Yünbüken, Hanak

Yünbüken, Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Yünbüken köyünün eski adı Çhireti veya Çihireti'dir. Gürcüce bir yer adı olan  Çhireti (ჩხირეთი), 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine  Çkiret (چكریت) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine Çihrit / Çihiret (چیخریت) şeklinde girmiştir.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762. Çhireti, büyük bir olasılıkla Gürcüce örgü şişi anlamındaki "çhiri" (ჩხირი) kelimesinden türemiştir."ჩხირი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Köyün adının 1959 yılında Yünbüken olarak değiştirilmesi bu anlamıyla ilişkili olabilir.

Çhireti köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşet ise, erken dönem Gürcü Hristiyanlığının en önemli merkezlerinden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Günümüzde tamamen yıkılmış olan Çihireti Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 18.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Çhireti köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterine göre, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı Devleti'ne vergi vermekle yükümlü hane reisleri Kazana, Elia, Potshera, İasa, Sutia, Eliazar, Basila, Vardzel gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor ve koyun besleniyordu.

Çhireti köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Çhireti, Ardahan sancağının  Ardahan kazasına bağlı bir köydü. Nüfusu, tamamı Kürt olan 32 kişiden oluşuyordu. Ne var ki 1896 ve 1906 Rus nüfus tespitlerinde Çhireti köyü yer almamıştır.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 110, ISBN 9786052100271. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Çihireti (ჩიხირეთი) köyünde kimsenin yaşamadığını, köyün harabeye döndüğünü, köyün hemen kıyısında, derenin karşı tarafında küçük bir kilisenin yıkıntılarının bulunduğunu yazmıştır.

Çhireti köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla ülkenin sınırları Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Ardahan bölgesi ve Çihireti köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Çihireti köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Ardahan kazasının Damal nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Çıhıret" şeklinde yazılmış olan  köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 107 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 355. Çihireti veya Çıhıret Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yünbüken olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yünbüken köyünün nüfusu 211 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 34 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 359.

Yünbüken'in sınırları içinde bir zamanlar var olan kilise ve kalelerin günümüze kalıntıları kalmıştır. Köyün merkezinin 1,5 kilometre kuzeyindeki köyü kilisesi tamamen yıkılmış, bugüne sadece temel taşları kalmıştır. Köyün merkezinin 1,3 kilometre güneydoğusunda, iki vadi arasında kale kalıntıları mevcuttur. Deniz seviyesinden 2.030 metre yüksekte olan ve günümüze yıkıntıları ulaşan kalenin genişliği 46 metre, uzunluğu 50 metredir. Köyün merkezinin 800 metre batısında ise bir başka kale vardır. Kale iki derenin birleştiği noktada bir tepede yer alır. Yünbüken'in merkezinin 2,9 kilometre kuzeybatısındaki kalıntılar burada başka bir kalenin daha olduğunu göstermektedir.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar - Katalog (ტაო-კლარჯეთი - ისტორიისა და კულტურის ძეგლები - კატალოგი), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 210, 385, ISBN 978-9941-478-17-8

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 33 km, Hanak ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.

Nüfus
Çihireti köyünün nüfusu 1595 tarihinde 10 Hristiyan haneden oluşuyordu. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus sayımına göre ise köyde 32 kişi yaşıyor ve nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu. 1896 yılındaki nüfus sayımında köyün adı geçmemektedir. Köyün bir nedenle boşaldığı Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli'in 1917'de verdiği bilgiden anlaşılmaktadır.

1960 Genel Nüfus Sayımı'nda Kars ilinin Hanak ilçesinde Yünbüken (Çıkırhet) adıyla kaydedilmiş olan köyün nüfusu 198 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun 95'i kadın, 103'ü erkekti. Son tespitlere göre Yünbüken köyünün nüfusu 71'i kadın, 70'i erkek olmak üzere 141 kişi düşmüştür. Altmış yıl sonra nüfusun artması yerine azalmış olması, Türkiye'nin genelindeki köyden kente göçün sonuçlarının Yünbüken köyüne de yansıdığını göstermektedir.

Yıllara göre köy nüfus verileri2024 1272023 132 2022 115 2021 123 2020 128 2019 141 2018 148 2017 128 2016 126 2015 127 2014 127 2013 120 2012 130 2011 133 2010 131 2009 148 2008 147 2007 145 2000 121 1990 255 1985 279 1980 277 1975 259 1970 258 1965 211 1960 198 1886 32

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Hanak belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti