Aşıkzülali, Posof

Aşıkzülali, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 
Aşıkzülali köyünün eski adı Tzurtzkabi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Tzurtzkabi (წურწყაბი), Türkçe farklı biçimlerde yazılmıştır. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Zuzğab (زوزغاب) ve daha geç tarihli cebe defterinde Zurzğab (زورزغاب) olarak geçer. Bu yer adı zamanla Türkçede Suskab (سوسقاب) ve Suskap halini almıştır.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 341.

Tzurtzkabi, erken Orta Çağ'da ve geç Orta Çağ'da Gürcü devletleri sınırları içinde yer alıyordu. 16. yüzyılda Samtshe bölgesindeki iki piskoposluktan birinin merkezi Tzurtzkabi'ydi ve Tzurtzkabi piskoposluk kilise olan Tzurtzkabi Kilisesi burada yer alıyordu. Bu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar köyü Gürüclerden ele geçirmiştir.2013-2014 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2019, s. 30.  ISBN 978-9941-9639-0-2

Tzurtzkabi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Poshov livasına bağlı Kuzey nahiyesinde yer alıyordu. Büyük bir yerleşim olan köyün nüfusu 46 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile arıcılık yapılıyor ვე domuz besleniyordu. Tzurtzkabi'de iki su değirmen bulunuyordu.

Tzurtzkabi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Zurzğab (زورزغاب) olarak geçer. Bu defterde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası Hicri 1136 (1723/1724) tarihinde 20.650 akçe idi ve köy Poshov mirlivası Ömer Bey'e yurtluk ve ocaklık olarak verilmişti.

Tzurtzkabi köyü, zun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Tzurtzkab (Цурцкабъ) olarak kaydettiği yerleşim, 1886 nüfus sayımında Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Tzurzkabi nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Nüfusu, 366'sı erkek ve 343'ü kadın olmak üzere, 84 hanede yaşayan 709 kişiden oluşuyordu. Tzurtzkabi köyünün nüfusunun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Tzurtzkabi nahiyesinde ise, 318 hanede, tamamı Türk olarak yazılmış 2.651 kişi yaşıyordu. Tzurtzkabi köyü bu nahiyenin idari merkeziydi. Rus idaresi sırasında nüfusu artmış olan köyde 1896'da 859 kişi, 1906'da da 852 kişi tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 114, ISBN 9786052100271.

Tzurtzkabi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Tzurtzkabi köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Tzurtzkabi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Suskab (سوسقاب) adıyla Kars vilayetinin Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 761. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyde 1.183 kişi yaşıyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 354. Tzurtzkabi veya Suskap Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla değiştirilmiş ve köye halk ozanı Aşık Zülali'nin adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Aşıkzülali'nin nüfusu 1.616 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 502 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 361.

Tzurtzkabi'de iki önemli tarihsel yapı bulunuyordu. Bunlardan biri olan Tzurtzkabi Kilisesi piskoposluk kilisesiydi. Bu yapı yıkılarak yerine köyün camisi yapılmıştır. Kilisenin taşlarının bir kısmı caminin duvarlarında yer alır. İkinci tarihsel yapı olan ve bugünkü köyün merkezinde bulunan Tzurtzkabi Kalesi de büyük ölçüde yıkılmış, taşları köydeki yapıların inşasında kullanılmıştır.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 80 km, Posof ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.

Köy Damal İlçesi, Baykent (Vahla), Akballı (Obol), Aşıküzeyir (Boşdere) köy hudutlarıyla çevrilidir. Köy, 4030 hektarlık alanıyla Posof'un yüzölçümü en büyük köyüdür.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 197 2021 212 2020 219 2019 221 2018 229 2017 236 2016 257 2015 266 2014 289 2013 313 2012 337 2011 358 2010 360 2009 374 2008 388 2007 381 2000 542 1990 878 1985 1.197

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Posof belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti