Yukarıkaracasu, Olur

Yukarıkaracasu, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Yukarıkaracasu ile Aşağıkaracasu'nun ortak adı Panaskerd'dir. Gürcüce Panaskerti (ფანასკერტი) biçiminde yazılan bu yer adı 1595 tarihli Osmanlıca mufassal defterinde Panaskerd (پنسكرد) olarak geçer.

Panaskerti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Stratejik bir konuma sahip olan Panaskerti Kalesi Gürcistan tarihinde önemli olaylara sahne olmuştur. Birleşik Gürcistan Krallığı'nın kurucusu olan III. Bagrat, merkezi otoriteyi sağlamak amacıyla Klarceti ve Şavşeti yöneticilerini Panaskerti Kalesi'ne ortadan kaldırmış, kendisi de 1014 yılında burada ölmüştür. Tao-Klarceti bölgesinin ünlü feodal ailesi Panaskerteli adını Panaskerti Kalesi'nden alır. Bu önemli yerleşimi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.

Bugünkü Yukarıkaracasu köyü 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Panaskerd-i Ulya (پنسكرد علیا) olarak kaydedilmiştir. Gürcistan Vilayeti içinde Penek livasına bağlı Panaskerd nahiyesinin köylerinden biri olan Panaskerd-i Ulya'nın (Yukarı Panaskerd) nüfusu 36 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Yukarı Panaskerti köyünde 51 hanede 144 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 288 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90.  ISBN 978-9941-25-828-2

Yukarı Panaskerti, 1877-1878 savaşının ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde "Verhniy Panaskert" (Верхний Панаскертъ) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Tavusker kazasının köylerinden biriydi. Köyde 39 hanede, 155'i erkek ve 152'si kadın olmak üzere 307 kişi yaşıyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 527 kişiye, 1906 yılında 494 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu tespitlerde köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 122, ISBN 9786052100271.

Oltu sancağını gezen ve Aşağı Panaskerti ile Yukarı Panaskerti köylerinden Panaskerti olarak söz eden Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili’nin 1907 yılında verdiği bilgiye göre, Oltu sancağının nüfusunun büyük kısmı Müslüman Gürcülerden oluşuyordu. Ayrıca bu bölgede Kürtler, Rumlar ve Ermeniler yaşıyordu. Ermenilerin çoğu son zamanda II. Abdülhamid’in baskısından kaçıp buraya sığınmışlardı. Oltu sancağının beyleri ünlü Gürcü Himşiaşvili ailesinin üyeleriydi. Panaskerti’nin muhtarı da bu aileden biriydi. Panasketi’de bulunan kilise ve kaleler bu tarihte büyük ölçüde yıkılmıştı. Kale ve kiliselere ait taşlar cami ile evlerin inşasında kullanılmıştı. Panaskertsu ile Kapsu dereleri arasında yer alan Panaskerti o tarihte büyük bir köydü.

Yukarı Panaskert, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Beneskerd-i Ulya" (بنسكرد علیا) olarak geçer. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Oltu kazasının olur nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 225. 1940 genel nüfus sayımında ise köyün adı "Yukarı Peneskirt" biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 683 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1944, s. 249. Panaskerti veya Peneskirt "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yukarıkaracasu olarak değiştirilmiştir. Yukarıkaracasu köyünün nüfusu 1965 yılında 1.138 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 343 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 260.

Eskiden tek yerleşim olan Panaskerti'de varlığı bilinen beş kiliseden biri bugünkü Yukarıkaracasu köyündedir. Köyün 1 km doğusunda, otlak alanda bulunan tek nefi kiliseden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır. Köydeki kale (47 × 6 m) ise, köyün merkezinin 1,6 km kuzeyinde yer alır. Kulesi bulunan kaleden geriye yıkıntılar kalmıştı.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 111, 276, ISBN 9789941478178.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 194 km, Olur ilçe merkezine 22 km uzaklıktadır. Mahalle, Olur'un doğusunda olup,  numaralı Olur-Oltu il yoluna, Aşağıkaracasu Mahallesi üzerinden, 13,3 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 280 2021 280 2020 270 2019 271 2018 293 2017 272 2016 280 2015 292 2014 311 2013 293 2012 305 2011 299 2010 293 2009 294 2008 284 2007 277 2000 388 1990 689 1985 805 1965 1.138

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Olur'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti