Çambeli, Posof

Çambeli, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Çambeli köyünün eski adı Sakire'dir. Gürcüce bir kelime olan Sakire (საკირე), kireç ocağını anlamına gelir."საკირე" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Nitekim Gürcü araştırmacı ve gazeteci  Konstantine Martvileli, köyde eskiden bir kireç ocağı bulunduğunu yazmıştır. Günümüzde Gürcistan'da da Sakire adını taşıyan köyler bulunmaktadır. Bu yer adı erken dönem Türkçe kayıtlara aynı şekilde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Sakire (سكره) şeklinde yazılmıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Sakire/Sakere (ساكرە) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762.

Sakire köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bir Gürcü kilisesi olan Sakire Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.2012-2013 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2012-2013 წლების საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s. 19.  ISBN 978-9941-9639-0-2.

Sakire köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyordu. Bir Gürcü köyü olan Sakire'de buğday, arpa, darı tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Bir adet su değirmeni bulunuyordu.

Sakire köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde de Sakire (ساكرە) olarak geçer. Hicri 1137 (1724/1725) tarihinde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası 9.600 akçe idi.

Sakire köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Sakire (Сакире) şeklinde kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Posof kazasına bağlı Sakire nahiyesinin 12 köyünden biri ve bu nahiyenin idari merkeziydi. Nüfusu, 155'i erkek ve 142'si kadın olmak üzere, 38 hanede yaşayan 297 kişiden oluşuyordu. Bu sayımda nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Sakire nahiyesi, Sakire köyünün dışında, Ali, Arila, Derindere, Yeniköy, Zeindara, Ohteli, Satkepeli, Stepamtzmina, Çançahi, Çilvana ve Çildireti köylerini kapsıyordu. Nahiyenin nüfusu, 325 hanede yaşayan 2.624 kişiden oluşuyordu.

Gürcü tarihçi Aleksandre Proneli 1894 yılında, Ali köyünün yakınında bulunan Sakire köyündeki kiliseden söz etmiş, bu yapının kesme taşlarının cami inşası için köylüler tarafından söküldüğünü belirtmiştir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş olan Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli ise, 1917 yılında, eskiden bir kireç ocağının bulunduğunu Sakire köyündeki 45 hanede 473 Müslüman Gürcü yaşadığını belirtmiştir. Martvileli'nin verdiği bilgiye göre köyde küçük bir kale ayakta duruyordu.

Sakire köyü, Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna doğru Rus ordusunun çekilmesinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921’de İmzalanan Moskova Antlaşması’yla Ardahan sancağı ve Sakire köyü Türkiye’ye bırakıldı.

Sakire köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Kars vilayetinin Poshof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında adı Sağre şeklinde yazılmış olan köy, Cilvana nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 667 kişiden oluşuyordu. Sakire veya Sağre Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Çambeli olarak değiştirilmiştir. Çambeli köyünde 1965 yılında 789 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 170 kişi okuma yazma biliyordu.

Çambeli köyündeki üç adet kilisenin varlığı bilinmektedir. Bunlardan biri olan Sakire Kilisesi Gürcülerden kalmış bir yapıdır. 19. yüzyılın sonunda, kesme taşları sökülmesine rağmen  ayakta duran kilise, daha sonra yıkılmış ve geriye apsis duvarlarının bir kısmı kalmıştır. Köydeki diğer iki kilise ise, tamamen ortadan kalkmıştır.

 Coğrafya 
Çambeli köyü, Ardahan il merkezine 89 km, Posof ilçe merkezine ise 8 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 137 2021 140 2020 137 2019 138 2018 138 2017 135 2016 135 2015 150 2014 159 2013 185 2012 190 2011 203 2010 203 2009 218 2008 230 2007 227 2000 285 1990 434 1985 510

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Posof belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti