Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu, Türkiye'yi, Türkiye Cumhurbaşkanlığı'nı ve cumhurbaşkanını temsil eden, Türkiye'nin resmî simgelerinden biri. Fors, Türk bayrağı ve cumhurbaşkanlığı armasının birleşiminden oluşmaktadır.

 Tarihçe 
Günümüzde kullanılan fors ve armanın kökeni, Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz'e dayanmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk'ün bir cumhurbaşkanlığı forsu yapılması emri, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na iletilmiş ve İstanbul Askeri Dikimevi bu konu için görevlendirilmiştir. Ancak dikimevi, ellerinde bir tasarım olmadan dikimi yapamayacaklarını belirtmiş, bunun üzerine konu Deniz Matbaası'na aktarılmıştır. Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz de çalışmalara başlamıştır. Bu görevden şeref duyacağını belirterek bir gece içerisinde çizimi tamamlayıp dikimevine gönderen Hüsnü Bey'in tasarımı beğenilip kullanıma geçirilmiştir, ancak bu tasarım için olan para ödülü ise diken kişiye verilmiştir. Hüsnü Tengüz'ün adı ise hiçbir resmî kaynakta geçmemiştir. 2014 yılında Hüsnü Tengüz'ün torunu Çiğdem Öztürkçine Erduran verdiği röportajda, babası Ahmet Tengüz'ün ağzından, dedesinin kendi çizimini sahiplenmeme durumunu şu sözlerle açıklamıştır: "...Yıllar geçse de dedem, bir türlü 'Forsu ben tasarladım' diyemiyor. O zamanın insanları günümüz insanlarından çok farklı. Hüsnü dedem çok naif, hassas duyguları olan, karşısındakine duygularını ve problemlerini aktarmayan, ney üfleyen, keman çalan, birden çok dil bilen, günümüzdeki sanatçı anlayışından çok daha farklı gerçek bir sanatçı. Kimseye bir şey söylemiyor. Sadece çocuklarına söylüyor, bir de Kazım Karabekir'e"

Sanat tarihçisi Ömer Faruk Şerifoğlu, "Cumhurbaşkanlığı Sanat Koleksiyonu" adlı kitabında, Cumhurbaşkanlığı Forsu'nun tasarımcısının Hüsnü Tengüz olduğunun yayınlanarak bu olayı tescilleyene kadar tasarımcısının Mustafa Kemal Atatürk olduğu sanılmaktaydı. Forsun kullanımına dair var olan en eski belge ise Mustafa Kemal'in Millî Mücadele'nin son günlerinde, Eylül 1922'de İzmir'deki bir seyahatinde çekilen fotoğrafıdır. Fotoğrafta Mustafa Kemal'in otomobiline çekilmiş hâlde görülen bir flama vardır ve bu flama günümüzde kullanılan forsun bir benzeridir. Fotoğraftaki bu flama günümüzde Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergilenmektedir.

Cumhuriyetin ilanından sonra resmî simgelerin düzenlenmesine gidilmiştir. Bu konuda yapılan ilk çalışma, 3 Mart 1924'te Abdülmecid'in forsunun kullanımdan kaldırılması olmuştur. 22 Ekim 1925'te ise cumhurbaşkanlığı forsunu resmî anlamda düzenleyen ilk belge olan Sancak Talimatnamesi yürürlüğe konmuştur. Talimatnameye göre hilâl ve yıldız bayrakta olduğu gibi kullanılıyor, ortada yer alan güneşten çıkan ise büyük ve küçük 20 ışın çıkmaktadır. 18 Şubat 1978'de getirilen yeni bir düzenleme ile armada yer alan ışın sayısı 16'ya düşürülmüştür. Günümüzde yürürlükte olan 25 Ocak 1985 tarihli yasada da fors bu haliyle kullanılmaktadır.

 Anlamı 
 Cumhurbaşkanlığı arması 
Cumhurbaşkanlığı arması, altın sarısı renkteki 16 ışınlı güneş ve güneşin çevresindeki 16 yıldızdan oluşmaktadır. Armanın anlamı hakkında iki farklı yorum vardır. İlk yoruma göre armanın ortasında yer alan güneş Mustafa Kemal Atatürk'ün "Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." sözünü destekler nitelikte sonsuzluğu ve Türkiye'yi, 16 yıldız ise tarih boyunca kurulan 16 büyük Türk devletini sembolize etmektedir. Bu görüşü ortaya atan ilk kişi, 1969'da yazdığı kitap ile Akîp Özbek'tir ve Özbek'in bu yorumu resmî makamlarca da kabul görmüştür. Bir diğer yorum ise güneşin etrafındaki 16 yıldızdan 9'unun Eski Türklerin sancaklarında kullandığı 9 tuğu, 7 yıldızın ise Anadolu Türklerinin sancaklarında kullandıkları 7 tuğu temsil ettiğidir.

Mitolojik olarak ise Güneş ve yıldızlar Eski Türklerde önemli bir yer tutmaktaydı. Güneş, Hunlar ve Göktürkler döneminde hükümdarlık rumuzu olarak görülmekle birlikte, Kutup Yıldızı ilk Türk topluluklarında Tengri'nin makamı olarak düşünülmekteydi.

 Cumhurbaşkanlığı forsu 
küçükresim|Flaggenbuch von 1939 adlı bayrak ansiklopedisinde yer alan Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu.|sol|upright=0.57
küçükresim|upright=0.57|1925 - 2012 yılları arasında kullanılan formu.
Kullanım alanına göre çeşitli boyutlardaki Türk bayrağının sol üst köşesine cumhurbaşkanlığı armasının işlenmesi ile oluşturulan fors birçok farklı anlam taşımakta, tarihteki tüm Türk topluluklarını ve Türkiye'yi temsil etmektedir.

Mitolojik olarak incelendiğinde ise Ay'ın Maniheizm ve Budizm'i benimsemiş Uygur Kağanlığı döneminde Güneş'in yerine geçtiği ve tanrısal olarak çok daha güçlü anlamlar kazandığı görülmektedir. Uygur hükümdarlarının eski Tengri'nin yerine geçen Ay Tanrısı'nın verdiği kut üzerine hüküm sürdüklerine inanılırdı. Gazneliler ile başlayan ve günümüze kadar devam eden süreçte ise hilâl ve yıldız sembolü önem kazanmıştır. Özellikle Tuğrul Bey'in üzerinde hilâl ile yıldız bulunan paralar bastırması ve Osmanlı İmparatorluğu'nun bayraklarında kullanması, bu sembolün Türk tarihindeki yerini daha da güçlendirmiştir. Hilâl ve yıldız her ne kadar Gazneliler sonrasında önem kazanmışsa da, Göktürkler döneminde basılan paralarda da bu motife rastlamak mümkündür.

Güneş, Ay ve yıldızlara Türk tarihi boyunca yüklenilen kutsal anlam ve verilen önem bu simgelerin Türk bayrağı ve çeşitli resmî simgelerde yer almasını sağlamıştır.

 Kullanımı 
Fors, cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerlerde bayrak direğine çekilir, gece gündüz çekili kalır. Makam odasında ise çalışma masasının sol gerisine konur, içerisinde bulunduğu arabanın sol önünde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir.

 Yapısı 

küçükresim|upright=1.82|Cumhurbaşkanlığı Forsu'nun ölçüleri
küçükresim|Cumhurbaşkanlığı armasının ölçüleri
Türkiye Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun, 25 Ocak 1985 tarih ve 85/9034 numaralı "Türk Bayrağı Tüzüğü" kararının 27. maddesinde, forsun boyutları belirlenmiştir.
AçıklamaÖlçüAy ve yıldızAAyın dış çemberinin uçkurluğa uzaklığıG/4BAyın dış çemberinin çapıG/2CAyın dış ve iç çemberlerinin merkezleri arasındaki uzaklık G/16DAyın iç çemberinin çapıG/2.5EYıldız çemberinin ayın iç çemberinin uçkurluk yönünde ekseni kestiği noktaya uzaklığıG/3FYıldız çemberinin çapıG/4EnGForsun kısa kenarıGBoyĞForsun uzun kenarıG*1.5ArmaHGüneş merkezinin uçkurluğa uzaklığıG/5.3333IGüneş merkezinin üst kenara uzaklığıG/5.3333JGüneş merkezindeki çemberin çapıG/12.17656KGüneşin 8 kısa ışınlarının ucundan geçen çemberin çapı G/7.557864 LGüneşin 8 uzun ışınlarının ucundan geçen çemberin çapıG/6MKüçük yıldız merkezlerinden geçen çemberin çapıG/4.31872 NKüçük yıldız (16 adet) çemberinin çapıG/30PUçkurluk genişliğiG/30NotÖlçüler santimetre cinsindendir.

 Renkler 
+Renk değerleriRenkPMSRGBCMYKRGB8-bit hexCMYKSiyah000000100Altın192181681823718032 C2420051001000

 Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 devlet 

BayrakDevletKurucuHüküm yıllarıBüyük Hun İmparatorluğuTeomanMÖ 220- MS 216alt=|50x50pikBatı Hun İmparatorluğuPanuMS 48-MS 21650x50pikAvrupa Hun İmparatorluğuBalamir375-46950x50pikAk Hun İmparatorluğuAksuvar 420-55250x50pikGöktürk KağanlığıBumin Kağan552-74550x50pikAvar KağanlığıI. Bayan565-835Hazar KağanlığıBöri Şad 651-98350x50pikUygur KağanlığıKutluk Bilge Kül Kağan745-84550x50pikKarahanlı DevletiBilge Kül Kadir Han840-121250x50pikGazne DevletiAlp Tigin962-118350x50pikBüyük Selçuklu DevletiTuğrul1040-115750x50pikHarezmşahlar DevletiKutbüddin Muhammed1097-123150x50pikAltın Orda DevletiBatu Han1236-150250x50pikTimur İmparatorluğuTimur1368-150150x50pikBabür İmparatorluğuBabür1526-185850x50pikOsmanlı İmparatorluğuOsman Gazi1299-1922

 Galeri 

 Kaynakça 

Kategori:Türkiye'nin ulusal sembolleri