Gözebaşı, Şenkaya

Gözebaşı, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe

Gözebaşı ile İçmesu mahallelerinin eski ortak adı tarihi kayıtlarda Hamasi ve Hamas şeklinde yer almaktadır. Yerleşim Gürcüce kaynaklarda Hamasi (ჰამასი veya ხამასი) biçiminde geçer. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde İçmesu köyü Hamas-i Süfla (هاماس سفلا / Aşağı Hamas), Gözebaşı köyü ise Hamas-i Ulya (هاماس علیا / Yukarı Hamas) olarak kaydedilmiştir.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 462.  ISBN 978-9941-25-828-2

Yerleşim, Orta Çağ Gürcistan'ının bir parçası olan Tao bölgesinin köylerinden biriydi. Osmanlılar bu yerleşmeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.

Hamasi, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde "Ardaz", ikinci isim olarak da "Aşağı Hamas" şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada bu yerleşim yeri Oltu sancağının Bardız nahiyesine bağlıydı. Aşağı Hamas köyünde 24 Hristiyan hane yaşarken, Yukarı Hamas köyü boşalarak insansız hale gelmişti.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 78.  ISBN 978-9941-25-828-2 Bu yerleşimler, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Hamas (خاماص) adıyla tek köy olarak geçer. Bu sırada bu köy, Oltu livasının Kethuti (ქეთხუთი) nahiyesine bağlıydı. Kethuti adı, Gürcüce "beş tepe" anlamına gelen Kedhuti'den (ქედხუთი) değişime uğramıştır.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 789. -9941-25-828-2

Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Hamas (خاماص) şeklinde tek köy olarak kaydedilmiştir. Hicri 1113 (1701/1702) tarihinde 6.500 akçe karşılığında Hıdır adında birine tahsis edilmişti. Bu sırada köy Oltu sancağının Güney nahiyesine bağlıydı.

1835 yılında da Hamasi adıyla tek köy olarak geçer. Askere alma ve vergi toplama amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sayımda köyde 25 hanede 115 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Hamasi köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 230 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 82.  ISBN 978-9941-25-828-2

Yukarı Hamas ve Aşağı Hamas köyleri, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Hamaslar" (هاماسلر) adıyla tek köy olarak kaydedilmiştir. Bu sırada bu iki yerleşim Kars vilayetinin Sarıkamış kazasının Bardız nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında Yukarıhamas adıyla ayrı bir köy olarak aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 561 kişiden oluşuyordu.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 398. 1946 yılında Şenkaya ilçe olunca, Yukarı Hamas köyü Sarıkamışt'an alınıp Şenkaya ilçesine bağlandı. Hamas veya Hamasi  "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gözebaşı olarak değiştirilmiştir. Gözebaşı köyünün nüfusu 1965 yılında 372 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 200 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 146 km, Şenkaya ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneybatısında olup,  numaralı Şenkaya-Horasan il yoluna, İçmesu Mahallesi üzerinden, 4,8 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 32 2021 38 2020 42 2019 39 2018 39 2017 31 2016 28 2015 28 2014 38 2013 41 2012 27 2011 20 2010 23 2009 26 2008 31 2007 21 2000 44 1990 150 1985 228 1965 372

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti