Esendurak, Tortum

Esendurak, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Esendurak'ın eski adı Sağir'dir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sağir (صاغر) olarak geçer.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 95.  ISBN 978-9941-25-828-2Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 234.  Köyün adı daha sonra Sağer ve Sağır şeklinde yazılmıştır.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 252. Sağira ve Sağiraşvili (საღირა / საღირაშვილი) Gürcü toplumunda kişi ve aile adıdır.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 859.  ISBN 978-9941-25-828-2

Sağir veya Sağira köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu yerleşim, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Sağir" şeklinde kaydedilmiştir. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 32 hanede 100 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Sağir köyünün nüfusunun yaklaşık 200 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu defterde Rabat (bugün Kemerkaya) köyü, Rabat adını taşıyan diğer köylerden ayırt etmek için "Rabat-i Sağir" şeklinde yazılmıştır.

Bu yer adı F.R. Maunsell’in 1902 tarihli İngilizce "Oltu-Tortum" haritasında “Saghir” (Sağir) şeklinde kaydedilmiştir. Bu haritaya göre köy, “Tortum Kale”nin batısında, Rabat köyünün kuzeyinde yer alıyordu.

Sağir köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında bu yerleşim aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 486 kişiden oluşuyordu. Sağir veya Sağer Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Esendurak olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Esendurak köyünün nüfusu 595 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 214 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 263.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 70 km, Tortum ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Tortumkale Mahallesi üzerinden 7 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 223 2021 309 2020 475 2019 315 2018 439 2017 126 2016 147 2015 157 2014 178 2013 189 2012 150 2011 135 2010 145 2009 133 2008 144 2007 150 2000 216 1990 420 1985 407 1965 595

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Tortum'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti