Ajax Operasyonu

Ajax Operasyonu, 1953 İran Darbesi (resmî adı: TP-AJAX), Birleşik Krallık ve ABD tarafından, İran'ın demokratik olarak seçilen milliyetçi kabinesi ve başbakanı Muhammed Musaddık'ı devirmek ve Pehlevi ailesini yeniden iktidara getirmek amacıyla düzenlenen örtülü harekâttır. Operasyon ayrıca ABD'nin barış zamanında yabancı bir hükûmeti devirmek için giriştiği ilk gizli eylemdi.Gasiorowski, Mark J (August 1987). "The 1953 Coup D'etat in Iran The 1953 Coup D'etat in Iran". International Journal of Middle East Studies. 19 (3): 261–86. doi:10.1017/s0020743800056737 . JSTOR 163655 .

Musaddık, İngiliz şirketi (şimdi BP'nin bir parçası) olan Anglo-İran Petrol Şirketi'nin belgelerini denetlemeye ve şirketin İran petrol rezervleri üzerindeki kontrolünü sınırlamaya çalışmıştı.Kinzer, Stephen (2008). All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror. Wiley. ISBN 978-0470185490. Şirketin İran hükûmeti ile işbirliği yapmayı reddetmesi üzerine, parlamento İran petrol endüstrisini millileştirmeye ve yabancı şirket temsilcilerini ülkeden ihraç etmeye karar verdi.Kressin, Wolfgang K. (May 1991). "Prime Minister Mossaddegh and Ayatullah Kashani From Unity to Enmity: As Viewed from the American Embassy in Tehran, June 1950 – August 1953 . University of Texas at Austin.Milani, Abbas (2008). Eminent Persians. Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-0907-0.Milani, Abbas (2011). The Shah. ISBN 9780230115620. Parlamentonun bu kararından sonra Birleşik Krallık, İran'ı ekonomik olarak baskı altına almak için dünya çapında bir İran petrol boykotu başlattı.Mary Ann Heiss in Mohammad Mosaddeq and the 1953 Coup in Iran, pp. 178–200 Başlangıçta Birleşik Krallık, daha sonra dünyanın en büyük rafinerisi olacak olan, İngiliz yapımı Abadan petrol rafinerisinin kontrolünü ele geçirmek için ordusunu seferber etti, ancak Başbakan Clement Attlee, İranlı ajanları Musaddık hükûmetininin altını oymak için kullanırken,Kinzer, Stephen (2008). All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror. John Wiley & Sons. ISBN 9780470185490. ekonomik boykotu sıkılaştırmayı tercih etti.Mohammad Mosaddeq and the 1953 Coup in Iran Merkezi İstihbarat Teşkilatı'nın (CIA) katılımının emsal teşkil etmesinden korktuğu için darbeye karşı çıkan önceki Truman yönetiminin aksine, Musaddık'ın güvenilmez olduğuna karar veren ve İran'ın komünistlerce ele geçirilmesinden korkan İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Eisenhower yönetimi İran hükûmetini devirmeye karar verdi. 1952'deki ABD hükûmetinin Musaddık hükûmetine yardımcı olmak için tek taraflı eylemi (Birleşik Krallık desteği olmadan) düşünmesine rağmen, İngiliz istihbarat yetkililerinin vardıkları hükümler ve Birleşik Krallık hükûmetinin talepleri darbeyi başlatma ve planlamada etkili oldu."New U.S. Documents Confirm British Approached U.S. in Late 1952 About Ousting Mosaddeq" . National Security Archive. 8 Ağustos 2017."Proposal to Organize a Coup in Iran" . National Security Archive. 8 August 2017."How a Plot Convulsed Iran in '53 (and in '79)" . The New York Times.

 Kaynakça 

Kategori:CIA Operasyonları
Kategori:Birleşik Krallık'ta siyaset
Kategori:İran tarihi
Kategori:Soğuk Savaş
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri'nin dış ilişkileri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri tarihi
Kategori:İran'ın savaşları
Kategori:BP
Kategori:Muhammed Rıza Pehlevi
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri-İran ilişkileri
Kategori:Birleşik Krallık-İran ilişkileri
Kategori:1953'te çatışmalar
Kategori:1953'te Amerika Birleşik Devletleri
Kategori:1953'te Birleşik Krallık
Kategori:1953'te İran
Kategori:1950'lerde darbeler ve darbe teşebbüsleri
Kategori:Bilgi kutusu bulunmayan sayfalar
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri'nin rejim değişikliği müdahaleleri