir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı icmal defteri ile 1588 tarihli Osmanlı mufassal defterinde, hatalı okunmuş olmakla birlikte Lala Vargenis şeklinde geçer.Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992, s. 22.  Yüksek lisans tezi Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Lala Vargenes (لالا واركنس) biçiminde kaydedilmiştir.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 771.

Yerleşim, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntıları ise, buranın çok eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir. Köyde tespit edilmiş olan kilise de Gürcülerden kalmış olmalıdır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 145  ISBN 978-9941-0-7362-5

Lala Vargenisi köyü, 1574 tarihli Osmanlı icmal defteri ile 1588 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Kuzey nahiyesi 1574 tarihinde 121 köyü kapsıyordu. 1588 tarihinde ise nahiyenin köy sayısı 118 idi ve 59 köy boşalmıştı. Lala Vargenisi de boşalmış köylerden biriydi.

Uzun yıllar Osmanlı egemenliğinde kalan yerleşim, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Lyalya-Varginis (Ляля-Варгинис) olarak kaydettiği köy, Ardahan Okrugunun Göle kazasına bağlı Okami nahiyesinin 18 köyünden biriydi. Bu tarihte köyde, 53'ü erkek ve 55'i kadın olmak üzere, 13 hanede 108 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu. Lala Varginis'in nüfusu 1896 yılında 117 kişi, 1906 yılında 157 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 113, ISBN 9786052100271.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli, köyün adını Lala-Varganesi (ლალა-ვარგანესი) şeklinde yazmış, Lala adının Türkçe, Varganesi adının ise Gürcüce olduğunu belirtmiştir. Martvileli'nin verdiği bilgiye göre, Kürtler yaşadığı köyde yıkıntı haline gelmiş bir kilisenin bulunuyordu. Bu tespit Kürtlerden önce bu yerleşimde Hristiyanların yaşadığını göstermektedir.

Yerleşim, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Lalavargenis Türkiye'ye bırakıldı.

Yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Lala Vargenes" (لالا واركنس) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Lalavarginis" adıyla geçen köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 402 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 352. Vargnisi veya Lalavarginis Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Balçeşme olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Balçeşme köyünün nüfusu 867 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 246 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358.

Köy sınırları içinde iki adet megalit yapı kalıntısı bulunmaktadır. Bunlardan biri, köyün dışında, doğudaki bir mahallede, kayalık bir sırtta yer alır. Dikdörtgen planlı (10 × 7,5 m) yapının bugüne ulaşan duvarlarının yüksekliği 1 metreyi bulur. İkinci yapı, köyün yaklaşık 1 kilometre güneyinde bir kule (10 × 7 m) olup bu yapıdan geriye güneybatı köşesi kalmıştır. Buradaki duvar dolgu tekniğiyle inşa edilmiş olup kalınlığı 2 metre kadardır. Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında sözünü ettiği yıkık kilise ise, günümüzde tamamen ortadan kalkmıştır.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 66 km, Göle ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 464 2021 530 2020 551 2019 552 2018 550 2017 559 2016 570 2015 587 2014 580 2013 598 2012 642 2011 661 2010 692 2009 733 2008 742 2007 691 2000 732 1990 845 1985 1.030

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Göle belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti