Uğurtaşı, Göle

Uğurtaşı, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Uğurtaşı köyünün bilinen en eski adı Dört Kilisa'dır. Dört Kilisa adı, eskiden köyde var olan dört adet kiliseden gelir ve Osmanlı döneminde ortaya çıkmıştır. Nitekim Gürcü coğrafyacı Vahuşti, Dört Kilise olarak adlandırılan kilisenin bulunduğu köyün adının Dadeşi olduğunu yazmıştır. Köyün adı 1574 tarihli Osmanlı icmal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Dört Kilisa (درت كلیسا)  olarak geçer.Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992, s. 19.  Yüksek lisans teziSon Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 772.

Dört Kilise veya Dadeşi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köye adını veren kiliseler bu dönemden kalmıştır. Öte yandan köyün bugünkü sınırları içinde bulunan megalit yapı kalıntıları d buranın çok eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 165  ISBN 978-9941-0-7362-5

Dört Kilisa veya Dadeşi köyü, 1574 tarihli Osmanlı icmal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Ardahan-i Küçük livası, Güney, Kuzey, Hoçvan ve Germücek nahiyelerinden oluşuyor ve Güney nahiyesi 65 köyü kapsıyordu.

Dört Kilisa veya Dadeşi köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Dort-Kilisa (Дорт-Килиса) şeklinde kaydedilen köy, 1886 nüfus tespitinde Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı "Yunan nahiyesi"nin 13 köyünden biriydi. Köydeki 24 hanede, 94'ü erkek ve 76'sı kadın olmak üzere, 170 kişi yaşıyordu. Hem köyün hem de nahiyenin nüfusunun tamamı Rumlardan oluşuyordu. Dört Kilise köyünün nüfusu 1896 yılında 237 kişi, 1906 yılında 337 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271. Yirmi yılda nüfusun neredeyse iki katına çıkması, bu süre içinde köye yeni insanların yerleştirildiğini göstermektedir. Nitekim  1907 yılında Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Göle bölgesinde göç nedeniyle boşalmış köylere yeni nüfus yerleştirildiğini yazmıştır.

Rusya yönetimi altındayken 1907 yılında Dört Kilise'yi gezen Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili köydeki kiliseler hakkında bilgi vermiştir. Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, köyde gerçekten de dört kilise bulunuyordu. Bunlardan biri köyün merkezinde yer alıyordu ve yıkık durumdaydı. Diğer üç kilise ise, büyük ölçüde zarar görmüştü.

Dört Kilise veya Dadeşi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Dört Kilise Türkiye'ye bırakıldı.

Dört Kilise veya Dadeşi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Okam olarak bilinen merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 481 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 352. Dört Kilise köyünün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Uğurtaşı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Uğurtaşı köyünün nüfusu 955 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 353 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358.

Bugünkü Uğurtaş köyünün sınırları içinde, Dörtkilise Kilisesi ve Dörtkilise Çifte Kilisesi dışında da kilise kalıntıları bulunmaktadır. Köyün merkezinde bulunan kilisenin yerinde sonradan cami inşa edilmiştir. 1907 yılında ise bu yapı temellerine kadar yıkık haldeydi. Küçük bir yapı olan bu kliseden geriye, caminin bahçesinde bulunan bir sütun kaidesi kalmıştır. Köyün 3 kilometre batısında, ortadan kalkmış olan bir yerleşime ait tek nefli ve apsisli kiliseden (7,2×4 m) geriye batı duvarının önemli bir kısmı, apsisi kuzeydoğu köşesiyle birlikte kuzey duvarının bir kısmı ve apsisin güneydoğu köşesi kalmıştır. Köyün 3,8 kilometre kuzeydoğusunda bulunan tek nefli kilise de ortadan kalkmış olan başka bir yerleşimde bulunuyordu. Bu kiliseden geriye apsisin kuzeydoğu ve güneydoğu köşeleri kalmıştır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 163-165.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Uğurtaşı köyü sınırları içinde üç adet de kale kalıntısı günümüze ulaşmıştır. Bunlardan biri köyün merkezinin 9,5 km uzağında köyün mezrasında yer alır. 48 × 32 m ebatlarındaki kalenin bazı kısımları günümüze ulaşmıştır. İkinci kale harç kullanılmadan inşa edilmiştir ve köyün merkezinin 700 m batısında yer alır. Harç kullanılmadan inşa edilmiş olan üçüncü kale köyün 7,2 km kuzeybatısındadır ve ormanın içinde yer alan bu kaleden de geriye yıkıntılar kalmıştır.Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 324, ISBN 978-9941-478-17-8.

 Coğrafya 

Uğurtaşı köyü, Ardahan il merkezine 41 km, Göle ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 225 2021 218 2020 227 2019 207 2018 231 2017 234 2016 223 2015 213 2014 223 2013 235 2012 249 2011 284 2010 309 2009 316 2008 301 2007 310 2000 366 1990 810 1985 1.011

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Göle belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti