Rus-Japon Savaşı

Rus-Japon Savaşı (Japonca: 日露戦争; Niçi-Ro Sensō: Japon-Rus Savaşı, Rusça: Русско-японская война / Russko-yaponskaya voyna), Japonya'nın Rusya'yı Uzak Doğu'daki yayılmacı politikadan vazgeçmek zorunda bıraktığı askeri çatışma (1904-1905). Kore ve Mançurya üzerindeki nüfuz çekişmesinden kaynaklanan savaşın önemli sonuçlarından biri de bir Asya devletinin modern çağda ilk kez bir Avrupa devletini yenilgiye uğratmasıydı.

 Arka plan ve savaşın gelişmesi 
Çar II. Nikolay, Ascher'e göre savaşa hem kibir hem de cehaletle girmişti: Japonya'yı “aşağı bir Asya devleti” olarak görmüş, Rus ordusunun gücüne aşırı güvenmişti. Ancak Japonya modern, organize ve sanayileşmiş bir güçtü; Rusya ise hâlâ verimsiz, merkeziyetsiz ve bürokratik açıdan hantaldı.

Savaş, Rusya'nın birliklerini Mançurya'dan geri çekmesine ilişkin anlaşmaya uymaması üzerine, Japonların Lüshunkou'daki (Port Arthur) Rus kuvvetlerine sürpriz bir saldırı düzenlemesiyle başladı (8 Şubat 1904). Yeni inşa edilmiş olan (1891-1903) Trans-Sibirya Demiryolu'na karşın Rusya'nın Mançurya'daki sınırlı kuvvetlerine takviye asker ve donanım gönderebilmesi için gerekli ulaşım olanakları hâlâ yetersizdi. Öte yandan komutanlık düzeyindeki başarısızlıkların da etkisiyle Ruslar Lüshunkou'un düşüşü (Ocak 1905) ve Mukden Muharebesi'yle (Şubat-Mart 1905) noktalanan bir dizi yenilgi aldılar.

Mayıs 1905'te Tsuşima Boğazlarındaki bir çarpışmada, Japon amirali Togo Heihaçiro Rus kuvvetlerine yardım etmek üzere Ekim 1904'te Baltık kıyısındaki Liepaja (Libau) limanından yola çıkmış olan ve Vladivostok'a ulaşmaya çalışan Amiral Zinovy Rozhestvensky komutasındaki Rus Baltık Filosunu yok etti. Bu ağır yenilgiyle birlikte Rus Çarlığı'nda gelişen devrimci hareket, Çar II. Nikolay'ı barış görüşmelerine oturmaya zorladı.

 Sonuçları 
küçükresim|sol|upright=0.91|Nihon Banzai Hyakusen Hyakushō (日本萬歳 百撰百笑, "Japonya Yaşasın, Yüz kez gülümsemenin yüz seçimli resim") serisinden Mecha Make no Bōrei ("Ağır hezimetin hayaletleri") adlı eser; Rus-Japon Savaşı'nda cephede yenilen ağır hezimetleri memleketlerinden gizledikleri için savaş gemisi, top, iletişim araçlarının bizzat Rusya'ya (resimdeki kişi muhtemelen II. Nikolay'dır) geri dönüp rapor verdiğini göstermektedir. "Hyakusen Hyakushō" kelimesi, "Yüz kez savaşıp yüz kez kazanmak" anlamına da gelmektedir (Çizim: Kobayashi Kiyochika, yazı: Koppi Dōjin)
 Portsmouth antlaşması 
ABD başkanı Theodore Roosevelt 9 Ağustos - 5 Eylül 1905 arasında New Hampshire'daki Portsmouth'da toplanan barış konferansında arabuluculuk görevini üstlendi. Kabul edilen Portsmouth Antlaşması'yla Japonya Liaodong Yarımadası'nın, Lüshun'a giden Güney Mançurya demiryolunun ve Sahalin Adası'nın yarısının denetimini eline geçirdi. Buna karşılık Rusya, Mançurya'nın kuzeyini nüfuzu altında tutmaya devam etti.

Savaşın yenilgiyle sonuçlanması, Rus İmparatorluğu'nun uluslararası saygınlığını zedeledi ve içeride büyük bir siyasal sarsıntıya yol açtı. Ascher'e göre bu yenilgi, halkın rejime duyduğu güveni sarstı ve 1905 Devrimi’ne giden süreci hızlandırdı. Çar II. Nikolay’ın danışmanı olan Maliye Bakanı Sergei Vitte, savaşın ardından devletin mali dengesini korumaya çalıştı ve Portsmouth Antlaşması müzakerelerinde Rusya’yı temsil etti.Abraham Ascher, The Russian Revolution. London: Oneworld Publications, 2014. Chapter 1: “The Road to Revolution”, pp. 25–40.

 Diplomatik sonuçlar 
Portsmouth Antlaşması’nda Rus heyetine Sergey Vitte başkanlık etti. Ascher’e göre Vitte, Rusya’nın uluslararası itibar kaybını asgariye indirmek ve ülkenin ekonomik istikrarını korumak için pragmatik bir diplomasi yürüttü.

 Rusya üzerindeki etkisi 
Ascher, savaş yenilgisinin Çarlık rejiminin meşruiyetini zayıflattığını ve işçiler ile köylüler arasında devrimci hareketleri tetiklediğini vurgular. Vitte’nin sanayileşme politikalarıyla yaratılan sosyo-ekonomik gerilimler, bu dönemde patlak veren 1905 Devrimi’nin arka planında belirleyici olmuştur. Ascher’e göre, Rus-Japon Savaşı, otokrasiyi meşruiyet açısından zayıflatmış; Vitte’nin sanayileştirme ve mali reform projeleriyle yükselen devlete duyulan güven yerini ‘rejimin kendi halkına ve ordusuna karşı zaafı’ algısına bırakmıştı. Savaş, hazineyi iflas noktasına getirdi, işçi ücretleri düştü, gıda fiyatları arttı ve toplum genelinde rejime karşı öfke yayıldı.

 Osmanlı İmparatorluğu'nda savaşın sonucunun yorumlanması 
Rus-Japon Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu’nda hem halk hem de aydın kesim tarafından dikkatle izlenmiştir. Osmanlı kamuoyu genel olarak Japonya’nın zaferini coşkuyla karşılamış, Rusya’nın yenilgisi imparatorluk genelinde memnuniyet yaratmıştır.Ekrem Akman ve Rachid Chikhou, "The Ottoman Position on the Russo-Japanese War in the Far East (1896–1905)", RIMAK International Journal of Humanities and Social Sciences, cilt 4, sayı 7, 2022, ss. 172–180. Dönemin Osmanlı basınında Japonya’nın başarısı, “Doğu’nun Batı’ya karşı zaferi” olarak yorumlanmış; gazetelerde Japon modernleşmesi, disiplini ve bilime verdiği önem örnek gösterilmiştir.Merthan Dündar, "Japan in the Turkish Press: An Essay on Books Written about Japan in Ottoman Script during the 19th and 20th Centuries", Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko, No. 7, 2009, ss. 47–63. Resmî düzeyde Osmanlı yönetimi, Rusya ile diplomatik ilişkileri zedelememek adına temkinli davranmış olsa da, Japonya'nın zaferi imparatorlukta özellikle genç aydınlar arasında büyük bir moral etkisi yaratmıştır.Ekrem Akman ve Rachid Chikhou, "The Ottoman Position on the Russo-Japanese War in the Far East (1896–1905)", RIMAK International Journal of Humanities and Social Sciences, 2022, s. 175. Savaşın ardından II. Abdülhamid döneminde Japonya, Osmanlı reformcuları için bir modernleşme modeli olarak görülmeye başlanmış; “Asya’nın Batı karşısında da güçlü olabileceği” fikri yaygınlık kazanmıştır.Uğur Demirbaş, "Rising Sun over Bear: The Impact of the Russo-Japanese War on the Young Turks", Academia.edu, erişim tarihi: 6 Kasım 2025. Bu süreç, Osmanlı-Japon ilişkilerinin gelişmesinde dönüm noktalarından biri olarak değerlendirilir. Japonya'nın zaferi, Osmanlı aydın çevrelerinde “Doğu’nun uyanışı” olarak sembolleştirilmiş ve imparatorluğun kendi reform çabalarına entelektüel destek sağlamıştır.Çekiç Can Eyüp, "Relations Between Japan and the Ottoman Empire in Western Press on the Eve of the First World War", Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 2024, ss. 234–240.

 İlgili Filmler 
 Nihon Kai Dai Kaisen (日本海大海戦, Japon Denizi Büyük Deniz Savaşı), (1969) Fragman
 203 Koochi (二百三高地, 203 Rakımlı Tepe), (1980) Fragman

 Ayrıca bakınız 
 Na sopkah Mançjurii

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Русско-Японская война на море 1904-1905 г.г.

Kategori:Jeopolitik rekabet

Kategori:Rusya'nın savaşları
Kategori:Japonya'nın savaşları