Yurtbekler, Posof

Yurtbekler, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Yurtbekler köyünün eski adı Caki'dir. Bu ad Gürcüceden (ჯაყი) Türkçeye Cağ ve Cak şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Cağ (جاغ) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Cak (جاق) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762. Samtshe-Saatabago yönetici hanedanı Cakeli hanedanı adını bu köyden alır. Caki adından gelen Cakistzkali (ჯაყისწყალი) ve Cakistsihe (ჯაყისციხე) adları da Türkçede Caksu ve Cak Kalesi'ne dönüşmüştür. Ortadan kalkmış bir köy olan Heosmani'nin yerleşim alanı Yurtbekler köyünün sınırları içindedir.

Caki köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe bölgesinin Türkiye tarafında kalan bölümünde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcüce Cakistsihe olarak bilinen Cak Kalesi de bu dönemden kalmıştır.

Caki köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Poshov livasının Kuzey nahiyesinde yer alıyordu. Bu defterde, Cağisman (جاغسمان), Zeda Cağ (زده جاغ) ve Rabat-i Çağ (رباط جاغ) olmak üzere, Caki adıyla üç yerleşim yeri kaydedilmiştir. Bugünkü Yurtbekler köyünün Zeda Cağ (Yukarı Caki) olduğu anlaşılmaktadır. Bu tarihte Zeda Cağ köyünde 13 Hristiyan hane yaşıyor ve hane reisleri Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, darı tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

Caki köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Damavlia (Дамавлиа) adıyla kaydedilmiş olan Caki veya Zeda Caki, Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında boş olan köye Kürt nüfusun yerleştirildiği anlaşılmaktadır. Köyde 1896 yılında 53 kişi, 1906 yılında 48 kişi kaydedilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 114, ISBN 9786052100271.

Caki köyü, Birinci Dünya Savaşı sonlarında bölgeden Rusların çekilmesinin ardından 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükûmeti ile Sovyet Rusya arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.

Caki köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Caksu (جاقصو) adıyla tek köy olarak kaydedilmiştir. Burada bulunan akarsu ile köyün aynı adla kaydedildiği görülmektedir. Bı sırada Caki köyü Kars vilayetinin Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Caksu köyü, 1940 genel nüfus sayımında Posof kazasının Cilvana nahiyesine bağlanmıştı ve köyde 112 kişi yaşıyordu. Caki ve Cak Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Yurtbekler olarak değiştirilmiştir.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 584. Yurtbekler köyünde 1965 genel nüfus sayımında 273 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 102 kişi okuma yazma biliyordu.

Eski Caki köyüne ait tarihsel yapılardan biri, Gürcüce Cakistsihe olarak bilinen Caki Kalesi'dir. Ancak bu kale bugün Çambeli köyünün sınırları içinde yer alır. Diğer bir kale Tuya Kalesi ise, Yurtbekler köyünün 1 kilometre güneybatısında, Posof Çayı'nın sol kıyısında bir kayanın üzerinde inşa edilmiştir. Kabaca işlenmiş taşlarla inşa edilmiş olan kale, büyük ölçüde yıkılmıştır. Bir diğer tarihsel yapı ise, Cakismani Kilisesi olarak da bilinen Caki Kilisesi'dir. Gürcü tarihçi Aleksandre Proneli 1914 yılında kilisenin kesme taşlardan inşa edilmiş ve o tarihte çatısının çökmüş olduğunu yazmıştır. Proneli'nin verdiği bilgiye göre kilisede Gürcü alfabesinin Hustusri karakterleriyle Gürcüce yazıt bulunuyordu.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 74.  ISBN 978-9941-9470-8-7

 Coğrafya 
Yurtbekler köyü, Ardahan il merkezine 97 km, Posof ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 143 2021 146 2020 149 2019 144 2018 138 2017 142 2016 152 2015 160 2014 167 2013 181 2012 171 2011 177 2010 180 2009 170 2008 170 2007 158 2000 247 1990 239 1985 260

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Posof belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti