Ormanağzı, Olur

Ormanağzı, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Ormanağzı'nın eski adı Karnavasi'dir. Nitekim Gürcüce kaynaklarda Karnavasi (კარნავასი) şeklinde geçer. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde ise Karnavas (قارنواس) olarak kaydedilmiştir.

Karnavasi köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürüclerden ele geçirmiştir. Köydeki kaleler ve kiliseler bu dönemden kalmış olamlıdır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 273-274.  ISBN 978-9941-9470-8-7

Karnavasi, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasını Panaskert nahiyesine bağlı köylerden biriydi ve nüfusu 152 haneden oluşuyordu. Köyde, çoğunluğu Ermeni olmak üzere Gürcüler ve Ermeniler yaşıyordu. İki hane ise Müslüman olmuştu. Bu iki hanenin reisi Hüsrev ve kardeşi Timur'un baba adının Abdullah olması onların yeni Müslüman olduğunu göstermektedir. Köyde buğday, arpa, çavdar, darı ve yonca tarımı ve arıcılık ile şarapçılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Karnaval köyünde altı adet değirmen bulunuyordu.

Karnavasi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konuma sahipti. Köyün hasılası Hicri 1113 (1701/1702) tarihinde 2.000 akçe, Hicri 1135 (1722/1723) tarihinde ise, 20.000 akçe idi.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, Sıra no: 26, 642

Karnavas köyü 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Penek sancağının köylerinden biriydi. Vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu nüfus sayımında Karnavas köyünde 64 hanede 206 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün yaklaşık nüfusunun 412 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 89.  ISBN 978-9941-25-828-2

Karnavasi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Karanavaz (Каранавазъ) olarak kaydettiği yerleşim, Oltu sancağında Tausker kazasının Tausker nahiyesine bağlı 17 köyden biriydi. Karnavasi köyünün nüfusu, 241'i erkek ve 251'i kadın olmak üzere, 97 hanede yaşayan 492 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Gürcü Türkolog Sergi Cikia bu yer adının Osmanlıca yazılışında da "kara" kelimesinin bulunmadığını ve Rusça yanlışlıkla "Kara Navaz" biçiminde yazıldığını belirtmiştir. Karnavas köyünün nüfusu 1896 yılında 779 kişi ve 1906 yılında 895 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 122, ISBN 9786052100271.

Karnavas, 1935 genel nüfus sayımında Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Olur nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 865 kişiden oluşuyordu.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 218. Karnavasi veya Karnavas Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ormanağzı olarak değiştirilmiştir. Ormanağzı köyünün nüfusu 1965 yılında 1.481 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 621 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 260.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Ormanağzı köyü sınırları içinde iki kale ve iki kilise kalıntıları bulunmaktadır. Köyün merkezindeki bir kayanın üzerinde yükselen kalenin dibinde Gürcü Himşiaşvili ailesinin bir sarayı bulunuyordu. Köyün Mukavi mahallesinin 1 kilometre kuzeyinde bulunan kale ise tamamen yıkılmıştır. Kiliselerden biri köyün 1,8 kilometre güneydoğusunda otlak bir alanda yer alır. Yıkılmış olan Karnavasi Kilisesi'nin kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiş olduğu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Mukavi mahallesinde bulunan diğer kiliseden kalan duvarlar günümüzde samanlığın duvarlarını oluşturmaktadır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017, s. 273-274.  ISBN 978-9941-9470-8-7

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 183 km, Olur ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. Mahalle, Olur'un güneybatısında olup,  numaralı Artvin- Kars (Yusufeli-Olur) devlet yoluna 5,4 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 455 2021 472 2020 492 2019 474 2018 490 2017 498 2016 521 2015 547 2014 586 2013 599 2012 628 2011 648 2010 674 2009 740 2008 755 2007 773 2000 857 1990 1.283 1985 1.380 1965 1.481

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Olur'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti