Katırlı, Gemlik

Katırlı, Bursa ilinin Gemlik ilçesine bağlı bir mahalledir.

Yerleşim, Yalova'nın Çınarcık ilçesine bağlı Esenköy beldesinin eski adının da "Katırlı" olması nedeniyle sıklıkla bu yerleşimle karıştırılmaktadır. Ancak Gemlik Katırlı Köyü, tarihi bir Rum yerleşimi olmayıp, Osmanlı döneminden itibaren Türk-Müslüman nüfusun yaşadığı, tarihi bir köydür.

 Tarihçe 
Köyün kuruluşu, Orhan Gazi'nin 1326 yılında Bursa'yı fethini takip eden erken Osmanlı dönemine, 14. yüzyıl ortalarına dayanmaktadır. Yerleşimin ismine 16. yüzyıl Hüdavendigâr Livası Tahrir Defterlerinde rastlanmaktadır.

 Osmanlı Dönemi 
17. yüzyıla ait şer'iyye sicilleri ve mühimme defterleri, köyün o dönemdeki sosyal ve ticari yapısına dair veriler sunmaktadır. 1646 tarihli bir kayıtta köyde faal bir değirmen işletildiği görülürken,Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: A.{DVNSMHM.d..., Dosya: 91, Gömlek: 191, Tarih: 14 Haziran 1646. Konu: Gemlik'e bağlı Katırlı köyünde bir değirmende ölü bulunan Baraklu(?) Halil isimli kişinin kâtillerinin tesbit edilip yakalanması. 1678 tarihli bir başka belgede köy halkının ticari ilişkilerinin İç Anadolu Bölgesi'ne (Ayaş ve Kızılcahamam yöresine) kadar uzandığı bilgisi yer almaktadır.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: A.{DVNSMHM.d..., Dosya: 96, Gömlek: 748, Tarih: 15 Kasım 1678. Konu: Yabanabad ve Ayaş kadılarına: Gemlik'e bağlı Katırlı köyü ahalisinden saman ücretini alıp ödemeyen Hasan Hoca'dan köy ahalisinin hakkının tahsili. Osmanlı askeri teşkilatında "Eşkincilik Tımarı" (Süvari asker yetiştirme) sistemine dahil olan köyde, Hüseyin oğulları ailesi gibi tımar sahibi ailelerin varlığı 1837 tarihli kayıtlara yansımıştır.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: C..TZ.., Dosya: 161, Gömlek: 8019, Tarih: 1 Haziran 1837. Konu: Gemlik kazasına tabi Katırlı köyünde Hüseyin oğullarının mutasarrıf oldukları eşkincilik tımarları hisseleri hakkında.

Köyün ibadethanesi olan Derviş Çelebi Camiinin beratı 1830 yılında yenilenmiştir. 19. yüzyıl boyunca çeşitli doğal afetler ve salgınlar geçiren yerleşim, özellikle 1858'deki şiddetli yağışlarda hasar görmüş ve devlet tarafından imar edilmiştir.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: İ..MVL., Dosya: 404, Gömlek: 17531, Tarih: 28 Eylül 1858. Konu: Gemlik nahiyesine tabi Katırlı karyesinin harab olan haneleri için Hüdavendigar vilayetine tahrirat tastiri. Ayrıca lojistik ve taşımacılığa dayalı bir ekonomisi olması nedeniyle 1873 yılında yaşanan hayvan hastalığı salgınında, köye İstanbul'dan askeri veterinerler gönderilmiştir.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: ŞD., Dosya: 609, Gömlek: 25, Tarih: 30 Ocak 1873. Konu: Gemlik kazasına tabi Katırlı karyesinde zuhur eden hayvan hastalığı için baytarların gönderilmesi.

Geçmişte İpek Yolu güzergahında bulunan köyün kuzey ve güney girişlerinde birer han ve hamam bulunduğu, ancak ticaret yollarının değişmesiyle bu yapıların yıkıldığı bilinmektedir. Yıkılan hanın mermer sütunlarından biri günümüzde komşu Muratoba köyü meydanında bulunmaktadır.Kaplanoğlu, Raif. Bursa Yer Adları Ansiklopedisi. Bursa Ticaret Odası Yayınları, 2001, Bursa.

 Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi 
Katırlı, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında (1920-1922) Yunan işgali altında kalmıştır. Coğrafi konumu nedeniyle bölgedeki Kuvâ-yi Milliye unsurları için bir geçiş ve sığınak noktası olmuştur.

 Coğrafya 
Bursa il merkezine 30 km, Gemlik ilçesine 14 km uzaklıktadır. Samanlı Dağları'nın uzantısı olan Katırlı Dağları eteklerinde, engebeli bir arazi üzerine kuruludur. Bitki örtüsü makilikler ve zeytinliklerden oluşur.

 Ekonomi 
Mahallenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. En önemli geçim kaynağı zeytinciliktir. Bölgenin yüksek rakımlı coğrafi yapısı nedeniyle üretilen zeytinler, daha az su tutması, yüksek yağ oranı ve aromasıyla "Katırlı Dağ Zeytini" olarak bilinir.

 Tarihsel Ekonomik Faaliyetler 
Köyün ekonomisi tarihsel süreçte sadece tarıma değil, madencilik ve kar ticaretine de dayanmıştır.
 Madencilik (Alçı Taşı): Katırlı Dağları zengin alçı taşı yataklarına sahiptir. Arşiv belgelerine göre 19. yüzyılda bu ocaklar Hassa Mimarlar Ocağı'na tahsis edilmiş ve çıkarılan taşlar İstanbul'daki saray ve kışla inşaatlarında kullanılmıştır.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: C..İKTS., Dosya: 33, Gömlek: 1616, Tarih: 4 Mart 1840. Konu: İstanbul'da yapılan binalarda sarfedilmek üzere Gemlik kazasının Katırlı köyündeki alçıtaşı ocağının işletilmesine dair belge. 1850 ve 1862 tarihli belgeler, maden işletmeciliğinin fiyat tarifelerinin devlet tarafından belirlendiği kurumsal bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: C..İKTS, Dosya: 28, Gömlek: 1357. Konu: Gemlik kazasının Umurbey karyeli iki kişinin Katırlı arazisinden çıkardıkları alçının fiyatlandırması hakkında.
 Kar ve Buz Ticareti (Karcılık): Buzdolabının olmadığı dönemlerde, köyün yüksek rakımlı konumu "karcılık" mesleğini doğurmuştur. Köylülerin kışın "karhane" adı verilen kuyularda sakladıkları kar ve buzları yazın Yıldız Sarayı mutfağına (Karhane-i Amire) ve şehirlere sattıkları bilinmektedir. Bu ticaretin önemi nedeniyle 1888 yılında Meclis-i Vükela kararıyla köylüler gümrük vergisinden muaf tutulmuştur.Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Fon: MV., Dosya: 37, Gömlek: 36, Tarih: 14 Kasım 1888. Konu: Gemlik civarı dağlarında Katırlı karyesi ahalisinin karhane namına getirdikleri kar ve buzun gümrük resminden müstesna olması.

 Nüfus 
Köy nüfusunun etnik yapısı iki ana unsurdan oluşmaktadır. Köyün kurucu unsuru bölgenin yerli Türk halkı olan Manavlardır. İkinci unsur ise 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sonrasında Kafkasya ve Karadeniz bölgesinden göç ederek köye yerleşen Lazlardır.Özgün, M. Recai. Lazlar. Çiviyazıları, Kadıköy, 1996, s. 106-107.
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2023 424 2018 390 2013 418 2000 549  1997 545 

 Kaynakça 

Kategori:Gemlik'in mahalleleri
Kategori:Türkiye'deki Laz yerleşimleri