Tipili, Tortum

Tipili, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe

Tipili'nin eski adı Vahtangisi'dir. Vahtangisi (ვახტანგისი) Gürcüce bir yer adıdır ve Gürcistan'ın doğu kesiminde bugün de aynı adı taşıyan bir köy bulunmaktadır. Bu yer adı Türkçeye Vahtanos ve Vaktanos (واقتانوص) şeklinde girmiştir.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 93, 95.  ISBN 978-9941-25-828-2Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 234.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 263.

Vahtangisi veya Vaktanos köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan kale de bu dönemden kalmış olmalıdır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 179.  ISBN 978-9941-9470-8-7 Osmanlı döneminin başlarında köy Tortum sancağına bağlı bulunuyordu.

Vahtangisi köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Vaktanos" adıyla Erzurum Eyaleti'nin Tortum kazasında yer alıyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 70 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusun yaklaşık 140 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Vahtangisi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Vaktanos" şeklinde kaydedilen köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 420 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 253. Vahtangisi veya Vaktanos Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Tipili şeklinde değiştirilmiştir. Nitekim genel nüfus sayımlarında köyün adı 1950 yılında "Vaktanos", 1955 yılında "Tipili" olarak geçer. Tipili köyünde 1965 yılında 568 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 167 kişi okuma yaza biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Tipili köyünde kuru duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan bir kalenin kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Bu kalıntılar köyün 1 kilometre kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Kaleden geriye çok az duvar örgüsü kalmıştır; kalan kısmı taş yığınına dönüşmüştür. Kalenin bulunduğu yer köylülerce "Karsameti" (ქარსამეთი) olarak adlandırılmaktadır.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 80 km, Tortum ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kapıkaya, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 21,2 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 112 2021 133 2020 144 2019 122 2018 134 2017 92 2016 96 2015 97 2014 126 2013 132 2012 147 2011 156 2010 153 2009 139 2008 167 2007 169 2000 227 1990 277 1985 412 1965 568

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Tortum'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti