Rus edebiyatı

Rus edebiyatı, Rusya’nın, Rus diasporası ve Rusça yazılmış edebiyatın tümünü kapsar. Rus edebiyatına katkıda bulunanlar, örneğin Kırgız romancı Cengiz Aytmatov gibi iki dilli yazarlar da dahil olmak üzere farklı etnik kökenlerden gelen yazarlardır. Ancak Rusça edebiyat, Rusya Federasyonu’nda yaşayan fakat eserlerini yalnızca yerli dillerinde yazan yazarları kapsamaz; bu nedenle ünlü Dağıstanlı şair Resul Hamzatov bu kapsama girmez.

Rus edebiyatının kökleri, Eski Kilise Slavcasının litürjik dil olarak kullanılmaya başlandığı ve edebî dil hâline geldiği Erken Orta Çağ’a uzanır. Yerel Rus dili ise sözlü edebiyatta, fermanlarda, yasalar ve mesajlarda, kroniklerde, askerî hikâyelerde vb. kullanılmaya devam etti. Aydınlanma Çağı’na gelindiğinde edebiyat önem kazanmıştı ve 1830’lardan itibaren Rus edebiyatı şiir, nesir ve dramada şaşırtıcı bir “Altın Çağ” yaşamıştır. Romantik hareket, şair Vasily Jukovski ve öğrencisi Aleksandr Puşkin gibi isimlerle zirveye çıktı. Mihail Lermontov en önemli şair ve romancılardan biri oldu. Nikolay Gogol ve İvan Turgenyev ustalıkla öyküler ve romanlar yazdılar. Fyodor Dostoyevski ve Lev Tolstoy uluslararası şöhrete kavuştu. Diğer önemli isimler arasında İvan Gonçarov, Mihail Saltıkov-Şçedrin ve Nikolay Leskov vardı. Yüzyılın ikinci yarısında Anton Çehov öyküde ustalaştı ve önde gelen bir oyun yazarı oldu. 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başı, bazen Rus şiirinin Gümüş Çağı olarak adlandırılır. Bu dönemin önde gelen şairleri Konstantin Balmont, Valeri Bryusov, Aleksandr Blok, Anna Ahmatova, Nikolay Gumilyov, Sergey Yesenin, Vladimir Mayakovski ve Marina Tsvetayeva idi. Aynı dönemde Aleksandr Kuprin, Nobel ödüllü İvan Bunin, Leonid Andreyev, Fyodor Sologub, Yevgeni Zamyatin, Aleksandr Belyaev, Andrey Belıy ve Maksim Gorki gibi yazarlar eserler verdiler.

1917 Rus Devrimi’nden sonra edebiyat, Sovyet ve beyaz göçmen kollarına ayrıldı. Sovyetler Birliği evrensel okuryazarlığı sağladı ve gelişmiş bir kitap basım endüstrisi kurdu, fakat aynı zamanda ideolojik sansür getirdi. 1930’larda Sosyalist gerçekçilik hâkim edebi yönelim oldu. Nikolay Ostrovski, Aleksandr Fadeyev ve diğerleri bu üslubun öncüleriydi. Ostrovski’nin Ve Çeliğe Su Verildi adlı romanı Sosyalist gerçekçiliğin en popüler eserlerinden biri oldu. Mihail Bulgakov, Andrey Platonov ve Daniil Harms gibi yazarlar ise eleştirildi ve yayımlanma şansı bulamadı. Sürgündeki bazı şairler Vladislav Hodaseviç, Georgi İvanov ve Vyacheslav İvanov; romancılar İvan Şmelyov, Gaito Gazdanov, Vladimir Nabokov ve Bunin yazmaya devam ettiler. Sovyet ideolojisine karşı çıkanlar da oldu; Nobel ödüllü Aleksandr Soljenitsin ve Varlam Şalamov gulag kamplarındaki hayatı yazdılar. Kruşçev Dönemi edebiyata kısa süreli bir özgürlük getirdi, şiir kitle kültürünün fenomeni oldu. Ancak bu “yumuşama” uzun sürmedi; 1970'lerde pek çok önemli yazar yayımlanması yasaklanıp yargılandı.

Sovyet sonrası 20. yüzyıl sonu Rus edebiyatı için zor geçti; az sayıda güçlü ses ortaya çıktı. En çok tartışılan yazarlar arasında Viktor Pelevin, Vladimir Sorokin ve şair Dmitri Prigov vardı. 21. yüzyılda yeni kuşak yazarlar ortaya çıktı; bunlar 20. yüzyıl sonu postmodernist nesirden farklılaştı ve eleştirmenler bu dönemi “yeni gerçekçilik” olarak adlandırdı.

Rus yazarlar pek çok edebi türe önemli katkılar yaptılar. Rusya'nın beş Nobel Edebiyat Ödülü sahibi vardır. 2011 itibarıyla Rusya, yayımlanan başlık sayısı açısından dünyanın dördüncü büyük kitap üreticisiydi. Yaygın bir halk deyişi Rusların “dünyanın en çok okuyan ulusu” olduğunu söyler.The Moscow Times Dünyanın en çok okuyan ülkesi?  Amerikalı araştırmacı Gary Saul Morson'ın belirttiği gibi: “Hiçbir ülke edebiyatı Rusya kadar önemsemedi.”

 Orta Çağ ve erken modern dönem 
küçükresim|right|upright| tarihli Novgorod Psalteri, günümüze ulaşan en eski Slav kitabı

Bilim insanları genellikle I. Petro’nun reformlarına kadar olan dönemi tanımlamak için Eski Rus edebiyatı, ortaçağ Rus edebiyatı ve erken modern Rus edebiyatı terimlerini veya Petro öncesi edebiyat terimini kullanır. Bu terim, 11. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar Eski Rusyada tüm edebî faaliyetleri ifade eder.

küçükresim|right|12. yüzyıldan kalma Veliki Novgorod’daki Miluşa’nın Marena’ya yazdığı huş ağacı kabuğu yazması mektubu

Bu dönemdeki edebî eserler genellikle Rus Kilise Slavcası’nda, fakat aynı zamanda Doğu Slavca unsurlar içeren biçimde yazılmıştır. Yerel dil ise sadece sözlü edebiyat (örneğin destanlar – bylina – ve halk şarkıları) için değil, fermanlar, yasalar (ör. Ruska Pravda, 11–12. yüzyıl), mektuplar (özgün huş ağacı kabuğu yazmaları, 11–15. yüzyıllar, Eski Novgorod lehçesi), elçi mesajları gibi pratik yazışmalar için de kullanılıyordu.

Eski Rus “kitaplı” edebiyatının başlangıcı, Kiev Rus'unda 10. yüzyıl sonlarında Kiev Rus'unun Hristiyanlaşması ile birlikte litürjik dil olarak Eski Kilise Slavcasının kabul edilmesine dayanır. Novgorod Psalteri (c. 1000), günümüze ulaşan en eski Eski Rus el yazmasıdır ve 2000 yılında Veliki Novgorod'da bulunmuştur. Bir diğer erken eser 1056–1057'de yazılmış olan Ostromir İncilleri'dir.

Eski Rus tarih yazımının başlıca türü, çoğu anonim olan yıllıklardı. Bunların en eskisi Kronikçi Nestor'a atfedilen İlk Kroniktir (c. 1115). Günümüze ulaşan en eski nüshalar 1377 tarihli Laurentian Codex ve 1420'lere tarihlenen Hypatian Codex'tir. Anonim eserler arasında İgor Destanı ve Hapsedilmiş Daniil’in Duası sayılabilir. Hagiografiler (svyatıların hayatları) bu dönemde popüler bir türdü. İlk önemli hagiograf Nestor olup Boris ve Gleb ile Kievli Theodosius'un yaşamlarını yazmıştır. Alexander Nevski'nin Hayatı da iyi bilinen bir örnektir. İlk hac seyahati kaydı Seyyah Daniil'in Hacnamesidir. Moğol istilalarını anlatan Ryazan’ın Yıkılışı Hikâyesi gibi destansı eserler de mevcuttur. Diğer önemli eserler: Zadonsçina, Fizyolog, Synopsis ve Üç Deniz Ötesine Yolculuk. Ortaçağ Rus edebiyatı büyük ölçüde dinî nitelikteydi ve Güney Slav etkileri taşıyan Kilise Slavcası kullanıyordu.

16. yüzyılda, ülkenin siyasi merkezileşmesine paralel olarak, yıllıklar derlenip kodlandı, Rus Ortodoks Kilisesi Stoglav adlı kararlarını yayımladı, Büyük Menayion Okuyucusu derlemesi oluşturuldu. Kraliyet Dereceleri Kitabı çar kültünü sistemleştirdi, Domostroy aile hayatına dair kuralları belirledi, Kazan Kroniği çarın eylemlerini meşrulaştırmak için kullanıldı. Bu dönemin özgün anlatılarından biri Pyotr ve Fevronya Hikâyesidir. Ayrıca Çar Korkunç İvan kendi eserleriyle 16. yüzyıl Rus edebiyatının en özgün yazarlarından biri oldu. Karışıklık Dönemi, kilise ve devletin yazılı kültür üzerindeki kontrolünü kaybetmesiyle yeni bir döneme işaret eder. Bu dönemde Avraamy Palitsyn gibi yazarlar karmaşık karakter tasvirlerinde yeni teknikler geliştirdiler.

17. yüzyılın ikinci yarısında, Barok edebiyat şekillenmeye başladı. Çar I. Aleksey 1672'de bir saray tiyatrosu açmak istedi. Yönetmen ve oyun yazarı Alman-Rus papaz Johann Gottfried Gregorii idi; onun kaleme aldığı 10 saatlik Artaxerxes’in Eylemi oyunu dönemin dikkat çekici eserlerindendir. Polotsklu Simeon ve Rostovlu Demetrius'un şiir ve dramaları da Rus Barokunun gelişimine katkıda bulundu.

17. yüzyılda Kiev Akademisi'nden Moskova'ya gelen kitap ehli kişiler, beraberlerinde Polonyalı Cizvitlerin eğitim sisteminden güçlü biçimde etkilenmiş bir kültür getirdiler. Polotsklu Simeon'un çalışmaları, eski ve çağdaş Batı Avrupa edebiyatı unsurlarını geleneksel Rus hitabeti ve imparatorluk ideolojisiyle birleştiren yeni bir üslup yarattı ve bu, Rus edebiyatının Batılılaşmasında önemli bir adım oldu. Aynı dönemde hece ölçüsü şiiri Rusya'ya taşındı; Simeon'un açtığı yolu Sylvester Medvedev ve Karion İstomin devam ettirdi.

Başrahip Avvakum’un Hayatı — 17. yüzyılın dinî muhaliflerinden Eski İnançlıların önderlerinden Avvakum tarafından kaleme alınmış olağanüstü bir otobiyografi — Petro öncesi edebiyatın başyapıtı sayılır. Bu eser, yüksek Kilise Slavcası ile gündelik Rus dili ve argo'yu edebî kurallara uymaksızın harmanlar.

 Aydınlanma Çağı, 18. yüzyıl 

17. yüzyıl sonunda tahta çıkan Büyük Petro’nun etkisi, 18. yüzyıl boyunca Rus kültüründe belirleyici oldu. Petro’nun reformları, Rus sanatçıları ve bilim insanlarını kendi alanlarında yenilik yapmaya teşvik etti. Bu dönemde Rus yazarlar dilin işlevi, ölçüsü ve edebiyatın gelişimi üzerine tartışarak ilerideki toplumsal ve politik açıdan daha keskin eserlerin temelini attılar.

Antiokh Kantemir (1708–1744), Petro’nun reformlarını ve Avrupa’daki Aydınlanma Çağını öven ilk Rus yazarlardandı. Onun Petrida adlı destanı doğrudan Petro’ya adanmışken, genellikle satirik eleştirilerle Rusya’daki “yüzeysellik ve karanlığı” hicvetti.

Vasily Trediakovski de Aydınlanma fikirlerine derinden bağlıydı. Fransız ve klasik eserleri çevirdi, ilk kez Kilise Slavcası yerine Rusça vernaküler kullanarak dünyevi edebiyatın önünü açtı.

Aleksandr Sumarokov (1717–1777), Fransız klasisizmine bağlı kaldı. Basit ve doğal dil kullanımını savundu, Şiir Üzerine Mektup adlı manifestosunda Petro'nun mirasını yüceltti.

Mihail Lomonosov ise edebiyatı yüksek, orta ve düşük üsluplara ayırarak hem vernaküler hem de Kilise Slavcasını kullandı. Onun görkemli üslubu, Büyük Petro adlı tamamlanmamış eserinde doruğa çıktı.

II. Katerina döneminde edebiyat daha politik ve tartışmalı hale geldi. İppolit Bogdanoviç'in Duşenkası (1778) rokoko tarzında erotik şiir örneğiydi. Aleksandr Radişçev’in eserleri ise serflerin durumunu tasvir ederek büyük yankı uyandırdı, yazarı Sibirya’ya sürgüne gönderildi.

Nikolay Karamzin (1766–1826) hissicilik akımının önde gelen ismiydi. Onun eserleri, duygusal üslup ve kadın yazarların konumuna verdiği destekle dikkat çekti.

Gavrila Derjavin II. Katerina’ya övgü dolu odeleriyle tanındı; devlet görevlerinde de bulundu. Denis Fonvizin ise özellikle komedileriyle soyluları hicvederek Petro dönemindeki liyakat esasına dayalı sistemin geri gelmesini savundu.

 Altın Çağ 

küçükresim|upright|Grigory Chernetsov’un Yaz Bahçesi’ndeki (1832) Ivan Krylov, Aleksandr Puşkin, Vasily Jukovski ve Nikolay Gnedich portreleri

19. yüzyıl, geleneksel olarak Rus edebiyatının "Altın Çağı" olarak anılır.  
Romantizm döneminde özellikle şiir yeteneği büyük bir gelişme gösterdi; Vasily Jukovski ve onun öğrencisi Aleksandr Puşkin öne çıktı. Puşkin, edebî Rusçayı kristalize eden ve edebiyata yeni bir sanatsal seviye getiren yazar kabul edilir. En bilinen eseri, manzum roman Yevgeni Onegindir (1833).Aleksandr Puşkin, Eugene Onegin: a novel in verse, 4 cilt, çev. ve açıklamalı Vladimir Nabokov, Londra: Routledge & Kegan Paul, 1964,  Dönemin diğer önemli şairleri Konstantin Batyuşkov, Pyotr Vyazemski, Yevgeni Baratınski, Fyodor Tyutçev ve Dmitri Venevitinov; romancılar ise Antony Pogorelsky, Aleksandr Bestujev ve "Rus Hoffmann" olarak anılan Vladimir Odoevski idi. Tyutçev'in en bilinen dizeleri şunlardır:

Puşkin'in ardından yeni bir Romantik kuşak ortaya çıktı. Mihail Lermontov, 1829–39 yılları arasında Şeytan adlı anlatı şiirini ve Rus edebiyatının ilk psikolojik romanı kabul edilen Zamanımızın Bir Kahramanını (1841) yazdı. Aleksey Konstantinoviç Tolstoy ve Afanasi Fet de önemli isimlerdi.

küçükresim|Sovremennik dergisi yazarları. Soldan sağa: Ivan Gonçarov, İvan Turgenyev, Lev Tolstoy, Dmitri Grigoroviç, Aleksandr Drujinin ve Aleksandr Ostrovski, 1856

Romantizmin ardından gerçekçilik çağı başladı. Nikolay Gogol’ün Ölü Canları (1842), Rusça’nın zenginliğini sergileyen ilk büyük roman kabul edilir. Doğalcı okul ise Ivan Gonçarov (özellikle Oblomov, 1859) ve İvan Turgenyev ile gelişti. Fyodor Dostoyevski ve Lev Tolstoy kısa sürede uluslararası şöhrete kavuştu. Nitekim F. R. Leavis gibi araştırmacılar onları “tüm zamanların en büyük romancıları arasında” göstermektedir. Tolstoy'un Hristiyan anarşizmi şu sözlerinde görülür:

Mihail Saltıkov-Şçedrin Bir Kenti Tarihi (1870) ve Golovlyovlar Ailesi (1880) ile tanındı. Nikolay Leskov kısa öyküleri ve skaz tekniğiyle öne çıktı. Yüzyılın sonlarına doğru Anton Çehov, hem öyküde hem de tiyatroda dünya çapında bir usta olarak belirdi.

19. yüzyılın diğer önemli gelişmeleri arasında Sergey Aksakov'un yarı otobiyografik eserleri; Nikolay Nekrasov'un Rusya’da Kim Mutlu Yaşar? adlı destansı şiiri ve toplumsal gerçekçiliğin temelleri; fabl ustası Ivan Krylov; doğalcılığın öncülerinden Aleksey Pisemski; eleştirmen Vissarion Belinski ve düşünür Aleksandr Herzen; oyun yazarları Aleksandr Griboyedov, Aleksandr Ostrovski, Aleksandr Sukhovo-Kobylin ve hicivci Kozma Prutkov (ortak takma ad) sayılabilir.

 Gümüş Çağ 

1890'lar ve 20. yüzyılın başı, Rus şiirinde Gümüş Çağ olarak kabul edilir. Bu dönemin tanınmış şairleri arasında Aleksandr Blok, Sergey Yesenin, Valeri Brüsov, Konstantin Balmont, Mihail Kuzmin, İgor Severiyanin, Sasha Çornıy, Nikolay Gumilyov, Maksimilian Voloşin, İnnokenti Annenski, Zinaida Gippius sayılabilir. Gümüş Çağ ile en çok ilişkilendirilen şairler ise Anna Ahmatova, Marina Tsvetayeva, Osip Mandelştam ve Boris Pasternak'tır.

İlk gelişme 1890'larda ortaya çıkan Rus sembolizmi oldu. Batı Avrupa sembolizminden görece bağımsız olarak gelişti; Sofiyoloji mistisizmini ve yadırgatmayı öne çıkardı. Önemli temsilcileri arasında filozof-şair Vladimir Solovyov (1853–1900), şairler Valeri Brüsov, Fyodor Sologub, Vyacheslav İvanov, Konstantin Balmont ve yeni kuşak temsilcileri Aleksandr Blok ile Andrey Belıy bulunuyordu.

Yeni köylü şairler (Новые крестьянские поэты) adı verilen eğilim ise köylü kökenli şairlerin oluşturduğu bir akımdı (Nikolay Klyuyev, Pyotr Oreşin, Aleksandr Şiryaevets, Sergey Klıçkov, Sergey Yesenin).

küçükresim|upright|Fütüristler: Aleksey Kruçenıh, Vladimir Burlyuk, Vladimir Mayakovski, David Burlyuk ve Benedikt Livşits

Gümüş Çağ, Altın Çağ edebiyatının bir devamı gibi görülse de, bazı modernist ve avangard şairler onu tersine çevirmeye çalıştı. En önde gelen akımlar şunlardı:  
 Kübofütürizm, zaum denemeleri, deneysel görsel ve ses şiirleriyle (David Burlyuk, Velimir Hlebnikov, Aleksey Kruçenıh, Nikolay Aseyev, Vladimir Mayakovski)  
 Ego-Fütürizm, kişilik kültüne dayalı bir yönelim (İgor Severiyanin, Vasilisk Gnedov)  
 Akmeizm, yaklaşık 1911'de ortaya çıkan ve sembollere karşılık kesin imajlarla doğrudan ifadeyi savunan modernist okul (Anna Ahmatova, Nikolay Gumilyov, Georgiy İvanov, Mihail Kuzmin, Osip Mandelştam)

Gümüş Çağ çoğunlukla şiirle anılsa da, önemli romancı ve öykücüler de yetiştirdi: natüralist Aleksandr Kuprin, realist Nobel Edebiyat Ödülü sahibi İvan Bunin ve Vikenty Veresayev, ekspresyonizmin öncülerinden Leonid Andreyev, sembolistler Fyodor Sologub, Aleksey Remizov, Dmitri Merejkovski, Andrey Belıy, Aleksandr Belyaev ve Yevgeni Zamyatin.

1914'te Viktor Şklovski'nin Sözün Dirilişi adlı makalesiyle başlayan Rus Biçimciliği okulu, 1915/16'da ortaya çıktı. Fütüristlere mesafeli duran bu okul, dünya edebiyat teorisi ve poetika üzerinde derin etki bıraktı; 1920'lerde en verimli dönemini yaşadı.

Gümüş Çağ edebiyatının ayrılmaz bir parçası da Rus felsefesiydi. Bu dönemde Nikolay Berdyayev, Pavel Florenski, Semyon Frank, Nikolay Losski, Vasily Rozanov ve başkalarının eserleriyle zirveye ulaştı.

 Sovyet dönemi 
 Erken Sovyet sonrası dönem 

1917 Ekim Devrimi’nden sonraki ilk yıllarda çok sayıda Rus avangard edebiyat grubu ortaya çıktı ve proleter edebiyatı resmî destek gördü. İmajistler, İngilizce İmajistlere benzer şekilde alışılmadık imgeler dizilerine dayalı şiirler üreten devrim sonrası bir akımdı. Başlıca temsilcileri Sergey Yesenin, Anatoly Marienhof ve Rurik Ivnev idi. Diğer önemli hareket OBERIU (1927–1930’lar) oldu; Daniil Harms, Konstantin Vaginov, Aleksandr Vvedenskiy ve Nikolay Zabolotskiy gibi absürd yazarları içeriyordu. Bu dönemde ayrıca dil ile deney yapan yazarlar arasında romancılar Boris Pilnyak, Yuri Oleşa, Andrey Platonov, Artyom Vesyoly; öykücüler İsaak Babel ve Mihail Zoşçenko sayılabilir.

Rus Biçimciliği akımının bir parçası olan OPOYAZ grubu 1916’da, Rus fütürizmi ile yakın ilişkili olarak kuruldu. Üyelerinden Viktor Şklovski, Duygusal Bir Yolculuk ve Hayvanat Bahçesi ya da Aşkla İlgili Olmayan Mektuplar (her ikisi de 1923) gibi türleri aşan eserler üretti. Yuri Tınyanov ise tarih bilgisini kullanarak özellikle Pușkin dönemi üzerine tarihî romanlar yazdı (ör. Lieutenant Kijé, Pușkin üçlemesi).

Vladimir Mayakovski yeni gerçekliği yorumlamaya çalışan başlıca şair oldu. Devrime Övgü ve Sol Yürüyüş (1918) gibi eserleri yenilikler getirdi. 150 000 000 (1921), devrimde halkın öncü rolünü işler. Vladimir İlyiç Lenin (1924) şiirinde Lenin’in yaşamını tarihsel bağlamda ele alır. Her Şey Yolunda! (1927) ise sosyalist toplumu “insanlığın baharı” olarak tanımlar. Mayakovski, siyasetin edebiyata yön verdiği yeni bir şiir türünün öncüsüydü.Zelinskiy, K., Sovyet edebiyatı: sorunlar ve insanlar, Moskova: Progress, 1970, s. 167.

 Göçmen yazarlar 

Rus göçmen edebiyatı genellikle Beyaz göçmenlerin, yani 1917 sonrası ilk göç dalgasının eserleri olarak anlaşılır; ancak daha geniş anlamda 1980'lere kadar süren Sovyet muhaliflerini de kapsar.

Başlıca göçmen şairler arasında Georgi İvanov, Vyaçeslav İvanov, Vladislav Hodaseviç, sürrealist Boris Poplavski ve Paris Notası (Note parisienne) akımı şairleri (Georgi Adamoviç, İgor Çinnov, George Ivask, Anatoly Şteyger, Lidiya Çerminskaya]) sayılabilir.

Roman yazarları arasında M. Ageyev, Mark Aldanov, Gaito Gazdanov, Pyotr Krasnov, Aleksandr Kuprin, Dmitri Merejkovski, Aleksey Remizov, İvan Şmelyov, George Grebenstchikoff, Yevgeni Zamyatin, Vladimir Nabokov ve İngilizce yazan Ayn Rand öne çıkar. Ayrıca kısa öykü yazarı ve şair İvan Bunin, göç yıllarında Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.

Bunin, sürgünde Arsenyev’in Yaşamı (1927–1939) ve Karanlık Sokaklar (1937–1944) gibi başyapıtlarını kaleme aldı. George Grebenstchikoff ise Çurayevler adlı altı ciltlik destansı romanında (1922–1937) Sibirya yaşamını anlattı.

Realist Bunin, Şmelyov ve Grebenstchikoff eski Rusya'yı işlerken, modernist Nabokov Marya (1926) ve Armağan (1938) ile; Gazdanov Kler ile Bir Akşam (1929) ve Aleksandr Kurt’un Hayaleti (1948) ile; Georgi İvanov ise Atomun Çözülüşü (1938) ile göçmen yaşamını anlattı.

 Stalin dönemi 
1930'larda Sosyalist gerçekçilik, Sovyetler Birliği'nde baskın resmî edebî akım hâline geldi. 1921'de kurulan Serapion Kardeşler gibi, yazarın siyasi ideolojiden bağımsız yazma hakkını savunan topluluklar, görüşlerini reddetmeye ve sosyalist gerçekçiliği kabul etmeye zorlandı. 1930'larda Osip Mandelştam, Daniil Harms (OBERIU lideri), Leonid Dobıçin, Beyaz Muhafız (1923) ve Usta ile Margarita (1928–1940) romanlarının yazarı Mihail Bulgakov, Çevengur (1928) ve Temel Çukur (1930) romanlarının yazarı Andrey Platonov gibi isimler “formalist”, “natüralist” ve ideolojik düşman olarak suçlandı ve yayımlanma umudu olmadan yazmaya devam ettiler. İsaak Babel, Boris Pilnyak, Nikolay Klyuyev, Sergey Klyçkov, Pyotr Oreşin ve Artyom Vesyoly gibi yazarlar eserlerini yayımlamayı sürdürseler de sosyalist gerçekçiliğe uyum sağlayamadıkları için 1930'ların sonunda uydurma suçlamalarla idam edildiler. Osip Mandelştam, Daniil Harms ve Aleksandr Vvedenskiy ise hapiste öldü.

Ünlü yazarların, özellikle Aleksey Nikolayeviç Tolstoy, Maksim Gorki ve İlya Ehrenburg’un sürgünden geri dönüşü Sovyetler için büyük bir propaganda zaferi oldu.

Rusya’ya döndükten sonra Maksim Gorki, Sovyet otoriteleri tarafından “Sosyalist gerçekçiliğin kurucusu” ilan edildi. Gorki'nin kendisinin en büyük başarısızlıklarından biri olarak gördüğü Ana (1906), proleter yazarları bu akımı kurmaya teşvik etti. Gorki, sosyalist gerçekçiliği “dünyayı yeniden kuran insanların gerçekçiliği” olarak tanımladı. Ona göre bu, katı bir edebî üslup değil, “yeni insan”ın gelişmesine hizmet eden farklı üslupları birleştiren bir etiketti. Gorki, yazarları birleştiren resmî kurum olan Yazarlar Birliği’nin kurulmasına öncülük etti.Ovcharenko, A. Sosyalist gerçekçilik ve modern edebî süreç. Moskova: Progress, 1978. s. 120. Ancak Gorki’nin Klim Samgin’in Yaşamı (1925–1936) gibi eserleri sosyalist gerçekçi değil, modernist olarak değerlendirilir.

Andrey Bely (1880–1934), Petersburg (1913/1922) adlı modernist eserin yazarı, Yazarlar Birliği üyesiydi ve sosyalist gerçekçi olmayı denedi, makaleler yazdı ve anılarını ideolojik olarak revize etti. Ancak özgün üslubunu bırakmadı.

Valentin Katayev, devrimden önce yazmaya başlamıştı. Zaman, İleri! (1932) adlı ilk Sovyet “sanayi romanı”nı ve 1946’da Babamız adlı klâsik öyküsünü yazdı.

Mihail Şolohov (1905–1984), Sovyet resmî edebiyatının en önemli figürlerinden biri oldu. Sürülmemiş Topraklar (1935), kolektivizasyonu yücelten tipik bir sosyalist gerçekçi romandır. Fakat en bilinen ve edebî açıdan en önemli başarısı Ve Durgun Akardı Don (1928–40) adlı, I. Dünya Savaşı, Rus Devrimi ve İç Savaş sırasında Don Kazaklarının yaşamını gerçekçi biçimde tasvir eden epik romandır.

Nikolay Ostrovski’nin Ve Çeliğe Su Verildi (1932–1934) romanı sosyalist gerçekçi edebiyatın en popüler ve standart eserlerinden biri oldu. Yalnızca Rusya’da 35 milyondan fazla nüsha yayımlandı; Çin’de ise 10 milyonun üzerinde satıldı. Roman, Ostrovski’nin hayatından esinlenen kurgusal bir otobiyografidir. Kahraman Pavel Korçagin, siyasî davasına bağlılığı sayesinde acılarını aşan “genç kahraman” tipini simgeler.Zelinskiy, K., Sovyet edebiyatı: sorunlar ve insanlar, Moskova: Progress, 1970, s. 135. Aleksandr Fadeyev de Stalin döneminde Yazarlar Birliği başkanlığı yapmış önemli bir sosyalist gerçekçi yazardır. Bozgun (1927) adlı romanında Rusya'nın Uzak Doğusu'ndaki partizan mücadelesini anlattı.

1930'larda Konstantin Paustovski (1892–1968), Aleksandr Grin’in etkisindeki neo-romantik eserleriyle, özellikle de doğa betimlemeleriyle öne çıktı ve Stalin sonrası dönemde birkaç kez Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterildi.

Romancı ve oyun yazarı Leonid Leonov, resmî olarak sosyalist gerçekçiliğin “sütunlarından biri” sayılsa da, Stalin yıllarında Yevgeniya İvanovna (1938) adlı göçmenler hakkındaki yasaklı romanı, Tipi (1940) adlı Çekist tasfiyelerini konu alan yasaklanan oyunu ve Rus Ormanı (1953) adlı ekolojik temalı romanı kaleme aldı. Ölüm yılı olan 1994'te yayımlanan felsefî-mistik Piramid adlı dev eserini ise kırk yılda (1940–1994) tamamladı.

II. Dünya Savaşı edebiyatının kült isimleri arasında, özellikle 1941 tarihli Beni Bekle adlı şiiriyle tanınan Konstantin Simonov, uzun şiiri Vasily Terkin (1941–45) ile tanınan ve edebiyat dergisi Novıy Mir’in baş editörlüğünü yapan Aleksandr Tvardovski, ayrıca savaşta kadınların deneyimlerini konu edinen şiirleriyle bilinen Yuliya Drunina yer aldı.

Boris Polevoy, II. Dünya Savaşı savaş pilotu Aleksey Maresev’in hayatını konu alan ve büyük popülerlik kazanan Gerçek Bir Adamın Hikâyesi (1946) adlı romanın yazarıdır.

Geç Sovyet dönemi

II. Dünya Savaşı’ndan sonra Nobel ödüllü Boris Pasternak (1890–1960), Doktor Jivago (1945–1955) romanını yazdı. Romanın İtalya’da yayımlanması büyük bir skandala yol açtı; Sovyet otoriteleri Pasternak’ı 1958 Nobel Ödülü’nü reddetmeye zorladı ve onu içsel bir Beyaz göçmen, hatta faşist bir beşinci kolcu olarak damgaladı. Pasternak Yazarlar Birliği’nden ihraç edildi.

Yazarlar Birliği’nin pek çok üyesi (Georgi Markov, Anatoli Ribakov, Aleksandr Çakovski, Sergey Zaligin, Anatoli Kalinin, Daniil Granin, Yuri Nagibin, Vladimir Tendryakov, Arkadi Lvov (göç öncesi), Cengiz Aytmatov, Anatoli İvanov, Pyotr Proskurin, Boris Yekimov ve daha niceleri) Sosyalist gerçekçiliğin ana akımında yazmayı sürdürdü. Bununla birlikte, gösteriş, kötü yönetim, kayırmacılık ve yaygın yolsuzluk gibi Sovyet gerçekliğinin bazı yönlerini eleştirmekten de geri durmadılar. Resmî olarak tanınan edebiyat içinde dahi tam anlamıyla kanonik olmayan “mutasyonlar” ortaya çıktı: doğal Teğmen nesri, nostaljik Köy edebiyatı ve entelektüel “Kent edebiyatı” (Yuri Trifonov), Altmışlılar ve “Sessiz Şiir” hareketleri. 1960'lardan itibaren Valentin Katayev, resmî gerçekçilikten uzaklaşıp “Mauvizm” (Fransızca mauvais, “kötü” sözcüğünden) adını verdiği modernist tarzını geliştirdi.

Kruşçev Ruhu () edebiyata yeni bir soluk getirdi (terim, İlya Ehrenburg’un 1954 tarihli Eriyen Karlar romanından esinlenerek ortaya çıktı). Vladimir Dudintsev’in Yalnızca Ekmekle Yaşanmaz (1956) ve Yuri Dombrovski’nin Antikaların Bekçisi (1964) romanları, bu dönemin edebiyat olayları arasında sayıldı; destalinizasyon sürecinde dönüm noktaları oldu, fakat kısa süre içinde eleştirilerek piyasadan çekildi. Nikolay Zabolotski, Stalin döneminde baskıya uğrasa da son yıllarında verimli eserler verdi. 1962’de Aleksandr Soljenitsin’in politik bir tutsağı konu alan ilk eseri İvan Denisoviç'in Yaşamında Bir Gün yayımlandığında ulusal ve uluslararası sansasyon yarattı. Altmışlılar kuşağının şiiri kitle kültürünün bir fenomenine dönüştü: Bella Ahmadulina, Boris Slutski, Viktor Sosnora, Robert Roždestvenski, Andrey Voznesenski ve Yevgeni Yevtuşenko, şiirlerini stadyumlarda binlerce kişiye okudular.

Yeni Akmeist şiir temsilcileri arasında Arseniy Tarkovski, Semyon Lipkin, David Samoylov, Aleksandr Kushner ve Oleg Çuhontsev sayılabilir. “Sessiz şiir” akımında ise Anatoli Jiguin, Stanislav Kunyaev, Nikolay Rubtsov, Yuri Kuznetsov ve ayrıca Gleb Gorbovski, bard Novella Matveyeva, Yunna Morits ve Gleb Semenov öne çıktı.

Köy edebiyatı, Kruşçev Ruhu döneminde ortaya çıkan, kırsal yaşama nostaljiyle yaklaşan bir hareketti. Valentin Oveçkin'in Bölge Rutinleri (1952) adlı öyküsü, parti görevlilerinin çıkarcılığını ve kötü yönetimini eleştirerek bu hareketin başlangıcı oldu. Başlıca temsilcileri Aleksandr Yaşin, Fyodor Abramov, Boris Mojayev, Viktor Astafyev, Vladimir Soloukhin, Vasily Shukshin, Vasily Belov ve Valentin Rasputin idi; bu yazarlar gelenekçi ve milliyetçi Naş Sovremennik dergisi etrafında toplandı.

1985/86'dan itibaren Perestroyka dönemiyle birlikte Sovyetler Birliği'nin siyasî ve kültürel hayatında büyük değişiklikler yaşandı; yasaklı ya da yeni birçok eser yayımlanabildi. 1986'da resmî olmayan “Şiir” kulübü kuruldu; üyeleri arasında Dmitri Prigov, İgor İrtenyev, Aleksandr Yeryomenko, Sergey Gandlevski ve Yuri Arabov bulunuyordu. Daha önce yasaklanmış eserlerden ilk yayımlananlar arasında, 1965 tarihli anti-Stalinist Aleksandr Bek’in Yeni Randevu romanı ve Anatoli Ribakov’un Arbat Çocukları üçlemesi vardı. Absürt tiyatro örnekleri arasında Nina Sadur’un postmodern oyunları yer aldı. “Alternatif kurgu”nun en iyi yazarları arasında, daha önce tabu olan konuları açıkça işleyen Mihail Kurayev (d. 1939), Valeri Popov, Tatyana Tolstaya ve Viktor Yerofeyev sayıldı.

 Sovyet nonkonformizmi 
Sovyet ideolojisine karşı çıkma cesareti gösteren bazı yazarlar oldu. Örneğin, kısa öykü yazarı Varlam Şalamov (1907–1982) ve Nobel ödüllü romancı Aleksandr Soljenitsin (1918–2008) Gulag kamplarındaki yaşamı konu aldılar; Vasily Grossman (1905–1964) ise II. Dünya Savaşı olaylarını Sovyet resmî tarih yazımına karşı gelecek biçimde betimledi (epik romanı Yaşam ve Yazgı (1959), ancak Perestroyka döneminde SSCB’de yayımlanabildi). Bu tür yazarlar “muhalifler” olarak anıldı ve büyük eserlerini 1960'lara kadar yayımlayamadılar.Accursed Poets: Dissident Poetry from Soviet Russia 1960–80, ed. ve çev. Anatoly Kudryavitsky, Thirsk, UK: Smokestack Books, 2020, .

Modernist ve postmodern muhalif edebiyat, kısmen Sovyet nonkonformizm sanat hareketiyle bağlantılıydı. 1953–1957 yılları arasında ilk gayriresmî şiir topluluğu olan Mansard Grubu faaliyet gösterdi; lideri Leonid Çertkov (1933–2000) hapsedilince dağıldı. Diğer üyeleri arasında Galina Andreyeva (1933–2016) ve Stanislav Krasovitski (d. 1935) vardı. 1950'lerde Leningrad'da faaliyet gösteren bir başka topluluk Filoloji Okulu idi; üyeleri arasında Mihail Yeremin (1936–2022), Sergey Kulle (1936–1984), Leonid Vinogradov (1936–2004) ve şair–ressam Vladimir Uflyand (1937–2007) bulunuyordu. Bazı şairler aynı zamanda sanat topluluklarının üyesi veya ilham kaynağıydı: Yevgeni Kropivnitski (1893–1979), İgor Holin, Genrih Sapgir, Vilen Barskiy (1930–2012), Roald Mandelstam (1932–1961), Vsevolod Nekrasov (1934–2009), Mihail Yeremin, İgor Sinyavin (1937–2000), Aleksey Hvostenko (1940–2004), Dmitri Prigov (1940–2007), Kari Unksova (1941–1983), Ry Nikonova (1942–2014), Oleg Grigoriev (1943–1992), Valeri Holodenko (1945–1993), Serge Segay (1947–2014) ve Vladimir Sorokin (d. 1955).

1950'lerin sonundaki “erime” uzun sürmedi. 1970'lerde bazı önde gelen yazarlar yalnızca yayımlanmaktan men edilmekle kalmadı, aynı zamanda anti-Sovyet düşünceleri ya da parazitlik suçlamalarıyla yargılandı. Yuli Daniel (1925–1988) ve Leonid Borodin (1938–2011) hapsedildi. Soljenitsin ve Nobel ödüllü şair Joseph Brodsky (1940–1996) ülke dışına sürgün edildi. Bazı yazar ve şairler Batı'ya göç etmek zorunda kaldı: David Dar (1910–1980), Viktor Nekrasov (1911–1987), Lev Kopelev (1912–1997), Aleksandr Galich (1918–1977), Arkadiy Belinkov (1921–2019), Elizaveta Mnatsakanova (1922–2006), Aleksandr Zinovyev (1922–2006), Naum Korjavin (1925–2018), Andrey Sinyavski (1925–1997), Arkadi Lvov (1927–2020), Yuz Aleşkovski (1929–2022), Anatoli Kuznetsov (1929–1979), Vilen Barskiy, Vladimir Maksimov (1930–1995), Yuri Mamleev (1931–2015), Georgi Vladimov (1931–2003), Vasily Aksyonov (1932–2009), Vladimir Voynoviç (1932–2018), Leonid Çertkov, Anatoli Gladilin (1935–2018), Anri Volohonski (1936–2017), Andrey Bitov (1937–2018), İgor Sinyavin, Aleksey Hvostenko, Sergey Dovlatov (1941–1990), Eduard Limonov (1943–2020) ve Sasha Sokolov (d. 1943). Diğerleri — Oleg Grigoriev ve Venedikt Yerofeyev (1938–1990) — alkolizme “göçtü”. Stalin döneminde baskı görmüş şair Yuri Aykhenvald (1928–1993) gibi bazıları ise yalnızca çevirilerle geçinebildi. Kari Unksova ve Yuri Dombrovski (1909–1978) öldürüldü; Dombrovski, Faydasız Bilgi Fakültesi (1975) yayımlandıktan kısa süre sonra hayatını kaybetti. Bu yazarların eserleri 1980'lerdeki Perestroyka dönemine kadar resmî olarak yayımlanmadı; buna rağmen hayranları onları samizdat (el altından çoğaltma) yoluyla yaymaya devam etti.

1960'larda gayriresmî Sovyet ikinci Rus avangardı ve Rus postmodernizmi ortaya çıktı. 1965–72 yıllarında Leningrad'da “Helenkuts” adlı avangardist absürt şiir ve yazın topluluğu faaliyet gösterdi; üyeleri arasında Vladimir Erl ve Aleksandr Mironov vardı. Andrey Bitov, postmodernizmin ilk savunucusu oldu. 1970'te Venedikt Yerofeyev'in postmodern gerçeküstücü nesir-şiiri Moskova–Petuşki, samizdat yoluyla yayımlandı. Göçmen yazar Sasha Sokolov, 1973'te gerçeküstücü Aptallar İçin Bir Okulu, 1980'de tamamen postmodern Köpek ile Kurt Arasındayı yazdı. Diğer dikkat çekici postmodern romanlar: Eduard Limonov'un Benim Adım Eddie, Vladimir Voynoviç'in Asker İvan Çonkin’in Olağanüstü Maceraları, Vasili Aksyonov'un Kırım Adası ve Vladimir Sorokin'in Norm adlı eseridir. Sergey Dovlatov, Valeri Popov ve Yevgeni Popov daha çok kısa öykü türünde yazdı.

1970'lerden itibaren resmî olmayan postmodern akımlar arasında Moskova Konseptüalistleri (somut şiir unsurlarıyla) (Vsevolod Nekrasov, Dmitri Prigov, Viktor Yerofeyev, Lev Rubinstein, Timur Kibirov, erken dönem Vladimir Sorokin) ve Metarealizm (karmaşık metaforlar kullanan, bunlara “meta-metafor” diyen Konstantin Kedrov, Viktor Krivulin, Elena Katsyuba, İvan Jdanov, Elena Shvarts, Vladimir Aristov, Aleksandr Yeryomenko, Svetlana Kekova, Yuri Arabov, Aleksey Parşçikov, Sergey Nadeem ve Nikolay Kononov) öne çıktı. Arkadiy Dragomoşçenko, Rus edebiyatında Dil şairleri'nin en önemli temsilcisi kabul edilmektedir. Yeysk’te Ry Nikonova ve Serge Segay öncülüğünde söz, ses şiiri ve görsel şiiri birleştiren “Transfürist” grubu kuruldu. Leonid Vinogradov ile List of characters grubunun üyeleri Mihail Faynerman ve İvan Ahmetyev, minimalist şiir örnekleri verdi. Yayınlanması yasaklanan Çuvaşça ve Rus şair Gennadiy Aygi ise deneysel gerçeküstü şiirler kaleme aldı:

Yeraltı şair ve yazarları arasında bilinç akışı tekniğiyle yazan Pavel Ulitin, Dmitri Avalyani, Yevgeni Haritonov, ekonomist–şair Yevgeni Saburov, Elena İgnatova, Mihail Ayzenberg ve Yevgeni Bunimoviç vardı. Kısmen yasaklı kalan Vladimir Dudintsev, Fazıl İskender ve Olga Sedakova da bu çevreye dahildi.

 Popüler Sovyet türleri 
küçükresim|right|Korney Çukovski çocuklarla, 1959

Sovyetler Birliği'nde çocuk edebiyatı eğitimsel rolü nedeniyle önemli bir tür olarak kabul edilmekteydi. Erken Sovyet döneminde çocuk kitaplarının büyük kısmı şiirlerden oluşuyordu: Korney Çukovski (1882–1969), Samuil Marşak (1887–1964) ve Agnia Barto (1906–1981) en çok okunan şairler arasındaydı. “Yetişkin” şairlerden Mayakovski ve Sergey Mihalkov (1913–2009) da bu türe katkıda bulundu. Erken dönemde çocuk nesirlerinin bir kısmı, o dönemde Rusya'da bilinmeyen yabancı masalların serbest uyarlamalarıydı. Aleksey Nikolayeviç Tolstoy (1882–1945), Carlo Collodi'nin Pinokyosunun kısaltılmış ve neşeli bir uyarlaması olan Buratinoyu kaleme aldı. Aleksandr Volkov (1891–1977), L. Frank Baum'un Oz Büyücüsünün serbest çevirisi olan Zümrüt Şehrin Büyücüsü (1939) ile Sovyet çocuklarına fantastik kurguyu tanıttı ve daha sonra Baum'la ilgisi olmayan beş devam kitabı yazdı. Diğer dikkate değer yazarlar arasında Nikolay Nosov (1908–1976), Lazar Lagin (1903–1979), Vitaliy Bianki (1894–1959) ve Vladimir Suteev (1903–1993) bulunmaktaydı.

Masallar ideolojik baskıdan görece bağımsız olsa da, Stalin döneminin gerçekçi çocuk nesri oldukça ideolojikti ve çocukları vatansever ve komünist olarak yetiştirme amacını güdüyordu. Bu yöndeki önemli bir yazar, aynı zamanda Rus İç Savaşı'nda Kızıl Ordu komutanı olan Arkadi Gaydar (1904–1941) idi. Onun öykü ve oyunlarında, Timur önderliğinde yaşlılara yardım eden ve holiganlara karşı duran pioner gönüllüleri anlatılır. Kahraman-pioner öyküleri, Hristiyan hagiografi türüne benzer özellikler taşıyordu. Ancak Nikita Kruşçev (1953–1964) ve Leonid Brejnev (1966–1982) dönemlerinde bu baskı hafifledi. Orta ve geç Sovyet döneminde Eduard Uspenski, Yuri Entin, Viktor Dragunski gibi yazarların çocuk kitapları propaganda unsurları taşımıyordu. 1970'lerde bu kitapların birçoğu ile yabancı çocuk yazarlarının eserleri animasyona uyarlandı.

Ünlü ve yaygın olarak okunan hiciv yazarları arasında Mihail Zoşçenko, Valentin Katayev ve ikili yazarlar İlf ve Petrov vardı; bunlar devrim sonrası Sovyet toplumunun sorunlarını tasvir ettiler.

Sovyet bilimkurgusu, bilimsel devrim, sanayileşme ve ülkenin uzay öncülüğünden esinlenerek gelişti; fakat sansürün sınırları içinde varlığını sürdürdü. Erken dönem yazarları arasında Aleksandr Belyayev, Grigori Adamov, Vladimir Obruçev ve Aleksey Nikolayeviç Tolstoy yer aldı; bunlar H. G. Wells ve Jules Verne’i örnek alarak sert bilimkurguya yöneldiler. Ancak erken dönem Sovyet muhaliflerinden Yevgeni Zamyatin (Biz adlı distopyasıyla) ve Mihail Bulgakov (Köpek Kalbi, Kader Yumurtaları ve İvan Vasilyeviç ile) komünist ideolojiyi alaya alan bilimkurgu eserleri yazdılar; bu nedenle yayımlanmada ciddi sorunlar yaşadılar.

1950’lerdeki Kruşçev erimesi ile birlikte Sovyet bilimkurgusu kendi üslubunu geliştirmeye başladı. Felsefe, etik, ütopya ve distopya temaları öne çıktı; en popüler alt tür sosyal bilimkurgu oldu. Her ne kadar geleceğin ütopyacı komünist toplum olarak tasvir edilmesi teşvik edilse de, türün sağladığı görece özgürlük, farklı görüşlerin işlenmesine imkân tanıyordu. Arkadi ve Boris Strugatski kardeşlerin ve Kir Buliçov’un eserlerinde toplumsal sorunlara değinilir ve Sovyet toplumuna yönelik hiciv unsurları görülür. İvan Yefremov ise hem geleceğe dair ütopyacı görüşleriyle hem de Antik Yunan üzerine yazdığı tarihî romanlarıyla ün kazandı. Strugatskiler ayrıca Sovyet edebiyatının ilk bilimsel fantezi örneği sayılan Cumartesi Pazartesi Başlar üçlemesini yazdılar. Diğer önemli yazarlar arasında Vladimir Savçenko, Georgi Gureviç, Aleksandr Kazantsev, Georgi Martynov ve Yeremey Parnov yer aldı.

Uzay operası türü daha az gelişti; hem devlet sansürü hem de ciddi yazarların ilgisizliği bunda etkili oldu. Yine de, “uzay westerni” türüne Sovyet topraklarında uyarlamalar yapılmaya çalışıldı. İlk örnek Aleksandr Kolpakov'un Griadası oldu; ardından Sergey Snegov'un Tanrılar Gibi İnsanları geldi.

Orta Sovyet döneminde çocuklara yönelik bilimkurgu, yani “çocuk bilimkurgusu” ortaya çıktı. Bu tür, çocukları eğlendirirken eğitmeyi amaçlıyordu. Türün yıldızı Buliçov'du; yetişkinlere yönelik eserlerinin yanı sıra, gelecekten gelen bir genç kız olan Alisa Seleznova'nın uzay maceralarını anlattı. Diğer örnekler: Nikolay Nosov'un cüce Neznayka üzerine kitapları, Yevgeni Veltistov'un Elektronik’in Maceraları (robot çocuk), Vitali Melentyev, Vladislav Krapivin ve Vitaliy Gubarev.

Polisiye de popüler bir türdü. Vayner Kardeşler'in dedektif romanları ve Yulian Semyonov'un casusluk romanları en çok satan eserler arasındaydı,Sofya Khagi: Boris Akunin and Retro Mode in Contemporary Russian Culture, Toronto Slavic Quarterly. 1970'ler ve 1980'lerde birçoğu film ya da televizyona uyarlandı.

Köy nesri türü, kırsal yaşama dair nostaljik betimlemeler içeriyordu. Valentin Rasputin'in 1976 tarihli Proşçaniye s Matyoroy romanı, hidroelektrik santral için yok edilmek üzere olan bir köyü anlattı.

Erken Sovyet dönemi tarihî kurgusu büyük ölçüde anılardan oluşuyordu (kurgusal ya da değil). Valentin Katayev ve Lev Kassil, Çarlık Rusya'sındaki çocuk yaşamını konu alan yarı-otobiyografik kitaplar yazdılar. Vladimir Gilyarovski ise Moskova ve Moskova Halkı eserinde devrim öncesi Moskova yaşamını tasvir etti. Ayrıca, Tolstoy'un Savaş ve Barışına benzer şekilde, devrim ve İç Savaş üzerine destansı roman yazma girişimleri oldu. Aleksey Tolstoy'un Golgolievler üçlemesi Yol Golgolievlerinki (1920–1941) ve Mihail Şolohov'un Ve Durgun Donu (1928–1940), Rusya'yı Devrim'den İç Savaş'ın sonuna kadar anlatır. İlkinde sosyalist fikirlerin zaferi vurgulanırken, ikincisinde gerçekçi ve sert bir tablo çizilir. Maksim Gorki'nin Klim Samgin’in Yaşamı (1925–1936) ve Andrey Bely'nin Moskova (1926–1931) adlı deneysel romanları, Rus entelektüelleri ile devrimci hareket arasındaki ilişkiyi irdeler. Mihail Bulgakov İç Savaş üzerine bir üçleme tasarlamış, ancak yalnızca Beyaz Muhafız (1923) adlı ilk bölümü yazabilmiştir. Yuri Tınyanov, Altın Çağ yazarlarının kurgusal biyografilerine odaklandı: Vazir-Muhtar’ın Ölümü (1928) ve Puşkin (1935–1943). Geç Sovyet tarihî kurgusu ise II. Dünya Savaşı romanları ve kısa öyküleriyle (ör. Teğmen nesri temsilcileri Vasil Bykov, Vasily Grossman, Konstantin Simonov, Boris Vasilyev, Viktor Astafyev) öne çıktı. Vasily Yan ve Konstantin Badygin, Orta Çağ Rusyası üzerine romanlarıyla bilinirken, Valentin Pikul pek çok farklı dönem ve ülke hakkında Alexandre Dumas tarzında eserler verdi. 1970'lerde görece bağımsız Köy nesri gelişti; önde gelen temsilcileri Viktor Astafyev ve Valentin Rasputin oldu.

Okült konuları işleyen her türlü kurgu — korku, yetişkinlere yönelik fantastik kurgu ya da büyülü gerçekçilik — Sovyet Rusya'da hoş karşılanmıyordu. 1980'lere kadar bu türlerde çok az kitap yazıldı ve yayımlandı. Nadir istisnalar arasında Bulgakov'un yazarın sağlığında yayımlanmayan Usta ile Margaritası ve Strugatskilerin Cumartesi Pazartesi Başları yer alır; bu eserlerde çağdaş Sovyet gerçekliğine büyü ve fantastik yaratıklar eklenerek hiciv yapılır. Erken Sovyet yazarlarından Aleksandr Grin ise hem gerçekçi hem de fantastik neo-romantik öyküler kaleme almıştı.

 Bronz Çağı 

 Sovyet Sonrası 1990’lar 
20. yüzyılın sonu Rus edebiyatı için zorlu bir dönem oldu; özgün seslerin sayısı görece azdı. Glasnost döneminin sınırlı sansürü de facto olarak 1989'dan, de jure olarak ise 1990'dan itibaren kaldırılmıştı ve yazarlar artık düşüncelerini serbestçe ifade edebiliyordu. Ancak 1990'ların siyasi ve ekonomik kaosu kitap piyasasını ve edebiyatı ağır biçimde etkiledi. Kitap basım endüstrisi krize sürüklendi, basılan kitap kopyalarının sayısı Sovyet dönemine kıyasla birkaç kat azaldı ve toparlanması yaklaşık on yıl aldı. Bazı büyük edebî dergiler iflas etti. Ayrıca, “yazarların toplumdaki geleneksel özel konumu artık çoğu Rus tarafından tanınmıyordu.”

Bu dönemin en çok tartışılan isimleri arasında Viktor Pelevin (d. 1962) — kimi araştırmacılara göre Rus postmodernizmi ve Yeni İçtenlik hareketiyle ilişkilendirilir — Çapayev ve Boşluk romanının yazarı; 1980'lerin başında yeraltı yazarlığına başlayan postmodernist romancı ve oyun yazarı Vladimir Sorokin (d. 1955, Kalpleri Dördünün ve Blue Lard romanları); ve Moskova Konseptualistleri arasında yer alan şair Dmitri Prigov (1940–2007) vardı. Diğer önemli postmodern eserler arasında Lyudmila Petrushevskaya'nın Gece Zamanı adlı uzun öyküsü, Anatoly Korolyov'un Eron romanı, Yevgeni Popov'un Yeşil Müzisyenler’in Gerçek Hikâyesi romanı, Tatyana Tolstaya'nın Stynx romanı, Vladimir Sharov'un tarih-felsefesi ağırlıklı metinleri ve İsrailli edebiyat bilgini ve romancı Alexander Goldstein'in denemeleri yer almaktadır.

Klasik Rus romanı geleneği modernizm, büyülü gerçekçilik ve yeni “postrealizm” unsurlarıyla şu yazarlarla devam etti: (1) yaşayan Sovyet klasiklerinden Leonid Leonov, Viktor Astafyev, Yury Davıdov (En Çok Satan romanı), Valentin Rasputin, Viktoriya Tokareva ve Vladimir Makanin; (2) Sovyet dönemi muhaliflerinden Aleksandr Soljenitsin, Georgi Vladimov (General ve Ordusu romanı) ve Vasily Aksyonov (Kış Kuşakları üçlemesi); (3) “yeni dalga” yazarlarından oyun yazarı ve tiyatro yönetmeni Nikolay Kolyada (d. 1957), Aleksey Varlamov (d. 1963), Pavel Krusanov (d. 1961) ve Mihail Şişkin (d. 1961). ABD'ye göç eden ve 1990'da ölen Sergey Dovlatov’un kısa öyküleri ise ölümünden sonra Rusya'da çok popüler hale geldi.

Rus edebiyatında görece yeni bir eğilim, kadın yazarların öne çıkmasıdır. Kısa öykücüler arasında Viktoriya Tokareva, Lyudmila Petrushevskaya ve Tatyana Tolstaya; romancılar arasında ise Lyudmila Ulitskaya, Nina Sadur, Irina Polyanskaya (1952–2004), Dina Rubina ve Valeriya Narbikova (d. 1958) önem kazandı.

Polisiye ve gerilim romanları yeni Rus edebiyatında çok başarılı bir tür oldu. 1990'larda Alexandra Marinina, Polina Dashkova ve Darya Dontsova'nın seri dedektif romanları milyonlarca kopya sattı. 2000'li yıllarda ise Boris Akunin, 19. yüzyıl dedektifi Erast Fandorin üzerine yazdığı roman dizisiyle daha sofistike popüler kurgu örnekleri verdi ve ülke çapında ilgi gördü.

Bilimkurgu her zaman iyi satılmış olsa da, Rus okurlara görece yeni olan fantastik kurgu onu geride bıraktı. Bu türler 1990'ların sonlarında patlama yaşadı; Sergey Lukyanenko, Nick Perumov, Maria Semenova, Vera Kamşa, Aleksey Pekhov, Anton Vilgotsky ve Vadim Panov gibi yazarlar öne çıktı. Modern Rus bilimkurgu ve fantastiğinin önemli bir bölümü Ukrayna’da, özellikle Harkov’da yazıldı; burada H. L. Oldie, Alexander Zorich, Yuri Nikitin ve Andrey Valentinov üretim yaptı. Kiev kökenli yazarlar arasında Marina ve Sergey Dyachenko ile Vladimir Arenev vardı. Ukraynalı yazarlar Andrey Dashkov ve Alexander Vargo Rus korku edebiyatına önemli katkılar sundu.

Bu dönemin Rus şiiri birçok avangard ismi ortaya çıkardı. Moskova Konseptualistleri ve beton şiir temsilcileri — Dmitri Prigov, Lev Rubinstein, Anna Alçuk, Timur Kibirov ve edebiyat bilgini-yazar Viktor Yerofeyev — Moskova’da büyük etki yarattı. Sovyet muhalifliğiyle bağlantılı Lianosovo grubu şairleri Genrikh Sapgir, Igor Kholin ve Vsevolod Nekrasov da aynı şekilde etkili oldu. Öte yandan, deneysel neo-sürrealizm üslubuyla yazan Çuvaş kökenli Rus şair Gennadiy Aygi dikkat çekti."Introduction." In A Night in the Nabokov Hotel: 20 Contemporary Poets from Russia, introd. and trans. by Anatoly Kudryavitsky, Dublin: Dedalus Press, 2006, .

“Neo-Barok” şiir okulu (mimariyle karıştırılmamalıdır) üyeleri Ivan Jdanov, Elena Shvarts, Aleksandr Yeryomenko ve Aleksey Parşçikov; DOOS grubundan Konstantin Kedrov ve Elena Katsyuba; Cocoon kulübünden Sergey Nadeem ve Nikolay Kononov; ayrıca Metarealizm akımının temsilcileri Vladimir Aristov, Yuri Arabov ve diğerleri, karmaşık “meta-mecazlar” kullanmalarıyla öne çıktılar. Petersburg'da Yeni Leningrad Şiir Okulu (aralarında Joseph Brodsky, Viktor Krivulin, Sergey Stratanovski ve Elena Shvarts'ın bulunduğu) ve Filolojik Okul (Mikhail Eremin, Leonid Vinogradov, Vladimir Uflyand, Lev Loseff) yeraltında ve daha sonra ana akım şiirde önemli rol oynadılar. 1970'lerden itibaren minimalist şiir Karakter Listesi grubuyla (Mikhail Faynerman, Ivan Ahmetyev, daha sonra Aleksandr Makarov-Krotkov) temsil edildi. 1992'de Meloimaginist grubu (önceki İmâjizmle bağlantılı) ortaya çıktı; aralarında Rus-İrlandalı iki dilli Anatoly Kudryavitsky ve Ludmila Vaturina gibi isimler vardı. Diğer isimler arasında, Sovyet muhalifi geçmişe sahip şair ve yazarlar: Elizaveta Mnatsakanova, Galina Andreeva, Leonid Chertkov, Stanislav Krasovitski, Dmitri Avaliani, Ry Nikonova, Yevgeni Saburov, Elena İgnatova, Mihail Aizenberg, Yevgeni Bunimovich, Dimitri Grigoriev, Nikolaĭ Baĭtov ve Sergey Biryukov sayılabilir. Ayrıca Irina Yermakova, Vitali Kalpidi, Olga Sedakova, Boris Hersonskiy ve diğerleri de bu dönemin şiirinde dikkat çektiler.

Genç kuşağın dikkate değer şairleri arasında Elena Fanailova (d. 1962), German Lukomnikov (d. 1962), Vera Pavlova (d. 1963), Grigory Daşevski (1964–2013), Sergey Kruglov (d. 1966), Dmitri Kuzmin (d. 1968), Arseniy Rovinski (d. 1968), Asya Şneyderman (d. 1968), Maksim Amelin (d. 1970), Mihail Gronas (d. 1970), Fyodor Svarovsky (d. 1971), Stanislav Lvovski (d. 1972), Maria Stepanova (d. 1972), Alina Vitukhnovskaya (d. 1973), Inga Kuznetsova (d. 1974), Boris Ryzhy (1974–2001), Şiş Bryanski (d. 1975), Linor Goralik (d. 1975), Kirill Medvedev (d. 1975) ve Polina Barskova (d. 1976) bulunmaktadır.

 21. yüzyıl 


21. yüzyılın başında Viktor Pelevin ve Vladimir Sorokin Rusya'nın önde gelen ve üretken yazarları olmaya devam etti. Pelevin, İngilizceye en çok çevrilen Rus yazarı oldu. Ayrıca Boris Akunin (macera romanları), Lyudmila Ulitskaya (Daniel Stein, Tercüman – Holokost ve dinlerarası ilişkiler üzerine bir roman) ve Mikhail Şişkin (Maidenhair romanı) gibi yazarların yeni eserleri de önemli kabul edilmektedir.

Dönemin düzyazıdaki ilk çıkış yapan isimleri arasında Eduard Koçergin (d. 1937, Melek’in Bebeği ve Haçlarla Vaftiz), Aleksey İvanov (d. 1969, Perm’in Kalbi), felsefi-sembolik üslupta Rus-İsrailli yazar ve şair Alexander İliçevski (d. 1970, Farslı ve Newton’un Çizimi), Kütüphaneci romanının yazarı Mihail Elizarov (d. 1973) ve Ben Bir Çeçenim! kitabının yazarı German Sadulaev (d. 1973) yer almaktadır. Yüzyılın ikinci on yılında ün kazanan romancılar arasında Yevgeni Vodolazkin (d. 1964, Laurus – The Guardian tarafından Tanrı hakkında yazılmış en iyi on romandan biri seçildi), Sofia Sinitskaya (d. 1972, Kara Sibirya – Rusya-Ukrayna Savaşı üzerine tarafsız roman), ve Aleksey Salnikov (d. 1978, Petrovlarda Grip ve Etrafında – nadir bir olağanüstü metin olarak değerlendirildi, ayrıca Petrov’un Gribi filmine uyarlandı) bulunur. Popüler kurgu formunda ise Dmitri Gluhovski’nin (d. 1979) kıyamet sonrası romanları büyük başarı kazandı.

Belirtilen yazarların hemen hepsi Putinizm’i eleştirdi ve Rusya’dan ayrıldı. 2022 sonrasında ise “iptal edildiler” ve kitapları birçok Rus kitapçısından çekildi. Buna karşılık, rejimi destekleyen önde gelen edebiyatçılar arasında şair Yunna Morits (d. 1937), milliyetçiler Alexander Prohanov (d. 1938), PDF, Arşivlenmiş Yuri Polyakov (d. 1954), Pavel Krusanov (d. 1961) ve Zakhar Prilepin (d. 1975) bulunmaktadır.

Yeni kuşak Rus yazarları, 20. yüzyıl sonlarının postmodernist düzyazısından büyük ölçüde farklı eserler verdi. Bu da eleştirmenleri, çağdaş edebiyat eğilimlerinden biri olarak “yeni realizm”den söz etmeye yöneltti. Bu akımın temsilcileri arasında Pavel Basinski (d. 1961), Aleksey Varlamov (d. 1963), Aleksey İvanov, Andrey Rubanov (d. 1969), Oleg Pavlov (1970–2018), Andrey İvanov (d. 1971), Roman Sençin (d. 1971), German Sadulaev, Zakhar Prilepin ve diğerleri bulunmaktadır.

Rus şiir hazinesi de hem usta kalemlerle hem de yeni çıkan isimlerle zenginleşti: Oleg Chukhontsev (d. 1938) gibi kıdemli ustaların yanı sıra Natalia Azarova (d. 1956), Vsevolod Emelin (d. 1959), Tatiana Grauz (d. 1964), Andrey Polyakov (d. 1968), Andrey Sen-Senkov (d. 1968), Tania Skarynkina (d. 1969), Igor Bulatovski (d. 1971), Vlad Malenko (d. 1971), Andrey Rodionov (d. 1971), Anna Glazova (d. 1973), Viktor İvaniv (1977–2015), Eugenia Rits (d. 1977), Ekaterina Simonova (d. 1977), Pavel Goldin (d. 1978), Nika Skandiaka (d. 1978), Anna Zolotaryova (d. 1978), Roman Osminkin (d. 1979), Sergey Tenyatnikov (d. 1981), Vasiliy Borodin (1982–2021), Tatiana Moseeva (d. 1983), Alla Gorbunova (d. 1985), Vera Polozkova (d. 1986), Yevgeniya Suslova (d. 1986), Nikita İvanov (d. 1989), Galina Rymbu (d. 1990), Daria Serenko (d. 1993) ve Maria Malinovskaya (d. 1994). Günümüz şiirinin başlıca eğilimleri neo-sürrealist parçalanma ile “Yeni Epik” hareketi temsilcilerinde görülen öykülü şiire dönüş oldu.

21. yüzyılda iki yeni edebiyat ödülü verilmeye başlandı ve etkili hale geldi: Bolşaya Kniga (Büyük Kitap) ve Ulusal Bestseller Edebiyat Ödülü.

 Edebiyat dalında Rus Nobel Ödülü sahipleri 

Kaynakça

Bibliyografya

Kullanılan eserler

















Ek okumalar







Antolojiler

 Lanetli Şairler: Sovyet Rusya’dan Muhalif Şiir 1960–80. Ed. ve çev. Anatoly Kudryavitsky. Thirsk, Birleşik Krallık: Smokestack Books, 2020.
 Rus Kısa Öykü Antolojisi. Der. Galina Bazhanova. Moskova: Raduga, 1985.
 Rus Kadın Yazını Antolojisi, 1777–1992. Ed. Catriona Kelly. Oxford: Oxford University Press, 1994.
 Rusya’da Gümüş Çağ Kültürü: Bir Antoloji. Ed. Carl ve Ellendea Proffer. Ann Arbor: Ardis, 1975.
 Üçüncü Dalga: Yeni Rus Şiiri. Ed. Kent Johnson ve Stephen Ashby. Ann Arbor: Michigan University Press, 1992.

Dış bağlantılar

 Britannica Online: Rus Edebiyatı
 Rus Edebiyatı ve Folkloru Dijital Kütüphanesi (İngilizce ve Rusça)
 SovLit.net: Sovyet Edebiyatı Kaynakları (İngilizce)
 Rusya Sanal Kütüphanesi (Rusça)
 Maksim Moşkov’un Rus Edebiyatı E-kütüphanesi (Rusça)

*