Gaziler, Şenkaya

Gaziler, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Gaziler mahallesinin eski adı Bardusi veya Bardisi'dir. Gürcüce Bardisi (ბარდისი), “bardi” (ბარდი) kelimesinden türemiş olabilir.A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Bu şekliyle bu yer adı çalılık anlamına gelir. Bardusi veya Bardisi adının Gürcüce Pertusi'den değişime uğramış olabileceğine dair görüş de bulunmaktadır.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 795.  ISBN 978-9941-25-828-2 Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Bardus" (باردوس) olarak geçer. Ancak Osmanlı cebe defterinde (1694-1732) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Bardız (باردیز) şeklinde yazılmıştır.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 323.

Bardusi veya Bardisi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 67.  ISBN 978-9941-25-828-2 Bardisi Kilisesi ile Bardisi Kalesi de bu dönemden kalmıştır.

Bardusi veya Bardisi, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Oltu sancağının Bardız nahiyesine bağlıydı. Bardisi Kalesi'nin etrafındaki yerleşim yeri olarak "Rabat" şeklinde kaydedilen Bardisi'nin nüfusu kayda geçmemiştir. Bardız nahiyesi ise 34 köyden oluşuyordu. Ancak 22 köy bu tarihte boşalmıştı. Nahiyenin nüfusu 196 haneden oluşuyordu. Bu tarihte 9 hane Müslüman olmuş, 187 hane Hristiyan olarak kalmıştı.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 79-80.  ISBN 978-9941-25-828-2

Bardusi veya Bardisi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterindeki kayda göre Oltu livasının Bardız nahiyesine bağlıydı. Rabat (رباط) adıyla kaydedilmiş olan köyün hasılası, Hicri 1119 (1707/1708) tarihinde 8.000 akçe idi. Hicri 1123 (1711/1712) ise köy, 26.000 akçe hasıla ile Hasan adında birine zeamet olarak verilmişti.

Bardusi veya Bardisi köyü, 1835 Osmanlı nüfus defterinde Bardız (باردیز) olarak geçer. Bu kayda göre, Çıldır Eyaleti'nin Oltu sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köydeki 227 hanede 706 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun erkek sayısının yaklaşık iki katı olduğu söylenebilir.Göksal Kalkan, "Oltu Sancağı Müslim Nüfus Defterinin transkripsiyon ve değerlendirmesi [h.1251 (m.1835/1836)]", Amasya, 2022, s. 96-121.  Yüksek lisans tezi

Bardusi veya Bardisi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Bardus (Бардусъ) şeklinde kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına (uçastok) bağlı Nüsüng nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Köydeki 67 hanede, 191'i erkek ve 213'ü kadın olmak üzere, 404 kişiden oluşuyordu. Bir hane hariç nüfusun tamamı Rumlardan oluşuyordu.

Bardız köyü, Sarıkamış harekâtında önemli bir rol oynamış ve Enver Paşa 25 Aralık 1914'te IX. Kolordu'nun bir tümeni ile sonu felaketle bitecek Sarıkamış saldırısının son aşamasını buradan başlatmıştır.

Bardız köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Sarıkamış kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 765. 1940 genel nüfus sayımında "Bardiz" şeklinde kaydedilmiş olan köy, Sarıkamış kazasına bağlı Bardiz nahiyesinin idari merkeziydi. Nüfusu 693 kişiden oluşuyordu. Bardız nahiyesi ise, 20 köyü kapsıyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Bardiz nahiyesiyle birlikte Bardiz köyü de bu kazaya bağlanmıştır. Bardisi veya Bardız Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Gaziler şeklinde değiştirilmiştir. 1964'te Bardız bucağının ismi Gaziler olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında Gaziler köyünde 937 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 473 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihte Bardız bucağının adı da Gaziler olarak değiştirilmişti.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm belde ve köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Şenkaya Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Gaziler mahallesinin hemen girişinde, bir taşında Gürcüce yazıtın bulunduğu Bardız Kalesi günümüzde büyük ölçüde sağlamdır. Büyük ölçüde yıkılmış olan haç planlı ve kubbeli Bardisi Kilisesi (Bardız Kilisesi), Bobisgeri Kilisesi’nin planı örnek alınarak inşa edilmiştir.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 29.  ISBN 978-9941-9470-9-4

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 151 km, Şenkaya ilçe merkezine 36 km uzaklıktadır. Mahalle, Şenkaya'nın güneyinde olup,  numaralı Şenkaya-Horasan il yolu üzerindedir.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 299 2021 312 2020 272 2019 291 2018 303 2017 328 2016 326 2015 326 2014 347 2013 367 2012 348 2011 344 2010 354 2009 353 2008 345 2007 343 2000 462 1990 694 1985 745 1965 937

 Kaynakça

 Dış bağlantılar 


Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti