Tütenocak, Şenkaya

Tütenocak, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe

Tütenocak'ın eski adı Ahrisi (ახრისი) veya Ahriz'dir. Bu yer adı zaman içinde Türkçe kaynaklarda Ehriz (اهریز) biçimini almıştır.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 800.  ISBN 978-9941-25-828-2 Oysa 1914 (R. 1330) tarihli Erkan-i Harbiye-i Umumiye haritasında "Âhris" (آهریس) olarak geçer.

Ahrisi veya Ahriz köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün bugünkü sınırları içinde tespit edilmiş olan megalit yapı ve kilise kalıntıları, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 7, 73.  ISBN 978-9941-9470-9-4

Ahriz köyü, Osanlıların eline geçmesinden yaklaşık 25 yıl sonra, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre Oltu sancağına bağlı Kop (Kvabi) nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte köyün nüfusu 8 haneden oluşuyordu. Bu hanelerden üçü Hristiyandı ve beşi Müslüman olmuştu.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 77.  ISBN 978-9941-25-828-2

Ahrisi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Ahris (اخریس) şeklinde geçer. Bu tarihte bu yerleşim, Ardahan-i Küçük livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Hicri 1115 (1703/1704) tarihinde hasılası 6.999 akçe olan köy Kasım adında birine verilmişti.

Ahriz köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Oltu sancağına bağlıydı ve bu tarihte köyde mevcut 13 hanede 48 erkek kaydedilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Ahriz köyünün nüfusunun yaklaşık 96 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 81.  ISBN 978-9941-25-828-2

Ahriz köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin de Ahriz (Ахрисъ) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 yılındaki nüfus tespitinde köydeki 15 hanede, 38'i erkek ve 44'ü kadın olmak üzere 82 kişi yaşıyordu. 4 hanede 7'si kadın ve 7'si erkek olmak üzere 14 Kürt, 11 hanede 31'i erkek ve 37'si kadın olmak üzere 68 Türk yaşıyordu. Ahriz köyünün nüfusu 1896 yılında 96 kişiye, 1906 yılında ise 155 kişiye yükselmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 119, ISBN 9786052100271.

Ahris köyünün 1928 tarihli Osmanlıca köy listesindeki kaydı "Ehriz" (اهریز) biçiminde okunmuştur. Bu tarihte Ehriz Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Ehris" olarak kaydedilmiş olan köy, Kars vilayetinin Sarıkamış ilçesinin Bardız nahiyesine bağlanmıştı. Bu tarihte nüfusu 249 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 355. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Bardız nahiyesi ve Ehris köyü bu kazaya bağlandı. Ahris veya Ehriz Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tütenocak olarak değiştirilmiştir. Tütenocak köyünün nüfusu 1965 yılında 297 kişide oluşuyordu ve bu nüfus içinde 162 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 174 km, Şenkaya ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneybatısında olup, Yeşilkaya Mahallesi üzerinden bir köy yoluyla, ilçe merkezine bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 73 2021 77 2020 76 2019 71 2018 63 2017 57 2016 60 2015 62 2014 69 2013 67 2012 68 2011 75 2010 70 2009 74 2008 85 2007 78 2000 104 1990 117 1985 188 1965 297

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti