Taşdeğirmen, Çıldır

Taşdeğirmen, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Taşdeğirmen köyünün eski adı Çamdzvrali'dir. Çamdzvrali (ჩამძვრალი), Gürcüce bir kelime olup batık, çöküntü gibi bir anlama gelir."ჩამძვრალი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5 Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile cebe defterinde Çamzvral (چامزورال) olarak geçer. Çamdzvrali veya Çamzvral, geç dönemde Ahalkalak livasındaki bir başka köyün adı gibi yazılarak Çandura, Çamdra, Çandira gibi farklı biçimlere dönüşmüştür. Nitekim Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde köyün adı Çamdra (Чамдра), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Çamdira" (چامدیرە) olarak geçer.

Çamdzvarli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Palakatsio'de yer alıyordu.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 182.  ISBN 978-9941-0-7362-5 Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir.

Çamdzvarli köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Camzvral-i Büzürg (جامزورال بزرك) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 32 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

Çamdzvrali köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Çamzvral (چامزورال) olarak geçer. Hicri 1121 (1709/1710) tarihinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 14.000 akçe idi ve köy Ahmed adında birine tahsis edilmişti.

Çamdzvrali köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 nüfus sayımında "Çamdra" (Чамдра) şeklinde kaydedilen yerleşim Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Suhara nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Nüfusu, 205'i erkek ve 204'ü kadın olmak üzere, 52 hanede yaşayan 409 kişiden oluşuyordu. Köyde yaşayan halkın tamamı Karapapak olarak kaydedilmiştir.

Çamdra köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Çamdra Türkiye'ye bırakıldı.

Çamdra köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Çamdira" (چامدیرە) biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Çamdıra" adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 705 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 351. Türkçe kaynaklarda değişik biçimlerde yazılmış olan Çamdura veya Büyük Çamdzvrali Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Taşdeğirmen olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Taşdeğirmen köyünün nüfusu 1.174 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 296 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 55 km, Çıldır ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 272 2021 299 2020 304 2019 302 2018 330 2017 333 2016 338 2015 358 2014 380 2013 393 2012 435 2011 444 2010 450 2009 491 2008 541 2007 571 2000 706 1990 990 1985 1.350

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Çıldır belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti