Uğurköy, Borçka

Uğurköy, Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Uğurköy'ün eski adı Akria'dır. Gürcüce bir yer adı olan Akria (აკრია), deniz ve göl kıyısına uzanan kaya “akra” (აკრა) kelimesinden türemiştir. Akria, bulunduğu yerdeki bir kaya uzantısından dolayı bu şekilde adlandırılmış olabilir.İvane Cavahişvili, Bütün Eserleri (თხზულებანი), II. cilt, Tiflis, 1983, s. 16. Maçaheli bölgesinde porsuk ağacına “akri” (აკრი) dendiği ve Akria'nın da “porsuk ağaçlığı” anlamına geldiği şeklinde bir görüş de vardır. Bu yer adı Türkçeye Akriya şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1876 tarihli Tranzon vilayeti salnamesinde Akriya (اكریا) olarak geçer.Buşra Erkuzu, Çıldır Eyaleti Macahel Sancağı 2769 Numaralı Nüfus Defteri'nin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi, Siirt, 2023, s. 214.  Yüksek lisans teziTrabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 350, ISBN 9789157871117.

Akria köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Maçaheli'de yer alır Bu yerleşim Tbetis Sulta Matiane (12-16. yüzyıl) adlı elyazmasından da anlaşıldığı gibi geç orta çağda Gürcü Kilisesi'ne bağlı Tbeti piskoposluğu sınırları içinde kalıyordu. Bu kaynakta köyün adı Akrieli (აკრიელი) olarak geçer. Bu piskoposluğun kilisesinin bağışçılarından biri olan Nana Coisdze ve eşi Akrieli köyündendi. Bu el yazmasında anılan bağışçılar arasında Akrieli köyü de yer almıştır. Bağışçılarda Giorgi Coisdze'nin de Akria köyünden olduğu söylenebilir. Bu kayıtlar Akria veya Akrieli köyünde yaşayan Hristiyan Gürcülerden bir kısmının Coisdze / Coidze (ჯოისძე / ჯოიძე) soyadını taşıdığını göstermektedir. Osmanlılar bu köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Akria Kilisesi de bu dönemden kalmıştır."ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები" (2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2017, s. 14  ISBN 978-9941-9470-8-7

Akria köyü, 1593 yılından bir süre önce tutulduğu tahmin edilen Defter-i İcmal-i Liva-i Şavşad ve İmerhevi başlıklı icmal defterine göre Macahel livasının 19 köyünden biriydi ve köyden alınan vergi hasılatı 5.500 akçeydi. Ağustos 1655 tarihli cizye defterine göre ise köyde 8 Hristiyan hane bulunuyordu. Bu nüfus, Osmanlı Devleti'nin Hristiyanlardan aldığı cizye vergisi ödüyordu.Osmanlı Arşivlerinde Macahel (Hazırlayan Murat Kasap), İstanbul, 2021, s. 31-32. ISBN 978-605-70486-08

Akria köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Çıldır Eyaleti'ne bağlı Macaheli sancağının köylerinden biriydi. Vergi tahsili ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sayımda köyde 43 hanede 152 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 304 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Buşra Erkuzu, Çıldır Eyaleti Macahel Sancağı 2769 Numaralı Nüfus Defteri'nin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi, Siirt, 2023, s. 112-117.  Yüksek lisans tezi

Akria köyü, 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Maçaheli nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu salnamede köyde 50 hanede 150 kişi kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte, sadece erkek nüfusu kaydedilmiş olduğu 1835 nüfusuyla kıyaslandığında da anlaşılmaktadır. Bu durum üzerinden köyün bu tarihteki toplam nüfusun yaklaşık 300 kişiden oluştuğu söylenebilir. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 3 eşek, 4 beygir, 10 öküz, 20 inek, 218 keçi ve 63 koyun kaydedilmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 351, ISBN 9789157871117.

Akria köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinden Akria (Акріа) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Batum sancağının Aşağı Acara kazasına bağlı Zeda Hertvisi nahiyesinin altı köyünden biriydi. Nüfusu, 64'ü erkek ve 49'u kadın olmak üzere, 32 hanede yaşayan 113 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Müslüman Gürcü anlamında "Acaralı" şeklinde kaydedilmişti.{{Web kaynağı |url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_005403186/  |başlık=Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı" - 1192.] Köyde 1895 yılında ise, 63'ü kdın ve 82'si erkek olmak üzere, 32 hanede 145 kişi yaşıyordu.

Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1893 yılında, Akrieli (აკრიელი) ve "Agara" (აგარა) şeklinde yazdığı Akria'nın küçük bir köy olduğunu, köyde Loman Efendi Şotidze adında bir hocayla tanıştığını, bu tarihten önce köyden 30 hanenin Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır. Akria köyünden göç eden Gürcülerin Çınarcık ilçesinin Teşvikiye, Gölköy ilçesinin Cihadiye köylerine yerleştiği bilinmektedir.

Akria köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Akria Türkiye'ye bırakıldı.

Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde Akria veya Akriya, Borçka kazasına bağlı Maçahel nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Köyde, 120'si kadın ve 127'si erkek olma 247 kişi yaşıyordu. Bu nüfus cetvelinde köyde yaşayan halkın tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Akria Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Uğur olarak değiştirilmiştir.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 121. 1940 genel nüfus sayımında Akria köyü, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 369 kişiye yükselmişti. Uğur köyünde 1965 yılında 576 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 183 kişi okuma yazma biliyordu.

Uğur köyü günümüzde Veli (ველი), Ukanatke (უკანატყე), Melasatibi (მელასათიბი), Camikari, Konkalati (კონკალათი) ve Napetuari (ნაფეტუარი) adlı mahalle ve mevkilerden oluşur. Akria, Osmanlı döneminden önce bir Hristiyan Gürcü köyüydü. Köyde bu dönemde bir manastır bulunuyordu. Tbeti piskoposluğuna bağlı bu manastıra ait Akria Kilisesi ile bazı yapıların kalıntıları günümüze ulaşmıştır.

 Coğrafya 
Köy, Artvin il merkezine 92 km, Borçka ilçe merkezine 60 km uzaklıktadır. Uğurköy endemik flora ve faunaya sahip doğasıyla da bilinmektedir.

Nüfus

Yıllara göre köy nüfus verileri 2021 234 2020 238 2019 239 2018 253 2017 174 2016 188 2015 205 2014 219 2013 228 2012 234 2011 225 2010 227 2009 191 2008 197 2007 198 2000 219   1990 358    1926 264  1922 247  1886 113 

Kaynakça

 Dış bağlantılar 
 Macahel.Com
 MacahelBizimdir.Org 
 Macahel Vakfı
 Camili Köyler Birliği
 Macaheli Net

Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Borçka belde ve köyleri
Kategori:Maçaheli köyleri