Esence, Mudanya

Esence (halk arasında bilinen adıyla Eşkel), Bursa ilinin Mudanya ilçesine bağlı bir mahalledir.

 Tarihçe 
 Kuruluş ve Köken 
Esence'nin eski adı Osmanlı kayıtlarında Eşkel ve Eşkel-i Kebir (Büyük Eşkel) olarak geçmektedir. Yerleşimin tarihi Antik Çağ'a kadar uzanmakta olup, sahil kesiminde antik Daskyleion (Daskylium) kentinin liman kalıntılarının bulunduğu düşünülmektedir.

 Osmanlı Dönemi ve Vakıf Statüsü 
Osmanlı döneminde köy, Bursa'nın önemli manevi şahsiyetlerinden Emir Sultan Vakfı'na bağlı bir yerleşim yeri statüsündedir. Fatih Sultan Mehmed döneminde (1470) düzenlenen vakfiyede, köyün statüsü ve sınırları şu şekilde tanımlanmıştır:

Bu kayıt, köyün 1429 yılından (Emir Sultan'ın vefatından) önce Osmanlı idaresinde ve vakıf statüsünde olduğunu göstermektedir.

 Nüfus Yapısı 
1670 yılına ait cizye kayıtlarında "Büyük Eşkel" (Eşkel-i Kebir) adıyla geçen köyde 110 adet cizye mükellefi kaydedilmiştir. Aynı dönemde vakfa bağlı diğer köylerden Sedbaşı'nda 38, Susığırlığı'nda 10 mükellef bulunması, Eşkel'in vakıf gelirleri içindeki gayrimüslim nüfus yoğunluğu bakımından en önemli merkezlerden biri olduğuna işaret eder.Aysemin Çanak, Emir Sultan ve Vakıfları, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Nevşehir 2018, s. 83.

17. yüzyıl başlarında (1617-1618) köy ahalisinin tamamı gayrimüslim (zimmi) olarak kaydedilmişken,T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon Kodu: İE.EV.., Dosya No: 1, Gömlek No: 112, Tarih: H-29-11-1026. Konu: Bursa Kadısı Razi Efendi'den ziyade-i cizye cemine memur Mustafa Bey'e, Emir Sultan evkafından Eşkel-i Kebir karyesi zimmileri hakkında yapılacak muameleyi mübeyyin tahrirat. 1700 tarihli belgelerde köyde bir "Muslu Ağa Camii"nin varlığından bahsedilmesi, zamanla bölgeye Müslüman nüfusun da yerleştiğini ve demografik yapının değişmeye başladığını göstermektedir.T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon Kodu: İE.EV.., Dosya No: 32, Gömlek No: 3745, Tarih: H-29-07-1112. Konu: Kite kazasının Eşkel-i Kebir karyesinde vaki Muslu Ağa Camii hitabetinin tevcihi istizanını ve balasında hatt-ı hümayunu havi telhis.

 Cumhuriyet Dönemi 
Kurtuluş Savaşı sonrası gerçekleşen Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi (1923-1924) ile köydeki Rum nüfus Yunanistan'a göç etmiş, yerlerine ağırlıklı olarak Selanik, Drama ve Girit bölgelerinden gelen mübadiller yerleştirilmiştir. İlerleyen yıllarda yerleşimin adı, bölgenin karakteristik rüzgarına atfen "Esence" olarak değiştirilse de, halk arasında tarihi ismi olan "Eşkel" kullanımı yaygındır.

 Coğrafya ve İklim 
Bursa il merkezine 54 km, Mudanya ilçesine 24 km uzaklıktadır. Marmara Denizi kıyısında yer alan yerleşim; batısında Karacabey boğazı, doğusunda Trilye ve güneyinde Bursa ovasına hakim tepelerle çevrilidir. Köyün sahil şeridi doğal bir kumsala sahiptir.

İklimi Marmara iklimi etkisi altındadır; yazlar sıcak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Açık denize bakan konumu nedeniyle yılın büyük bölümünde rüzgarlıdır.

 Ekonomi 
Köyün ekonomisi tarihsel olarak güçlü bir tarımsal üretime dayanır.

 Tarihsel Tahıl Üretimi 
1470 tarihli vakıf kayıtlarına göre Eşkel, Emir Sultan Vakfı'nın en önemli tahıl üretim merkezlerinden biridir. O dönemde köydeki vakıf görevlisine (Cabi) maaş olarak yılda 4 müdd ve 16 kile buğday ile 4 müdd arpa ödenmekteydi.

Dönemin ölçü birimlerine göre yapılan hesaplamalar, köyün üretim kapasitesini ortaya koymaktadır:
 Ölçü Birimleri: 1 müdd yaklaşık 513 kg, 1 kile ise yaklaşık 25 kg buğdaya denk gelmektedir.Aysemin Çanak, a.g.e., s. 61 (Walter Hinz ve Halil Sahillioğlu hesaplamalarına göre: 1 müdd = 20 kile, 1 kile buğday = ~25,656 kg).
 Üretim Hacmi: Sadece vergi tahsildarına ödenen yıllık payın yaklaşık 2.450 kg buğday ve 1.780 kg arpa civarında olması, Eşkel'in 15. yüzyılda yüksek bir hububat rekoltesine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.Aysemin Çanak, a.g.e., s. 66.

 Günümüz Ekonomisi 
Günümüzde ekonomi zeytincilik, bağcılık, soğan, kavun ve karpuz yetiştiriciliğine dayanmaktadır. Ayrıca sahil şeridinde bulunması nedeniyle yaz turizmi ve ikinci konut (yazlık) yerleşimi köy ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2023 1041 2018 961 2013 1022 2000 2210   1997 2232  

Kaynakça

Kategori:Mudanya'nın mahalleleri