Gökçeşeyh, Çat

Gökçeşeyh, Erzurum ilinin Çat ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Köyün İlk Yerleşimi ve İskân Tarihi 
Gökçeşeyh Köyü, Erzurum ilinin Çat ilçesinde, tarih öncesi dönemlere uzanan bir yerleşim geçmişine sahiptir. Köyün yaklaşık 500 metre kuzeyinde yer alan Gökçeşeyh Höyüğü, Tunç Çağı'ndan Demir Çağı'na uzanan buluntular vermiştir.1981 yılında köylülerin tesadüfen keşfettiği ve Erzurum Müzesi'ne kazandırdığı üç adet ritüel kap (rhyton) bu höyükte bulunmuştur. Bu arkeolojik buluntuların incelenmesi, höyüğün Erken Tunç Çağı'ndan Urartu Dönemi'ne (Orta Demir Çağı) kadar iskâna sahne olduğunu göstermektedir. Nitekim höyükten çıkarılan pişmiş toprak kapların stili Urartu kültürüne işaret etmiş; yüzeydeki seramik kalıntıları, burada M.Ö. 2. binyıl başlarından M.Ö. 8.–7. yüzyıllara dek uzanan bir yerleşim olduğunu ortaya koymuştur.Bu dönemde bölge, Urartu Krallığı ile özdeşleşmiş olup antik kaynaklarda Diauehi gibi yerel krallıkların yurdu olarak da anılmıştır. Gökçeşeyh Höyüğü'nün konumu, Tuzla (Tuzluca) Çayı vadisindeki antik yol güzergâhını kontrol eder durumdadır.Bu stratejik konum ve zengin su kaynakları sayesinde höyük çevresi eski çağlardan beri küçük fakat önemli bir yerleşim noktası olmuştur

Ortaçağ'da, Erzurum ve civarı Bizans ve Bagratlı Ermeni yönetimlerinde kalmış, 11. yüzyıldan itibaren Selçuklu fetihleriyle Türk hakimiyetine girmiştir. Gökçeşeyh civarında Selçuklu ve sonraki dönemlere ait yazılı kayıt bulunmasa da, bölgenin Malazgirt (1071) sonrasında Türkmen boylarının yaylak ve kışlak sahası haline geldiği bilinmektedir. 15. yüzyılda Akkoyunlu ve 16. yüzyıl başlarında Safevî hâkimiyetini gören Erzurum havalisi, 1514 Çaldıran Zaferi sonrasında Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı idaresiyle birlikte bölgede tahrir defterleri tutulmuş ve Gökçeşeyh köyü ilk kez 1522 yılı kayıtlarında görünmüştür.Bu kayıt, köyün en geç 16. yüzyılın başlarında kurulu olduğunu göstermektedir. Köy muhtemelen adını veren bir zat (Gökçe Şeyh) etrafında, Türkmen yerleşimi olarak Osmanlı erken döneminde şekillenmiştir.Osmanlı Devleti'nin 16. ve 17. yüzyıl tahrir ve avarız defterleri, Gökçeşeyh ve civarının küçük ölçekli kırsal yerleşmeler olduğunu ortaya koyar. Bu dönemde bölgede köyler birkaç hane veya neferden ibarettir. Örneğin 1530 tarihli tahrirde komşu Bayburd (Bayburt) livasındaki Kalbulas (Kavacık) köyünde “Gökçe Şeyh Zaviyesi”nin varlığı kayıt altına alınmıştır. 1591 tahririnde aynı köyde 11 erkek nüfus (nefer) bulunduğu ve hepsinin Müslüman olduğu belirtilmiştir.1642 tarihli avarız defterinde de Kalbulas’ta 16 hane Müslüman yaşadığı ve Gökçeşeyh adına hizmet veren zaviyenin halen faal olduğu görülmektedir.Bu veriler, Gökçeşeyh Köyü’nün bulunduğu havalide Osmanlı döneminde nüfusun tamamen Müslüman olduğunu ve köyün muhtemelen bir derviş tekkesi etrafında teşekkül ettiğini düşündürmektedir. Gökçeşeyh Köyü’nün Osmanlı tahrirlerindeki ayrıntılı verileri sınırlı olmakla birlikte, 19. yüzyıl nüfus yoklamalarında da benzer şekilde çok küçük bir köy olduğu anlaşılır. 1835 nüfus sayımına göre (sadece erkek nüfus sayılmıştır) çevredeki köyler 30-40 civarında erkek nüfusa sahip küçük topluluklardır; Gökçeşeyh de bu dönemde muhtemelen toplam nüfusu 100’ün altında kalan bir yerleşmeydi.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 77 km, Çat ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır. Mahalle, Çat'ın batısında olup,  numaralı Çat-Yavi-Tercan il yolu üzerindedir.
Köyün 500 m. kuzeyinde Tunç ve Demir çağlarından kalan Gökçeşeyh Höyük'ü bulunmaktadır. Erzurum Arkeoloji ve Etnografya müzesine getirilen eserlerden höyüğün Urartular Dönemine ait bir yerleşim yeri oluğunu anlaşılmaktadır.
küçükresim|Gokceseyh Hoyuk

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri202417920232022022196 2021 197 2020 204 2019 208 2018 201 2017 206 2016 199 2015 209 2014 217 2013 211 2012 227 2011 236 2010 237 2009 245 2008 243 2007 249 2000 240 1990 350 1985 367 1965 468

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Çat'ın mahalleleri