Gündoğan, Ardeşen

Gündoğan (Lazca: Mut'afi-Muttafi), Rize ilinin Ardeşen ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Gündoğan köyünün eski adı Mutafi’dir.Nikolay Marr, Lazistan'a Yolculuk (Çeviri: Yulva Muhurcişi), İstanbul, 2016, s. 74, ISBN 9786055753634.İrfan Aleksiva - İsmail Bucaklişi, Svacoxo - Laz Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2009, s. 136, ISBN  978-605-89094-0-3 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Mutafi  (مطافی) şeklinde yazılmıştır.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 372, ISBN 9789157871117

Mutafi köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua,  Tiflis, 2006, s. 22.  ISBN 99940-61-43-7

Mutafi köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Nüfusu, 29 hanede yaşayan 70 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 47 koyun, 32 keçi, 65 inek ve 9 öküz tespit edilmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 373, ISBN 9789157871117.

Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında Mutadi şeklinde not ettiği yerleşimi, Fırtına Deresi'nin yukarı kesimindeki köyler arasında saymıştır.Nikolay Marr, Lazistan'a Yolculuk (Çeviri: Yulva Muhurcişi), İstanbul, 2016, s. 73, ISBN 9786055753634. Mutafi köyü Birinci Dünya Savaşı’nda Rusların eline geçmiştir. Marr’dan yedi yıl sonra, 1917 yılında, Rus idaresi sırasında, Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce ve Rusça Mutafi (მუტაჶი ve Мутафи) şeklinde not etmiş, köydeki 65 hanede 325 kişinin yaşadığını belirtmiştir.

Mutafi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Atina kazasının Ardeşen nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Mutafi" şeklinde yazılmış olan yerleşim, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 470 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Atina kazasının adı Pazar olarak değiştirilmişti.[ http://www.mku.edu.tr/files/200-0cfb0f06-28b5-4acf-9ed8-138ec43c4d95.pdf  1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 287.] Mutafi Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Gündoğan olarak değiştirilmiştir.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 729. 1965 genel nüfus sayımında Gündoğan köyünün nüfusu 710 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 216 kişi okuma yazma biliyordu.

Köyde, Dedemin Evi adlı bir etnograf müzesi bulunmaktadır. Kurulduğu dönemde sadece marangoz Faik Kuleci'nin eşyalarının sergilendiği müze koleksiyonuna, 15 yıllık süre içerisinde yöresel ahşap ürünler, bakır kaplar, silahalar, kenevir ipliği tezgâhı ve Çanakkale Savaşı'na ait tarihi kalıntılar da eklenmiştir. 250 yıllık olan tarihsel Laz evinde hizmet veren müze, günümüzde Faik Kuleci'nin torunu tarafından işletilmektedir.

 Coğrafya 
Köy; Rize il merkezine 60 km, Ardeşen ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır. Köyde Çuburdi Dağı ve Ç̌ubri Didi mevki bulunmaktadır. Ç̌ubri Didi, Lazcada "büyük kestane" anlamına gelmektedir. Köyde Zumadi ve Berha Mahallesi bulunmaktadır.

 Nüfus  
Köyde hane sayısı 2016 itibarıyla 284'tür. Köyün nüfusuyla ilgili var olan en eski belge 1876 yılına ait Osmanlının Trabzon Vilayet Salnamesi'nde Atina'na (Pazar ilçesi) Ardeşen köylerinin hane, nüfus, vergi ve hayvan miktarlarını gösteren defterinde geçen kayıtlarda Muttafi köyünde 29 hanede 80 (Erkek) Nüfus olduğu belirtilmektedir. 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 178  2021 160  2020 151  2019 125 2018 616 2017 299 2016 324 2015315 2014 347 2013 471 2012 253 2011 276 2010 350 2009 351 2008 611 2007 116 2000 178 1990 676 1985 812 1950 598 1935 4701876Ardeşen Nüfus Kütüğü (1842 - Ardeşen Sülaleleri) kitabından alınmıştır80 + ?1876 Tarihli Osmanlı Trabzon Vilayet Salnamesi'nde Ardeşen Gündoğan-Muttafi köyünün nüfus bilgileri yer almaktadır o dönemdeki sayımlarda kadınlar sayıma dahil edilmediğinden o tarihteki kadın nüfusu bilinememektedir

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Kategori:Ardeşen belde ve köyleri
Kategori:Kolhis
Kategori:Lazistan