Bedehşan (il)

Bedehşan Vilayeti (Peştuca: ولایت بدخشان, Vilāyat-e Badakhshān) Afganistan'ın 34 vilayetinden (Peştuca: ولایت, vilayet) birisidir.

Tarihi
Afgan Türkistanı olarak bilinen bölgenin adı Pehlevice 'bedahş' (müfettiş, yüksek yönetici) isminden türemiştir.

Çinliler tarafından Tu-ho-lo, Müslümanlar tarafından Tohoristan olarak anılan bölge doğudan gelen ipek yolu üzerinde önemli bir merkezdi.

 Coğrafya 
Ülkenin kuzeydoğu ucunda bulunan vilayetin yönetim merkezi Feyzabad şehridir. 44.059 km² yüz ölçümündeki vilayetin nüfusu 715.000'dir. 29 ilçeye ayrılan vilayet Hindukuş Dağları ve Ceyhun Nehri arasındadır.

Bedehşan öncelikle Tacikistan sınırının kuzey ve doğu sınırlarında Hindukuş Dağları ve Pamir Dağları sırasındadır.

Bedehşan eski İpek Yolu'nda mola verilmek için kullanılan ticari bölgeydi ve Taliban burayı kuşatmıştır, yollar ve altyapı tesisleri yeniden inşa edilmiştir. Muhtemelen mineral zenginliğinden dolayı ilgi görmüştür.

 Tarihi 
Bedehşan'ın adı Sasaniler tarafından verilmiş ve badaxš adından türemiştir. Bedehşan Taliban tarafından işgal edilmiştir. Burhaneddin Rabbani Badahşanlı'dır. Taliban eyaletin tesislerini operasyonda kullanmıştır.

Bugünkü eyalet valisi Munshi Abdul Majid'dir. Önceden ise Sayed Amin Tareq'tı.

 Ekonomi 
Ağırlıklı olarak mineral yataklarına dayanır. Bedehşan dünyanın fakir bölgelerindendir, Afyon haşhaş yetiştirilmesi eyaletin gerçek gelir kaynağıdır ve anne ölüm oranlarının dünyada en fazla olduğu yerdir, sağlık altyapısında eksiklikler vardır, ulaşılamaz yerlerdendir ve eyalette kışlar çok sert geçer.

Eski zamanlardan beri, dünyanın tek Lapis lazuli kaynağının olduğu yerdir. Buradaki madenciliğin odak noktası Lapis lazuli'dir. Northern Alliance topluluğuna, öncesinde de anti-Sovyet Mücahitlerine gelir getirmiştir. Yeni jeolojik araştırmalar, bazı yerlerde yakut ve zümrüt olduğunu göstermektedir. Bu mineraller bölgenin zenginliklerindendir.

Ayrıca Bedehşan, yıllık ortalama 2 milyar USD değerindeki haşhaş üretimiyle ülkedeki kaçak haşhaş üretiminin başını çekmektedir.

 İşgal ve işgal sonrası 
Bedehşan Vilayeti, ülkenin diğer vilayetleriyle birlikte 2001 yılında ABD tarafından işgal edildi. ABD, 2006 yılında bölgenin güvenlik işlerini NATO'ya devretmiştir.

 2007, Vilayette yüzlerce kişinin gömülü olduğu toplu bir mezar bulundu.
 7 Ağustos 2010, Vilayette görev yapan 10 Hristiyan yardım görevlisi, misyoner oldukları iddiasıyla Taliban tarafından öldürüldü.

 Vilayetin ilçeleri 
 Bedehşan Vilayeti Haritası 400x400px

 Bedehşan Vilayeti'nin İlçeleriİlçeHaritada #MerkezNüfusAlanAçıklama Ergenc Heva  6   12.000   2005 yılında Feyzabad ilçesi'den ayrıldı Argo  6   45.000   2005 yılında Feyzabad ilçesi'den ayrıldı Baharak  7  Baharak  14.000   2005'te alt bölge Curm  10 Curm  3.000   2005'te alt bölge Darayim  6   65.000   2005 yılında Feyzabad ilçesi'den ayrıldı Darvaz  1  Nusay  21.000   2005'te alt bölge Darvazi Bala  1   11.000   2005 yılında Darvaz ilçesi'den ayrıldı Feyzabad  6  Feyzabad  46.000   2005'te alt bölge İşkaşim  8  İşkaşim  11.000   Haş  10   48.000   2005 yılında Jurm ilçesi'den ayrıldı Havahan  2  Havahan  14.000   2005'te alt bölge Kişim  9   63.000   2005'te alt bölge Kuhistan  7   12.000   2005 yılında Baharak ilçesi'den ayrıldı Kuf Ab  2   16.000   2005 yılında Khvahan ilçesi'den ayrıldı Kuran ve Muncan  11  Kuran ve Muncan  8.000   Rag  4  Yavan  37.000   2005'te alt bölge Şehr-i Büzürg  5  Şehr-i Büzürg  42.000   Şiganan  3   24.000   Şiki  6   26.000   2005 yılında Feyzabad ilçesi'den ayrıldı Şüheda  7   31.000   2005 yılında Baharak ilçesi'den ayrıldı Tagab  6   22.000   2005 yılında Feyzabad ilçesi'den ayrıldı Tişkan  9   23.000   2005 yılında Kişim ilçesi'den ayrıldı Vahan  13   13.000   Varduc  7   17.000   2005 yılında Baharak ilçesi'den ayrıldı Yaftali Sufla  6   39.000   2005 yılında Feyzabad ilçesi'den ayrıldı Yamgan  7   20.000   2005 yılında Baharak ilçesi'den ayrıldı Yavan  4   27.000   2005 yılında Rag ilçesi'den ayrıldı Zebak  12  Zebak  7.000  

 Ayrıca 
 Dağlık Bedehşan

 Kaynakça