Geçitli, Ardanuç

Geçitli, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Geçitli köyünün eski adı Heva'dır. Gürcüce bir yer adı olan Heva (ხევა), vadi, dere anlamındaki "hevi" (ხევი) kelimesinden gelir."ხევი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Nitekim köyün adı 1925 yılında Gürcüce anlamına uygun biçimde Geçitli olarak değiştirilmiştir.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 136, ISBN 978-605-5708-85-6. Bu yer adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli Osmanlıca kitapta da Heva (خەوا) şeklinde girmiştir.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 38.  ISBN 978-9941-0-8969-5

Heva köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyünü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit kalıntılar buranın çok eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 76.  ISBN 978-9941-9123-9-9

Heva köyü, Osmanlı idaresinin kurduğu Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde "Hevi" şeklinde kaydedilmiş olan köy 12 haneden oluşuyordu. Bu tarihte 6 hane Müslüman olmuş, 6 hane ise Hristiyan kalmıştı. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterinde ise köy boşalmış olarak kaydedilmiştir.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 36, 38.  ISBN 978-9941-0-8969-5 Hevi adlı yerleşimin Longothevi olması ihtimali de vardır.

Heva köyü, Osmanlı idaresinin vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus defterinde Hive (خیوە) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada Çıldır Eyaleti'nin Ardanuç livasının bağlı olan köyde 45 hane ve 138 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 276 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu nüfusun tamamı "Müslim" olarak kaydedilmiştir.Faruk Taşkın - Ali İrfan Kaya, Ardanuç Nüfus Defterleri (1835), Ankara, 2018, s. 164-168, ISBN 978-605-288-814-8

Heva köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihli nüfus tespitinde Rus idaresinin Heva (Хева) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı Longothevi nahiyesinin 7 köyünden biriydi. Nüfusu, 87'si erkek ve 80'i kadın olmak üzere, 24 hanede yaşayan 167 kişiden oluşuyordu. Bir hane hariç bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bir hanede ise, 5'i erkek ve 3'ü kadın olmak üzere 8 Ermeni yaşıyordu.

Heva köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Artvin bölgesi ve Heva köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Heva köyü, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Heva" adıyla Artvin livasının Ardanuç nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 9 hanede yaşayan 28 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır. Heva Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Geçitli olarak değiştirilmiştir. Geçitli köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin merkez kazasının Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 166. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 533 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 235 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 86.

Geçitli köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı, halkın "Şeytan Kale" dediği megalit kalıntıdır. Bu yapı kalıntısı, öyün merkezinin 500 metre kuzeyinde, bir dere kıyısında kayalık bir tepede yer alır. Dikdörtgen planlı muhtemelen eski bir kale (27,0×20,0 m) olan yapı tamamen yıkılmış, kuzey duvarının bugüne ulaşan kısmının yüksekliği 2 metreyi bulur. Kalenin eski çağlarda Ardahan'dan Ardanuç'a giden yolu koruma işlevi bulunuyordu.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar - Katalog (ტაო-კლარჯეთი - ისტორიისა და კულტურის ძეგლები - კატალოგი), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 304, ISBN 978-9941-478-17-8

 Coğrafya 
Geçitli köyü, Artvin il merkezine 65 km, Ardanuç ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2021  217 2020  221 2019  214 2018  217 2017  217 2016  216 2015  195 2014  209 2013  209 2012  185 2011  198 2010  188 2009  198 2008  211 2007  224 2000 287 1990 400 1985 395

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ardanuç belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti