Eşmepınar, Çıldır

Eşmepınar, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Eşmepınar köyünün en eski adı Pruti'dir. Gürcüce bir kelime olan Pruti (ფრუტი), sisli çiseyi ifade eder."ფრუტი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Bu yer adı Türkçeye Purud ve Purut şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osanlı mufassal defteri ile Osmanlı cebe defterinde Purud (پورود) olarak geçer. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise  Purut (پوروت) şeklinde yazılmıştır. Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 763. Ortadan kalkmış olan Zakartzminda köyünün yerleşim alanı Eşmepınar köyünün sınırları içindedir.

Tarihsel Tao-Klarceti bölgesinin Çrdili kesiminde yer alan Pruti'nin eski bir yerleşme olduğu, Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği toprakların tahririni içeren 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan'''da kayıtlı olmasından da anlaşılmaktadır. Pruti, erken Orta Çağ'da Gürcü Krallığı sınırları içinde kalan bölgede yer alıyordu. 11. yüzyılın son çeyreğinde Büyük Selçuklu egemenliğine giren bölge, daha sonra Samtshe-Saatabago (1268-1625) sınırları içinde kaldı. 16. yüzyılın sonlarına doğru Samtshe-Saatabago topraklarının büyük kısmını ele geçiren Osmanlılar burada Çıldır Eyaleti’ni kurdu ve Pruti de bu eyaletin içinde yer aldı.

1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün nüfusu 16 haneden oluşuyordu. Bu tarihte köyde Gürcü soyadlarıyla birlikte Piraziz, Leona, Maharebel, Şedoşa, Papuna, Davita, Elisa, Manase'' gibi adlar taşıyan erkekler vergi yükümlüsü olarak kaydedilmiştir. Köy yıllık 11.000 akçe vergi ödüyordu. Bu tarihte köy Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. Cilt (1958), s. 390, II. (1941), s. 264. Pruti, 18. yüzyılın başlarında da aynı idari konuma sahipti.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 116. Osmanlı döneminde Pruti bu eyalet sınırları içinde keten tarımı yapılan yerlerden biriydi.

Pruti köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterindeki kayda göre aynı idari konuma sahipti. Hicri 1117 (1705/1706) tarihinde köyün hasılası 16.000 akçe idi ve burası aynı yıl önce Yusuf, sonra Hüseyin adında birine verilmişti.

Pruti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya İmparatorluğu’na bırakıldı. Savaşın hemen sonrasında, 1878 yılında köyde 27 hane yaşıyordu.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. Cilt (1958), s. 390. 1886 tarihli Rus nüfus kayıtlarına göre köyde 245 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Türklerden oluşuyordu. I. Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli'nin verdiği bilgiye göre ise, o tarihte Pruti’de 29 hanede 400 Müslüman Gürcü yaşıyordu. 

I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Pruti bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri de Ardahan ve Artvin bölgeleri ile geçici olarak Batum'u fiilen sınırlarına kattı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Pruti’nin de içinde yer aldığı Ardahan ve Artvin bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.

Pruti köyünde günümüze ulaşmış önemli bir tarihsel yapı bulunmamaktadır. Bugünkü köyün merkezinde yapım tarihi bilinmeyen bir kilise varlığı bilinmektedir. Tek nefli bir yapı olan bu kiliseden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 216, ISBN 9789941478178.

 Coğrafya 
Eşmepınar köyü, Ardahan il merkezine 44 km, Çıldır ilçe merkezine ise 2 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 296 2021 305 2020 311 2019 318 2018 314 2017 325 2016 329 2015 331 2014 330 2013 336 2012 346 2011 349 2010 357 2009 362 2008 381 2007 396 2000 412 1990 643 1985 846

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Çıldır belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti