Ayvalı, Oltu

Ayvalı, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Ayvalı'nın eski adı Hosor'dur. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Hosor (Хосоръ) şeklinde yazılmıştır. Bu yer adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Hosor (خوصور) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 224.

Hosor köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen iki kilise bu dönemden kalmış olmalıdır.

Hosor köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Bu yerleşim, 1886 tarihli nüfus tespitinde Rus idaresince Parakez köyüyle birlikte Parakez-Hosor (Паракезъ-Хосоръ) adıyla kaydedilmiştir. Parakez-Hosor, Oltu sancağında Tausker kazasına bağlı Tausker nahiyesinin 21 köyünden biriydi ve nüfusu, 58'i erkek ve 58'i kadın olmak üzere, 30 hanede yaşayan ve tamamı Türk olarak yazılan 116 kişiden oluşuyordu. Rus nüfus tespitinde Parakez olarak geçen yerleşim 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Parakes (پراكس) şeklinde yazılmıştır.

Rus idaresi sırasında, 20. yüzyılın başlarında Hosor köyünü gezmiş olan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılında verdiği bilgiye göre burada Rus sınır karakolu bulunuyordu. Bu karakolun yakınında, Oltu Çayı kıyısında terk edilmiş bir köyde iki kilisenin yıkıntıları vardı. Köy bu tarihte bataklık alanda bulunuyordu. Takaişvili Hosor köyünü Oltu sancağındaki en alçak yer olarak tarif etmiştir. Bataklıkta sazlar bir orman oluşturacak şekilde büyüyordu. Sivrisinekler havada bir bulut oluşturacak kadar fazlaydı. Rus karakolunda görev yapanlar da buraya altı aydan fazla dayanamıyordu. Takaişvili'nin ekibindeki kişiler burada sıtmaya yakalanmış, ekip bundan dolayı Oltu kasabasına dönmek zorunda kalmıştı. Takaişvili ise, sivrisineklerin sokmasına karşı önlem aldığı için sıtmaya yakalanmamıştı.

Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Hosor (خوصور) olarak geçer. Bu tarihte Hosor, Erzurum vilayetinin Oltu kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan Hosor'da 278 kişi  yaşıyordu. Hosor "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla  Ayvalı olarak değiştirilmiştir. 1965 nüfus sayımına göre Ayvalı köyünde 400 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 90 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 258.

Hosori köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Biri köyün doğu kesiminde bulunuyordu. Yol geçirilerek kilise tamamen yıkılmıştır. İkinci kilisenin yeri ise bilinmemektedir. İki kilise de tek nefli köy kilisesiydi.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 125, ISBN 9789941478178. Ayvalı'da görece sağlam kalmış bir yapı daha bulunmaktadır. Cami mahallesindeki bu yapının kilise olma ihtimali vardır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017, s. 312  ISBN 978-9941-9470-8-7

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Oltu Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 140 km, Oltu ilçe merkezine 65 km uzaklıktadır. Mahalle, Oltu'nun kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin- Kars (Yusufeli-Olur) devlet yolu üzerindedir. Oltu Çayı kenarında ve Ayvalı Barajı yakınındadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 791 2021 814 2020 859 2019 835 2018 804 2017 768 2016 772 2015 776 2014 781 2013 801 2012 826 2011 822 2010 802 2009 794 2008 789 2007 793 2000 913 1990 795 1985 731 1965 400

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Oltu'nun mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti