Eskidemirkapı, Göle

Eskidemirkapı, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Eskidemirkapı ile Yenidemirkapı köylerinin eski ortak adı Demir Kapı'dır. Nitekim 1573 tarihli icmal defterinde Demür Kapu ve 'nin 1885 tarihli haritasında "Damir Kapy" (Demir Kapı) olarak geçer.Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992, s. 21.  Yüksek lisans tezi 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde "Demirkapı" adı altında Demir Kapı Kürt (Демур-Капы Куртинский) ve Demir Kapı Yunan (Демур-Капы Греческий) olmak üzere iki köy kaydedilmiştir. Bu tarihte Demir Kapı Kürt olarak kaydedilen köy, bugünkü Eskidemirkapı'dır.

Demir Kapı köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli'nin sözünü ettiği yıkılmış kilise bu dönemden kalmış olmalıdır. Köyün sınırları içindeki megalit yapı kalıntıları da bu yörenin çok eski yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 146  ISBN 978-9941-0-7362-5

Demür Kapu adı altında Hicri 981 (1573/74) tarihli Osmanlı icmal defterinde üç köy kaydedilmiştir. Bunlar Demiür Kapu-i Büzürg (Büyük Demir Kapı), Demür Kapu ve Demiür Kapu-i Küçük (Küçük Demir Kapı) köyleriydi. Bu köyler Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Ardahan-i Küçük livası, Güney, Kuzey, Hoçvan ve Germücek nahiyelerinden oluşuyor ve Kuzey nahiyesi 121 köyü kapsıyordu.

Demir Kapı köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında "Demur Kapı Kürt" (Демур-Капы Куртпнск) adıyla kaydettiği bugünkü Eskidemirkapı, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Arpaşeni nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Köyde, 48'i erkek ve 45'i kadın olmak üzere 14 hanede 93 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 126 kişi, 1906 yılında 168 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271.

Göle bölgesinde 1907 yılında araştırma gezisi yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, o sırada bölgenin nüfusu hayli renkli bir hale gelmiş, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı ülkesinden Rusların egemenliğine geçen topraklara göç etmiş olan Rumlar ve Ermeniler, Müslüman Gürcülerden boşalmış olan yerlere yerleştirilmişti. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesinde bulunmuş olan Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli de 1917 yılında, adını "Tatar Demirkapı" şeklinde yazdığı köyün, Rumların yaşadığı Demirkapı köyüne bir kilometre mesafede olduğunu ve köyde Kürtlerin yaşadığını yazmıştır.

Demir Kapı Kürt köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca bu yerleşim Türkiye'ye bırakıldı.

Demir Kapı Kürt köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kürt Demir Kapu (كورت دمیر قپو) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 771-772. 1940 genel nüfus sayımında ise, Eski Demirkapı adıyla Okam nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 293 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 352. Eskidemirkapı köyünün 1965 genel nüfus sayımında nüfusu 492 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde sadece 21 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 57 km, Göle ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 221 2021 254 2020 269 2019 263 2018 262 2017 266 2016 271 2015 280 2014 284 2013 292 2012 297 2011 295 2010 303 2009 309 2008 319 2007 321 2000 354 1990 407 1985 558

 Galeri 

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 



Kategori:Göle belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti