1946 Türkiye genel seçimleri

1946 Türkiye genel seçimleri, 21 Temmuz 1946Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume I, p248 ISBN 0-19-924958-X tarihinde 8. dönem milletvekillerini belirlemek için yapılan genel seçimlerdir. 5 Haziran'da Milletvekili Seçim Yasası değiştirilmiş ve Cumhuriyet tarihinde ilk defa tek dereceli seçim esasında gerçekleştirilmiştir.Emre Kongar (1998), 21. Yüzyılda Türkiye, 38. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul, ISBN 975-14-0624-2, s. 145.

Cumhuriyet Halk Partisi 397, Demokrat Parti 61 ve bağımsızlar 7 milletvekilliği kazandı.

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk çok partili genel seçimi olan bu seçim adli denetim dışında, açık oy, gizli sayım ve liste usulü çoğunluk sistemi esasına göre yapıldı.Cumhuriyetin 75. Yılı, C. 1, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 1998, ISBN 975-363-969-8, s. 291. (açık oy - gizli tasnif)Sina Akşin, Ana Çizgileriyle Türkiye'nin Yakın Tarihi, İkinci Baskı, İmaj Yayıncılık, Ankara, 1996, ISBN 975-7852-18-X, s. 216. Bu usulsüzlüklerinden dolayı "şaibeli seçim" şeklinde de anılmıştır.A.g.e., s. 291. Bu genel seçim ile TBMM 8. dönem milletvekilleri seçilmiştir.
Milletvekili Sayısı
Seçimlerde ilk kez aday esaslı blok oy sistemi uygulanmıştır. Bu sistemle beraber her vilayetin bir de seçim çevresi olmaktadır. Her 40 bin yurttaş için bir milletvekili seçilirken, herhangi bir ilin nüfusunun 40 binin altında olması halinde o ile bir milletvekilliği tahsis edilmekteydi. Nüfusu 40 binin üzerindeki iller için milletvekili sayıları ise şöyle belirtilmişti:
 Nüfusu 55.000'e kadar olan iller: 1 milletvekili
 Nüfusu 55.001-95.000 arası: 2 milletvekili
 Nüfusu 95.001-135.000 arası: 3 milletvekili
 Nüfusu 135.001-175.000 arası: 4 milletvekiliSeçim Sistemi ve Siyasi Partiler Araştırması Ana Rapor Cilt II, TÜSİAD Yayınları, İstanbul, 2001, ISBN 975-8458-28-0 s. 209.

 Arka plan 

 Milli Kalkınma Partisinin kuruluşu 

 Demokrat Partinin kuruluşu 

 Yerel seçimlerin erkene alınması kararı 

 Genel seçimlerin erkene alınması kararı 
5 Haziran 1946 tarihinde Milletvekili Seçim Kanunu değiştirilmiş, 10 Haziran'da da 2'ye karşı 383 oyla seçim kararı alınmıştır. 3 Temmuz'da, seçimlerin 21 Temmuz'da yapılacağı duyuruldu. Ülke genelinde 20.112 seçim bürosu oluşturuldu.

 Kampanya dönemi 

 Cumhuriyet Halk Partisinin kampanyası 
Bakanlar 27 Haziran'da seçim bölgelerine doğru yola çıktılar. 6 Temmuz'da İzmir'de Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel için verilen bir eğlencede iki karşıt partili öğrenci birbiriyle kavga etti. 8 Temmuz'da Başbakan Şükrü Saracoğlu ilk seçim konuşmasını radyodan yaptı. 15 Temmuz'da Hasan Saka Trabzon'da seçim çalışmalarını yürüttü. 17 Temmuz'da İsmet İnönün radyodan halka seslendi. 19 Temmuz'da İsmet İnönü  63 ilde adaylarını ilan etti.Vakit Gazetesi, 19 Temmuz 1946

 Demokrat Partinin kampanyası 
16 Haziran 1946 tarihinde Demokrat Parti seçime katılma kararı aldı.Cumhuriyet Gazetesi, 17 Haziran 1946 27 Haziran'da Mareşal Fevzi Çakmak'ın bağımsız aday olarak Demokrat Parti listesinde yer alacağı açıklandı. Teşkilatlanmasını tam olarak tamamlayamayan parti seçim döneminde teşkilatlanmasını da hızlandırdı. 29 Haziran'da Celal Bayar Adana'dan seçim çalışmalarına başladıCumhuriyet Gazetesi, 29 Haziran 1946 Osmaniye, Ceyhan, Tarsus ve Mersin'de büyük ilgiyle karşılanan Bayar buradan Ankara'ya döndü. 13 Temmuz'da İzmir'de 8bin kişilik bir miting düzenlendi; aynı gün İstanbul'da Fevzi Çakmak'ı 20bin kişi karşıladı 15 Temmuz'da Celal Bayar İzmir'de 30bin kişinin katıldığı bir miting düzenlerken, Refik Koraltan da Hatay'da seçim çalışmalarını yürüttü. Aynı gün Bayar Ödemiş'e gitti. 17 Temmuz'da İstanbul, Ankara, Aydın, Manisa, Erzurum, Erzincan, Denizli, Ordu, Kocaeli, Çankırı, Bilecik, Bursa, İzmir ve Konya adaylarını ilan etti. Aynı gün Bayar ve Menderes Aydın'da seçim çalışmaları gerçekleştirdi. Bayar aynı gün Bergama'ya, 19 Temmuz'da da Balıkesir'e ve Bursa'ya geçti; 20 Temmuz'da İstanbul'a geldi

Balıkesir, Bursa ve İstanbul'u kapsayan seçim gezileri yapmıştır. Fevzi Çakmak İstanbul'da bir takım geziler yapmıştır. Seçimlerden bir gün önce hükûmetin baskıları nedeniyle Urfa'da seçimlere katılmayacağını bildirmiştir.Akşam Gazetesi, 22 Temmuz 1946

 Milli Kalkınma Partisinin kampanyası 
17 Haziran 1946 tarihinde Milli Kalkınma Partisi seçimlere katılma kararı aldıCumhuriyet Gazetesi, 18 Haziran 1946 17 Temmuz'da İstanbul adaylarını ilan etti. 18 Temmuz'da İzmir, Kırklareli, Tekirdağ, Niğde, Amasya, Urfa, Adana, Zonguldak, Kocaeli  adaylarını açıkladı.

 Diğer partiler 
13 Temmuz'da Türkiye İşçi ve Çiftçi Partisi İstanbul ve İzmir'de Liberal Demokrat Parti ve Yalnız Vatan İçin Partisi  İstanbul'da adaylarını açıklamıştır. Sosyal Demokrat Parti seçimlerden 1 gün önce seçime katılmayacağını ve bağımsız adayları destekleyeceğini açıkladı.

 Nevzat Tandoğan'ın intiharı 
Ankara Cinayeti olaylarıyla ismi anılan Nevzat Tandoğan 9 Temmuz'da intihar etti.

 Oy verme 
Seçmenler 21 Temmuz 1946 günü saat 8.00 ila 19.00 arasında oy kullanma işlemlerini gerçekleştirdilerVakit Gazetesi, 21 Temmuz 1946 22  yaşını geçmiş her Türk vatandaş oy kullanma hakkına sahiptir.

 Sonuçlar 
Seçim sonuçlarına ait verilere ulaşılamamaktadır. Aşağıdaki verilerde milletvekillerinin seçim mazbatalarından alınan veriler TÜİK'in 1950, 1954 ve 1957 yıllarındaki seçimleri hesaplarken kullandığı yöntemle hesaplanarak düzenlenmiştir. Kayıtlı seçmenler ve seçime katılan seçmenlere ait veriler yine mazbatalardan alınmış ve dönemin içişleri bakanının açıklamalarıyla düzenlenmiştir. Eskişehir, Kütahya ve Afyon sonuçları CHP bölge müfettişlerinin inceleme sonuçlarından alınmıştır.

1946 genel seçimlerinin sonuçları:
ToplamKayıtlı seçmen sayısı8.551.549Kullanılan oy6.373.543Geçerli oy6.373.543Katılım oranı (%)74,53Seçim Bürosu20.112
Dosya:Parliament of Turkey 1946.svgParti Genel Başkan Oy%+/– Sandalye +/–  Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 4.150.000~85,4  14,6 397   91  Demokrat Parti Celâl Bayar 1.800.000~ 13,1 Yeni 641  Yeni  Milli Kalkınma Partisi  Nuri Demirağ 40.000~ 0.6 +/-Yeni 0  — Liberal Demokrat PartiKazım Demiraslan2.8580,04Yeni 0 —Türkiye İşçi ve Çiftçi PartisiEthem Ruhi Balkan1340,00Yeni 0 — Yalnız Vatan İçin PartisiYaşar Çimen770,00Yeni 0 —  Bağımsızlar350.000~ 5.5~ — 4  3 Toplam  6.373.543  100  465  

 CHP'nin aldığı oy 
Mazbatalardan alınan verileri incelediğimizde oyların sadece CHP'ye ait olduğunu bilmemizin kesin olduğu 55 ildeki verilerde CHP 3.891.654 oy almıştır. Buna Burdur, Denizli, Kayseri, Maraş, Muğla ve Sinop'ta seçilen CHP'li vekillerin oyları (214.209) da eklendiğinde. CHP'nin 61 ilde en fazla 4.105.663 oy aldığı anlaşılmaktadır. Bu da oy kullanan seçmen sayısının yaklaşık %65'ine denk gelmektedir. Bu verilere göre CHP'nin  en az %65 oy aldığını söyleyebiliriz

 DP'nin aldığı oy 
Mazbatalardan alınan verileri incelediğimizde oyların sadece DP'ye ait olduğunu bilmemizin kesin olduğu Çanakkale ve İçel verilerinde DP 96.127 oy almıştır. Buna CHP müfettişlerinin Afyon, Eskişehir ve Kütahya raporlarındaki veriler (166.112), Cumhurbaşkanlığı arşivinde bulunan Aydın, İstanbul, Niğde ve Çankırı'daki seçimlere dair notlar (228.108) ve gazetelerden alınan 15 ilin sonuçları eklendiğinde 24 ilde yaklaşık 1.051.086 oy aldığı tesit edilmiştir. Bu da oy kullanan seçmen sayısının yaklaşık %17'sine denk gelmektedir. Bu verilere göre DP'nin en az %17 oy aldığını söyleyebiliriz.

Demokrat Partinin kurucularından Adnan Menderes bu seçimlerde seçim sisteminin izin vermesi sayesinde Aydın iliyle birlikte Kütahya ilinden de milletvekili adayı oldu. Aydın'daki seçimlerle milletvekili seçilemeyen Menderes, Kütahya'dan seçilerek milletvekili olabildi.

 İllere göre sonuçlar 
İlMV 
SayısıCHP%DP%MKP%Bağ.%ToplamAfyon843.54841,9955.72853,73Katılmadı2.4494,28103.711Ağrı339.61486,08KatılmadıKatılmadı6.40613,9246.020Amasya438.22971,729.088 +/-17,05 +/-KK53.303Ankara17141.85059,1687.484Vakit Gazetesi, 24 Temmuz 194636,49Katılmadı10.427 +/-4,35 +/-239.761Antalya764.43279,5427.211 +/-33,59 +/-Katılmadı81.008Aydın759.18061,2330.08431,57Katılmadı5.8936,1896.645Balıkesir13105.09159,09KKKatılmadı177.855Bilecik322.53849,1416.467 +/-35,90 +/-Katılmadı6.86414,96 +/-45.869Bingöl231.26795,56KatılmadıKatılmadı 1.453 4,4432.720Bitlis228.265100,00KatılmadıKatılmadıKatılmadılar28.265Bolu752.14555,85KKKatılmadı93.371Burdur3 17.218 +/- -Bağımsız adayla birlikteKatılmadı 16.303 -41.316Bursa12104.10954,44KKKatılmadı181.242Çanakkale6 - -50.45454,87KK91.947Çankırı534.02547,7023.72833,26Katılmadı13.48019,0471.733Çoruh562.08590,02KatılmadıKatılmadı6.8849,9868.969Çorum861.81461,91KKKatılmadı99.844Denizli8 47.387 +/- 48.29 +/-Bağımsız adayla birlikteKatılmadı - -98.132Diyarbakır769.00086,0010.895 +/-13.58 +/-80.228Edirne529.12233,3430.255 34,6527.96132,0168.830Elazığ542.51275,4556.352Erzincan554.73982,08KK66.748Erzurum10132.95682,06KKKatılmadı162.018EskişehirBaşbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Fon Kodu: 490-1-0-0, Yer Kodu: 652.171.1633.84241,3446.28057,45Katılmadı4340,5481.869Gaziantep748.31861,21KKKatılmadı78.942Giresun866.60475,45Ortak liste hazırladılar (DP 4, MKP 3, Bağ. 1)89.458Gümüşhane677.50483,57KatılmadıKatılmadı15.24016,4392.744Hakkâri114.427100,00KatılmadıKatılmadıKatılmadılar14.427Hatay650.60866,1625.886 +/-33.84 +/-Katılmadı76.494Isparta549.31974,48KKKatılmadı66.219İçel7 - - 45.673 62.03KatılmadıKK73.628İstanbul23145.84442,39173.71050,495.6271,64 K K346.271İzmir16116.35453,13100.56145,921.0530,481.0470,48222.532Kars9133.35998,95KatılmadıKatılmadı1.4181.05134.777Kastamonu972.39954,0431.887 +/-23,80 +/-Katılmadı133.981Kayseri9 56.076 +/- 48.14 +/- 47.646 +/- 40,90 +/-KatılmadıKK116.488Kırklareli543.71574,14KKKK58.960Kırşehir434.87664,51KKKatılmadı54.062Kocaeli1058.91046,13KKKK127.711Konya16145.59966,56KKKatılmadı218.754KütahyaBaşbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Fon Kodu: 490-1-0-0, Yer Kodu: 681.308.11063.42947,8864.10448,39Katılmadı3.4432,63132.462Malatya1198.05565,58KatılmadıKatılmadı51.46034,42149.515Manisa1181.94853,93KKKatılmadı151.950Maraş6 38.805 +/- -Bağımsız adayla birlikteKatılmadı 31.121 +/- -Mardin7108.39497,54KatılmadıKatılmadı2.7352,46111.129Muğla5 25.803 +/- 45,58 +/- 29.818 +/- 52,68 +/-Katılmadı986 +/-1,74 +/-56.607Muş225.73884,87KatılmadıKatılmadı4.58915,1330.327Niğde799.43595,40Katılmadı14271,373.9553,79104.232Ordu865.91973,69KKKatılmadı89.458Rize672.33387,74KatılmadıKatılmadı10.11012,2682.443Samsun1071.38254,8162.120 +/-41,70 +/-KK130.230Seyhan1064.61655,5030.49526.192260.1921.09718.12116.434Siirt462.434100,00KatılmadıKatılmadıKatılmadılar62.434Sinop5 28.720 +/- 46,25 +/- 30.025+/- 48,36 +/-Katılmadı62.091Sivas12139.41579,5125.777+/-14,70 +/-Katılmadı10.1615,79 +/-175.353Tekirdağ554.14975,45KKKK71.770Tokat895.02577,6016.410 +/-13,40 +/-Katılmadı11.026 +/-9,00 +/-122.461Trabzon12175.83496,13KKKatılmadı182.918Tunceli223.26581,81Katılmadı28.438Urfa699.87699,81KatılmadıKK100.062Van345.20199,94KatılmadıKatılmadıKatılmadılar45.229Yozgat753.56052,18KKKatılmadı102.646Zonguldak983.98565,5336.420 +/-28,42 +/-5.757 +/-4,49+/-2.005 +/-1,56 +/-128.167

 a: Afyon, Eskişehir ve Kütahya sonuçları CHP bölge müfettişinin raporlarından alınmıştır
 K: Seçime katıldı
 +/- : Toplanan verilere göre kesin olmamakla birlikte ortalama alabilecekleri oylar hesaplanmıştır. Yani bu sayı ve orana yakın oy almıştır.
 CHP'nin görülen oylarının hepsi mazbatalardaki veriler kullanılarak oluşturulmuştur.
 Oy kullanan seçmen sayısına mazbatalardan ulaşılmıştır

 Kayıtlı seçmen sayısı ve seçimlere katılım oranı 
Kayıtlı Seçmen ve oy kullanan seçmen sayılarına ait veriler milletvekillerinin seçim mazbatalarından alınmıştır
İlSeçmen SayısıOy Kullanan 
Seçmen SayısıKatılım Oranı 
(%)Afyon151.793103.71168,32Ağrı56.18846.02081,90Amasya63.14353.30384,42Ankara295.742239.76187,07Antalya121.93181.00866,44Aydın134..69196.64571,75Balıkesir237.532177.85574,88Bilecik64.88645.86970,69Bingöl40.38932.72081,01Bitlis35.42428.26579,79Bolu140.85793.37166,29Burdur55.88341.31673,93Bursa236.512181.24276,63Çanakkale119.82491.94776,73Çankırı88.20971.73380,75Çoruh83.27468.96982,82Çorum154.63199.84464,57Denizli148.56198.13266,05Diyarbakır104.47780.22876,79Edirne97.25068.83070,78Elazığ92.38556.35261,00Erzincan76.17466.74887,63Erzurum178.179162.01890,93Eskişehir109.63281.86974,68Gaziantep120.27478.94265,64Giresun123.31389.45872,55Gümüşhane107.52492.74486,25Hakkâri15.66414.42792,10Hatay102.75776.49474,73Isparta89.72666.21973,80İçel128.52873.62857,29İstanbul528.520346.27165,52İzmir318.957222.53269,77Kars142.388134.77794,65Kastamonu179.689133.98174,56Kayseri156.841116.48874,27Kırklareli83.09758.96070,95Kırşehir71.64254.06275,46Kocaeli183.226127.71169,70Konya286.513218.75476,35Kütahya186.550132.46271,01Malatya195.857149.51576,34Manisa222.320151.95068,35Maraş Veri yok Veri yokVeri yokMardin151.449111.12973,38Muğla99.23256.60757,05Muş35.28930.32785,94Niğde129.249104.23280,88Ordu142.54992.56964,94Rize103.75182.44379,46Samsun162.737130.23080,02Seyhan162.224116.43471,77Siirt63.45062.43498,40Sinop96.34062.09164,45Sivas213.770175.35280,03Tekirdağ86.60571.77082,87Tokat146.410122.46183,64Trabzon208.631182.91887,68Tunceli35.28828.43880,59Urfa113.782100.06287,94Van49.44245.22991,48Yozgat122.850102.64685,55Zonguldak172.375128.16274,35Toplam8.335.1676.312.67075,74

 Tartışmalar 

 Demokrat Partinin itirazları 

 Kaynakça 


Kategori:Türkiye'de genel seçimler