Sabaholdu, Çıldır

Sabaholdu, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Sabaholdu köyünün eski adı Kotasi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kotasi (კოტასი), Gürcüce bir kelime olup mısır koçanı, ahşap mil, ahşap kabza gibi değişik anlamlar taşıyan  "kota" (კოტა) kelimesinden türemiş olmalıdır."კოტა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  0-9535878-3-5 Bu yer adı Türkçeye "Kodas" şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kodas (كوداس/ قوداس) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 764.

Kotasi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Cavaheti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün kilisesi olan Kotasi Kilisesi bu dönemden kalmıştır.Ekvtime Takaişvili, Материалы по археологии Кавказа, собранные экспедициями Московского археологического общества : Выпуск XII veya Христианские памятники, Moskova, 1909, s. 63.

Kotasi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde Ahalkalak livasının Niyaliskur nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyde sadece 2 Hristiyan hane yaşıyordu.

Kotasi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konuma sahipti. Hicri 1132 (1719/1720) tarihinde  köyün hasılası 13.090 akçe olarak belirlenmiş ve bu yerleşim Mehmed (veled-i Abdullah) adında birine bırakılmıştı.

Kotasi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde Kotas (Котас) adıyla kaydettiği köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Tzkarostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 43'ü erkek ve 38'i kadın olmak üzere, 8 hanede yaşayan 81 kişiden oluşuyordu. Kotas köyünün nüfusu "Karapapak" olarak kaydedilmiştir. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 94, 1906'da 107 kişiye ulaşmıştır.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 115, ISBN 9786052100271.

Kotasi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Kotasi köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Kotasi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kodas" (قوداس) biçiminde yazılmıştır. Bu sırada köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kodas" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 121 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 351. Kotasi veya Kodas Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Sabaholdu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Sabaholdu köyünün nüfusu 269 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 10 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.

Sabaholdu köyünde Kotasi Kilisesi olarak bilinen bir Gürcü kilisesi bulunuyordu. Gürü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili kiliseye ait Gürcüce yazıt tespit etmiştir. Sabaholdu köyünün bugünkü sınırları içinde Samtzubi (სამწუბი) adında bir köy bulunuyordu ve bu Gürcü köyünün kilisesi olan Samtzubi Kilisesi de günümüze ulaşmıştır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce: ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 66.  ISBN 978-9941-0-7362-5

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 90 km, Çıldır ilçe merkezine ise 48 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 219 2021 229 2020 235 2019 233 2018 244 2017 232 2016 236 2015 243 2014 243 2013 250 2012 248 2011 250 2010 253 2009 274 2008 265 2007 285 2000 267 1990 327 1985 361

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Çıldır belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti