Celeus

Celeus, Picinae altfamilyasına sınıflandırılan, Orta ve Güney Amerika'nın tropikal ve subtropikal ormanları ile ağaçlık alanlarında yaşayan bir kuş cinsidir. Cins içinde yaşayan 13 tür bulunur. Bu türlerden Celeus obrieni türünün 2006 yılında yakalanan bir örneğine kadar soyunun tükendiği düşünülmekteydi.

Özellikler
Cins içinde yer alan türler orta boydadır ve boyları 19 ila 32 cm. arasında, ağırlıkları ise 63 ila 172 g. arasında değişir. Kafa ve tepe tüyleri daha açık renkli olmak üzere tüyleri sınırlı sayıda renge sahiptir. Bacakları, kuyrukları, dil ve gagaları hayatta kalması için gerek duyduğu kaynaklara göre özelleşmiştir. Göçmen değillerdir. Genel olarak böcekçil olsalar da tohum ve meyvelerle de beslenirler. Bazı türleri topluluk hâlinde yuvalanır. Çoğu insanlara yakın bölgelerde yaşar ve tarım alanları için zararlı olarak görülürler.

Etimoloji ve tarihi
Celeus cinsi Alman zoolog Friedrich Boie tarafından 1831'de tanımlandı. Cinsin tip türü İngiliz zoolog George Robert Gray tarafından 1840'ta Celeus flavescens olarak gösterildi. Cins adı Antik Yunanca "yeşil ağaçkakan" anlamına gelen keleos sözcüğünden türetilmiştir.

Taksonomi
Celeus cinsine bağlı türler (2023):

 Celeus castaneus - (Wagler, 1829)  
 Celeus elegans - (P. L. S. Müller, 1776) 
 Celeus flavescens - (J. F. Gmelin, 1788) 
 Celeus flavus - (P. L. S. Müller, 1776) 
 Celeus galeatus - (Temminck, 1822) 
 Celeus grammicus - (Natterer & Malherbe, 1845) 
 Celeus loricatus - (Reichenbach, 1854) 
 Celeus lugubris - (Malherbe, 1851) 
 Celeus obrieni - Short, 1973 
 Celeus ochraceus - (von Spix, 1824) 
 Celeus spectabilis - P. L. Sclater & Salvin, 1880  
 Celeus torquatus - (Boddaert, 1783)  
 Celeus undatus - (Linnaeus, 1766)

Evrim
Bu cins ağaçkakan familyası Picidae içinde Picinae alt familyasında Picini oymağında sınıflandırıldı. İçinde yer alan 13 türün çoğu politipiktir ama C. castaneus, C. galeatus ve C. obrieni türleri monotipiktir. Son zamanlarda yapılan moleküler filogenetik araştırmalara kadar kafa işaretleri taksonomik sınıflandırma için kullanılan ana teşhis özellikleriydi. Benz ve Robbins (2011) bu cins içinde yaptıkları DNA analizlerinde C. loricatus - C. torquatus türlerinin bazal taksonlar olduğunu ortaya koydu.  Son zamanlarda yapılan DNA analizleri daha önceden Celeus brachyurus olarak sınıflandırılan ve Güney Asya'da bulunan türü Micropternus brachyurus olarak monotipik Micropternus cinsi içinde sınıflandırdı.  Önceleri soyunun tükendiği düşünülen C. spectabilis obrieni alt türüne ait bir örneğe 2006 yılında Brezilya'da rastlandıktan sonra Celeus obrieni olarak tür düzeyine yükseltildi.

Ağaçkakanlarda gövde ve uzuvlarda görülen türdeşlik fosillerde cins tanılamasını zorlaştırmaktadır ve Celeus cinsine ait fosil tanımlaması kaydedilmemiştir.  Bir ağaçkakan fosiline örnek olarak 1959 yılında Bahamalarda bulunan Pleyistosen'den kalma Bathoceleus hyphalus Kuzey Amerika Picidae üyelerinden en eski fosil olduğu düşünülmektedir ve 2,588 ila 0,012 milyon yıl öncesine ait olduğu düşünülmektedir. Celeus cinsinin kökeni belirli değildir ve Orta Amerika kökenli olduğu düşünülmemekte, soyun Avrasyadan geldiği düşünülmektedir.

C. loricatus ve C. torquatus türlerinin Pliyosenin sonlarında yaşadıkları kıtasal yerdeğiştirmesi Büyük Amerikan Biyotik Değişiminin parçası olarak Panama Kıstağının açılmasıyla 3,1 ila 4,0 milyon yıl önce meydana geldive daha sonra kıstak boyunca bu kuşlar daha sonra da yayıldı. Kuvaternerin çevresel değişikliklerinin bu cinsin görece yakın gen akışının nedeni olarak gösterilir. Yine aynı çevresel değişikliklerin Celeus cinsinin kardeş taksonlarında bazı türlerin allopatrik ya da izole komüniteler oluşturmasına neden olmasının genetik yapılarda görülen darlığa da sebep olduğu düşünülür. Bu cinsin batıya doğru hareketine olanak sağlayan koridorların son buzul çağında yaklaşık 21 bin yıl önce oluşmuş olabileceği öne sürülür.

Dağılım ve habitat
 Resim  Bilimsel adı   Dağılımı120px  Celeus loricatus Kolombiya, Kosta Rika, Ekvador, Nikaragua ve Panama120px  Celeus undatus  Surinam ve Fransız Guyanası; aynı zamanda Venezuela'nın doğu sınır bölgeleri ile Marajo Adası, Ilha de Marajo da dahil olmak üzere Brezilya'nın kuzeyinde Amazon havzasının kuzeydoğusu. 120px  Celeus grammicus Bolivya, Brezilya, Kolombiyaa, Ekvador, Fransız Guyanası, Peru ve Venezuela.120px  Celeus castaneus  Belize, Kosta Rika, Guatemala, Honduras, Meksika, Nikaragua ve Panama. 120px  Celeus elegans  Kolombiya, Venezuela ve Guyanalardan güneye Ekvador'a, Bolivya ve Brezilya'nın kuzeyi ile batısı, Trinidad.120px  Celeus lugubris Bolivya'nın ortası ve Brezilya'nın güneybatısında Pantanal bölgesi; aynı zamanda Paraguay'ın ortası ile Arjantin'in kuzey sınır bölgeleri.120px  Celeus flavescens Brezilya, Paraguay'ın güneydoğusu ve Arjantin'in kuzeydoğusunun en uç kısmı. 120px  Celeus ochraceus Brezilya'nın doğusu.120px   Celeus flavus Kolombiya, Venezuela, Guyanalar, Peru, Bolivya ve Brezilya'nın doğusu.120px  Celeus spectabilis Amazon havzasının batısında Bolivya'nın kuzeyi, Brezilya'nın güneybatısının uç bölgeleri, Ekvador'un doğusu ve Peru'nun doğusu.120px  Celeus obrieni Brezilya.120px  Celeus torquatus Brezilya'nın kuzeyi, Fransız Guyanası, Guyana, Surinam ve Venezuela'nın batısı. 120px  Celeus galeatus Arjantin'in kuzeydoğusu, Brezilya'nın güneydoğusu ve Paraguay'ın doğusu. 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 



Kategori:Picinae
Kategori:Friedrich Boie tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:1831'de tanımlanan taksonlar