Kayabeyi, Çıldır

Kayabeyi, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Kayabeyi köyünün eski adı Çaisi'dir. Bu yer adı Gürcüce Tsaisi'den (ცაისი) değişime uğramıştır. Gürcüce "Tsa" (ცა) kelimesi gökyüzünü, yüksek yeri ifade eder. Gürcistan'ın batı kesiminde bir köyün Megrelce Tsaişi (ცაიში) adı da benzer biçimde "Tsa" (ცა) kelimesinden türemiştir. Bu yer adı Türkçeye Çayis şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Çayis (چایس) olarak geçer. Ancak Semihaşakir köyünün eski adı olan Çayistar'ın (چایستار) bazen sadece Çayis olarak yazılmış olması, iki yer adının karıştırılmasına yol açmıştır.

Osmanlıların 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirdiği Okoşeti (ოქოშეთი), Lori (ლორი), Cocorta (ჯოჯორთა) ve Sakvelahevi (საკველახევი) köylerinin yerleşim alanları, günümüzde Kayabeyi köyünün sınırları içine yer alır. Lori ve Cocorta köylerinin eski kiliseleri olan Lori Kilisesi ile Cocorta Kilisesi'nin günümüze kalıntıları ulaşmıştır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce: ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 137-138.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Çaisi köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Cavaheti'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578'de Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Gürcü kilisesi Çaisi Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce: ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 49.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Çaisi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre Çayis, bu tarihte Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Kenarbel nahiyesine bağlıydı. Köyde 12 Hristiyan hane bulunuyordu ve bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Köyde buğday, çavdar, arpa ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

Çaisi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Çayis (چایس) olarak geçer. Hicri 1116 (1704/1705) tarihinde Ahaltsihe livasının Kenarbel nahiyesine bağlı olan köy, 69.500 akçe hasıla ile Osman adında birine zeamet olarak bırakılmıştı.

Çayis köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi (1877-1878) ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Çais (Чаисъ) olarak kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağıın Çıldır kazasına bağlı Tzkarostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde Çaisi'de, 110'u erkek ve 105'i kadın olmak üzere, 24 hanede 215 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 275, 1906'da 352 kişiye ulaşmıştır.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 115, ISBN 9786052100271.

Çaisi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Çaisi köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Çayis köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çayis (چایس) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 764. 1940 genel nüfus sayımında "Yerliçayis" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 638 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1944, s. 351. Çaisi veya Çayis  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kayabeyi olarak değiştirilmiştir. Kayabeyi köyünün nüfusu 1965 yılında 832 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 174 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.

Kayabeyi köyünde bir Gürcü kilisesi olan Çaisi Kilisesi Orta Çağ'dan kalma bir yapı olup Osmanlı döneminde camiye çevrilmiştir.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 62 km, Çıldır ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 142 2021 153 2020 161 2019 161 2018 165 2017 166 2016 167 2015 173 2014 167 2013 185 2012 192 2011 196 2010 190 2009 197 2008 199 2007 192 2000 221 1990 341 1985 591

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Çıldır belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti