Yolağzı, Ardanuç

Yolağzı, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Yolağzı köyünün eski adı Kontromi'dir.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 187  ISBN 978-9941-9123-9-9 Kontromi (კონტრომი), Osmanlı cebe defteride (1694-1732) Kondrom (قوندروم) ve Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli Osmanlıca bir yayında Kontrom (قونتروم) olarak geçer. 

Kontromi, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan Klarceti'nin köylerinden biridir. Köyün bulunduğu Artanuci bölgesini Osmanlılar 1551 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. 

Osmanlı idaresinin hemen ardından Ardanuç livası kuruldu ve yaklaşık olarak bugünkü Ardanuç ilçesi toprakları Ardanuç nahiyesi olarak bu livaya bağlandı. Kontromi de bu nahiyenin 58 köyünden biriydi. Ancak Ardanuç nahiyesinde 1574'te 8 köy, 1595'te de 11 köy boş olarak kaydedilmiştir. Ardanuç nahiyesinin küçük köylerinden biri olan Kontromi'de 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan ile 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterlerine göre 7 hane yaşıyordu. İki defterde de nüfusun tamamı Hristiyanlardan oluşuyordu. Kontromi köyü halkının bu tarihlerden sonra Müslüman olduğu bu kayıtlardan da anlaşılmaktadır.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 35  ISBN 978-9941-0-8969-5

Kontromi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Kondrom (قوندروم) şeklinde geçer. Bu defterde de aynı idari konuma sahip olan köyün Hicri 1135 (1722/1723) tarihinde hasılası 4.500 akçe idi ve burası İshak adında birine verilmişti.

Osmanlı idaresinin 1835 yılında askere alma ve vergi toplama amacıyla yaptığı erkek nüfusu tespitinde Kontromi'de 13 hanede 43 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Kontromi'nin toplam nüfusunun 86 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 38  ISBN 978-9941-0-8969-5

Kontromi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Kontorm (Контромъ) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına (uçastok) bağlı Karsnia nahiyesinin beş köyünden biriydi. Nüfusu, 61'i kadın ve 63'ü erkek olmak üzere, 18 hanede yaşayan 124 kişiden oluşuyordu. Hem Kontromi köyünün hem de Karsnia nahiyesinin nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Nitekim Kontromi'de Çançkari (ჩანჩქარი), Patarakana (პატარაყანა), Çiçoçala (ჭიჭოჭალა), Tilebikana (თილებიყანა), Nakorevi (ნაყორევი), Laşe (ლაშე), Saburte (საბურთე), Nahalhevi (ნახალხევი), Sindisgomi (სინდისგომი), Serikana (სერიყანა) gibi yer adları da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.

Kontromi, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rus idaresinin sona ermesinden bir süre sonra, bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti, Artvin ve Ardahan bölgelerini boşaltması için Gürcistan hükûmetine ültimatom verdi. Gürcistan hükûmetinin bu iki bölgeden çekilmesi üzerine Kontromi köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca da köy Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt, II. cilt s. 41.

Kontromi, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında, "Kontrom" adıyla bu livanın merkez kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin bir köyüydü. Nüfusu 17 hanede yaşayan 93 kişiden oluşuyordu. Bir Gürcü köyü olan Kontromi'nin nüfusunun tamamı bu tespitte "Türk" olarak yazılmıştır. Kontromi / Kontorm Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında "Yolağzı" olarak değiştirildi.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927), s. 141, ISBN 978-9944-197-52-6. Yaylacık köyü, 1935 genel nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 132 kişiden oluşuyordu. Gürcü Kolu köylerinden biri sayılan Yolağzı köyünde 1965 genel nüfus sayımında 203 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 99 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1965, s. 87.

Kontromi, Ardanuç ilçesinde, Gürcü Kolu olarak adlandırılan bölgede Gürcü dilinin konuşulduğu son köylerden biri olarak bilinir.

 Coğrafya 
Yolağzı köyü, Artvin il merkezine 80 km, Ardanuç ilçe merkezine 38 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2021  43 2020  41 2019  45 2018  42 2017  37 2016  32 2015  27 2014  35 2013  36 2012  33 2011  27 2010  27 2009  28 2008  30 2007  29 2000 52 1990 115 1985 139 1922 95 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ardanuç belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Gürcü Kolu