James Dean

James Byron Dean (8 Şubat 1931, Marion - 30 Eylül 1955, Cholame), Amerikalı sinema oyuncusu ve kültürel ikon. Kısa yaşamına rağmen Asi Gençlik ve Cennetin Doğusu gibi sinema klasiklerinde rol almış ve henüz 24 yaşındayken gelen ölümünün ardından efsaneleşmiştir. Empire Dergisi tarafından belirlenen, 1955 yılında sinema tarihinin en çekici 100 film yıldızı arasında 6. sıradadır. İlk başrolüyle Oscar'a aday gösterilmiş az sayıda oyuncudan birisi oldu.

 Hayatı 
James Dean, Indiana'da doğduktan kısa bir süre sonra ailesi Santa Monica'ya taşındı. Bundan 6 yıl sonra, James 5 yaşındayken babası diş teknisyeni olmak için çiftlikten ayrıldı. 1940 yılında annesini kanserden kaybedene kadar Brenywood Parasız Okulunda okudu. Dokuz yaşındayken babası tarafından amcası Marcus ile teyzesi Ortense'nin yanına Indiana'daki çiftliğe gönderildi. Lisede iken basketbol takımında yer aldı. Lisede münazara ve drama dersleri alan Dean, küçük bir yerden gelmesine karşın kendini geliştirme çabasında idi.

1949 yılında Fairmount Lisesinden mezun oldu. Kaliforniya'ya giderek babası ve üvey annesiyle birlikte yaşamaya başladı. Santa Monica College'a kabul edildikten sonra Kaliforniya Üniversitesine geçiş yaparak burada drama okudu. James Whitmore'un drama atölyelerine katıldıktan sonra bazı dizilerde ve tiyatro oyunlarında küçük rollerde yer almaya başladı.

küçükresim|sol|James Dean'ın yüzünün kullanıldığı bir tabela
1951 yılına gelindiğinde Whitmore'un tavsiyesine uyarak daha ciddi roller için New York'a gitti. Broadway'de See The Jaguar adlı oyunda yer almadan önce birçok küçük rolde görev aldı. 1952 yılında Actors Studio'ya katıldı. Burada dünyaca ünlü Marlon Brando, Julie Harris, Mildred Dunnock gibi oyuncularla bir arada olma fırsatı yakaladı. Aralarında The Philco Television Playhouse, Robert Montgomery Presents ve Armstrong Circle Theatre da bulunan birçok televizyon programında yer aldı.

Actors Studio'daki çalışmaları sürerken kariyerinde büyük bir sıçramaya neden olan The Immoralist (1954) adlı Broadway oyununda rol aldı. Bu oyun ile "En İyi Yeni Oyuncu" Bloom Ödülü'nü aldı. Warner Bros tarafından yeteneği keşfedildi ve John Steinbeck'in romanından uyarlanan Cennetin Doğusu (1955) adlı filmde yer aldı. Filmin çekimlerinde tanıştığı Anna Maria Pierangeli ile birlikte olmaya başladı. Evlilik hayalleri kuran çiftin ayrılmasına Angeli'nin annesi neden oldu. Dean'in Katolik olmaması nedeniyle annesi birlikteliğe izin vermedi. Daha sonra Liz Sheridan ile nişanlanan Dean, mutlu bir birliktelik yaşayamadı. Ardından New York'a dönerek Lux Video Theatre ve Schlitz Playhouse of Stars adlı televizyon serilerinde yer aldı.

1955 yapımı Asi Gençlik adlı film, kariyerinin en önemli filmlerinden biri oldu. Nicholas Ray'in yönetmenliğini yaptığı filmde, başrolü Natalie Wood ile paylaştı. Canlandırdığı Jim Stark karakteri ile gençlerin idolü oldu. Dönemin asi genç imajının oluşmasında büyük rol oynadı.

Ardından 1956 yılında gösterime giren Devlerin Aşkı adlı filmde rol aldı. Elizabeth Taylor ve Rock Hudson ile birlikte oynadığı filmle "En İyi Erkek Oyuncu" dalında, ölümünden sonra Oscar'a aday gösterilen ilk oyuncu oldu.

Ölümü
Motor yarışlarının "özgürleştirici umutlarına" geri dönmeyi özleyen Dean, Speedster'ını yeni, daha güçlü ve daha hızlı 1955 model Porsche 550 Spyder ile değiştirdi ve 1-2 Ekim 1955'te yapılması planlanan Salinas Yol Yarışı etkinliğine katılmayı amaçladı. 30 Eylül'de piste giderken kendisine eşlik edenler arasında dublör koordinatörü Bill Hickman, Collier's fotoğrafçısı Sanford Roth ve arabasının bakımını yapan, Porsche fabrikasından Alman tamirci Rolf Wütherich vardı. Dean'i arabayı Los Angeles'tan Salinas'a götürmeye ve içeri sokmaya teşvik eden Wütherich, Dean'e Porsche'de eşlik etti. Öğleden sonra 3.30'da Dean'e ve başka bir arabayla arkadan gelen Hickman'a aşırı hız nedeniyle ceza kesildi.

30 Eylül'de grup, Cholame, California yakınlarındaki ABD Route 466 (ɡünümüzde SR 46) üzerinden batıya doğru giderken, saat yaklaşık 17:45'te, 23 yaşındaki California Polytechnic Eyalet Üniversitesi öğrencisi Donald Turnupseed'in kullandığı 1950 model bir Ford Tudor doğuya doğru gidiyordu. Turnupseed, yaklaşmakta olan Porsche'nin önünde, Fresno'ya doğru kuzeye doğru 41. Otoyol'a doğru sola dönüş yaptı. Zamanında duramayan Dean, Ford'un yolcu tarafına çarptı ve bunun sonucunda Dean'in arabası kaldırımın üzerinden otoyolun kenarına çıktı. Dean'in hemen yanındaki Wütherich, Porsche'den fırlarken, Dean arabada mahsur kaldı ve boynunun kırılması dahil çok sayıda ölümcül yaralanmaya maruz kaldı. Turnupseed, hasarlı aracından hafif sıyrıklarla çıktı.

Kazaya yoldan geçen bazı vatandaşlar yardım etmek için durdu. Dean'in biyografi yazarı George Perry, hemşirelik tecrübesi olan bir kadının Dean'nin yanına geldiğini ve nabzının zayıf olduğunu tespit ettiğini yazdı ama aynı zamanda tam tersine "ölümün aniden gerçekleşmiş gibi göründüğünü" de yazdı. Dean'in ambulansla Paso Robles Savaş Anıtı Hastanesi'ne saat 18:20'de gelmesinden kısa bir süre sonra vardığında öldüğü açıklandı.Raskin (2005) p. 129.

Başlangıçta Amerika Birleşik Devletleri'nin doğusundaki gazetelere ulaşmak yavaş olsa da Dean'in ölümüyle ilgili ayrıntılar radyo ve televizyon aracılığıyla hızla yayıldı. 2 Ekim'e gelindiğinde ölüm haberi yerli ve yabancı medya kuruluşlarında önemli ölçüde yer aldı.Perry (2012) pp. 194–95Obituary Variety, October 5, 1955. Dean'in cenazesi 8 Ekim 1955'te Indiana, Fairmount'taki Fairmount Friends Kilisesi'nde düzenlendi. Ağır yaralarını gizlemek için tabut kapalı kaldı. Tahminen yas tutan 600 kişi cenazeye katılırken, 2.400 hayran da geçit töreni sırasında binanın dışında toplandı. Fairmount'taki Park Mezarlığı'na gömüldü.Wilson, Scott. Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons, 3d ed.: 2 (Kindle Locations 11495-11496). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.

Yapılan bir soruşturmada, kazanın tamamen Dean'e ait olduğunu ortaya çıktı. Kaza mahallinden yarım mil uzakta, eski Cholame postanesinin (1994'te kapandı) ve bir restoranın (2022'de kapanana kadar) önünde, Japon bir işadamı tarafından finanse edilen bir James Dean anıtı bulunmaktadır.

Henüz kariyerinin başlangıcında olmasına rağmen bir efsaneye dönüşmüş ve birçok sanatçıya ilham kaynağı olmuştur. Ariana Grande, Lou Reed, Hilary Duff, Lady Gaga, Phil Ochs, Taylor Swift, Lana Del Rey, Adam Lambert, Halsey ve Eagles gibi isimler ondan şarkı sözlerinde bahsetmiş, onun anısına şarkılar yazmışlardır.

Filmoɡrafi
+ Yayınlanma yılını, rolünü ve notlarını gösteren film listesi Yıl Film Rolü Yönetmen Notlar 1951 Fixed Bayonets! Doggie Samuel Fuller 1952 Sailor Beware Boks Antrenörü Hal Walker Deadline – U.S.A. Reklamcı çocuk Richard Brooks Has Anybody Seen My Gal? Soda Çeşmesi'ndeki ɡençlik Douglas Sirk 1953 Trouble Along the Way Futbol Seyircisi Michael Curtiz 1955 East of Eden Cal Trask Elia KazanEn İyi Dramatik Erkek Oyuncu Altın Küre Özel Başarı ÖdülüEn İyi Yabancı Erkek Oyuncu Jussi ÖdülüAday – En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü Aday – En İyi Yabancı Erkek Oyuncu BAFTA Ödülü Rebel Without a Cause Jim Stark Nicholas RayAday gösterildi – BAFTA En İyi Yabancı Erkek Oyuncu ÖdülüÖlümünden sonra yayınlandı 1956 Giant Jett Rink George StevensAday gösterildi – En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü1955'te çekildi; ölümünden sonra serbest bırakıldı. Son rol aldığı film.

Televizyon dizileri
 Yıl Yapım Rol Not 1951 Family Theater John the Apostle Bölüm: "Hill Number One: A Story of Faith and Inspiration" 1951 The Bigelow Theatre Hank Bölüm: "T.K.O." 1951 The Stu Erwin Show Randy Bölüm: "Jackie Knows All" 1952 CBS Television Workshop G.I. Bölüm: "Into the Valley" 1952 Hallmark Hall of Fame Bradford Bölüm: "Forgotten Children" 1952 The Web Kendisi Bölüm: "Sleeping Dogs" 1952–1953 Kraft Television Theatre Çeşitli roller Bölümler: "Prologue to Glory", "Keep Our Honor Bright" ve "A Long Time Till Dawn" 1952–1955 Lux Video Theatre Çeşitli roller Bölümler: "The Foggy, Foggy Dew" ve "The Life of Emile Zola" 1953 The Kate Smith Hour The Messenger Bölüm: "The Hound of Heaven" 1953 You Are There Robert Ford Bölüm: "The Capture of Jesse James" 1953 Treasury Men in Action Çeşitli roller Bölümler: "The Case of the Watchful Dog" ve "The Case of the Sawed-Off Shotgun" 1953 Tales of Tomorrow Ralph Bölüm: "The Evil Within" 1953 Westinghouse Studio One Çeşitli roller Bölümler: "Ten Thousand Horses Singing", "Abraham Lincoln" ve "Sentence of Death" 1953 The Big Story Rex Newman Bölüm: "Rex Newman, Reporter for the Globe and News" 1953 Omnibus Bronco Evans Bölüm: "Glory in the Flower". Crazy Man Crazy was on soundtrack. 1953 Campbell Summer Soundstage Çeşitli roller Bölümler: "Something for an Empty Briefcase" ve "Life Sentence" 1953 Armstrong Circle Theatre Joey Frasier Bölüm: "The Bells of Cockaigne" 1953 Robert Montgomery Presents Paul Zalinka Bölüm: "Harvest" 1953–1954 Danger Çeşitli roller Bölümler: "No Room", "Death Is My Neighbor", "The Little Woman" ve "Padlocks" 1954 The Philco Television Playhouse Rob Bölüm: "Run Like a Thief" 1954 General Electric Theater Çeşitli roller Bölümler: "I'm a Fool" ve "The Dark, Dark Hours" 1955 The United States Steel Hour Fernand Lagarde Bölüm: "The Thief" 1955 Schlitz Playhouse Jeffrey Latham Bölüm: "The Unlighted Road"

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:1931 doğumlular
Kategori:1955'te ölenler
Kategori:Amerikalı erkek sinema oyuncuları
Kategori:Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles'ta öğrenim görenler
Kategori:Trafik kazasında ölen oyuncular
Kategori:UCLA Film School'da öğrenim görenler
Kategori:Santa Monica College'da öğrenim görenler
Kategori:Amerikalı erkek dizi oyuncuları
Kategori:Indiana doğumlu erkek oyuncular
Kategori:Kaliforniya'da trafik kazasında ölenler
Kategori:Indiana'da defnedilenler
Kategori:20. yüzyılda Amerikalı erkek oyuncular
Kategori:Metot oyuncuları
Kategori:Warner Bros. sözleşmeli oyuncular
Kategori:Amerikalı erkek tiyatro oyuncuları
Kategori:Amerikalı Quakers
Kategori:20. yüzyıl Amerikalı LGBT kişileri