Göktürkçe

GökTürkçe, Göktürk Türkçesi, Köktürk Türkçesi veya KökTürkçe, Türkçenin bilinen ve yazılı metinleri ele geçirilebilen en eski dönemine verilen isimdir. Eski Türkçe adlı dönemin ilk kısmını oluşturur. Devamında Eski Uygur dönemi yaşanmıştır.

 Adlandırma 
GökTürkçe, genel olarak Orhun ve Yenisey Yazıtları'nın yazıldığı dil için kullanılmaktadır.

 Tarih 
GökTürkçe, 552-744 yılları arasında Moğolistan'da yaşayan Göktürkler'in (Tukyular) yazdığı alfabedir. GökTürkçe yazılı belgeler 2. Göktürk Devleti döneminden kaldığından GökTürkçe kağanlığın resmî alfabesi hâlinde olmuştur. Kısacası, bu dönem, Göktürk Kağanlığı’nın hüküm sürdüğü dönemin sonuna kadar süren evreyi kapsar. Göktürkçenin en dikkat çeken özellikleri, kelime başlarındaki /t/ ve /k/ seslerinin henüz ötümlüleşmemiş; kelime içindeki /d/ sesinin ise sızıcılaşmamış olmasıdır. Bu dönemde Türkçedeki asli uzunlukların belirtileri hâlâ gözlemlenebilir durumdadır.

 Söz varlığı 
Eski Türkçenin bu alt döneminin söz varlığı, bilim dünyasınca bulunan eserlerden tespit edilmiştir. Tespit edilen metinlerin söz varlığının büyük çoğunluğu Türkçe kökenli sözleri içermekle birlikte Türk dilleri araştırmacısı Mehmet Ölmez'e göre yaklaşık %20'si Göktürklere komşu kültürlerden alıntılanmıştır. Ölmez alıntı kelimelerin başta Çince olmak üzere Soğdca, Moğolca ve Tibetçe gibi dillerden geldiği sonucuna ulaşmıştır. Göktürkçe, ardılı Eski Uygurcaya kıyasla çok daha az sayıda Soğdca sözcük içermekte, ancak daha fazla Çince kökenli kelime ihtiva etmektedir. Bu Eski Uygurların Maniheizmi benimsemesine bağlanmıştır.

 Yazı 

Göktürkçe denilen dönem, Orhun alfabesi ile kayda alınmıştır. Bu alfabede 38 harf vardır. Bunlardan dördü ünlü, otuz dördü de ünsüzdür. Beş tane de harf bileşiği vardır: lt, ny, nç, nt, ng. Göktürkçede harfler birbirlerine bitişik yazılmamışlardır; kelimeler, aralarına üst üste iki nokta (:) konularak ayrılmıştır. Sözcük başında ve içinde de ünlüler yazılmamıştır. Buna karşılık sözcük sonundaki ünlüler daima belirtilmiştir.

Orhun alfabesinin kökeni konusunda değişik görüşler ileri sunulmuştur. Kimi Türkolog ve dil bilimciler bu alfabenin Run harflerinden ya da Asur, Likya, Hitit alfabelerinden türetildiği görüşünü savunmuşlardır. Bazı diğer bilim adamları da Türk damgalarından doğduğu görüşünü benimsemişlerdir. Göktürk Yazıtları'ndaki harfleri çözmeyi başaran bilim insanı, Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen'dir.
+ Göktürk (Orhun) Alfabesi Kullanım Tamgalar   Latin harf çevirisi (transliterasyon) ve IPA çevriyazısı (transkripsiyon)Ünlüler20pxA, E , 20pxI, İ , , 20pxO, U , , 20pxÖ, Ü , , ÜnsüzlerÜnlü Uyumu(¹) — Kalın,(²) — İnceünlüler ile 20px  20pxB¹ (ab)  B² (eb)   20px  20px  D¹ (ad)  D² (ed)   20px  20px  G¹ (ag)  G² (eg)  20px  20px  L¹ (al)  L² (el)  20px  20px  N¹ (an)  N² (en)  20px  20px  R¹ (ar)  R² (er)  20px  20px  S¹ (as) S² (es)   20px  20px  T¹ (at) T² (et)   20px  20px  Y¹ (ay)  Y² (ey)   Sadece (¹) — /q/Sadece (²) — /k/ 20px  20px  K (ak)   K (ek)  Tüm ünlüler ile20px  -Ç  20px  -M  20px  -P  20px  -Ş  20px  -Z  20px  -NG (eñ) Birleşik Sesler + Ünlü 20px  İÇ, Çİ, Ç , ,  20px  IK, KI, K , ,  20px  20px OK, KO, UK, KU, K, , , , ÖK, KÖ, ÜK, KÜ, K, , , , + Ünsüz  20px  -NÇ 20px  -NY 20px  -LT ,  20px  -NT ,  Sözcük ayırma imi  20px yok (-) — Sadece sözcük sonunda 

 Diğer Türk dilleri ile karşılaştırılması 
+GökTürkçeTürkiye TürkçesiTuva TürkçesiKazak TürkçesiKaşkay TürkçesiKırımçak TürkçesiÖzbekçeAzerbaycan TürkçesiBirBir Bir Bir BirBirBirBirEkiİkiİyiYekiİkiEkiIkkiİkiÜçÜçÜşÜşÜçÜçUchÜçTörtDörtDörtTörtDörtDortTo'rtDörtBeşBeşBeşBesBeşBeşBeshBeşAltıAltıAldıAltıAltıAltıOltiAltıYetiYediÇediJetiYediYediYettiYeddiSekizSekizSesSegizSekizSekizSakkizSəkkizTokuzDokuzTosToğızDokuzTokuzTo'qqizDoqquzOnOnOnOnOnOnO'nOn

 Eserler 

 Yenisey Yazıtları
 Elegeş Yazıtları
 Çoyr Yazıtı
 Ongin Yazıtı
 Tonyukuk Yazıtı
 Kül Tigin Yazıtı
 Bilge Kağan Yazıtı
 Bömbögör Yazıtı
 Taryat Yazıtları

 Metin örnekleri 
 Göktürk Türkçesi Üze teŋri basmasar, asra yer telinmeser, Türk bodun iliŋin törüŋin kim artatı udaçı erdi?Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Kül Tigin Abidesi, Doğu Yüzü, Boğaziçi Yayınları, s. 16. Türkiye Türkçesi  Üstten gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ilini töreni kim bozabilecek idi?Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Kül Tigin Abidesi, Doğu Yüzü, Boğaziçi Yayınları, s. 17. Tuva Türkçesi  Üstten deer basbas bolza, aldından çer dejilbes bolza, Türk çonnarı, çurttun hooyluzun kım üreer?Yavuz TANYERİ, Göktürk Yazısı ve Orhun Türkçesi, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 2011, s. 134.

 Ayrıca bakınız 
 Göktürk Kağanlığı
 Orhun alfabesi
 Bilge Kağan Yazıtı
 Kül Tigin Yazıtı 
 Tonyukuk Yazıtı

 Dış bağlantılar 
 Göktürkçe Alfabe Deneme Sayfası 
 Göktürkçe ve Göktürk Yazısı 
 Göktürkçe Öğreniyorum - Görüntülü Dersler 
Göktürkçe Ses ve Şekil Bilgisi 
Orhun Yazıtları 

 Kaynakça 

Kategori:Türk dili tarihi
Kategori:Türkçenin dönemleri
Kategori:Göktürkler