Kaynak, Şenkaya

Kaynak, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Kaynak mahallesinin eski adı Çermik veya Çermük'tür. Nitekim 1595 tarihli Osmanlıca tahrir defterinde Çermük/Çermik (چرمك) olarak geçer. Bu yer adı kaplıca anlamına gelen Türkçe "Çermik" veya "kara dam" anlamına gelen Gürcüce "Çermuki"den (ჭერმუქი) geliyor olabilir."ჭერი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"მუქი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt   ISBN 0-9535878-3-5

Çermik köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Köyün sınırları içindeki megalit yapı kalıntıları Çermik'in eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Kaynak köyünün yaylasında tespit edilmiş olan yıkık kilise bu dönemden kalmış olabilir.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2018, s. 25-26.  ISBN 978-9941-9470-9-4

Çermük veya Çermik köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre Osmanlı idaresinde Çermik köyü, Gürcistan Vilayeti olarak adlandırılan idari birimde, Oltu livasının Bardız nahiyesine bağlıydı. Bu deftere sonradan eklenmiş olan kayıtlarda köyün hane sayısından söz edilmemiştir. Ancak 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Çermük'te 11 Hristiyan hane kaydedilmiştir.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 78.  ISBN 978-9941-25-828-2

Çermük veya Çermik köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde "Cermuk" (جرمك) şeklinde geçer. Hicri 1139  (1726/1727) tarihinde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası 8.000 akçe idi.

Çermik köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında da Oltu sancağının Bardız nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 13 haneden oluşuyordu. Bu sırada köyde 35 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Çermik köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 70 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 81.  ISBN 978-9941-25-828-2

Çermik köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinde Çermük (Чермукъ) biçiminde kaydedilmiş olan köy Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 50 hanede, 161'i erkek ve 144'ü kadın olmak üzere 305 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Rumlardan oluşuyordu. Çermik köyünün nüfusu 1896 yılında 462 kişi, 1906 yılında ise 667 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 119, ISBN 9786052100271. Kısa sürede nüfusun iki katından fazla artmış olması, Rus idaresinin köye yeni nüfus yerleştirdiğini göstermektedir. Günümüzde camiye çevrilmiş olan Çermik Rum Ortodoks Kilisesi'nin de 19. yüzyılın son çeyreğinde veya 20. yüzyılın başlarında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Köyün yaylasında ayrıca Rumlardan kalma harabe evler ile Rumca yazıları olan mezar taşları bulunmaktadır.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2018, s. 24-25.  ISBN 978-9941-9470-9-4

Çermik 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çermik (چرمیك) adıyla  Kars vilayetinin Sarıkamış kazasının Bardız nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 306 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 355. Ancak bu tarihten çok önce köydeki Rum nüfus göç etmiş bulunuyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Bardız nahiyesi ve Çermik köyü bu ilçeye bağlandı. Çermük veya Çermik köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaynak olarak değiştirilmiştir. Kaynak köyünde 1965 yılında 572 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 329 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 262.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 139 km, Şenkaya ilçe merkezine 48 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneyinde olup,  numaralı Şenkaya-Horasan il yoluna, Şenpınar ve Göreşken mahalleleri üzerinden, Gaziler Mahallesi'nde, 10,7 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 164 2021 179 2020 175 2019 170 2018 161 2017 138 2016 141 2015 138 2014 160 2013 143 2012 156 2011 153 2010 147 2009 146 2008 145 2007 136 2000 211 1990 310 1985 353 1965 572

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti