Yenidemirkapı, Göle

Yenidemirkapı, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Yenidemirkapı ile Eskidemirkapı köylerinin eski adı ortak Demir Kapı'dır.  Nitekim 1573 tarihli icmal defterinde Demür Kapu ve 'nin 1885 tarihli haritasında "Damir Kapy" (Demir Kapı) olarak geçer.Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992, s. 21.  Yüksek lisans tezi Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde "Demirkapı" adı altında, Demur Kapı Yunan (Демур-Капы Греческий) ve Demur Kapı Kürt (Демур-Капы Куртинский) olmak üzere iki köy kaydedilmiştir. Demir Kapu Yunan (Demir Kapı Rum) olarak kaydedilen köy, bugünkü Yenidemirkapı'dır.

Demir Kapı köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli'nin sözünü ettiği yıkılmış kilise bu dönemden kalmış olmalıdır. Eskidemirkapı köyü sınırları içindeki megalit yapı kalıntıları da bu yörenin çok eski yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 146  ISBN 978-9941-0-7362-5

Demür Kapu adı altında Hicri 981 (1573/74) tarihli Osmanlı icmal defterinde üç köy kaydedilmiştir. Bunlar Demiür Kapu-i Büzürg (Büyük Demir Kapı), Demür Kapu ve Demiür Kapu-i Küçük (Küçük Demir Kapı) köyleriydi. Bu köyler Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Ardahan-i Küçük livası, Güney, Kuzey, Hoçvan ve Germücek nahiyelerinden oluşuyor ve Kuzey nahiyesi 121 köyü kapsıyordu.

Demir Kapı köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında "Demur Kapı Yunan" (Демур-Капы Греческий) adıyla kaydettiği bugünkü Yenidemirkapı, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı "Yunan nahiyesi"nin 13 köyünden biriydi. Köyde, 72'si erkek ve 55'i kadın olmak üzere 22 hanede 127 kişi yaşıyordu. Hem köyün hem de nahiyenin nüfusu Rumlardan oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 229 kişi, 1906 yılında 333 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271.

Göle bölgesinde 1907 yılında araştırma gezisi yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, o sırada bölgenin nüfusu hayli renkli bir hale gelmiş, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı ülkesinden Rusların egemenliğine geçen topraklara göç etmiş olan Rumlar ve Ermeniler, Müslüman Gürcülerden boşalmış olan yerlere yerleştirilmişti. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesinde bulunmuş olan Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli de 1917 yılında, adını "Demirkapı" şeklinde yazdığı köyde Rumların yaşadığını, eski bir kilisenin yıkıntılarının bulunduğunu yazmıştır.

Demir Kapı Rum köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca bu yerleşim Türkiye'ye bırakıldı.

Demir Kapı Rum köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Yeni Demir Kapu (یكی دمیر قپو) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 771-772. 1940 genel nüfus sayımında ise, Göle kazasının merkez nahiyesinde yer alıyor ve nüfusu 349 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 351. Yenidemirkapı köyünün 1965 genel nüfus sayımında nüfusu 622 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 280 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358.

Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında sözünü ettiği yıkıntı halindeki kiliseden günümüze iz kalmamıştır. Ancak bu kilise, Rumlardan önce de burada Hristiyan nüfusun yaşadığını göstermesi açısından önemlidir.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 56 km, Göle ilçe merkezine ise 12 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 171 2021 173 2020 182 2019 191 2018 198 2017 197 2016 207 2015 203 2014 216 2013 207 2012 212 2011 216 2010 234 2009 234 2008 246 2007 242 2000 248 1990 378 1985 541

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Göle belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti