İnsani Gelişme Endeksi

İnsani Gelişme Endeksi (), Dünya'daki ülkeler için yaşam uzunluğu, okur yazar oranı, eğitim ve yaşam düzeyi doğrultusunda hazırlanan bir ölçümdür. İnsanların düzgün yaşaması, özellikle çocuk hakları için bir ölçün teşkil eder. Bu araştırma sonucunda bir ülkenin gelişmiş, gelişmekte olan ya da gelişmemiş bir ülke olduğu; bunun yanı sıra ekonomisindeki etkinin yaşam niteliği ne düzeyde etkilediğini gösterir. Dağılım ilk olarak 1990 yılında Pakistanlı ekonomist Mahbub ul Haq tarafından geliştirilmiştir ve 1993 yılından bu yana Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yıllık Gelişme Raporu'nda sunulur.

İnsani Gelişme Göstergesi değerlerinin bulunması, eskiden ortalama yaşam süresi, okur yazar oranı (2/3'ü) ve ilkokul, lise ve üniversite kayıtları yüzdesi (1/3'ü) ile bulunan eğitim dağılımı ile kişi başına düşen gelir ve alım gücünün Amerikan Doları'ndan hesaplanmasıyla gerçekleştirilmekteydi. Yeni hesaplama sistemi, eğitimde geçen ve geçmesi beklenen süre, doğumda yaşam beklentisi ve satın alma gücü pariteli milli geliri esas almaktadır.

Alternatif bir ölçüm olarak, ülkelerdeki fakirliği ölçmek için de Beşeri Fakirlik Dağılımı mevcuttur.

 2023 Raporu 
alt=World map|küçükresim|2010-2023 yılları arasındaki ortalama yıllık İnsani Gelişme Endeksi (HDI) artışı
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın 2025 İnsan Kalkınma Raporu 6 Mayıs 2025'te yayınlandı; gecikmeli yayınlanan rapor, İnsan Kalkınma Endeksi (İGE) değerlerini iki yıl önce, 2023'te toplanan verilere dayanarak hesaplıyor

2023 yılında 1'den 74'e kadar sıralanan ülkeler, çok yüksek insani gelişmeye sahip olarak kabul edilmektedir:

+  Rütbe 2015'ten bugüne yaşanan değişimÜlke 2023 Ortalama yıllık büyüme (2010-2023) 1   0.972  2   0.970     4   0.962 5  0.959    7  0.958  8   0.955    10  0.951  11   0.949 12  0.948  13   0.946     15   0.940  16   0.939  17   0.938        20   0.937  21   0.931 22  0.930 23  0.925 24  0.924 25  0.922  26   0.920  27   0.919  28   0.918  29   0.915        32   0.913     34   0.908 35  0.906  36   0.905 37  0.900  38   0.899 39  0.895  40   0.890  41   0.889     43   0.886 44  0.880  45   0.878  46   0.870  47   0.865  48   0.862    50  0.858  51   0.853  52   0.852  53   0.851 54 0.84855 0.845   57  0.844  58   0.840 59  0.839  60   0.837  62  0.833     64   0.832 65 0.824 66   0.820  67   0.819 68 0.815 69   0.811  71 0.810 72   0.807  73   0.806 74 0.804

 Metodoloji 

 Yeni sistem (2010-günümüz) 
2010 itibarıyla BMKP İGE hesaplamalarında yeni bir metodoloji kullanmaya başlamıştır. Yeni hesaplama sistemi, eğitimde geçen ve geçmesi beklenen süre, doğumda yaşam beklentisi ve satın alma gücü pariteli milli geliri esas alan aşağıdaki parametreleri içermektedir.

1. Yaşam Beklentisi Endeksi (YBE) 

 YBE, eğer doğumda yaşam beklentisi 85 ise 1, 20 ise 0 olarak alınır.

2. Eğitim Endeksi (EE) 

 2.1 Ortalama Eğitim Süresi Endeksi (OESE) Mean years of schooling (of adults) (years) is a calculation of the average number of years of education received by people ages 25 and older in their lifetime based on education attainment levels of the population converted into years of schooling based on theoretical duration of each level of education attended. Source: 
 2025 yılına kadar bu indikatör için 15 sene maksimum olarak belirlenmiştir.
 2.2 Beklenen Eğitim Süresi Endeksi (BESE) (ESYI is a calculation of the number of years a child is expected to attend school, or university, including the years spent on repetition. It is the sum of the age-specific enrollment ratios for primary, secondary, post-secondary non-tertiary and tertiary education and is calculated assuming the prevailing patterns of age-specific enrollment rates were to stay the same throughout the child's life. Expected years of schooling is capped at 18 years. (Source: UNESCO Institute for Statistics (2010). Correspondence on education indicators. March. Montreal.)
 Pek çok ülkede eğitimde geçen 18 sene master almak için yeterlidir.

3. Gelir Endeksi (GE) 

 GE, kbdMG $75,000 ise 1, $100 ise 0 olarak alınır.

En sonunda İGE hesaplanması için bu üç göstergenin geometrik ortalaması alınır.

YB: Doğumda beklenen yaşam süresi

OES: Ortalama eğitim süresi (25 yaş üstü kişilerin resmî  eğitim kurumlarında geçirdiği süre)

BES: Beklenen eğitim süresi (18 yaş altı bireylerin resmî  eğitim kurumlarında geçirmesi beklenen süre)

kbdMG: kişi başına düşen millî gelir (Satın alma gücü paritesi)

 Eski sistem (2010 öncesi) 
Genel olarak değişken bir sayıyı tanımlamak için, misal olarak 'i 0 ila 1 arasında bir ekonomik dağılım arasında gösterebilmek için aşağıdaki formül kullanılır:

-index = 

Burada  ve ; 'in alabileceği en yüksek (max) ve en az (min) değerdir.

İnsani Gelişim Endeksi bu doğrultuda üç genel veriyi temsil eder ve ortalamasını alır:

 Yaşam uzunluğu dağılımı = 
 Eğitim dağılımı (ED) = 
 Yetişkin okur yazar oranı = 
 Okullara kayıtlı öğrenci sayısı = 
Gayri Safi Yurt içi Hasıla dağılımı = 

HU: Yaşam uzunluğu
YOYO: Yetişkin okur yazar oranı
OKÖS: Okullara kayıtlı öğrenci sayısı yüzdesi
GSYHD: Amerikan Doları üzerinden Gayri Safi Yurt içi Hasıla dağılımı

 Ayrıca bakınız 
 Türkiye'deki illerin gelişmişlik düzeyleri
 İnsani Gelişme Endeksi'ne göre ülkeler listesi

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

İnsani Gelişim Endeksi Ofisi
2006 Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Endeksi Raporu
2005 Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Endeksi Raporu
İnsani Gelişim Endeksi Raporu hakkında teknik bilgiler
Human Development Report 2009