Alanbaşı, Yusufeli

Alanbaşı, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Alanbaşı köyünün eski adı Kiskim veya Kiskimi'dir. Gürcüce kaynaklarda Kiskimi (კისკიმი) şeklinde geçer. 1574 tarihli Osmanlı tahrir defteri ile Osmanlı cebe defterinde (1694-1732)  Kiskim (كسكم) olarak geçer.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 99.  ISBN 978-9941-25-828-2 1854 tarihli Kiepert haritasında ise "Gisgim" biçiminde yazılmıştır. Kiskim aynı zamanda Osmanlı idaresinde bir sancağın ve Yusufeli kazasının eski adıdır.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 161, ISBN 9786055708856.

Kiskim, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün Kansasi mahallesinde yer alan ve 9. yüzyıla, Gürcü Krallığı dönemine tarihlenen Kiskimi Şapeli, Kiskim'in eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.Fahriye Bayram - Turgay Yazar, "Artvin, Erzurum, Ardahan İli ve İlçelerinde Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırması - Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırması - 2006”, 25. Araştırma Toplantısı Sonuçları, 1. Cilt, Ankara, 2008, s. 265.  ISBN 978-975-17-3315-3

Kiskim, Osmanlı idaresinin 1574'te gerçekleştirdiği tahrir sırasında Çıldır Eyaleti içinde yer alan Tortum sancağına bağlı Pertekrek nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte büyük bir yerleşim olan Kiskim'in nüfusu 256 Hristiyan haneden oluşuyordu. Günümüzde "Bağlık" veya "Hav Bağları" adıyla Kiskim köyünün bir mahallesi olan Heva bu tarihte ayrı bir köydü.

Kiskimi veya Kiskim köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Kiskim (كسكم) olarak geçer. Pertekrek livasında yer alan köyün hasılası Hicri 1124 (1712/1713) tarihinde 202.240 akçe idi ve Pektekrek ile Nisf-i Livane mirlivası Hasan Bey'e has olarak verilmişti. Hicri 1142 (1729/1730) tarihinde ise köyün hasılası 519.390 akçe olarak belirlenmiş ve has olarak Pektekrek ile Nisf-i Livane mirlivası İbrahim Bey'e bırakılmıştı.

Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 nüfus sayımında Kiskim, Kiskim sancağının köylerinden biriydi ve "Nefs-i Kiskim"
adıyla kaydedilmiş olan köyde 117 hanede 297 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun 594 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Kiskim sancağı ise, 21 köyü kapsıyordu ve 1.173 hanede 3.116 erkek tespit edilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Kiskim sancağının nüfusunun yaklaşık 6.232 kişiden oluştuğu söylenebilir.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 100.  ISBN 978-9941-25-828-2

Kiskim köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Keskim / Kiskim (كسكیم) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kıskim" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 812 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 170. Kiskşm veya Keskim Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Alanbaşı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Alanbaşı köyünün nüfusu 998 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 515 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 90.

Alanbaşı köyünde iki kilise ile iki kale kalıntısı ve bir mağara bulunmaktadır. İki kiliseden biri olan Kiskimi Şapeli, 9. yüzyıldan kalmış olmasına karşın günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Köyün 1 km güneyinde, halkın “Ançirtik” olarak adlandırdığı yerdik kilise, tek nefli küçük bir yapıdır. Kaba yontulmuş taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiş olan yapının kuzeybatı kısmı günümüze ulaşmıştır. Köydeki iki kaleden biri olan Kiskimi Kalesi'nin konumu ve büyüklüğü açısından Orta Çağ'da daha çok gözetleme işlevi gördüğü tahmin edilmektedir. Diğer kale yerleşmenin dışındaki bir sırtta yer alır. Kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiştir. Günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 2 metreyi bulur. Köylüler bu yapıyı kilise olarak nitelemektedir.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017, s. 85-87  ISBN 978-9941-9470-8-7Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 206-207.  ISBN 978-9941-25-828-2

Coğrafya
Alanbaşı, Artvin il merkezine 144 km, Yusufeli ilçe merkezine 39 uzaklıktadır.

 Nüfus 

Yıllara göre köy nüfus verileri 2021 402 2020 405 2019 396 2018 400 2017 391 2016 416 2015 438 2014 434 2013 454 2012 446 2011 465 2010 441 2009 427 2008 427 2007 390 2000 629 1990 783 1985 949

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Yusufeli belde ve köyleri