Yelkıran, Şenkaya

Yelkıran, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Yelkıran'ın eski adı Mohrili'dir. Gürcüce bir yer adı olan Mohrili (მოხრილი), "eğilmiş" veya "bükülmüş" anlamına gelir."მოხრილი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5 1574 ve 1595 Osmanlı mufassal defterlerinde "Mohrul" (موخرول) şeklinde kaydedilmişti.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 86.  ISBN 978-9941-25-828-2

Mohrili köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir.

Mohrili köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan Osmanlı tahrir defterine göre Ardahan-i Büzürg livasının Penek (Bana) nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 51 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterdeki kayda göre ise, köyün nüfusu, tamamı Hristiyan olan 25 haneye düşmüştü. Bu sırada köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Penek livasının Penek nahiyesine  bağlıydı. Köyde buğday, arpa, çavdar ve darı tarımı ile şarapçılık ve arıcılık yapılıyor, koyun besleniyordu.

Mohrili köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde aynı idari konuma şahipti. Hicri 1122 (1709/1710) tarihinde köyün hasılası 12.000 akçe idi ve burası Mustafa adında birine tahsis edilmişti.

Mohrili köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyde 7 hanede 19 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Mohrili köyünün nüfusunun yaklaşık 38 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90.  ISBN 978-9941-25-828-2

Mohrili köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Muhrel (Мухрель) şeklinde kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. Köydeki 3 hanede, 9'u erkek ve 7'si kadın olmak üzere 16 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamını Kaskanlı aşiretinden Kürtler oluşturuyordu. Muhrel köyü, 13 köyden oluşan Kaşkanlı 
idari biriminin (Касканлинское общество курдов) yönetsel merkeziydi. Bu idari birimdeki 94 hanede, 292'si erkek ve 294'ü kadın olmak üzere 586 kişi yaşıyordu. Mohrili köyünün nüfusu 1896 yılında 23 kişi, 1906 yılında ise 42 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 120, ISBN 9786052100271.

Mohrili köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, metastaz sonucunda "Merhil" (مرخیل) şeklinde yazılmıştır Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Mirhil" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 73 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 248. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kosor nahiyesi ve "Mirhil" köyü bu kazaya bağlandı. Mohrili veya Mirhil Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yelkıran olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yelkıran köyünde 62 kişi tespit edilmişti ve bu nüfus içinde 11 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 166 km, Şenkaya ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeydoğusunda olup,  numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Akşar Mahallesi'nde, 4,2 km'lik bir köy yoluyla ulaşmktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 42 2021 55 2020 50 2019 59 2018 45 2017 47 2016 43 2015 39 2014 43 2013 36 2012 33 2011 35 2010 36 2009 37 2008 45 2007 45 2000 35 1990 63 1985 46 1965 62

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti