Sarıyar, Şenkaya

Sarıyar, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Sarıyar'ın eski adı Zağkosi'dir. Zağkosi veya Dzağkosi (ძაღქოსი), 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 Osmanlı cebe defterinde Zağkos (زاغكوس) olarak geçer. Köyün adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Cağkos ve 1902 tarihli Kars haritasında "Jakos" (Cakos) biçiminde yazılmıştır.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 89.  ISBN 978-9941-25-828-2 Erkan-ı Harbiye-i Umumiye'nin 1914 tarihli haritasında "Cahkoz"a (جاهقوز) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Cakos"a (جاقوص) dönüşmüştür.

Zağkosi köyü, Orta Çağlarda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.

Gürcü Türkolog Sergi Cikia, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adı Osmanlı tahrir defterinde Zağkos (زاغكوس) şeklinde geçen köyün adının zaman içinde Cahkos'a (Джахкосъ) dönüşmüş olabileceğini belirtmiştir. Bu defterde ayrıca Kızıl Köy (قزل كوی), Zağkso'un ikinci adı olarak verilmiştir. Zağkos (ძაღქოსი) veya Kızıl Köy bu sırada Gürcistan Vilayeti içinde, Penek livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 6 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

Zağkosi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Zağkos (زاغكوس) olarak geçer. Bu defterde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası, 9.000 akçe idi.

Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespiti ettiği 1835 yılında köyde 8 hane ve 24 erkek belirlenmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Cakos'un bu tarihteki nüfusunun yaklaşık 48 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bı sırada köy, Çıldır Eyaleti'nin Penek sancağına bağlıydı.

Zağkosi köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresince "Cahkos" (Джахкосъ) olarak kaydedilmiş olan köy Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 2 hanede, 22'i erkek ve 22'i kadın olmak üzere 44 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamını Kaskanlı aşiretine bağlı Kürtler oluşturuyordu. Cakos köyünün nüfusu 1896 yılında 52 kişiye, 1906 yılında ise 69 kişiye yükselmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 119, ISBN 9786052100271. Erkan-ı Harbiye-i Umumiye'nin 1914 tarihli haritasında bu yerleşim alanı "Cahkoz Harabesi" biçiminde yazılmıştır. Burada o tarihte var olan bir harabe haritada işaretlenmiş olabilir.

Zağkosi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinde Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 118 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 248. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kosor nahiyesi ve Cakos köyü bu kazaya bağlandı. Cakos veya Cahkoz Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sarıyar olarak değiştirilmiştir. Sarıyar köyünün nüfusu 1965 yılında 198 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 5 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 262.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 155 km, Şenkaya ilçe merkezine 32 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın kuzeybatısında olup,  numaralı Erzurum-Ardahan (Oltu-Göle) devlet yoluna, Paşalı Mahallesi üzerinden, 11,5 km.lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 126 2021 142 2020 151 2019 151 2018 151 2017 142 2016 155 2015 157 2014 170 2013 171 2012 168 2011 172 2010 177 2009 185 2008 183 2007 188 2000 233 1990 341 1985 309 1965 198

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti