Çatalelma, Şenkaya

Çatalelma, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Çatalelma köyünün eski adı Nusunk, Nusung veya Nüsünk'tür. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde "Nyusyung" (Нюсюнгъ), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Nüsünk veya Nusung (نوسونك) olarak geçer. Eskiden ayrı bir köy olan Babos, günümüzde Çatalelma köyünün mezrasıdır.

Yerleşimin yer aldığı Tao, Orta Çağ Gürcistan'ını oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün sınırları içindeki kale ve kilise de köyün eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir."ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები" (2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2018, s. 31, 34  ISBN 978-9941-9470-9-4

93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinin "Nyusyung" adıyla kaydettiği köy, Oltu Okrugu'nun Oltu kazasına  bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köyde 38 hanede, 129'u erkek ve 123'ü kadın olmak üzere "Türk" olarak kaydedilmiş 252 kişi yaşıyor olup aynı zamanda aynı adlı nahiyenin idari merkeziydi. On bir köyü kapsayan Nusung nahiyesi 433 haneden oluşuyordu. Nahiyede 1.417'si erkek ve 1.346'sı kadın olmak üzere 2.768 kişi yaşıyordu. Bu nüfus Rum, Kürt, Türk, Ermeni, Karapapak ve başka halklardan oluşuyordu.

Yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Sarıkamış kazasının bağlı Bardız nahiyesinin köylerinden biriydi. 1935 genel nüfus sayımında "Lüsünk" adıyla kaydedilmiştir. Bu tarihte aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 415 kişiden oluşuyordu.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 269. Köyün adı daha sonra da bir süre bu şekilde kaydedilmiştir. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Bardız nahiyesiyle birlikte bu kazaya bağlanmıştır. 1955 genel nüfus sayımında köy "Nüsünk (Elmalı)" biçiminde kaydedilmiştir. Bu sırada köyde 490 kişi tespit edilmiştir. Bu kayıttan köyün adının "Elmalı" olarak değiştirildiği, fakat eski adına geri dönüldüğü anlaşılmaktadır.1955 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1961, s. 214.

1960 genel nüfus sayımında "Çatalelma (Nüsünk)" biçiminde kaydedilmiştir. Bu durum köyün adının 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Çatalelma olarak değiştirildiğini göstermektedir. 1965 genel nüfus sayımında Çatalelma köyünün nüfusu 576 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 254 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Çatalelma köyünde iki önemli tarihsel yapı kalıntısı tespit edilmiştir. Bunlardan biri olan kilise kalıntısı, köyün 2 kilometre batısında, köylüler tarafından Kilise Deresi olarak adlandırılan küçük bir dere kıyısında bulunmaktadır. Kalıntılar kesme taşlar ve harçlı duvar parçalarından oluşmaktadır. Bir diğeri ise kale kalıntısıdır. Köyün 4 kilometre güneyinde, Bardız Çayı'nın sağ kıyısında yüksek bir tepede bulunmaktadır. Duvarların genişliği 2 metre olup bu duvarların arasında kuleler inşa edilmiştir. Kalenin ortasında büyükçe sarnıç bulunuyordu. Günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 3 metreyi bulur. Köylüler kaleyi “Zartıman” olarak adlandırmaktadır.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 165 km, Şenkaya ilçe merkezine 34 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneyinde olup,  numaralı Şenkaya-Horasan il yoluna, 4,3 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 126 2021 131 2020 149 2019 153 2018 155 2017 138 2016 127 2015 125 2014 108 2013 107 2012 98 2011 93 2010 93 2009 97 2008 94 2007 102 2000 99 1990 271 1985 371 1965 576

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti