Kireçli, Şavşat

Kireçli, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Kireçli köyünün eski adı Kvatetrisi’dir. Gürcüce bir yer adı olan Kvatetrisi (ქვათეთრისი), taş anlamındaki "kva" (ქვა) ile beyaz anlamındaki "tetri" (თეთრი) kelimelerinden oluşur ve "ak taş" anlamına gelir."ქვა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"თეთრი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Bu yer adı Türkçeye benzer şekilde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Kvatetris (كواتتریس) olarak geçer.Ecem Kutlu, Şavşat Nüfus Defteri (1835) - Transkripsiyon ve Değerlendirme, Artvin, 2020, s. 164.  Yüksek lisans tezi Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli Osmanlıca kaynakta ise köyün adı Kvatetris veya Kotetris (كوتەتریس) şeklinde yazılmıştır.

Kvatetrisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Şavşeti bölgesinde Osmanlı idaresi tarafından kurulan Şavşat sancağının 1554 tarihindeki sancak beyi de önceden Gürcü tavadi  olan İosebiti idi.Şavşeti (შავშეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikidze, Cemal Karalidze, Batum, 2011, s. 16.  ISBN 978-9941-407-11-6. Kvatetrisi Kalesi ile ortadan kalkmış olan Kvatetrisi Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 51.  ISBN 978-9941-9123-9-9

Kvatetrisi köyü, 1835 tarihli Osmanlı Müslim nüfus defterine göre Çıldır Eyaleti'ne bağlı Şavşat sancağının köylerden biriydi. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 29 hanede 98 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 196 kişiden oluştuğu söylenebilir.Ecem Kutlu, Şavşat Nüfus Defteri (1835) - Transkripsiyon ve Değerlendirme, Artvin, 2020, s. 18, 52-55.  Yüksek lisans tezi

Kvatetrisi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Kvatetris (Кватетрис) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının  Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Okrobageti nahiyesinin 5 köyünden biriydi. Nüfusu, 172'si erkek ve 141'i kadın olmak üzere, 50 hanede yaşayan 319 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Kvatetrisi köyüne bağlı olan  "Cami-meglesi"nde (Cami mahallesi) 14 hane, "Koşliet" (Koşlieti) mahallesinde 5 hane, “Mazman-ogli” (Mazmanidze) mahallesinde 12 hane ve “Saki-ogli” (Sakidze) mahallesinde 10 hane bulunuyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte Kvatetrisi adının yanı sıra, köyde Ortvali (ორთვალი), Ağmadağma (აღმადაღმა), Çamikara (ჩამიყარა), Koçliti (კოჩლითი), Muhovla (მუხოვლა), Vakebuhi (ვაკებუხი) ve Zurabuli (ზურაბული) gibi günümüze ulaşan mevki adları da Gürcücedir.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 191.  ISBN 978-9941-9123-9-9

Kvatetrisi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Kvatetrisi köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Kvatetrisi, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, 276'sı kadın ve 320'si erkek olmak üzere 102 hanede yaşayan 596 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu bu sırada da "Türk" olarak kaydedilmiştir. Kvatetrisi veya Kötetris Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Kireçli olarak değiştirilmiştir. Kireçli, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasına bağlı Merya nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 943 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 169. 1965 yılına gelindiğinde köyün nüfusu 1.422 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 557 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 89.

Kvatetrisi Kalesi, köyün Cami mahallesinin batısında yer alır. Ayakta duran silindirik kulenin kuzeybatı ve batı tarafında kalenin duvarlarından bazı bölümler kalmıştır. Eskikale köyündeki Tzepta Kalesi'ni gören Kvatetrisi Kalesi, Şavşeti-Klarceti savunma sisteminin bir parçasıydı.

 Coğrafya 
Köy; Artvin il merkezine 79 km, Şavşat ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2021 333 2020 336 2019 340 2018 338 2017 308 2016 329 2015 341 2014 206 2013 321 2012 332 2011 356 2010 353 2009 372 2008 378 2007 382 2000 628 1990 960 1985 1.201

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şavşat belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti