Bağlıca, Ardanuç

Bağlıca, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Bağlıca köyünün en eski adı Çidili veya Çedila'dır. Çedila (ჭედილა) veya Çidili (ჭიდილი), Türkçede Çedila ve Çidil biçimlerini almıştır. Nitekim Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Çedila (چدلا) ve 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çidil (چدیل) şeklinde geçer.Faruk Taşkın - Ali İrfan Kaya, Ardanuç Nüfus Defterleri (1835), Ankara, 2018, s. 224, ISBN 978-605-288-814-8 Ancak Gürcücedeki “ç'” (ჭ) sesi Osmanlıcadaki “ç” (چ) sesinden farklıdır. 1886 tarihli nüfus sayımında Rus idaresi de köyü Çidil (Чидил) olarak kaydetmişlerdir.

Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan Çedila'nın kuruluş tarihine ilişkin kesin bilgi yoktur. Ancak erken Orta Çağ'da, Gürcü Krallığı döneminde köyde inşa edilmiş manastırlardan hareketle buranın en geç 9. yüzyıldan itibaren yerleşim yeri olduğu söylenebilir.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 20, 45, ISBN 9789941478178. Gürcü Krallığı döneminde, 1080 yılında Büyük Selçuklular tarafından istila edilen Çedila ve çevresi, 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Gürcü prensliği Samtshe-Saatabago sınırları içinde yer alıyordu. Osmanlılar 16. yüzyılın sonlarında bu prensliğin topraklarını tamamen ele geçirmiştir.

Osmanlı idaresinin 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vialyet-i Gürcistan adlı mufassal defterinde "Çıldır" şeklinde kaydedilen köyün Çedila olduğu tahmin edilmektedir. Gürcüce "kuzey" anlamındaki "Çrdili"den (ჩრდილი) gelen Çıldır adı zaman içinde Çidil ve Çedila'ya dönüşmüş olabilir. Bu deftere göre köyün nüfusu 31 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterine göre ise, köyün nüfusu 20 haneye düşmüş ve 8 hane Müslüman olmuştu.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 35  ISBN 978-9941-0-8969-5

Çedila köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterine göre, Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı. Hicri 1121 (1709/1710) tarihinde köyün geliri Osman adında birine tahsis edilmişti ve toplam vergi 2.500 akçeden oluşuyordu.

Uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalan Çedila, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusya İmparatorluğu'nun eline geçti. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Çedila'da 50 hanede 325 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu.Mirian Hoşitaşvili, “Artvin kenti ile çevresinde etnik Gürcülerin meskun yerlerin tarihsel demografik sorunları” (Gürcüce), Sakartvelos Biblioteka dergisi, sayı: 2 (63), sayfa 36-40, 2016, ISSN 1512-0880. Çedila Rus kayıtlarına göre 1910 yılında Artvin sancağının (okrug) Ardanuç kazasına (uçastok) bağlı bir köydü.Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 51, ISBN 9789941485244.

I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Çedila bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Artvin ile Ardahan bölgeleri ve geçici olarak da Batum'u fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla Çedila'nın da içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.

Çedila köyünde 1922 tarihli nüfus cetveline göre 87 hanede 458 kişi yaşıyordu.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 95, ISBN 9786055708856. 1926 tarihli nüfus tahririne göre ise, Artvin merkez kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinde yer alan köyün nüfusu 87 hanede yaşayan 499 kişiden oluşuyordu.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 141, ISBN 9789944197526.

[[Dosya:წყაროსთავის I ოთხთავი.png|küçükresim|upright=1.36|sağ|Çedila köyündeki Tskarostavi Manastırı'nda yazıya geçirilmiş olan Gürcüce Tskarostavi İncili'''nde Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'nın minyatürleri.]]
Çedila, Klarceti bölgesinin en önemli dinsel merkezlerinden biriydi. Buradaki en önemli dinsel kurumlarından biri Baretelta Manastırı'dır. Sadece Grigol Hantsteli’nin Yaşamı'' adlı elyazmasında söz edilen manastır yaklaşık 830-840'larda inşa edilmiştir. 1080'de, Selçuklu istilası sırasında Klarceti'deki bütün manastırları yakılmış ve bu olaydan sonra Baretelta Manastırı'nda dinsel faaliyetlerin tamamen durmuş olma ihtimali vardır. Manastırın kurulu olduğu yerde günümüze hiçbir şey kalmamıştır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 20, ISBN 9789941478178.

Köyün merkezinin 1,7 km kuzeybatısında bir derenin sağ kıyısında yer alan kale, Çedila'daki diğer tarihsel yapıdır. Kale, ulaşılması son derece zor bir kayalık yerde yer alır. Köylüler tarafından Kahaber Kalesi olarak adlandırılan kalenin bir de gözlem kulesi vardır. Kalenin tarihsel Klarceti ve Şavşeti bölgelerinin sınırında bulunduğuna dair görüşler vardır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 397, ISBN 9789941478178. Nikolay Marr'ın 1904 yılında Çedila ile Tzkarostavi arasında, İmerhevi Deresi üzerinde şeklinde tarif ettiği Çedila Köprüsü sonradan yıkılmıştır.

Çedila, Ardanuç ilçesinde, Gürcü Kolu olarak adlandırılan bölgede Gürcü dilinin konuşulduğu son köylerden biri olarak bilinir.

Coğrafya
Bağlıca köyü, Artvin il merkezine 50 km, Ardanuç ilçe merkezine 45 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2021  166 2020  166 2019  181 2018  216 2017  167 2016  168 2015  193 2014  214 2013  237 2012  194 2011  218 2010  234 2009  250 2008  260 2007  213 2000 307 1990 468 1985 794 1922 458 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ardanuç belde ve köyleri
Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Gürcü Kolu