Sındıran, Şenkaya

Sındıran, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe

Sındıran'ın eski adı Agaraki'dir. Gürcüce bir yer adı olan Agaraki (აგარაკი), Eski Gürcücede tarla, köy anlamına gelir."აგარაკი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Agarak veya Egerek (اكرك) olarak geçer. Ermenicenin etkisiyle köyün adı "Akriyak" şeklinde de yazılmıştır.

Agaraki veya Egerek köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Agaraki Manastırı ile diğer kiliseler bu dönemden kalmıştır.

Agaraki köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde "Ekrek" veya "Egerek" şeklinde kaydedilmiştir. Bu tarihte Ardahan-i Büzürg livasının Penek nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 54 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 4 hane Müslüman olmuştu.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 87.  ISBN 978-9941-25-828-2 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre ise bu köy, Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu, biri Müslüman olmuş ve 5'i Hristiyan kalmış 6 haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. İki adet de su değirmeni bulunuyordu.

Agaraki veya Egerek köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde aynı idari konuma sahipti. Hicri 1130 (1717/1718) tarihinde köyün hasılası 20.333 akçe idi ve zeamet olarak Hüseyin adında birine verilmişti. Aynı yıl daha sonra köyün hasılası 2.667 akçe, Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde ise 6.000 akçe olarak belirlenmişti. Hicri 1144 (1731/1732) tarihinde de köy tekrar zeamet olarak Mehmed adında birine verilmişti.

Agaraki veya Egerek köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihli nüfus sayımında Rus idaresince "Akryak" (Акрякъ) olarak kaydedilmiş olan köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Penek nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Köydeki 30 hanede, 101'i erkek ve 100'ü kadın olmak üzere, 201 kişi yaşıyor ve nüfusun tamamı Ermenilerden oluşuyordu. Rus idaresinde Egerek köyünün nüfusu artmış, 1896 yılında 265 kişiye, 1906 yılında 332 kişiye ulaşmıştır.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 119, ISBN 9786052100271.

Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili’nin 1907 yılında verdiği bilgiye göre köyde üç kilise bulunuyordu. Köyde yıkık kiliseye ait koç başı figürlerin ve Gürcüce yazıtın silindiği taşlar, yeni inşa edilmiş Ermeni kilisesinin inşasında kullanılmıştı. Köyün yukarısındaki kiliseden geriye ise, sadece apsisli kuzeydoğu kısım ve bir pencere kalmıştı. Bu kilisenin etrafındaki bir mezarlık bulunuyordu.

Agaraki köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin köylerinden biriydi.  1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 178 kişiden oluşuyordu1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 247. Ekrek veya Egerek "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sındıran olarak değiştirilmiştir. 1965 nüfus sayımına göre Sındıran köyünde 285 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 87 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Sındıran köyünde, kayaya oyulmuş yapı kompleksi olan Agaraki Manastırı ve Lihsori Deresi kıyısındaki Leksori Manastırı dışında, üç kilisenin varlığı bilinmektedir. Rus idaresi sırasında 1907 yılında köyü gezen Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili de burada üç kilise tespit etmiştir. Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, bu kiliselerden birinin yerine Ermeniler yeni bir kilise inşa etmişti. Eski kiliseden yuvarlak sütun ve taş üzerine oyulmuş koç başları kalmıştı. Bu kabartmalar o tarihte yeni kilisenin duvarlarında bulunuyordu. Kilisenin giriş kapısının üstüne konan taşta Gürcüce Asomtavruli yazı kazılıp silinmişti. Köyün yukarısında kesme taştan inşa edilmiş ikinci bir kilise bulunuyordu. Bu kiliseden geriye, apsisi ve penceresiyle birlikte kuzeydoğu kısmı kalmıştı. Kilisenin etrafında mezarlık bulunuyordu. Bu kilisenin üst tarafında üçüncü bir kilise daha vardı. Bu kilisenin haç planlı ve kubbeli bir yapı olduğu kalıntılarından anlaşılıyordu. Bugün bu üç kiliseden geriye hiçbir şey kalmamıştır. Ayrıca Gürcü manastırı Leksori Manastırı ve ana kilisesi Leksori Kilisesi de günümüzde Sındıran, İkizpınar ve Teketaş köylerinin sınır bölgesinde, Oltu Çayı'nın bir kolu olan Lihsori Deresi'nin sol kıyısında yer alır.Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 58-59, ISBN 978-9941-478-17-8.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 156 km, Şenkaya ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup,  numaralı Akşar-Şenkaya il yolu kenarındadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 96 2021 103 2020 102 2019 98 2018 115 2017 92 2016 93 2015 102 2014 101 2013 124 2012 110 2011 105 2010 117 2009 115 2008 115 2007 109 2000 140 1990 153 1985 211 1965 285

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti