III. Darius

III. Darius ya da Kodomannus (d. MÖ 380 - ö. MÖ 330; Farsça: داریوش Dâriyûş), İran'da Ahameniş İmparatorluğu'nun son hükümdarıdır. MÖ 336- MÖ 330 yılları arasında tahtta kalmıştır. Büyük İskender'in Pers topraklarını ele geçirmesinin ardından devrilmiştir.TDV İslâm Ansiklopedisi, "Dârâ", cilt 8, 1993, ss. 511–513.

 Köken ve tahta çıkışı 
Darius, MÖ 380 civarında doğdu. Kraliyet Ahameniş hanedanının uzak bir üyesiydi. Belirli bir Arsames'in oğlu ve MÖ 424'ten MÖ 405'e kadar Ahameniş İmparatorluğu'nu yöneten II. Darius'un oğlu Ostanes'in torunuydu. Annesi, kökeni belirsiz bir kadın olan Sisygambis'ti. Muhtemelen Ahameniş soyundan geliyordu, ancak hangi kola ait olduğu bilinmiyor. Ostanes'in kızı ve dolayısıyla Arsames'in kız kardeşi olabilir. Darius'un bir erkek ve bir kız kardeşi vardı; sırasıyla Oxyathres ve Stateira I.

II. Arses'in saray entrikaları sonucu ölmesi üzerine Pers ileri gelenleri tarafından tahta çıkarıldı.İlhan Durmuş, "Büyük İskender ve Asya Seferi", Türk Dünyası Araştırmaları, sayı 115, 1998, ss. 15–20. Tahta geçtiğinde imparatorluk iç isyanlar ve ekonomik zayıflıkla sarsılmış durumdaydı. Darius, merkezi otoriteyi yeniden tesis etmeye çalışsa da kısa sürede Makedonya Kralı İskender'in istilasıyla karşı karşıya kaldı.Ali Tayyar Önder, Büyük İskender ve Doğu Seferi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2012, ss. 44–46. III. Darius da selefleri gibi yazıtlarda kendisini “Kralların Kralı” () olarak tanıtmıştır. Zerdüştî geleneğe uygun olarak Ahura Mazda'ya sıkça atıfta bulunur; kendisini “Tanrı'nın lütfuyla hükmeden” olarak betimler. Bu yönüyle Pers kraliyet ideolojisinin devamını temsil eder.Mary Boyce, Zerdüştîler: İnanç ve Uygulamalar, çev. A. Alkan, İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2002, ss. 98–99.

 Makedonya istilası ve savaşlar 

MÖ 333'te meydana gelen İssos Muharebesi'nde Darius, sayıca üstün olmasına rağmen ordusunun düzensizliği ve İskender'in taktik üstünlüğü nedeniyle yenilgiye uğradı.Arrianus, İskender’in Seferleri (Anabasis Alexandri), çev. Furkan Akderin, İstanbul: Alfa Yayınları, 2016, s. 142. Darius savaş alanını terk etmek zorunda kaldı; ailesi ve hazinesi Makedonların eline geçti. İkinci büyük yenilgisini Gaugamela Savaşı'nda (MÖ 331) aldı. Bu savaş, Ahameniş İmparatorluğu'nun fiilen çökmesine neden oldu.Plutarkhos, İskender, çev. Sabahattin Eyüboğlu ve Azra Erhat, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020, s. 83.

 Ölümü 
Darius, yenilginin ardından doğuya çekildi. Ancak Baktriya satrabı Bessus tarafından ihanete uğrayarak MÖ 330'da öldürüldü.TDV İslâm Ansiklopedisi, "Dârâ", cilt 8, 1993, s. 512. Bessus, kendisini “V. Artaserhas” ilan etse de kısa sürede İskender tarafından yakalanarak idam edildi. Darius'un ölümüyle birlikte Ahameniş Hanedanı sona ermiş ve İran toprakları Makedonya egemenliğine girmiştir.Ali Tayyar Önder, Büyük İskender ve Doğu Seferi, 2012, s. 52. Tarihçiler Darius III'ü genellikle "trajik bir son kral" olarak değerlendirir. Pierre Briant'a göre onun yenilgisi, kişisel zayıflıktan çok, Ahameniş yönetim sisteminin yapısal çözülmesinin sonucudur.Pierre Briant, Büyük İskender’den Önce Persler, çev. A. Fidan, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2011, s. 412. İlhan Durmuş da Darius'un “kahramanca direnmesine rağmen merkezi ordunun disiplinsizliği ve eyaletlerin gevşekliği yüzünden yenildiğini” belirtir.İlhan Durmuş, "Büyük İskender ve Asya Seferi", 1998, s. 19.

 Kaynakça 
Özel

Genel
 Antik çalışmalar 
Diodorus Siculus, Bibliotheca historica.

 Modern çalışmalar 




















Kategori:MÖ 380 doğumlular
Kategori:MÖ 330'da ölenler
Kategori:Ahameniş hükümdarları
Kategori:Mısır'ın otuzbirinci hanedanı Firavunları
Kategori:İskender
Kategori:Suikast sonucu ölen hükümdarlar
Kategori:MÖ 4. yüzyılda suçlar
Kategori:MÖ 4. yüzyıl firavunları