Aktaş, Şenkaya

Aktaş, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Aktaş mahallesinin eski adı Vardaneti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Vardaneti (ვარდანეთი), Gürcüce “vardi” kelimesinden türemiş olup “Gül yeri” anlamına gelir.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 798.  ISBN 978-9941-25-828-2 Tbetis Sulta Matiane (12-16. yüzyıl) adlı Gürcüce elyazmasında ise Vardaneti aile adı olarak geçer. Vardaneti Türkçeye Vartanot / Vartanut (وارطانوت) şeklinde girmiştir. Vardaneti, Murgul ilçesinde Erenköy’de (Ereguna) bir mevkiinin de adıdır.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 184.  ISBN 978-9941-9123-9-9

Vardaneti, Orta Çağ Gürcistan'ının bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Osmanlılar yerleşimi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcüce bir ad taşıyor olması buranın Osmanlı döneminden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Mahalledeki Megalit yapı kalıntıları da buna işaret etmektedir.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 23.  ISBN 978-9941-9470-9-4

Vardaneti köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Oltu sancağının Bardız nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 12 Hristiyan haneden oluşuyordu.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 78.  ISBN 978-9941-25-828-2 Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Vartanut (وارتنوت) şeklinde geçen ve aynı idarî konuma sahip olan köyün hasılası Hicri 1126 (1714/1715) tarihinde 5.999 akçe, Hicri 1133 (1720/1721) tarihinde ise önce 2.999 akçe, sonra 3.000 akçe idi. 1835 yılında köyde 19 hanede 114 kişi yaşıyordu. Bu tarihte köyün nüfusu Müslüman halktan oluşuyordu.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 78, 81.  ISBN 978-9941-25-828-2

Vardaneti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi köyü Vartanut (Вартанутъ) adıyla kaydetmiştir. Vardaneti adı Ermenicenin etkisiyle Vartanut'a dönüşmüştür. 1886 Rus nüfus sayımında Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Nüsüng nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Bu tarihte yerleşim, 68'si erkek ve 67'si kadın olmak üzere, 18 hanede yaşayan 135 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı “Türkmen” olarak kaydedilmiştir.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 809.  ISBN 978-9941-25-828-2 Köyün nüfusu 1896 yılında 151 kişiye, 1906 yılında da 177 kişiye yükselmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 121, ISBN 9786052100271.

Vardaneti, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Vartanut veya Vartanot (وارطانوت) adıyla Kars vilayetinde Sarıkamış kazasının Bardız nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında “Vartanot” adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 318 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 356. 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, Bardız nahiyesi ile birlikte bu ilçeye bağlandı. 1950'lerin ilk yarısında köye Aktaş adı verilmiştir.1950 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1954, s. 174.1955 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1961, s. 214. 1965 genel nüfus sayımında Akşar köyünün nüfusu 382 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 168 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Bugünkü yerleşim merkezinin 500 metre kuzeyinde megalit bir yapının kalıntıları bulunmaktadır. Yapı, kaba yontulmuş iri taşlarla harç kullanılmadan inşa edilmiştir. Günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 1 metreyi bulur. Mahallede eski bir kilise bulunuyordu. Bu kilise yıkılmış, taşlarıyla 1955 yılında bir cami inşa edilmiştir. Günümüzde cami de yıkık haldedir.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 130 km, Şenkaya ilçe merkezine 50 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneydoğusunda olup,  numaralı Şenkaya-Selim il yoluna, 4,1 km.lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 63 2021 65 2020 104 2019 128 2018 147 2017 128 2016 120 2015 119 2014 105 2013 130 2012 91 2011 80 2010 75 2009 60 2008 60 2007 84 2000 45 1990 116 1985 147 1965 382

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti