Goranice

Gorani veya Gurani, bir İran dillerinin Kuzeybatı İran koluna bağlı bir dildir.Joyce Blau (1989), «Le gûranî» in R. Schmitt (ed.), Compendium Linguarum Iranicarum, Wiesbaden, Reichert, p. 336.
 Tarih 
Goranicenin anavatanının Hazar denizi kıyıları olduğu düşünülmektedir. Dilin konuşurları Goranlar, Hazar bölgesinden bilinmeyen erken bir tarihte bugünkü yerleşim yerlerine göç etmiştir. Goranice, geçmişte bugün konuşulduğundan daha geniş bir bölgede yaygın olarak konuşulurken konuşulduğu coğrafyanın zaman içinde Kürtçe konuşurları tarafından istila edilmesiyle birlikte kısa süre içinde kendisini Kürtçe denizinin içinde bulmuş ve sonunda küçük dil adalarına indirgenmiştir. Goranice günümüzde bu adacıklarda farklı diyalektleriyle birlikte konuşulmaktadır.

Paris Üniversitesi Doğu Dilleri ve Uygarlıkları Ulusal Enstitüsü (Institut national des langues et civilisations orientales de l'Université de Paris) akademisyenlerinden dil bilimci Prof. Dr. Joyce Blau: "Muhtemelen Gorani ve Zazaca dillerinin mazisi Kürtçe'den daha eskidir. Kürtler; Zazalar ve Goranlar'ın çoğunu asimile ettiler fakat hepsini edemediler. Bugün Gorani'nin fazlasıyla Sorani'nin etkisinde olduğunu biliyoruz ve Goranların çoğu Sorani konuşuyor. Gorani; İran‘ın Güney kesiminde, Kermanşah‘in kuzeyinde konuşuluyor."Blau, Joyce 1989: “Gurânî et zâzâ”. Compendium Linguarum Iranicarum. Rüdiger Schmitt (Hrsg.), s. 336-340. Wiesbaden.

Ethnologue'un tahminine göre Goranicenin 2007 yılında İran'da yaklaşık 180.000, Irak'ta ise 120.000 olmak üzere yaklaşık 300.000 konuşmacısı vardı UNESCO'nun Tehlike Altındaki Dünya Dilleri Atlası'nda yok olma tehlikesi altında ve kesinlikle tehlikede (definitely endangered language) olarak tanımlamıştır.

 Lehçeler 
Goraninin lehçeleri şunlardır:Karl Hadank & Oskar Mann: Mundarten der Guran Berlin 1930. Hawraman-I Luhon, Hawraman-I Taxt, Kakai, Gawhara, Kandula, Zardayana, Shabaki, Ṣārlī ve Bāǰalāni (Bēǰwān).

Gorani lehçelerinde dilbilgisel cinsiyet (Avromani dışında) yok olmuştur.: "...only Hawrāmī has preserved a further consistent distinction of two grammatical genders.'" Diğer Gorani lehçelerinde gramatik cinsiyet ölmüşken ve birçok durum farklılığı ortadan kalkmşken, Avromani ayrı olarak gramatik cinsiyete sahiptir ve arkaik özellikler göstermektedir. Bu bakımdan Gorani lehçeleri arasında diğerlerine göre dilbilgisel olarak daha detaylı biçimde çalışılmış olanı Avromanidir (Havrami). 

 Sınıflandırma 
Gorani dili, Hint-Avrupa dil ailesinin İran dilleri grubunun Batı İran dilleri kolunun Kuzeybatı İran dilleri dalında sınıflandırılmaktadır. Glottolog'a göre bu dalın Eski Azerice ile ilişkili Azeri (Adharic) dilleri alt grubunda yer almaktadır. Ethnologu'a göre Zaza-Gorani alt grubunda yer alır. Ancak bazı benzerliklere rağmen, Zaza ve Gorani dilleri arasındaki ciddi dilbilimsel farklılıklar nedeniyle Zazaca ve Goranicenin diğer Kuzeybatı İran dilllerinden ayrı olarak kendi aralarnda bir Zaza-Gorani grubu oluşturduğu tartışmalıdır ve bu yönde genel kabul görmüş bir görüş yoktur. Goranice dil bilimsel açıdan Kürtçe lehçesi olmayıp başlı başına ayrı bir dil olarak sınıflandırılmasına rağmen bazı dil bilimciler tarafından Kürt lehçesi diye kabul edilir.Ludwig, P.: HISTORY OF THE KURDISH LANGUAGE , Encyclopeadia Iranica (13. Mart 2009)

 Kaynakça 

Kategori:Doğal diller
Kategori:Kuzeybatı İran dilleri
Kategori:İran'daki diller