Yukarımaden

Yukarımaden, Artvin ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Yukarımaden ve Aşağımaden köylerinin eski adı Hodi'dir. Gürcistan'da günümüzde de bu adı taşıyan köyün varlığı, Hodi'nin (ხოდი) tarihsel Gürcü coğrafyasına özgü bir yer adı olduğunu göstermektedir. Bu yer adı Türkçeye Hod şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli kaynakta Hod (خود) olarak geçer.Buket Şahin, 1835 tarihli Çıldır Eyaletine Bağlı Livane-i Ulya Sancağı 2768 numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 328.  Yüksek lisans teziMuvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 114.

Eski dönemde tek bir köy olan Hodi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki önemli tarihsel yapı olan Hodi Kalesi ve ortadan kalkmış olan köy kilisesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 107  ISBN 978-9941-9123-9-92016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 156.  ISBN 978-9941-9470-8-7

Hodi köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 225 hane ve 575 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Hodi köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 1.150 kişiden oluştuğu söylenebilir. Hodi köyü, Parhali köyünden sonra Livana-i Ulya sancağının ikinci kalabalık köyüydü.Buket Şahin, 1835 tarihli Çıldır Eyaletine Bağlı Livane-i Ulya Sancağı 2768 numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 29, 102-120.  Yüksek lisans tezi Köyün nüfusunun Gürcülerden oluştuğu 1886 Rus nüfus tespitinden anlaşılmaktadır.

Hodi köyü, 1869 yılından itibaren Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Livana kazasına bağlıydı. Bu yerleşim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde iki ayrı köy olarak kaydedilmiştir. "Hod-i Ulya" (خود علیا) şeklinde yazılmış olan Yukarımaden köyünün nüfusu 185 hanede yaşayan 646 kişiden oluşuyordu. Osmanlı idaresi vergi tahsil etmek amacıyla köyde hayvan varlığı olarak 120 öküz, 100 inek, 50 at, 800 keçi ve 325 koyun tespit etmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 359, ISBN 9789157871117.

Yukarı Hodi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde "Hod-Ulya" (Ход-уліа) şeklinde kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Artvin kazasına bağlı Hodi nahiyesinin iki köyünden biri ve bu nahiyenin idari merkeziydi. Diğer köy ise, Hod-Süfla (Ход-суфла) şeklinde kaydedilmiş olan bugünkü Aşağımaden köyüydü ve ortasından Osmanlı-Rus sınırı geçtiği için yerleşim ikiye bölünmüştü. Hod-Ulya veya Uykarı Hodi köyündeki 71 hanede, 464'Ü erkek ve 231'i kadın olmak üzere, 695 kişi yaşıyordu. Bilizar (Билизарь) adıyla kaydedilmiş bir mahallesi bulunuyordu ve mevcut nüfusu 17 hanesi bu mahallede yaşıyordu. Bu tarihte Yukarı Hodi köyünün nüfusunun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Hodi nahiyesi ise, 82 haneden oluşuyor ve bu nahiyeyi oluşturan iki köyde, 500'ü erkek ve 256'sı kadın olmak üzere, toplam 756 kişi yaşıyordu.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikidze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 198.  ISBN 978-9941-0-8969-5.

Yukarı Hodi köyü, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum 7 Mayıs 1920 tarihli Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ertesi yıl Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.

Yukarı Hodi köyü, Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde, merkez kazaya bağlı Sirya nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 103 hanede yaşayan 491 kişiden oluşuyordu. Köy halkı bu tespitte "Türk" olarak kaydedilmiştir.Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104. Hodi veya Hod Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Yukarı Maden olarak değiştirilmiştir. Bu isim köyde bulunan bakır madenlerine istinaden verilmiştir. Yukarı Maden köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Sirya nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 1.039 kişiye yükselmişti. 1965 genel nüfus sayımında Yukarımaden köyünde 1.124 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 282 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 86.

Yukarımaden köyünde üç adet yapı kalıntısı bulunmaktadır. Büyük ölçüde yıkılmış olan bu yapıların üçü de kale ve kule olarak tanımlanmıştır.

 Coğrafya 

Yukarımdan köyü, Artvin il merkezine 74 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2021 159 2020 166 2019 176 2018 186 2017 120 2016 117 2015 122 2014 122 2013 127 2012 124 2011 125 2010 126 2009 141 2008 142 2007 150 2000 293  
  1990 516 1985 727

Kaynakça

 Dış bağlantılar 


Kategori:Artvin merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti