Kazandere, Tortum

Kazandere, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Kazandere mahallesinin eski adı 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta "Zinavur" (زیناور) olarak geçer. Bu yer adı Gürcüce "Tzinauri"den (წინაური) geliyor olabilir.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 95.  ISBN 978-9941-25-828-2Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 234. "Tzinauri" adının türediği "tzina" (წინა) kelimesi, eski Gürcü dilinde ilk, başta olan anlamına gelir."წინა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt   ISBN 0-9535878-3-5 

Zinavur, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürüclerden ele geçirmiştir. Köydeki kiliseler ve kale bu dönemden kalmış olmalıdır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 184-185, 188  ISBN 978-9941-9470-8-7 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterine göre Zinavur, Tortum sancağına bağlı Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 167 haneden oluşuyordu. 1835 tarihli nüfus defterine göre ise, Çıldır Eyaleti'nin Tortum sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 64 erkek yaşıyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 93.  ISBN 978-9941-25-828-2

Zinavur köyü, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 234. 1940 genel nüfus sayımında "Zinavur" şeklinde kaydedilmiş olan bu yerleşim  yeri aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 443 kişiden oluşuyordu. Zinavur Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kazandere olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Kazandere köyünde 648 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 165 kişi okuma yazma biliyordu.

Mahallenin eski adı 1557 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Zınavor , 1902 yılı kayıtlarında  Dznavor, 1946 yılı kayıtlarında ise Zinavur olarak geçmektedir.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Mahalledeki kiliselerden biri, yıkılmış olup kalıntıları köyünün 2,8 kilometre güneybatısında, yerleşim merkezinin yaylasındadır. Yapı, kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiştir. Yayladaki evin birinde kilisenin harçlı duvar parçasının bulunması, kilisenin yıkılıp yeni yapılarda kullanıldığını göstermektedir. Yaylada ayrıca eski bir cami binası bulunmaktadır. İkinci Kilise, yerleşim merkezinin 2,5 kilometre güneybatısında tek nefli küçük bir yapıdır. Çatı örtüsü çökmüş olan kilisenin kuzey duvarı kayaya yaslanmaktadır. Girişi güneyde bulunan kilisenin duvarlarının küçük ebatta kesme taşlarla kaplanmış olduğu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Zinauri Kalesi ise, mahalle merkezinin 1,5 kilometre güneybatısında, kayalık bir tepede, iri ve orta büyüklükte taşlarla harç kullanılmadan inşa edilmiştir. Bugün yıkık olan kalede, duvar boyunca yarım daire biçimli birkaç kule bulunuyordu. Günümüze kalan duvarların kalınlığı 1,7-2,5 metre, yüksekliği 2,5 metre kadardır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 184-185, 188  ISBN 978-9941-9470-8-7

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 84 km, Tortum ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Yağcılar, Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale  mahalleleri üzerinden 19,9 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 280 2021 323 2020 363 2019 372 2018 416 2017 304 2016 313 2015 294 2014 300 2013 305 2012 305 2011 335 2010 337 2009 324 2008 344 2007 331 2000 423 1990 541 1985 625 1965 648

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Tortum'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti