Oğuz dil grubu

Oğuz grubu Türkî diller dil ailesinden Şaz Türkçesinin güneybatı koludur. Bu gruba ait dillerin toplam konuşan sayısı 120 milyon civarında olup Azerice, Türkçe ve Türkmence, bu gruptaki dillerin yaklaşık %95'ini oluştururlar. Gagauzca, Balkan Gagauz Türkçesinden farklı bir dildir.

Oğuzcanın bir yazı dili olarak varlığını ortaya koyması oldukça geçtir. Başlangıcı, Oğuzlar'ın Anadolu'da kurdukları Anadolu Selçuklu Devleti'nin sonlarına denk gelir. Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun resmî dili Farsça olduğu için 13. yüzyılın ikinci yarısında yazılmış olan eserler de nitelik bakımından daha çok halka seslenen basit içerikli dinî eserlerdir. Selçukluların devamı niteliğindeki Anadolu Beylikleri döneminde ise, Oğuz Türkçesi artık çok yönlü yüzlerce telif ve tercüme eserlerle olgunluğa erişmiş bir yazı dili durumuna gelmiştir. Eski Anadolu Türkçesi veya Eski Türkiye Türkçesi diye adlandırılan bu dönem 13. ve 15. yüzyıllar arasını kaplamıştır.Zeynep,KORKMAZ,"OĞUZ TÜRKÇESİNİN TARİHÎ GELİŞME SÜREÇLERİ VE DİVANU LÛGAT-İT-TÜRK",Türkoloji Makaleleri  Azerice de yazı dili geleneğine sahip olma bakımından Türkiye Türkçesiyle hemen hemen paraleldir. Türkmen Türkçesi ve Gagavuzca'ya nispeten daha geç yazı dili olmuştur.
 Sınıflandırma 

Günümüzde konuşulan Oğuz dilleri bulundukları coğrafya ve sahip oldukları ortak özelliklerden yola çıkarak Doğu, Batı ve Güney kollarına ayrılmaktadır.
{| class="wikiotable"otru
|  rowspan="4" bgcolor="#d1ebeb" | Ön Türkçe
|  rowspan="4" bgcolor="#d6e1ec" | Şaz Türkçesi
|  rowspan="4" bgcolor="#e4e0f0" | Oğuz
|  colspan="2" bgcolor="#f1e9df" | Salarca
|-
|  rowspan="1" bgcolor="#f1e9df" | Batı
|
 Türkçe
 AzericeAzerice, Glottolog gibi bazı kaynaklarda Salçukça ile beraber Batı grubu yerine "Orta Oğuz dilleri" adlı farklı bir kola yerleştirilir.<ref>Glottologda Modern Azeric  girdisi.</ref>
 Gagavuzca Balkan Gagavuzcası Ahıska Türkçesi|-
|  rowspan="1" bgcolor="#f1e9df" | Doğu|
 Türkmence Horasan Türkçesi|-
|  rowspan="1" bgcolor="#f1e9df" | Güney|
 Kaşkayca|-
|}
Kırım Tatarcası ve Urumca Kıpçak grubuna ait diller olmakla birlikte Oğuz dillerinden büyük oranda etkilenmişlerdir.

Günümüzde ölü bir dil olan Peçenekçe'nin de çok büyük ihtimalle bir Oğuz dili olduğu düşünülmektedir ancak yeterli kanıt bulunamamıştır.Баскаков, Н. А. Тюркские языки, Москва 1960, с. 126-131.

 Özellikler 
Oğuz dilleri belirli dilsel ortak özellikler gösterdiklerinden ötürü aynı dil grubu altında sınıflandırılırlar. Bu özelliklerin bazıları diğer Türki diller ile paylaşılmakla beraber kimileri de bu dil grubuna mahsustur.

 Paylaşılan özellikler 
Başta bulunan *h sesinin düşmesi (Halaçça dışındaki tüm Türk dillerinde bulunur)
Eski Türkçede bulunan -n vasıta ekinin düşmesi (Yakutça ve Halaçça dışındaki tüm Türk dillerinde bulunur)

 Özgün özellikler 
İnce ünlülerden önce duraksamaların titreşimlileşmesi (Örnek: gör- < kör)
'dan sonra gelen 'nin düşmesi (Örnek: quru < quruq, "kuru", sarɯ < sarɯɣ, "sarı")
Ortaç formlarının -gandan-an'''a değişmesi>
 Bu gruptaki dillerde aslî uzun ünlüler vardır veya aslî uzun ünlülerin izine rastlanır.

 Özgün leksikal özellikler 
Bu gruptaki diller diğer gruplardaki dillerden farklı olarak, özellikle:
 Ağzı çevreleyen organa: dudak
 Kolun bitiminde yer alan organa: el
 Sol yönünün tersine: sağ
 Bilimsel adı, dilden dile değişkenlik gösterebilir, Passer domestocus olan kuşa: serçe
 Alçağa veya aşağısına: aşağı
ismini ve isminin türevlerini vermektedir. Bu gibi leksikal özellikler, Salarca dahil, grubun tüm dillerinde ayırt edicidir.

+Leksikal ÖzelliklerOğuz olmayan grup dilleriOğuz grubu dilleriKazakça
(Kıpçak)Yeni Uygurca
(Karluk)Sarı Uygurca
(Sibir)SalarcaAzerbaycan TürkçesiGagavuzcaTürkçeTürkmenceerinqalpuqtımsığdodaxdodaqdudakdudakdōdakqolqoleligeləlelelelbutputbutincixbacaqbacakbacakbūt; īnjikkişkentay sawsaqçımçılaqaʰtimaqseci burmaxkiçik barmaqküçük parmakserçe parmakkiçi barmakoñoñoñsıxsağsağsağsagtömentöwenpoğısaşaxalçaqalçakalçakaşākökpeökpeöʰkpeöxenağciyərak ceerakciğeröýkenişeküçäyiʰçikıbağzuxbağırsaqbarsakbağırsakiçegedemnepesorsolaxnəfəssoluksolukdemjötelyötelyütiriköxsürüxöskürəküüsürüköksürüküsgülewüksañırawgasteñısağırsağırsaarsağırkerjudırıqmuştuzuruʰkyuğurdaxyumruqyumrukyumrukýumruktorğayquşqaçqoʰqaşsecisərçəsaçakserçeserçejarğanatşepereñsudanqanatyarasanyarasayarasayarasaýargānatqoyantoşqandoʰsgandovşandovşantauşamtavşantowşanqumırsqaçümülesorğıʰlçıngumısganqarışqakarımcakarıncagarynjateñiz şayanıqısquçbaqa螃蟹螃蟹yengəcengeçyengeçleňňeçtışqançaşqanşığangemesiçansıçanfaresyçaneşgiöçkeuşgoeşgükeçikeçikeçigeçijuqa tarıshiyawmisoʰqbadügüdüyüincä bulgurdüğütüwinanbolkagokeehmexçörəkekmekekmekçörekayıraraçipçiyovayabayabayabaýābaşatırögzeyüvaşeçexdamörtüçatıüçekarqanarğamça, arqanşipurxanörkənurganurgan, örkenurganküyewküyoğulküzegigüykürəkən, yeznədamat, güväädamat, güveyigiýew, kö:rekenjañbıryamğuryağmıryağmuryağış, yağmuryaamuryağmuryagmyrnayzağayçaqmaqyasınyıldırcañildırımyıldırımyıldırımýyldyrymendiemdiaminciindişindişimdiinditüsçüşkünoʰrtaöylegünortaüülenöğleöýletüsten burınçüstin burunkünoʰrtadan porngoşluxquşluqkuşlukkuşlukguşluk

 Konuşanların dağılımı 
DilKonuşan sayısıKonuşulan ülkeler ve konuşan sayısıTürkçe88 milyon, 77 milyon
Balkanlar, 1.9 milyon

, 566.408

, 265.000

, 800.000, , 4,5 milyon

 (Batı ve orta) 4.000.000

, 2.500.000

, 800.000~1.800.000Gagavuzca140.000, 114.000
, 20.000

, 10.000Azerice
(Azerbaycan Türkçesi)23 milyonAzerbaijani, Ethnologue (21. baskı, 2018)

North Azerbaijani, Ethnologue (21. baskı, 2018)

South Azerbaijani, Ethnologue (21. baskı, 2018)

Salchuq, Ethnologue (21. baskı, 2018)

Qashqai, Ethnologue (21. baskı, 2018), 10,9 milyonEthnologue'da Güney Azerbaycanca maddesi
, 9 milyon

, 500.000

, 2 milyon

, 500.000Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018)
North Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018)
South Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018)
Salchuq at Ethnologue (21st ed., 2018)
Qashqai at Ethnologue (21st ed., 2018)Türkmence11.2 milyon, 6,1 milyon
, 2 milyon

, 3 milyon

, 250.000Turkmen at Ethnologue (21st ed., 2018)Horasanca886.000 (Horasan)Kaşgayca1.500.000 (Fars, Huzistan)http://www.ethnologue.com/language/qxq|website=Ethnologue}}Aynallu7.000 (Merkezi, Erdebil ve Zencan)Afşarca30.000 (Kabil, Herat), Kuzeydoğu-İranSalarca70.000, (Qinghai ve Gansu)Ethnologue.com :report for language code:slr Toplam  ~121.000.000

 Notlar 

 Ayrıca bakınız 
 Türk dilleri
 Türk halkları
 Türkler
 Azeriler
 Gagauzlar

 Kaynakça 

 Heinz F. Wendt: Fischer Lexikon Sprachen'', 1961 (ISBN 3-596-24561-3)