Bantu dilleri

Bantu dilleri, Nijer-Kongo dillerinin Sahraaltı Afrika'da konuşulan 400'den fazla dili içeren önemli bir koludur.

Lingala, Kongoca, Svahili ve Zuluca Bantu dilleri grubundandır. Aslında Bantu'yu bir dil ailesi olarak adlandırmak yanlış olur, çok farklı kurallar içeren diller de bu grubun bir üyesi olabilir. Bantu bölgede konuşulan dillere verilen genel addır. Bantu sözcüğünün ne anlama geldiği konusunda ortak kabul görmüş bir görüş olmasa da "bantu" birçok Bantu dilinde "insan" anlamına gelir.

Dilbilimsel özellikleri

Bantu dillerinin (Svahili gibi münferit istisnalar hariç) neredeyse hepsi tonlu dillerdir. Bu dillerin hepsi eklemeli dillerdir. Bu dillerde neredeyse tüm ekler ön ektir, yani ekler mesela Türkçedekinin tam zıttı şekilde kelime köklerinden önce gelir. Ayrıca Bantu dillerinde ön eklerle gösterilen isim sınıfları vardır ki bunlar Hint-Avrupa ve Sami dillerindeki isim cinsiyetlerine benzer bir şekilde bir nesnenin canlı, cansız, keskin, yuvarlak, parlak ya da düz olmalarına göre (bazen belli bir kurala uymayarak) isimleri sınıflara ayırır. Bazı Bantu dillerinde 20'den fazla isim sınıfı olabilir.

 Büyük Bantu dilleri 

Lingua franca
Svahili (Kiswahili) (350,000; tens of milyons as L2)

Angola
Güney Mbunducası (Umbundu) (4 milyon)
Kuzey Mbunducası (Kimbundu) (3 milyon)
Ovambo (Ambo) (Oshiwambo) (500,000)
Luvalece (Chiluvale) (500,000)
Çokvece (Chichokwe) (500,000)

Botsvana
Tsvanaca (Setswana) (1 milyon)
Kalangaca (Ikalanga) (150,000)

Burundi
Rundice (Kirundi)(5 milyon)

Kongo Demokratik Cumhuriyeti
Lingala (2 milyon; 7 milyon with L2 speakers)
Luba-Kasai (Tshiluba) (6.5 milyon)
Tubaca (Kituba) (4.5 milyon), Bantu kreolü
Kongoca (Kikongo) (3.5 milyon)
Luba-Katanga (Kiluba) (1.5+ milyon)
Songece (Lusonge) (1+ milyon)
Nandece (Orundandi) (1 milyon)
Tetelaca (Otetela) (800,000)
Yakaca (Iyaka) (700,000+)
Shi (700,000)
Yombece (Kiyombe) (670,000)

Ekvator Ginesi
Betice (Fangca) (300,000)
Bubece (40,000)

Kamerun
Betice (1.7 milyon: 900,000 Buluca, 600,000 Ewondo, 120,000 Fangca, 60,000 Etonca, 30,000 Bebele)
Basaa (230,000)
Dualaca (350,000)

Kenya
Kikuyuca (7 milyon)
Luhyaca (5.4 milyon)
Kambaca (4 milyon)
Meruca (Kimeru) (2.7 milyon)
Gusii (2 milyon)

Lesotho
Güney Sotocası (Sesotho) (1.8 milyon)
Zuluca (Isizulu) (300,000)

Malavi
Çevaca (Chichewa) (7 milyon)
Tumbukaca (1 milyon)
Yao (1 milyon)

Mozambik
Makhuwa (3 milyon; 5.5 milyon all Makua)
Tsongaca (Xitsonga) (1.7 milyon)
Shona (Ndau) (1.6 milyon)
Lomwe (1.5 milyon)
Sena (1.3 milyon)
Tswa (1.2 milyon)
Chuwabu (1.0 milyon)
Chopi (800,000)
Ronga (700,000)
Çevaca (Chichewa) (600,000)
Yao (Chiyao) (500,000)
Nyungwe (400,000)
Tonga (400,000)
Makonde (400,000)

Namibya
Ovambo (Ambo, Oshiwambo) (800,000, incl. Kwanyama, Ndongo, Kwambi)
Hereroca (200,000)

Kongo Cumhuriyeti
Kituba (1.2+ milyon) [Bantu kreolü]
Kongoca (Kikongo) (1.0 milyon)
Teke dilleri (500,000)
Yombece (350,000)
Suundi (120,000)
Mbosi (110,000)
Lingala (100,000)

Orta Afrika Cumhuriyeti
Mbatice (60,000)

Ruanda
Ruandaca (Kinyarwanda) (7 milyon)

Güney Afrika Cumhuriyeti
Zuluca (Isizulu) (10 milyon)
Xhosa (Isixhosa) (8 milyon)
Güney Sotocası (Sesotho) (4 milyon)
Pedi (Sepedi) (4 milyon)
Tswana (Setswana) (3.5 milyon)
Tsonga (Xitsonga) (2 milyon)
Güney Ndebele (isiNdebele) (1 milyon)
Svatice (SiSwati) (1 milyon)
Vendaca (Tshivenda) (1 milyon)

Esvatini
Svatice (SiSwati) (1 milyon)

Tanzanya
Sevahilice milli dildir
Sukuma (5.5 milyon)
Gogo (1.5 milyon)
Haya (Kihaya) (1.3 milyon)
Chaga (Kichaga) (1.2+ milyon: 600,000 Mochi, 300,000+ Machame, 300,000+ Vunjo)
Nyamwezi (1.0 milyon)
Makonde (1.0 milyon)
Ha (1.0 milyon)
Nyakyusa (800,000)
Hehe (800,000)
Luguru (700,000)
Bena (600,000)
Shambala (650,000)
Nyaturu (600,000)

Uganda
Gandaca (Luganda) (7.5 milyon)
Nkore-Kiga (3.5 milyon: 2.3 milyon Nyankore, 1.2 milyon Kiga (Chiga))
Sogaca (Lusoga) (2 milyon)
Masabaca (Lumasaba) (1.1 milyon)
Nyoro-Tooro (1.1 milyon)
Ruandaca (Kinyarwanda) (750,000)
Konjo (600,000)
Gwere (400,000)

Zambiya
Bembaca (3.3 milyon)
Tonga (1.0 milyon)
Çevaca (Chichewa) (800,000)
Lozice (Silozi) (600,000)
Lala-Bisa (600,000)
Nsengaca (550,000)
Tumbukaca (Chitumbuka) (500,000)
Lundaca (450,000)
Nyihaca (400,000+)
Mambwe (Lungu) (400,000)

Zimbabve
Şona dilleri (15.4 milyon: Karanga, Zezuru, Kalanga, Korekore, Ndau, Manyika)
Kuzey Ndebele (2 milyon)
Tonga
Vendaca