Eğlek, Olur

Eğlek, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe

Eğlek'in eski adı Ortisi'dir. Gürcüce bir ad olan Ortisi (ორთისი), Türkçeye Ortiz olarak girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ortiz (اورتيز) şeklinde yazılmıştır.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 69, 77.  ISBN 978-9941-25-828-2Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 225.

Tarihsel Tao bölgesinde yer alan Ortisi, erken Orta Çağ'da Gürcü Krallığı sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Ortisi Kalesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Ortisi köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Oltu livasının Kop nahiyesine bağlıydı. Nüfusu, tamamı Hristiyan olarak kaydedilmiş 69 haneden oluşuyordu. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterindeki kayda göre ise, Ardanuç livasının Taoskari (Tavusker) nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 65 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 57 hane Hristiyan kalmış, 8 hane müslüman olmuştu.

Ortisi köyü, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'nin Tavusker sancağında yer alıyordu. Bu tarihte köyde 39 hanede 110 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 220 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 72.  ISBN 978-9941-25-828-2

Ortisi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Ortis (Ортис) şeklinde kaydettiği köy, Oltu sancağının Tausker kazasına (uçastok) bağlı Tausker nahiyesinin 21 köyünden biriydi. Nüfusu, 95'i erke ve 86'sı kadın olmak üzere, 38 hanede yaşayan 181 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. 20. yüzyılın başlarında köyde bulunmuş olan Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili ise, Ortisi köyünde Müslümanlaşmış Gürcülerin (49 hane) yaşadığını yazmıştır.

I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Ortisi bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri de Rus ordusunun çekildiği bölgenin büyük bölümünü fiilen ele geçirdi. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Ortisi’nin de içinde yer aldığı bölge Türkiye’ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.

Oritisi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetin Oltu kazasına bağlı Olur nahiyesinin sınırları içinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında "Ortiz" şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 406 kişiden oluşuyordu. Ortisi veya Ortiz, Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Eğlek olarak değiştirilmiştir. Nitekim köyün adı 1960 nüfus sayımında Eğlek olarak geçer. 1965 nüfus sayımında Eğlek köyünde 517 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 206 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Ortisi Kalesi, köyün 400 metre batısında, dik bir kayanın tepesinde yer alır. Kalenin varlığı eski yazılı kaynaklardan da bilinmektedir. Nitekim Takaişvili, 1907 yılında, köyün etrafının yüksek kayalarla çevrili olduğunu, kayalardan birinin köyün ortasında bir sütun gibi yükseldiğini ve tepesinde bir kulenin bulunduğunu yazmıştır. Günümüzde büyük ölçüde yıkılmış olan Ortisi Kalesi'nin surlarının bazı kısımları ayakta kalmıştır. Sur duvarlarının kayanın kenarları boyunca dolandığı günümüze kalan kısımlardan anlaşılmaktadır. Kale içinde, duvara bitişik biçimde yapılmış olan su sarnıcı bulunmaktadır.Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 264, ISBN 978-9941-478-17-8.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 274.  ISBN 978-9941-9470-8-7 Ekvtime Takaişvili 1907 yılıda, kulenin bulunduğunu kayanın yakınındaki caminin önünde kesme taştan bir çeşmenin bulunduğunu, köydeki evlerin taştan ve damlarının topraktan olduğunu, caminin ise ahşap bir yapı olduğunu yazmıştır.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 186 km, Olur ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır. Mahalle, Olur'un kuzeybatısında olup,  numaralı Ardanuç-Olur il yoluna, 5,4 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 89 2021 86 2020 91 2019 96 2018 97 2017 90 2016 100 2015 107 2014 113 2013 115 2012 126 2011 123 2010 120 2009 128 2008 128 2007 137 2000 144 1990 275 1985 329 1965 517

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Olur'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti