Devlet bütçesi

Devlet bütçesi, kamu gelir ve giderlerinin, yasama organı tarafından onaylanarak, hükûmet tarafından yürütülüp uygulanmasına izin veren bir kanun, bir hukuki belgedir. Bir başka deyişle kamu kaynaklarının toplanması ve harcamaların yapılması için hükûmetin, ulusal egemenliği temsil eden parlamentodan aldığı bir yetkidir; bu bağlamda toplum ile siyasi iktidar arasında kaynakların kullanımı konusunda yapılan bir sözleşme olarak görülebilir.

 Maliye politikaları 

Bütçenin tasarımında sosyal ve ekonomik faktörler etkili olur. Devletin kendine belirlediği hedeflerde maliye politikaları önemli bir araç oluşturur:

 Bir yandan, bütçe harcama ve gelirlerinin miktar ve bileşimi, 
 diğer yandan harcama ve gelirler arasındaki ilişki, yani bütçenin açık, fazla vermesi ya da denk olması,

devletin kullanabileceği önemli araçlar olur. Para politikası ile para arzını etkilemek yoluyla üretim, istihdam, millî gelir ve fiyat seviyesi yöneltilir.

Bütçe açıklarının uzun vadeli borçlanmalarla karşılanması, faizlerin aşırı oynaklığıyla yaratılacak istikrarsızlıklar yüzünden, kısa vadeli borçlanmalara gidilmemesi önem taşır.

 Bütçe Türleri 
2003'te kabul edilip 2004'te yürürlüğe giren 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na göre Devlet Bütçesi aşağıdaki şekilde tanımlanan farklı bütçelerden oluşur:

 Merkezi Yönetim Bütçesi
 Genel Bütçe: Devlet tüzel kişiliğine dahil olan kamu kurumlarının bütçesidir. (Örnekler: TBMM, Adalet Bakanlığı, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Diyanet İşleri Başkanlığı vb.) 
 Özel Bütçe: Bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak, belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları özel kanunla düzenlenen kamu idarelerinin bütçesidir. (Örnekler: YÖK-Yükseköğretim Kurulu, Türk Dil Kurumu Başkanlığı, TÜBİTAK-Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu, TSE-Türk Standartları Enstitüsü, TOKİ-Toplu Konut İdaresi Başkanlığı vb.) 
 Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar Bütçesi: Özel kanunlarla kurul, kurum veya üst kurul şeklinde teşkilatlanan kurumların bütçesidir. (Örnekler: RTÜK-Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, SPK-Sermaye Piyasası Kurulu, BDDK-Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu vb.) 
 Sosyal Güvenlik Kurumları Bütçesi : Sosyal güvenlik hizmeti sunmak üzere kanunla kurulan kamu idarelerinin bütçesidir.
 Mahalli İdare Bütçesi: Mahalli İdare kapsamındaki kamu idarelerinin (belediyeler, il özel idareleri ve mahalli idare birlikleri) bütçesidir.

 Gider Bütçesi 

Gider Bütçesi Bütçe'nin ilk ayağı ve kanunun birinci maddesidir. Kamu giderleri, kanunlarla düzenlenen kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi için yapılan harcamalardır. Bütçeye giren her kamu idaresi için ödenek tutarları bütçede yer alır.

Bütçe Harcamaları üç gruba ayrılır:
 Cari Harcamalar
 Cari Giderler
 Cari Transferler
 Sermaye Harcamaları
 Sermaye Giderleri
 Sermaye Transferleri
 Borç Verme

 Gelir Bütçesi 

Gelir Bütçesi Bütçe'nin ikinci ayağı ve kanunun ikinci maddesidir. Bütçe gelirlerinin "tahmini tutarını" belirtir. Tahmin edilen tutarlara ulaşılmasında o yılın ekonomik koşulları önemli rol oynar.

Merkezi Bütçe Gelirleri şunlardır:
 Vergi Gelirleri (Örnekler: Gelir Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi, Özel Tüketim Vergisi, Damga Vergisi vb.) 
 Vergi Dışı Gelirler(Örnekler: Döner Sermaye Karları, KİT'lerden Sağlanan Gelirler, Gayrimenkul Kiraları, Para Cezaları vb.)
 Sermaye Gelirleri (Örnek: Gayrimenkul Satış gelirleri)
 Özel Gelirler ve Alınan Bağış ve Yardımlar (Örnek: Köprü ve Otoyol Geçiş Ücretleri)
 Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri (Örnekler: Spor Toto Gelirleri, Devlet Tiyatroları Gelirleri vb.)
 Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri (Örnekler: Rekabet Kurumu'na ödenen para cezaları)

2007 yılı bütçesi örneğinde seçilmiş bütçe gelir kaynakları:

 Gelir Vergisi  51.333.083.000 Özel Tüketim Vergisi  41.135.177.000 Katma Değer Vergisi 29.621.613.000 İthalde Alınan Katma Değer Vergisi 29.585.311.000 Kurumlar Vergisi  14.410.186.000 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 7.826.459.000 Harçlar  4.707.707.000 Damga Vergisi  3.667.332.000 KİT ve Kamu Bankaları Gelirleri 3.593.637.000 Motorlu Taşıtlar Vergisi  3.525.061.000 Gümrük Vergileri  2.385.121.000 Kurumlar Karları  2.200.407.000

 Bütçe istatistikleri 

 Bütçe istatistikleri   Yıl Bütçe gelirleri  Faiz dışı giderler  Faiz ödemeleri  Giderler toplam  Bütçe dengesi  Faiz ödemeleri / Gelirler  Faiz ödemeleri / Giderler Bütçe açığı / GSMH   Milyar YTL Milyar YTL Milyar YTL Milyar YTL Milyar YTL % %  % 2000 33,3 26,2 20,4 46,6 -13,3 61,3  43,8  10,6 2001 51,8 39,3 41,1 80,4 -28,6 79,3 51,1 16,2 2002 76,4 63,6 51,9 115,5 -39,1 67,9 44,9 14,3 2003 100,2 81,4 58,6 140,1 -39,8 58,5 41,8 11,2 2004 109,9 83,7 56,5 140,2 -30,3 56,0 40,3 7,1 2005 134,8 98,9 45,7 144,6 -8,1 33,9 31,6 1,7 2006* 171,3 129,4 45,9 175,3 -3,9 26,8 26,2

* Başbakan Erdoğan tarafından düzenlenen basın toplasındaki geçici bütçe açıklamalarına göre.

 Devlet bütçesi kavramları 
 Devlet bütçesi dengesi
 Devlet harcamaları
 Dengeli bütçe
 Örtülü ödenek
 Bütçe politikası
 Bütçe krizi
 Borçtan para kazanma
 Bağımlılık oranı
 Federal bütçe
 Bütçe teorisi
 Bütçe desteği
 Bütçe süreci
 Bütçe dışı işletme
 Askerî bütçe

 Kaynakça 
 KARACAL, Müge, UYDURANOĞLU ÖKTEM, Ayşe: Bütçe Kılavuzu - Uzman Olmayanlar İçin Bir El Kitabı; TESEV Yayınları, İstanbul: Ocak 2007. ISBN 978-975-8112-84-5. (URL: http://www.tesev.org.tr/UD_OBJS//PDF/IYIYNTSM/butce%20kilavuzu%2011%2009%2007%20(2).pdf)


Kategori:Devlet harcamaları
Kategori:Ekonomi politikaları