Kaleönü, Posof

Kaleönü, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Kaleönü köyünün eski adı Agara'dır. Agara (აგარა) Gürcüce yaygın bir yer adıdır ve eski Gürcücede "köy", "kasaba" gibi anlamlara gelir. Türkçe kaynaklarda Agara (اكرە) ve Ağara (آغارە) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 761.

Agara, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Samtshe bölgesinde, Potshovi Vadisinde yer alan bir yerleşimdir. Erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü krallıkları yönetiminde bulunuyordu. Osmanlılar köyü, 16. yüzyılın ortasında, Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirmiştir.

Agara, Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Güney nahiyesine bağlı bir köydü. Osmanlı idaresinin Gürcüce yazılışına uygun biçimde Agara (اكرە) olarak kaydettiği köyün nüfusu 17 haneden oluşuyordu. Her hane, Osmanlı Devleti'nin Hristiyan köylülerden tahsil ettiği ispenç vergisi vermekle yükümlü kılınmıştı. Vergi vermekle yükümülü hane reislerinin çoğunluğu Revaza, Giorgi, Batata, İvane, Gogiça, Grigola, Sargis gibi Gürcü adları taşıyordu. Agara'da buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Köyün bir adet değirmeni vardı.

Agara köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Agara (اكرە) olarak geçer. Hicri 1117 (1705/1706) tarihinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 23.500 akçe olarak belirlenmiş ve bu yerleşim zeamet olarak İsmail adında birine tahsis edilmişti.

Agara, üç yüzyılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından Çarlık Rusya'sının eline geçti. Rus idaresinin de Agara (Агара) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağının (okrug) Poshov kazasında (uçastok), Tzurtzkabi nahiyesinde yer alıyordu. 1886 yılında yapılan tespite göre Agara'nın nüfusu 210 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896'da 255 kişi, 1906'da da 234 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu tespitlerde köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bu da Osmanlı döneminde Agara'nın demografik yapısının değiştiğini göstermektedir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 113, ISBN 9786052100271.

Agara, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Ardahan ve Artvin bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, "Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Agara köyü Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt; 2. cilt, s. 41.

Agara köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımıdan aynı idari konuma sahipti ve köyde 332 kişi yaşıyordu. Agara veya Ağara adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaleönü olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Kaleönü (Ağara)" biçiminde resmî kayıtlarda bir süre daha kullanılmıştır.

Kaleönü köyünde eski bir kilisenin varlığı bilinmektedir. 1888 yılında yıkık durumda olan Agara Kilisesi, daha sonra tamamen ortadan kaldırılmıştır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 228, ISBN 9789941478178. Ayrıca Gürcü gazeteci ve etnograf İvane Gvaramadze, 1882 yılında, Agara'da Şuri ve Gardamkide adlı kalelerin varlığından söz etmiştir. Ancak bugün bu kalelerin yerini tespit etmek mümkün değildir.2012-2013 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2019, s. 5  ISBN 978-9941-9639-0-2. Köyün hemen batısında ise, Kveli Kalesi yer alır.Sami Patacı, Ardahan Kale ve Kuleleri, Ardahan, 2016, s. 91  ISBN 978-605-030-254-7

 Coğrafya 
Kaleonü köyü, Ardahan il merkezine 95 km, Posof ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 85 2021 89 2020 95 2019 92 2018 94 2017 96 2016 96 2015 98 2014 107 2013 114 2012 122 2011 127 2010 140 2009 155 2008 178 2007 179 2000 284 1990 412 1985 499

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Posof belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti