Süngülü, Posof

Süngülü, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Süngülü köyünün bilinen en eski adı Arila'dır. Gürcüce bir yer adı olan Arila (არილა) adı, bir yere vuran güneş ışını anlamındaki “arili” (არილი) kelimesinden türemiştir ve güneşli yer anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye aynı şekilde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Arila (اريله) olarak geçer.

Arila köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Arila Kalesi ve tamamen yıkılmış olan Arila Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır."ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2012-2013 წლების საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები" (2012-2013 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2019, s. 6.  ISBN 978-9941-9639-0-2"ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები (2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2021, s. 13-14.   ISBN 978-9941-9746-3-2

Arila köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı. Arila-i Ulya (Yukarı Arila) ve Arila-i Sülfa (Aşağı Arila) adıyla kaydedilen köye bağlı "Şuvaubani" ve "Beralisi" adlı mezra bulunuyordu. Aşağı ve Yukarı Arila'nın nüfusu 38 hanedan oluşuyordu. Hane reislerinin adları üzerinden yapılan tespite göre köy halkı Gürcülerden oluşuyordu. 17. yüzyılın sonunda Arila, aynı idari konuma sahipti. Köyün nüfusu zamanla azalmış, 1834 yılında 13 haneye düşmüştür.

Arila köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlşn Antlaşması uyarıca, savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Arila (Арила) adıyla kaydettiği köy, Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Sakire nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Nüfusu, 296'sı erkek ve 273'ü kadın olmak üzere, 69 hanede yaşayan 569 kişiden oluşuyordu. Köyde 1896’da 733 ve 1906’da 940 kişi tespit edilmiştir. Bu sayımlarda köy haklı Türk olarak kaydedilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 114, ISBN 978-6052100271.

Gürcü tarihçi Konstantine Martvileli, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş, Arila'nın (არილა) Gürcüce bir kelime olduğu ve köydeki 74 hanede 1.002 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır.

Arila köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Arila Türkiye'ye bırakıldı.

Arila köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Arila (آريله) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Poshov kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762. 1940 genel nüfus sayımında "Arile" adıyla kaydedilmiş olan köy Cilvana nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 1.110 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 355. Arila veya Arile Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Süngülü olarak değiştirilmiştir.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 605. 1965 genel nüfus sayımında Süngülü köyünde 1.251 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 184 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 361.

Süngülü köyünde günümüze ulaşan en önemli tarihsel yapı, Arila Kalesi’dir. Köyün 700 metre güneyinde, Çaksu denilen akarsuyun sol kıyısında, kayalık bir tepede yer alır. Küçük bir yapı olan Arila Kalesi’nin (30×10 m) duvarlarının kalınlığı bazı yerlerde iki metreyi bulmaktadır. Köyün 2,8 kilometre güneydoğusunda, yüksek bir tepenin zirvesinde yer alan megalit yapı ise, yaklaşık 300 metre uzunluğunda olup bütün tepeyi kaplamaktadır. Köydeki tarihsel yapı kalıntılarından biri, Arila Kilisesi’ne aittir. Köyün merkezindeki temel seviyesine kadar yıkılmış ve taşları evlerde ve taş duvarlarda kullanılmıştır. Köyün 2,5 kilometre doğusunda, Kontishevi Deresinin sağ kıyısında, kale olduğu tahmin edilen bir yapının daha kalıntıları tespit edilmiştir. Nitekim kalıntıların bulunduğu yer köylüler tarafından Kontishevi Kalesi (კონტისხევის ციხე) olarak adlandırılmaktadır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 404, ISBN 9789941478178."ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები (2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2021, s. 13-16.   ISBN 978-9941-9746-3-2

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 102 km, Posof ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır. Köy, ilçe merkezinin güney doğusunda, Şabanıbel Dağı'nın batı yamaçlarında, güneybatıya eğimli bir platoda kurulmuştur. Köy hudutları içinden geçen akarsular ve bunların birleştiği Arile (Süngülü) Çayı, Güneyindeki koruluğu ve köy etrafındaki meralar, çayırları ile doyumsuz bir güzellik sergilemektedir.  Damal ilçesi, Balgöze, Savaşır köyleri ve Gürcistan Devleti ile sınırdır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 431 2021 468 2020 493 2019 501 2018 512 2017 507 2016 549 2015 575 2014 598 2013 631 2012 670 2011 693 2010 703 2009 710 2008 776 2007 774 2000 834 1990 1.046 1985 1.096

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Posof belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti