Dirsekkaya, Çıldır

Dirsekkaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Dirsekkaya köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Zarabuk, Gürcüce kaynaklarda Zarabuki (ზარაბუქი) olarak geçer. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Zarabuk (زارابوك) şeklinde kaydedilmiştir. Ortadan kalkmış olan Zaki (ზაქი) ve Tkemlobi (ტყემლობი) köyleri ile Uğuz adlı mezranın konumlandığı yerler, bugünkü Dirsekkaya köyünün idari sınırları içinde bulunmaktadır.

Zarabuki köyü, Gürcistan'ın bir parçası olan tarihî Cavaheti bölgesinin Türkiye'de kalan bölümünde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1578 tarihli Çıldır savaşının ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.

Zarabuki köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterde Zarabuk adıyla Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu defteri yayıma hazırlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia köyün Çıldır livasına bağlı Mgeltsihe köyüne yakın olmasına karşı, Meşe nahiyesine bağlanmış olduğunu belirtmiştir. Bu deftere göre Zarabuki köyünde 11 hane (yaklaşık 55 kişi) yaşıyordu. Osmanlı Devleti'nin Hristiyan köylülerden aldığı ispenç vergisi ödemekle yükümlü hane reisleri erkekler Lomşira, Varazgul, Polada, Baduça, Hahuta, Zurab, Basila, Lomina gibi adlarla kaydedilmiştir. Bu kayıttan köy nüfusunun tamamının Hristiyan olduğu anlaşılmaktadır. Yine bu deftere göre köyde buğday ve çavdar tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Yerleşimde 1878 yılında 8 hane tespit edilmiştir.
küçükresim|upright=1.36|sağ|Zegani (Zaki) Kilisesi, 1902. Dmitri Yermakov

Zarabuki köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde "Zarabek" (زربك) şeklinde geçer. Bu sırada bu yerleşim Ardahan-i Büzürg livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Hicri 1117 (1705/1706) tarihinde hasılası 5.600 akçe olarak belirlenmiş olan köy, Yusuf adında birine tahsis edilmişti.

Zarabuki köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rus İmparatorluğu'na bırakıldı. 1886 tarihli Rus nüfus sayımında "Zarabük" (Зарабюкъ) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlı Tzkarotavi nahiyesinin (Цхороставскій мариязъ) 13 köyünden biriydi. Köydeki 23 hanede, 95'i erkek ve 87'si kadın olmak üzere, 182 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 28 kişi Kürt, 154 kişi Türk olarak kaydedilmiştir. 

Zarabuki köyü, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Ardahan ve Artvin bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da yerleşim Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt; 2. cilt, s. 41.

Zarabuki köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Zerebük (زەرەبوك) adıyla, Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 320 kişiden oluşuyordu. Zarabuk / Zerebük adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dirsekkaya olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte resmî kayıtlarda "Dirsekkaya (Zerebük)" biçiminde bir süre daha kullanılmıştır.

Dirsekkaya'nın 1 km kuzeybatısında eskiden köyün kilise olan yapının kalıntıları bulunmaktadır. Köyün 1,2 km kuzeybatısındaki bir tepenin üzerinde yığma taştan bir kalenin (38 × 26 m) kalıntıları bugüne ulaşmıştır. Kalenin içinde başka yapıların izleri mevcuttur.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 220, 400, ISBN 9789941478178.

 Coğrafya 
Dirsekkaya köyü, Ardahan il merkezine 87 km, Çıldır ilçe merkezine ise 45 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 93 2021 94 2020 103 2019 110 2018 125 2017 90 2016 105 2015 98 2014 96 2013 102 2012 92 2011 89 2010 92 2009 96 2008 104 2007 105 2000 137 1990 248 1985 447

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Çıldır belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti