Okumuşlar

Okumuşlar, Artvin ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Okumuşlar köyünün eski adı Bolselta'dır. Gürcüce bir yer adı olan Boselta (ბოსელთა), ahır anlamındaki "boseli" (ბოსელი) kelimesinden türemiş olup ahırlar anlamına gelir."ბოსელი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği topraklarda yer alan Ahaltsihe'nin Atzkuri nahiyesinde de Boselta adını taşıyan bir köy bulunuyordu ve bu köy 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Boselta (بوسلته) seklinde kaydedilmiştir. Boselta adı geç dönemde Osmanlıca Boselt (بوصلت) olarak yazılmıştır.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927,  s. 113. Boselta adına tarihsel Tao-Klarceti'nin başka yerlerinde ve Gürcistan'ın bugünkü sınırları içinde de rastlanır.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 79, ISBN 978-605-5708-85-6.

Boselta köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir. Öte yandan köyde 9. yüzyılda kurulmuş olan Gürcü manastırı Şatberdi Manastırı de buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 45, ISBN 9789941478178.

Boselta köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Boselt (Босельтъ) adıyla kaydettiği köy, Artvin sancağının Artvin kazasına bağlı Gurcani nahiyesinin beş köyünden biriydi. Köydeki 29 hanede, 128'i erkek ve 127'si kadın olmak üzere, 255 kişi yaşıyordu. Eski bir Gürcü yerleşimi olan Boselta'nın nüfusu bu sayımda Türk olarak kaydedilmiştir.

Boselta, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rusların Artvin sancağından çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Nitekim bu durum 7 Mayıs 1920 tarihinde Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Yaklaşık bir yıl sonra Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgalinin ardından imzalanan Moskova Antlaşması'yla Artvin sancağı ve Boselta köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Boselta, 1922 nüfus cetveline göre Artvin livasının merkez kazasına bağlı Sirya nahiyesine köylerinden biriydi ve nüfusu 23 hanede yaşayan 71 kişiden oluşuyordu. Boselta ya da Boselt Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Okumuşlar olarak değiştirilmiştir. Okumuşlar köyü, 1940 gelen nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Sirya nahiyesinde yer alıyordu. Bu tarihte köyünü nüfusu, 351 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında ise, Okumuşlar köyünün nüfusu 136 kişi düşmüştü ve bu nüfus içinde sadece 35 kişi okuma yazma biliyordu.

Rahip Grigol Hantsteli’nin kurduğu Şatberdi Manastırı ve bu manastırın yakınlarındaki Şatberdi Kalesi Boselta köyündeki başlıca tarihsel yapılardır. Manastır bir kilise ile yemekhane gibi başka yapılardan oluşur. Şatberdi Manastırı’nı I. Bagrat Kurapalati’nin yardımıyla 820-830’larda Grigol Hantsteli kurmuştur. Manastırın ana kilisesi olan Şatberdi Kilisesi, köyün merkezini bir kilometre güneyinde yer alır ve bugün yıkık durumdadır. Köyün adından dolayı Türkçe kaynaklarda Boselt Kale ya da Boselt Kalesi olarak geçen Şatberdi Kalesi, Şatberdi Manastırı’na hakim bir yerdedir ve büyük olasılıkla bu manastırı korumak için inşa edilmiştir. Şatberdi Kalesi’nde ayrıca bir kilisesi daha vardır. Tek nefli bir yapı olan bu kilisenin günümüze sadece yıkıntılar kalmıştır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 44, 149, 303, ISBN 9789941478178.

 Coğrafya 
Köyün merkezi Artvin il merkezine 50 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2021 20 2020 23 2019 22 2018 27 2017 16 2016 20 2015 16 2014 17 2013 18 2012 14 2011 14 2010 15 2009 16 2008 25 2007 23 2000 34  
  1990 54 1985 72

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Artvin merkez belde ve köyleri