İç Moğolistan

İç Moğolistan (; Moğolca:  Övör Mongol) ya da resmî adıyla İç Moğolistan Özerk Bölgesi, Çin Halk Cumhuriyeti'ne bağlı bir özerk bölge. Ülkenin kuzey ve kuzeydoğusunda bulunur. Kuzeyde Moğolistan, doğuda Heilongjiang, Jilin ve Liaoning, güneyde Hebei, Şansi ve Şensi yönetim bölgeleri ile Ningxia özerk bölgesi, batıda da Gansu yönetim bölgesi ile çevrilidir. Yüzölçümü 1.183.000 km², yönetim merkezi Huhhot'tur. Nüfus;  (2020).

 Adı 

"İç Moğolistan" ( veya Nèiměng / Neymeng) günümüz Moğolistan devleti ile Tuva Cumhuriyeti'ni kapsayan "Dış Moğolistan" ( veya Wàiměng / Waymeng) kavramından farklıdır.Çincede nèi (内) kelimesi "iç", wài (外) kelimesi ise "dış" anlamına gelir. "İç" ile "Dış Moğolistan", tarihî olarak Çing Hanedanı (1635–1911) kontrolü altındaki topraklara bağlı olup birbirinden ayrı yönetilen iki farklı idari bölge şeklindeydiler. Tarihî Dış Moğolistan bölgesi Çin yönetiminden çıktıktan sonra Çin yönetimi altında kalmış İç Moğolistan bölgesine "İç Moğolistan" denilmeye devam edildi.Günümüz Çin'de, resmî bağlamlarda Moğolistan devletine atfen "蒙古国" Měnggǔ Guó (= "Moğolistan ülkesi") terimi kullanılsa da, gayrıresmî bağlamlarda Moğolistan devletini kastetmek için "外蒙古" Wài Měnggǔ (= Dış Moğolistan) terimi hâlen kullanılmaktadır. Günümüz Çin Halk Cumhuriyeti'nde, Sincan Uygur Özerk Bölgesi veya Tibet Özerk Bölgesi gibi yerel nüfusun büyük kısmını etnik azınlıkların oluşturduğu bölgeler gibi, bu bölge de özerk bölge statüsüne sahiptir ve bölgenin tam resmî adı İç Moğolistan Özerk Bölgesidir (; Moğolca: , Övör Mongolyn Öörtöö Zasax Oron). Bölgedeki etnik Moğolları Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Organizasyonu'nda temsil eden delegasyon tarafından "Güney Moğolistan" (İngilizce: Southern Mongolia) şeklinde adlandırılır.

 Tarih 
İç (güney) ve Dış (kuzey; bugünkü Moğolistan) 17. yüzyıldan bu yana ayrı birimlerdir. İç Moğolistan, Çin'in kurulmasından (1949) iki yıl önce, bölgeyi denetimleri altında tutan komünistler tarafından özerk bölge ilan edildi. 1969'daki Çin Kültür Devrimi'nin hemen ardından bir düzenlemeyle sınırları değiştirilerek toprakları daraltıldı. Bu düzenleme 1979'da iptal edildi ve bölge tekrar eski sınırlarına kavuştu.

 İdari yapılanma 

İç Moğolistan 12 farklı il düzeyi bölümden oluşur:

İç Moğolistan Özerk Bölgesi'nin İdari Bölümleri   Bölüm kodu İsim ÇinceMoğolca Hanyu PinyinMoğolca harf çevirisi Alan(km2) Nüfus(2020 NüfusSayımı) Merkez İlçe düzeyi bölümler Semtler İlçe düzeyi şehirler İlçeler Sancaklar Özerk sancaklar 150000  İç MoğolistanÖzerk Bölgesi内蒙古自治区100px|ᠦᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭᠤᠯ ᠤᠨ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠣᠷᠤᠨ Nèi Měnggǔ ZìzhìqūÖbür mongγol-unöbertegen zasaqu orun  1.154.552,33  24.049.155  Huhhot Şehri  23  11  17  49  3— İl düzeyi şehirler —  150100  Huhhot Şehri呼和浩特市17px|ᠬᠥᠬᠡᠬᠣᠲᠠ15px|ᠬᠣᠲᠠ Hūhéhàotè ShìKökeqota  17.186,12  3.446.100  Xincheng Semti  4    4  1   150200  Baotou Şehri包头市16px|ᠪᠤᠭᠤᠲᠤ15px|ᠬᠣᠲᠠ Bāotóu ShìBuγutu qota  27.571,17  2.709.378  Jiuyuan Semti  6    1  2   150300  Wuhai Şehri乌海市15px|ᠦᠬᠠᠢ15px|ᠬᠣᠲᠠ Wūhǎi ShìÜqai qota  1.668,64  556.621  Haibowan Semti  3         150400  Chifeng Şehri赤峰市20px|ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠬᠠᠳᠠ15px|ᠬᠣᠲᠠ Chìfēng ShìUlaγanqada qota  86.915,58  4.035.967  Songshan Semti  3    2  7   150500  Tongliao Şehri通辽市15px|ᠲᠥᠩᠯᠢᠶᠠᠣ15px|ᠬᠣᠲᠠ Tōngliáo ShìTüngliyou qota  58.861,55  2.873.168  Horqin Semti  1  1  1  5   150600  Ordos Şehri鄂尔多斯市15px|ᠣᠷᠳᠤᠰ15px|ᠬᠣᠲᠠ È'ěrduōsī ShìOrdos qota  86.881,61  2.153.638  Kangbashi Semti  2      7   150700  Hulunbuir Şehri呼伦贝尔市17px|ᠬᠥᠯᠦᠨᠪᠤᠶᠢᠷ15px|ᠬᠣᠲᠠ Hūlúnbèi'ěr ShìKölön buyir qota  252.777,38  2.242.875  Hailar Semti  2  5    4  3 150800  Bayan Nur Şehri巴彦淖尔市15px|ᠪᠠᠶ᠋ᠠᠨᠨᠠᠭᠤᠷ15px|ᠬᠣᠲᠠ Bāyànnào'ěr ShìBayannaγur qota  65.139,66  1.538.715  Linhe Semti  1    2  4   150900  Ulanqab Şehri乌兰察布市17px|ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠴᠠᠪ15px|ᠬᠣᠲᠠ Wūlánchábù ShìUlaγančab qota  54.455,89  1.706.328  Jining Semti  1  1  5  4   — Aymaklar —  152200  Hinggan Aymağı兴安盟17px|ᠬᠢᠩᠭ᠋ᠠᠨ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ Xīng'ān MéngQingγan ayimaγ  55.130,73  1.416.929  Ulanhot Şehri    2  1  3   152500  Xilin Gol Aymağı锡林郭勒盟35px|ᠰᠢᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠭᠣᠤᠯ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ Xīlínguōlè MéngSili-yin γool ayimaγ  199.883,52  1.107.075  Xilinhot Şehri    2  1  9   152900  Alxa Aymağı阿拉善盟17px|ᠠᠯᠠᠱᠠᠨ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ Ālāshàn MéngAlaša ayimaγ  248.080,49  262.361  Alxa Sol Sancağı        3  

 Demografi 

2020 yılı Çin Ulusal Nüfus Sayımı'na göre İç Moğolistan'ın toplam nüfusu .

 Etnik yapı 

İç Moğolistan'daki başlıca etnik gruplar şunlardır:

+  İç Moğolistan'daki etnik gruplar(2010 Nüfus Sayımı) Etnik grup  Nüfus  Yüzdesi Han  19.650.665  %79,54 Moğol  4.226.090  %17,11 Mançu  452.765  %1,83 Hui  221.483  %0,90 Daur  76.255  %0,31 Evenki  26.139  %0,11 Koreli  18.464  %0,07 Rus 4.673  %0,02 Oroçen 3.632  %0,01 Toplam nüfus  24.706.291  %100,00

 Diller 

küçükresim|upright=1.59|İç Moğolistan'in başkenti Huhhot'ta hem Çince hem de Moğolcanın kullanıldığı iki dilli işaretler taşıyan bir KFC şubesi

İç Moğolistan'ın resmî dilleri Standart Çince ("Putonghua") ve Moğolcadır. Ethnologuea göre bu iki dilin dışında İç Moğolistan'da konuşulan diğer diller şunlardır: Buryatça, Jin Çincesi, Kuzey Çincesi (Beifanghua), , Evenkice, Kalmukça, Korece, Mançuca,  ve Rusça.

İç Moğolistan Moğollarının konuştukları bazı Moğolca lehçeleri , Xilingol, ,  ve Harçin Moğolcasıdır. Konuştukları diğer değişkelere gelince, bunların Moğolca lehçeleriÖr. Sečenbaγatur, Qasgerel, Tuyaγ-a, B. ǰirannige, U Ying ǰe. 2005. Mongγul kelen-ü nutuγ-un ayalγun-u sinǰilel-ün uduridqal. Kökeqota: ÖMAKQ. mi yoksa diğer Merkez Moğol dillerine bağlı değişkelerÖr. Janhunen, Juha. 2006. Mongolic languages. Brown, K. (ed.) içinde: The encyclopedia of language & linguistics. Amsterdam: Elsevier: 231–234. mi olduğu konusunda belirsizlik mevcuttur; işbu değişkeler , , Bargut Buryatçası ve Oyratçadan kaynaklanan . Çin'de Moğolcanın standart telaffuzu, İç Moğolistan'ın merkezinde yer alan 'nda konuşulan Çahar Moğolcasına, grameri ise Moğolcanın tüm  dayanır.Sečenbaγatur et al. 2005: 85. Bu, standart telaffuzun 'nın olduğu Moğolistan devletinden farklıdır. Hulunbuir'de Moğol dilleri arasında daha uzak bir akraba teşkil eden Daur dili ve Tunguz dili olan Evenkice de konuşulur. Hulunbuir'e bağlı Oroqen Özerk Sancağı'nda konuşulan bir Evenki lehçesi olan Oroçence de resmî olarak ayrı bir dil olarak sayılır.Janhunen, Juha. 1997. The languages of Manchuria in today's China. Bulunduğu eser: Northern Minority languages: Problems of survival. Senri ethnological studies, 44: 123–146. Şu sayfalara bakınız: 130–133.

İç Moğolistan'daki Han Çinlileri bölgelerine göre farklı değişkeler konuşurlar. İç Moğolistan'ın doğusunda Beifanghua'nın bir lehçesi olan  konuşurlar. İç Moğolistan'ın merkezî alanlarında (ör. Sarı Nehir vadisinde) yaşayanlar, bu alanların Şansi Eyaleti gibi Jin Çincesinin konuşulduğu diğer bölgelerine yakınlığından dolayı kendileri de Jin Çincesi konuşurlar. Jin Çincesi, Beifanghua'dan farklı olup Çin dillerinin ana dallarından birini teşkil eder. Huhhot ve Baotou gibi şehirlerin  gibi kendilerine özgün Jin lehçeleri vardır.

 Ayrıca bakınız 

 Çin'deki Moğollar
 Guangxi Zhuang (Taylar) Özerk Bölgesi (广西壮族自治区)
 Ningxia Huizu (Müslümanlar) Özerk Bölgesi (宁夏回族自治区)
 Sincan Uygur (Xinjiang) Özerk Bölgesi (新疆维吾尔自治区)
 Tibet (Xizang) Özerk Bölgesi (西藏自治区)
 Alaşan Dağları

 Dipnot 

 Kaynakça 


Kategori:1947'de kurulan bölgeler ve ülkeler