İstanbul Büyükşehir Belediyesi

İstanbul Büyükşehir Belediyesi veya kısaca İBB, İstanbul ilinin belediye işlerinden sorumlu devlet kurumudur. Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ülkeleri ile ilişkilerin artması ve devlet kurumlarının batı ülkelerine benzetilmeye çalışması sonrasında, 1855 tarihli Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti'nin kaldırılması sonucunda kurulmuştur.

Son başkan Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanmasının ve 23 Mart 2025'te görevinden uzaklaştırılmasından sonra makam boşta kalmıştır. 26 Mart 2025 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nde yapılan oylama sonucunda Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) adayı Nuri Aslan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili olarak seçilmiştir. Seçimde CHP Grubu Nuri Aslan'ı, Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Grubu ise Zeynel Abidin Okul'u aday göstermiştir. Üç tur süren oylamanın ardından Nuri Aslan 177 oy alarak göreve getirilmiştir.

 Tarihçe 
İstanbul'un Fethi sonrasından Tanzimat'a kadar belediye faaliyetleri için şehir, Dersaadet ve Bilâd-ı selâse (Üsküdar, Galata, Eyüp) olarak dört ilçeye ve bu dört ilçe de kırk şubeye ayrılmıştı. Başkan görevini yürüten kişiye ise İstanbul Efendisi (kadısı) denmekteydi. Kadı direkt olarak Sadrazam'a bağlıydı.

 İstanbul Şehremâneti 
sol|küçükresim|upright=0.52|İstanbul Şehremaneti tarafından kullanılan "Şehremaneti İstanbul" yazılı mühür, 1850'ler
Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ile gelişen ilişkilerin bir sonucu olarak, devlet kurumlarının batılı ülkelere benzemesi sonrasında İstanbul'da belediye faaliyetlerini gerçekleştirecek bir kurum kurulması kararı verilmiştir. Bu sebeple 27 Ramazan 1271 (13 Haziran 1855) tarihinde Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti kaldırılıp yerine Şehremâneti adıyla yeni bir şehir meclisi kurulmuştur. Meclis üyeleri ise İstanbul halkı ve esnafı arasından seçilen kişilerden oluşmuştur. Şehremânetin görev yetkileri ise Meclis-i Vâlâ tarafından 13 Haziran 1854 tarihinde çıkarılan bir nizamname ile belirlenmiştir. 1921 yılında Dahiliye Nezâreti'ne bağlanmış, 1930 yılında ise 1580 sayılı Belediye Kanunu ile yetkileri İstanbul Belediyesi'ne verilmiştir.

 Altıncı Daire 
Şehremânetin kurulmasından sonra, 1857 yılında Bilâd-ı selâse'nin Boğaziçi ve Adalar ile 14 belediyeye ayrılması düşünülmüştür. Ancak on dört belediyenin tamamını faaliyet geçirmenin masraflı olacağı sebebiyle, faaliyetlere ilk olarak Altıncı Daire adı verilen Beyoğlu ve Galata'dan başlanmıştır. Galata ve Beyoğlu'ndan başlanmasının sebebi ise, nüfusun diğer bölgelere göre daha çok olması ve daha doğru bir şehir yerleşimi olmasındandır. Şehremânetin ilk faaliyetlerinin planlanması, gelirlerinin tespiti, vergilerin toplanması ve kurumun organize olması için Hariciye teşrifatçısı Kamil Bey görevlendirilmiştir. Ayrıca kurumun özel bir statüsünün bulunduğunu belirten 27 Ocak 1858 tarihli Daire-i Belediye Nizamatı'da yürürlüğe girmiştir.

Altıncı Daire tarafından gerçekleştirilen ilk faaliyet sokaklara isim ve haneler numara verilmesi olmuştur. Sokaklara isim verilirken Fransızca başta olmak üzere, bölgede konuşulan tüm dillerde isimler verilmesine dikkat edilmiştir. Buna örnek olarak Pera Caddesi'nin adının Grande Rine adını alması verilebilir. 14 Nisan 1885 tarihinde ise tüm sokaklar adlandırılmış ve haneler numaralandırılmıştır.

 Altıncı Daire Reisleri 
İlk Altıncı Daire reisi olan Kamil Bey, nizamnamenin yayınlanması ve padişahın onayıyla görevine başlamıştır. İlk olarak sokakların aydınlatılmasını gerçekleştirmiştir. Ayrıca görev süresi içinde Dolmabahçe Gazhanesi'nden getirilen gazlarla İstiklal Caddesi, ilerleyen zamanlarda da Galata ve Tophane aydınlatılmıştır. Server Efendi döneminde ise kadastro çalışmalarına başlanmıştır. Sonuç olarak Akabinde yollar ve binalar yönetmeliği çıkartılmış ve ahşap binalar yerine kargir binaların yapılması tercih edilmiştir. Galata Surları'nın yıkımı ise sona erdirilmiştir. Yıkımlarda ortaya çıkan yazıt ve armalar ise Altıncı Daire'de muhafaza edilmiştir. İlk belediye hastanesi olan Mecruhin Hastanesi'de yine bu dönemde Fransız rahibeler tarafından kurulmuştur. Hastane, salgın sonrasında belediye tarafından devralınarak 6. Daire-i Belediye Hastanesi adıyla hizmet vermeye devam etmiştir.

 Belediye Reisi  Görev süresi Mehmet Kamil Bey  1857-1860 Emin Muhlis Bey  2 Eylül 1860 - 4 Kasım 1860 Salih Efendi  Kasım 1860 - Eylül 1861 Hayrullah Efendi  Ocak 1862 - Ocak 1863 Server Efendi  Şubat 1863 - Mart 1868 Selahaddin Efendi  Mayıs 1868 (Vekil) 22 Ekim 1868 - 3 Mayıs 1869 Ali Rıza Bey  Mayıs 1869 - Aralık 1870 Sakızlı Ohanes Efendi  25 Ocak - 22 Mayıs 1872 Kadri Paşa  10 Ocak 1871 - 2 Aralık 1871 13 Temmuz 1873 - 13 Ağustos 1873 Muhtar Bey  2 Aralık 1871 - 25 Ocak 1872 Artin Dadyan Paşa  14 Ağustos 1873 - 12 Nisan 1874 20 Haziran 1875 - 28 Ağustos 1875 Osman Hamdi Bey  1877 - Temmuz 1878 Edouard Blacque  3 Şubat 1879 - 9 Mayıs 1890 23 Şubat 1893 - 1 Temmuz 1895 Macit Bey  8 Ağustos 1890 - 23 Şubat 1893 Mehmet Ali Bey  12 Temmuz 1895 - 7 Eylül 1908 Hacı İhsan Bey  2 Şubat 1909 (Vekil) 22 Mayıs 1909 - 31 Mayıs 1911 Azimzade M. Fevzi Paşa  4 Haziran 1911 - 5 Ocak 1913

 Cumhuriyet dönemi 
Cumhuriyet döneminde İstanbul, 1927-1957 yılları arasında İstanbul Valiliği tarafından yönetildi. 1 Mart 1957 tarihinde ise belediyeler İl özel idaresi'nden ayrıldı. 1984 yılında da Ankara ve İzmir ile birlikte büyükşehir oldu.

 Organizasyon yapısı 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi; İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi ve İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni olmak üzere üç ana gruba ayrılır.

 Bağlı birimler 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 29 daire başkanlığı, iki doğrudan bağlı şube müdürlüğü ve beş denetleyici ve düzenleyici kurumu bulunmaktadır.

 İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanlığı
 Yazı İşleri ve Kararlar Dairesi Başkanlığı
 Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı
 Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
 Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı
 Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı
 Kültür Dairesi Başkanlığı
 Sağlık Dairesi Başkanlığı
 Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı
 Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı
 Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığı
 Ulaşım Dairesi Başkanlığı
 İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı
 Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanlığı
 Boğaziçi İmar Şube Müdürlüğü
 Emlak Yönetimi Dairesi Başkanlığı
 Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı
 Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı

 İştirakler Koordinasyon Şube Müdürlüğü
 Mezarlıklar Dairesi Başkanlığı
 Zabıta Dairesi Başkanlığı
 Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
 İtfaiye Dairesi Başkanlığı
 Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı
 Muhtarlık İşleri Dairesi Başkanlığı
 Satınalma Dairesi Başkanlığı
 Park Bahçe ve Yeşil Alanlar Dairesi Başkanlığı
 Fen İşleri Dairesi Başkanlığı
 Yol Bakım ve Altyapı Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
 Etüd ve Projeler Dairesi Başkanlığı
 Afet İşleri Dairesi Başkanlığı
 Basın Danışmanlığı
 Özel Kalem Müdürlüğü
 Teftiş Kurulu Başkanlığı
 İç Denetim Birimi Başkanlığı
 Hukuk Müşavirliği

Bunun dışında Etik Komisyonu ve Arabuluculuk Komisyonu olmak üzere iki komisyon bulunmaktadır.

 Bağlı iştirakler 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 29 anonim şirketi, kamu kuruluşu olarak ise İSKİ, İETT, İSMEK ve İstanbul Vakfı olmak üzere 4 kuruluşu bulunmaktadır. Bu kuruluşlarda 2018 yılı itibarıyla toplam 53 bin 481 kişi çalışmaktadır.
 Kurum  Kuruluş  Genel Müdür  Faaliyet Alanı/Ek Bilgi Anonim şirketler İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş.  1997  Ali Sukas  Park, pahçe vb. alt yapı ve üst yaşı işleri ile peyzaj aksesuarlarının üretimi, alımı, satımı  Belbim A.Ş.  1987  Nihat Narin  Elektronik ödeme sistemleri Beltur A.Ş.  1997  Osman Cenk Akın  Turizm işletme BİMTAŞ  Özgür Bora Yaprak  Planlı kentleşme amacıyla planlama hizmetleri Boğaziçi Yönetim A.Ş.  Ethem Pişkin  Toplu konut alanlarının yönetimi İstanbul Enerji A.Ş.  1962  Yüksel Yalçın  Akaryakıt ve enerji kaynaklarının işletilmesi ve tesislerin üretimi İstanbul Halk Ekmek A.Ş.  1978  Okan Gedik  Unlu mamul gıda üretimi Güven Su A.Ş.  1990  Hüseyin Çağlar  Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli suların işletimi ve ticareti Hamidiye A.Ş.  1898  Hüseyin Çağlar  İçme suyu üretimi ve işletimi. 1898 yılında II. Abdülhamid tarafından kurulmuştur. İGDAŞ  1986  Mithat Bülent Özmen  Doğal gaz dağıtımı İSBAK A.Ş.  Mesut Kızıl  Telekomünikasyon ve trafik hizmetleri sistemlerinin kurulumu ve işletimi İSFALT A.Ş.  1994  Burak Sırali  Asfalt üretimi ve serimi İSTGÜVEN A.Ş.  2016 Murat Emrah Yıldırım  Özel güvenlik hizmetleri İSPARK A.Ş.  2005  Hakan Orhun  Otopark işletmeciliği İstanbul İmar A.Ş.  1947  Onur Soytürk  İnşaat yapımı ve bayındırlık hizmetleri İSETAŞ  2021  Nihat Narin  Elektrik tedarik hizmeti İSTAÇ A.Ş.  1994  Mehmet Aslan Değirmenci  Evsel, tıbbi ve katı atık toplanması ve bertarafı İSPER A.Ş.  1998  Ayşe Banu Saraçlar  Personel yönetim hizmetleri İSTTELKOM A.Ş.  2016  Yücel Karadeniz  Elektronik haberleşme hizmetleri  İSTON A.Ş.  1986  Ziya Gökmen Togay  Beton ve mobilya üretimi İSYÖN A.Ş.  1993  Hamdi Arpa  İnşaat, restorasyon, su ürünleri hali, madencilik, otel ve eğlence yerleri işletmeciliği Kiptaş  1987  Ali Kurt  Toplu konut yapımı. Kültür A.Ş.  1989  Murat Abbas  Kültür-sanat hizmetleri ve etkinlik tanıtımları Medya A.Ş.  2011  Pınar Türker Fadıllıoğlu  Basın, yayın, reklam, pazarlama vb. hizmetleri Metro İstanbul A.Ş.  1988  Özgür Soy  Raylı taşımacılık hizmetleri İstanbul Ulaşım A.Ş.  2010  Tarık Safi  Toplu ulaşım ve taşımacılık hizmetleri Şehir Hatları A.Ş.  1854  Ercüment Güldik ()  Deniz ulaşım ve taşımacılık hizmetleri Spor İstanbul A.Ş.  1989  İzzet Renay Onur  Spor tesisi işletimi ve spor etkinlikleri düzenlemek UGETAM A.Ş.  1996  İbrahim Edin  Enerji sektörüne eğitim, danışmanlık ve akredite hizmetleri İYA A.Ş.  2020  Elif Karabay  Yatırım Kamu kuruluşları İSKİ  1981  Şafak Başa  Su ve kanalizasyon hizmetleri İETT  1871  İrfan Demet  Toplu ulaşım hizmeti İSMEK  1996  Canan Aratemür Çimen  Hayat Boyu Öğrenme Merkezi İstanbul Vakfı  1990  -  İstanbulluların ortak ihtiyaçlarını karşılamak. İBB ve ilçe belediyelerinin faaliyetlerini desteklemek.

 İstanbul Planlama Ajansı 
küçükresim|İstanbul Planlama Ajansı'nın logosu
İstanbul Planlama Ajansı, 2020 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı Ekrem İmamoğlu'nu başkanlığında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından şehrin vizyon ve yönetimine dair stratejilerin, ortak akılla belirlenmesi amacıyla kurulmuş bir ajanstır. Çalışmalarını sivil toplum kuruluşları, özel sektör, akademi ve uluslararası organizasyonlar ile işbirliği içerisinde yürütmektedir.

Ajansın kuruluş amacı kendileri tarafından "küresel sistem içerisinde İstanbul’un rolünü, vizyonunu, gideceği yönü belirlemek ve İstanbul’un gerçek sorunlarına bilimsel, akılcı ve kalıcı çözümler üretmek" olarak nitelendirilmiştir. Bu amacı gerçekleştirmek için ajansa bağlı; Vizyon 2050 Ofisi, İstanbul İstatistik Ofisi, Kamusal Tasarım Ofisi, Sosyal Politikalar Ofisi ve İPA Enstitüsü olmak üzere 5 birim oluşturulmuştur. Ajansın mevcut Genel koordinatörü Esra Huri Balduk'tur.

 İstanbul İstatistik Ofisi 
İstanbul İstatistik Ofisi, İstanbul'da karar alma mekanizmalarına veriye dayalı karar alma imkanı sunmak amacıyla çeşitli birincil ve ikincil kaynaklardan veri derleyen, analiz eden ve sonuçlarını toplumsal farkındalık adına yayınlayan bir kuruluştur.

Ofisin amaçları arasında yaptığı çalışmalar ve topladığı veri kaynakları ile İstanbul şehri hakkındaki tüm verinin teknik altyapısı ve koordinasyonu yüksek bir kurumda merkezileştirildiği; bu sayede bilimsel çalışmalara, kamusal karar alma süreçlerine ve kamuoyuna şeffaf bir şekilde sunulduğu bir kurum oluşturmak vardır.

 Kamusal Tasarım Ofisi 
Kamusal Tasarım Ofisi, İstanbul Planlama Ajansı bünyesinde oluşturulmuş birimlerden biridir. İstanbul'daki kamusal projeler için nitelikli, katılımcı ve çağdaş tasarım uygulamaları geliştirilmesini sağlar. Bu amaçla çeşitli yarışmalar ve anketler düzenler, İBB tarafından yapılan projelerin takip ve planlamasını yapar.

 153 Çözüm Merkezi 

küçükresim|ALO 153 logosu
ALO 153 Çözüm Merkezi çağrı numarası, ilk kez 1990'lı yıllarda Beyaz Masa adıyla, Büyükşehir belediye başkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından hayata geçirilmiştir. Başta İstanbul olmak üzere çeşitli illerde bu numara aranarak il belediyelerine ulaşılabilmektedir.

 İstanbul Gönüllüleri 

İstanbul Gönüllüleri, ilk kez İstanbul'da Mart 2019 Türkiye yerel seçimlerinde Millet İttifakı'nın Cumhuriyet Halk Partisi adayı Ekrem İmamoğlu'nu desteklemek ve sandık güvenliğinin sağlanması amacıyla kurulmuştur. Günümüzde ise İstanbul ve İstanbullular için çeşitli faaliyetler düzenleyen bir gönüllü topluluğu haline gelmiştir.

 Meclis 
küçükresim|İBB Meclis dağılımı

İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin faaliyetleriyle ilgili kararları almak için oluşturulan bir organdır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 13. maddesine göre her ayın ikinci haftası birleşim gerçekleşmektedir.

 Yerel Seçimler 

 İstanbul Büyükşehir Belediyesi seçim sonuçları Seçim  Belediye Başkanı  Parti  Oy Oranı 1984  Bedrettin Dalan ANAP%49,7 1989  Nurettin Sözen  SHP  %35,9 1994  Recep Tayyip Erdoğan  RP  %25,2 1999  Ali Müfit Gürtuna  FP  %27,5 2004  Kadir Topbaş  AK Parti  %45,3 2009  Kadir Topbaş  AK Parti  %44,7 2014  Kadir Topbaş  AK Parti  %47,9 Mart 2019  Ekrem İmamoğlu  CHP  %48,8 Haziran 2019  Ekrem İmamoğlu  CHP  %54,2 2024  Ekrem İmamoğlu  CHP  %51,14

 İstanbul Belediye Sarayı 
küçükresim|İstanbul Belediye Sarayı

1953 yılında bir belediye binası yapılması için düzenlenen yarışmada, mimar Nevzat Erol tarafından yapılan proje birinci olmuş ve inşa edilmiştir. 1960 yılında başlanan yapı, 1970 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Günümüzde halen İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından kullanılmaktadır.

 Logosu 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin logosu, İl Genel Meclisi'nin düzenlediği yarışma sonucunda 24 Şubat 1969 tarihinde açıklanmıştır. Metin Edremit tarafından tasarlanan logo, birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödülünü aynı anda kazanmıştır. Logonun şehrin yedi tepe üzerine kurulu olduğunu, Asya ve Avrupa kıtalarını, İstanbul Boğazını, tarihi surları ve şehir silüetindeki camileri ve minareleri sembolize ettiği belirtilmiştir.

 Belediye başkanları 

Son başkan Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanmasının ve 23 Mart 2025'te görevinden uzaklaştırılmasından sonra makama 26 Mart 2025 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisince Nuri Aslan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Vekili olarak seçilmiştir.

Not: Listede yalnızca seçim sonucu göreve gelen belediye başkanları listelenmektedir.
Büyükşehir Belediye Başkanları (1984-günümüz) №  Büyükşehir Belediye Başkanı   Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  Bedrettin Dalan  26 Mart 1984  28 Mart 1989   Anavatan Partisi 2  Nurettin Sözen  28 Mart 1989  27 Mart 1994   Sosyaldemokrat Halkçı Parti 3  Recep Tayyip Erdoğan  27 Mart 1994  6 Kasım 1998   Refah Partisi 4  Ali Müfit Gürtuna  12 Kasım 1998  1 Haziran 2001   Fazilet Partisi 1 Haziran 2001  1 Nisan 2004   Bağımsız 5  Kadir Topbaş  1 Nisan 2004  22 Eylül 2017   Adalet ve Kalkınma Partisi 6  Mevlüt Uysal  28 Eylül 2017  17 Nisan 2019 7  Ekrem İmamoğlu  17 Nisan 2019  6 Mayıs 2019   Cumhuriyet Halk Partisi 27 Haziran 2019  23 Mart 2025

 Projeler 
 Askıda Fatura 

İBB, 2020 yılında başlayan Askıda Fatura projesiyle Bloomberg Küresel Belediye Başkanları Yarışması'nda ve IDC CIO Summit'te çeşitli ödüller kazanmıştır.

 Yuvamız İstanbul 

İBB tarafından 2019 yılında temeli atılan 36-72 ay arasındaki çocuklar için oluşturulmuş, "150 mahalleye 150 kreş" sloganıyla hayata geçmiş anaokulu projesidir.

 Kent Lokantası 

İBB tarafından 2022 yılında düşük gelirli kişilerin yemek ihtiyacını karşılamak için işletilen restoranlardır. Proje İBB tarafından hayata geçirilip 2024 yılından itibaren Türkiye'ye yayılmaktadır.

 Üyesi olunan kuruluşlar 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin üyesi olduğu kuruluşlar aşağıda belirtilmiştir.

 Avrupa Kentleri Teşkilatı
 Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler
 B40 Balkan Şehirleri Ağı
 Dünya Büyük Metropoller Birliği
 Uyuşturucuya Karşı Mücadele Veren Avrupa Kentleri Teşkilatı
 İslam Başkentleri ve Kentleri Teşkilatı
 Dünya Mirası Şehirleri Teşkilatı
 Tarihi Şehirler Birliği
 Depremler ve Megakentler İnisiyatifi
 Dünya Haller Birliği
 Uluslararası Fotogrametri ve Uzaktan Algılama Uzay Bilimi Birliği
 Dünya Sağlık Örgütü Sağlıklı Kentler Ağı
 Ulaşım Araştırmaları Derneği Dünya Konferansı
 Asya Belediye Başkanları Forumu
 Avrupa Sosyal Hizmet Ağı
 Profesyonel Eğitim Birliği

 Ayrıca bakınız 
İstanbul Büyükşehir Belediyespor
Müze Gazhane

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 







 *
Büyükşehir Belediyesi