Fonksiyonel grup

Organik kimyada fonksiyonel grup, içinde bulundukları moleküllerin karakteristik kimyasal tepkimelerinden sorumlu belli atom gruplarıdır. Aynı fonksiyonel grup aynı veya benzer kimyasal tepkimere girer, ait olduğu molekülün büyüklüğünden bağımsız olarak.

Aşağıda en yaygın fonksiyonel grupların bir listesi bulunmaktadır. Bu formüllerde R ve R' sembolleri bir alkil grubunu temsil eder.

Temel biyolojide sözü geçen gruplar için temel fonksiyonel gruplar listesine bakınız.

 Kimyasal sınıf Grup Formül Yapısal formül Ön ek Son ek Örnek Asil halojenür  Haloformil RCOX 75px|Asil halojenür haloformil-  -oyl halojenür 75px|Asetil klorürAsetil klorür(Etanoyl klorür) Alkol  Hidroksil ROH 60px|Hydroksil hidroksi-  -ol 70px|metanolMetanol Aldehit  Aldehit RCHO 75px|Aldehit okso-  -al 75px|asetaldehitAsetaldehit(Etanal) Alkan  Alkil RH 75px|Alkil alkil-  -an 75px|methaneMetan Alken  Alkenil R2C=CR2 75px|Alken alkenil-  -en 75px|etilenEtilen(Eten) Alkin  Alkinil RC≡CR' 100px|Alkin alkinil-  -in 100px|asetilenAsetilen(Etin) Amid  Karboksamid RCONR2 75px|Amid karboksamido-  -amid 75px|asetamidAsetamid(Etanamid) Aminler Birincil amin RNH2 75px|Birincil amin amino-  -amin 75px|metilaminMetilamin(Metanamin) İkincil amin R2NH 75px|İkincil amin amino-  -amin 75px|dimetilaminDimetilamin Üçüncül amin R3N 75px|Üçüncül amin amino-  -amine 75px|trimetilaminTrimetilamin 4° amonyum iyonu R4N+ 75px|Dördüncül amonyum katyonu amonyo-  -amonyum 150px|kolinKolin Azid Azid RN3 75px|Organoazid azido-  alkil azid 75px|Fenil azidFenil azid(Azidobenzen) Azo bileşikleri Azo(Diimid) RN2R' 75px|Azo.pngl azo-  -diazen 150px|Metil turuncuMetil turuncu(p-dimetilamino-azobenzensülfonik asit) Tolüen türevi Benzil RCH2C6H5RBn 75px|Benzil benzyl- 1-(substituent)tolüen 75px|Benzil bromürBenzyl bromür(1-Bromotolüen) Karbonat Karbonat ester ROCOOR 75px|Karbonat alkil karbonat Karboksilat Karboksilate  RCOO− 60px|Karboksilat
75px|Karboksilat karboksi-  -oat 75px|Sodyum asetatSodyum asetat(Sodyum etanoat) Karboksilik asit Karboksil  RCOOH 75px|Karboksilik asit karboksi-  -oik asit 75px|Asetik asitAsetik asit(Etanoik asit) Siyanatlar Siyanat  ROCN 75px|Siyanat Siyanato- alkil siyanat  Tiosiyanat  RSCN 75px|Tiyosiyanat tiyosiyanato- alkil tiyosiyanat  Disülfür  Disülfür RSSR' 75px|Disülfür  alkil alkil disülfür Sistamin(2,2'-Ditiyobis(etilamin)) Eter  Eter ROR' 65px|Eter alkoksi- alkil alkil eter 75px|Dietil eterDietil eter(Etoksietan) Ester  Ester RCOOR' Ester|75px   alkil alkanoat 75px|Etil bütiratEtil bütirat(Etil bütanoat) Haloalkan  Halo RX 75px|Halojenür grubu halo-  alkil halojenür 75px|KloroetanKloroetan(Etil klorür) Hidroperoksit Hydroperoksi ROOH 75px|Hidroperoksi hidroperoksi- alkil hidroperoksit 75px|Metil etil keton peroksitMetil etil keton peroksit İmin birincil ketimin RC(=NH)R' 75px|İmin imino-  -imin  İkincil ketimin RC(=NR)R'
| 75px|İmin
| imino- || -imin
| 
|-
| birincil aldimin
| RC(=NH)H
| 75px|İmin
| imino- || -imin
| 
|-
| İkincil aldimin
| RC(=NR')H
| 75px|İmin
| imino- || -imin
| 
|-
| İmid || İmid
| RC(=O)NC(=O)R'
| 75px|İmid
| imido-
| -imid
|-
| İsosiyanür || İzosiyanür
| RNC
| 75px|İzosiyanür
| izosiyano-
| alkil izosiyanür
| 
|-
| rowspan="2" | İzosiyanatlar
| İzosiyanat || RNCO
| 75px|İzosiyanat
| isosiyanato-
| alkyl izosiyanat
| 75px|Metil izosiyanatMetil izosiyanat
|-
| İsotiosiyanat || RNCS
| 75px|İzotiyosiyanat
| izotiyosiyanato-
| alkil izotiyosiyanat
| 100px|Alil izotiyosiyanatAlil izotiyosiyanat
|-
| Keton || Karbonil
| RCOR'
| Keton|75px
| keto-, okso- || -on
| 75px|BütanonMetil etil keton(Butanon)|-
| Nitrat || Nitrat
| RONO2
| 75px|Nitrat
| nitrooksi-, nitroksi- || 
alkil nitrat
| 150px|Amil nitratAmil nitrat(1-nitrooksipentan)|-
| Nitril || Nitril
| RCN
| 75px|Nitril
| siyano- || 
alkannitril
alkil siyanür
| 75px|BenzonitrilBenzonitril(Fenil siyanür)|-
| Nitrit || Nitrosooksi
| RONO
| 75px|Nitrit
| nitrosooksi- || 
alkil nitrit
| 150px|Amil nitritAmil nitrit(3-metil-1-nitrosooksibutan)|-
| Nitro bileşiği
| Nitro
| RNO2
| 75px|Nitro
| nitro- ||  
| 75px|NitrometanNitrometan
|-
| Nitroso bileşiği
| Nitroso || RNO
| 75px|Nitroso
| nitroso- ||  
| 75px|NitrosobenzenNitrosobenzen
|-
| Peroksit
| Peroksi
| ROOR
| 75px|Peroksi
| peroksi-
| alkil peroksit
| 75px|Di-tert-butil peroksideDi-tert-butil peroksit
|-
| Benzen türevi
| Fenil
| RC6H5
| 75px|Fenil
| fenil- || -benzen
| 50px|KümenKümen(2-fenilpropan)|-
| Fosfin || Fosfino
| R3P
| 75px|Bir üçüncül fosfin
| fosfino- || -fosfan
| 75px|metilpropilfosfanMetilpropilfosfan
|-
| Fosfodiester
| Fosfat
| HOPO(OR)2
| 75px|Fosfodiester
| fosforik asit di(substituent) ester
| di(substituent) hydrojenfosfat
| DNA
|-
| Fosfonik asit || Fosfono
| RP(=O)(OH)2
| 75px|Fosfono grubu
| fosfono-
| substituent fosfonic asit
| 75px|Benzilfosfonik asitBenzilfosfonik asit
|-
| Fosfat || Fosfat
| ROP(=O)(OH)2
| 75px|Fosfat grubu
| fosfo- || 
| 75px|Gliseraldehit 3-fosfatGliseraldehit 3-fosfat
|-
| Piridin türevi
| Piridil
| RC5H4N
| 
75px|4-pyridil grubu
75px|3-pyridil grubu
75px|2-pyridil grubu
| 
4-pyridil(pyridin-4-il)

3-pyridil(pyridin-3-il)

2-pyridil(pyridin-2-il)
| -pyridine
| 75px|NikotinNikotin
|-
| Sulfür
| 
| RSR'
| 75px|Sülfür grubu
| 
| di(substituent) sülfür
| 75px|Dimetil sülfürDimetil sülfür
|-
| Sülfon
| Sülfonil
| RSO2R'
| 75px|Sülfonil grubu
| sülfonil-
| di(ornatık) sülfon
| 75px|Dimetil sülfoneDimetil sülfon(Metilsülfonilmetan)|-
| Sülfonik asit || Sülfo
| RSO3H
| 75px|Sülfonil grubu
| sülfo-
| substituent sülfonik asit
| 75px|Benzensülfonik asitBenzensülfonik asit
|-
| Sülfoksit
| Sülfinil
| RSOR'
| 75px|Sülfinil grubu
| sülfinil-
| di(ornatık) sülfoksit
| 75px|Difenil sülfoksitDifenil sülfoksit
|-
| Tiyol
| Sülfhidril
| RSH
| 65px|Sulfhidril
| merkapto-, sülfanil-
| -tiol
| 75px|EtantiolEtantiyol(Etil merkaptan)''

Fonksiyonel grupların isimlerini alkanlarınkiyle birleştirmek organik bileşikleri isimlendirmek için güçlü bir adlandırma sistemi yaratır.

Fonksiyonel grupların hidrojen olmayan atomları birbirleriyle ve molekülün geri kalanı ile kovalent bağlarla bağlıdır. Atomlar grubu molekülün kalan kısmıyla iyonik kuvvetle bağlanmışsa bu atom grubu çokatomlu iyon veya kompleks iyon olarak adlandırmak daha doğrudur. Bu atom gruplarına toplu olarak radikal denir, serbest radikal terimi bundan türetilmiştir.

Fonksiyonel grubun bağlı olduğu karbona alfa karbon denir.

Fonksiyonel gruplar organik moleküllerin omurgalarına bağlı olurlar. Molekülün özelliklerini ve kimyasal tepkimelerini belirlerler. Fonksiyonel gruplar karbon omurgadan daha az kararlıdır ve kimyasal tepkimeye girmeye daha eğilimlidirler.

 Dış bağlantılar 
 IUPAC ligand kısaltmaları (pdf) 
 IUPAC Gold Book (Kimya terminolojisi hülasası) 
 IUPAC Blue Book (Organik isimlendirme)