Ünlü düşmesi

Ünlü düşmesi, Türkçede görülen bir ses olayıdır. Genellikle ikinci hecesinde dar bir ünlü (ı, i, u, ü) bulunan sözcüklerde görülür ancak istisnaları mevcuttur.

 İki heceli sözcüklerde 
İki heceli bazı sözcükler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlü düşer:

 yalın-ız = yalnız (aradaki ı harfi düşmüştür)
 burun-um = burnum (aradaki u harfi düşmüştür)
 boyun-um = boynum (aradaki u harfi düşmüştür)
 omuz-um = omzum (aradaki u harfi düşmüştür)
 ağız-ım = ağzım (aradaki ı harfi düşmüştür)
 alın-ım = alnım (aradaki ı harfi düşmüştür)
 karın-ım = karnım (aradaki ı harfi düşmüştür)
 isim-im = ismim (aradaki i harfi düşmüştür)
 fikir-imiz = fikrimiz (aradaki i harfi düşmüştür)
 keşif-im = keşfim (aradaki i harfi düşmüştür) 
 beyin-in = beynin (aradaki i harfi düşmüştür)
 resim-in = resmin (aradaki i harfi düşmüştür)
 devir = devri (burada sadece harf yerinin değişmesi olmuştur)

ÖNEMLİ: Bu sözcükler bir ikileme oluşturduğunda ünlü düşmesi görülmez:Ünlü Düşmesi Türk Dil Kurumu

 burun buruna, omuz omuza, devirden devire, ağızdan ağıza

Bunun haricinde birleşik isim oluşturan bazı isimlerde de ünlü düşmesi görülür:
 kahve-altı = kahvaltı (aradaki e harfi düşmüştür)
 ne-için = niçin (aradaki e harfi düşmüştür)
 ne-asıl = nasıl (aradaki e harfi düşmüştür)
 sütlü-aş = sütlaç (aradaki ü harfi düşmüştür)
 güllü-aş = güllaç (aradaki ü harfi düşmüştür)
 cuma-ertesi = cumartesi (aradaki e harfi düşmüştür)
 pazar-ertesi = pazartesi (aradaki e harfi düşmüştür)

 İsimden oluşturulan fiillerde 
Bazı isimlerin, ünlü ile başlayan yapım ekleri veya yardımcı fiiller alarak, fiil gövdesi haline gelmeleri sonucunda oluşur

 meyil+etmek > meyletmek
 sabır+etmek > sabretmek
 seyir+etmek > seyretmek
 küfür+etmek > küfretmek
 emir+etmek > emretmek
 şükür+etmek > şükretmek
 hapis+olmak > hapsolmak
 kayıp+olmak > kaybolmak
 kahır+olmak > kahrolmak
 sarı-armak > sararmak
 koku-lamak > koklamak
 yumurta-lamak > yumurtlamak
 ileri-lemek > ilerlemek
 oyun-amak > oynamak
 sızı-lamak > sızlamak

 Fiilden oluşturulan isimlerde 
Fiil köklerinden yapım ekleri ile isme dönüşen bazı sözcüklerde görülür:

 uyumak > uyku (u düşmüştür)
 kıvırmak > kıvrım (ı düşmüştür)
 devirmek > devrim (i düşmüştür)
 çevirmek > çevre (i düşmüştür)
 kavuşmak > kavşak (u düşmüştür)
 buyurmak > buyruk (u düşmüştür)

 Belirtisiz ad tamlamasıyla oluşturulan yer adlarında 
 Kadıköyü > Kadıköy
 Tekirdağı > Tekirdağ
 Elmadağı > Elmadağ
 Güniz Sokağı > Güniz Sokak

 Yaygın hatalar 

Aşağı, yukarı, içeri, dışarı, bura, şura, ora, ileri gibi sözcükler herhangi bir ek aldığında sonlarındaki ünlüler konuşma dilinde düşme eğilimi gösterse bile (yukarıda yerine yukarda, içeride yerine içerde vs.); yazılışta ünlü düşmesi görülmez:
 aşağıda, yukarıdan, içeride, dışarıda, buradan, şurada, orada, ileride

 Kaynakça 

Kategori:Türkçe dilbilgisi