Azerice dilbilgisi

Azerice veya Azerbaycan Türkçesi, Türk dillerinden biri olup, Azerbaycan'ın resmî dili konumundadır. Tarihî seyir içerisinde de Türkiye Türkçesine en çok benzeyen Türk dillerinden birisidir. Bunun nedenlerinden birisi Azerbaycan Türkçesinin de Türkiye Türkçesi gibi Batı Türkçesine ve Oğuz grubuna dâhil olmasıdır.

Ad çekimi
Azericedeki ad çekimleri Türkiye Türkçesindekilere benzer. Yalnız belirtme hâlinde bir sesli harfi takiben araya yardımcı sessiz olarak n girer. Başında d bulunan eklerin tli biçimleri yoktur; örneğin yapmıştır–yapmışdır.

Ad Çekimi
<tr>qızkızqapıkapı<td

bgcolor=#F0F0F0>ev</td>evişiş</tr>
<tr >qızıkızı<td

bgcolor=#F0F0F0>qapını</td>kapıyıevievi<td

bgcolor=#F0F0F0>işi</td>işi</tr>

<tr>qızakıza<td

bgcolor=#F0F0F0>qapıya</td>kapıyaevəeve<td

bgcolor=#F0F0F0>işə</td>işe</tr>
<tr>qızdakızda<td

bgcolor=#F0F0F0>qapıda</td>kapıdaevdəevde<td

bgcolor=#F0F0F0>işdə</td>işte</tr>

<tr>qızdankızdan<td

bgcolor=#F0F0F0>qapıdan</td>kapıdan<td

bgcolor=#F0F0F0>evdən</td>evden<td

bgcolor=#F0F0F0>işdən</td>işten</tr>

<tr>qızınkızın<td

bgcolor=#F0F0F0>qapının</td>kapınınevinevin<td

bgcolor=#F0F0F0>işin</td>işin</tr>

 Zamirler 
Kişi zamirleri
Türkiye Türkçesindekinden farklı olan yalnızca birinci teklil kişi zamiridir. 
mən, sən, o, biz, siz, onlar

Azericede birinci ve ikinci teklik kişilerin yönelme durumlarında ince ünlü bulunur: mənə, sənə

İşaret zamirleri

Azericede 'şu' işaret zamiri yoktur. Bu, o gösterme zamirlerinin yanında, aynı anlamlara gelen həmən ve həmin zamirleri vardır.

 Eylemler 

 Şimdiki zaman 

-(y)ır-, -(y)ir-, -(y)ur-, -(y)ür Şimdiki Zaman Eki + Şahıs Ekleri

Şimdiki Zaman
<tr><th colspan=4>Olumlu<th colspan=4>Olumsuz

<tr></font><td bgcolor=#F0F0F0><b>gəlirəm<td>geliyorum<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyuram<td>okuyorum<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmirəm<td>gelmiyorum<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuram<td>okumuyorum
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəlirsən<td>geliyorsun<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyursan<td>okuyorsun<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmirsən<td>gelmiyorsun<td bgcolor=#F0F0F0>oxumursan<td>okumuyorsun
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəlir<td>geliyor<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyur<td>okuyor<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmir<td>gelmiyor<td bgcolor=#F0F0F0>oxumur<td>okumuyor
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlirik<td>geliyoruz<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyuruq<td>okuyoruz<td bgcolor=#F0F0F0> gəlmirik<td>gelmiyoruz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuruq<td>okumuyoruz
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlirsiniz<td>geliyorsunuz<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyursunuz<td>okuyorsunuz<td bgcolor=#F0F0F0> gəlmirsiniz<td>gelmiyorsunuz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumursunuz<td>okumuyorsunuz
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlirlər <td>geliyorlar<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyurlar<td>okuyorlar<td bgcolor=#F0F0F0> gəlmirlər <td>gelmiyorlar<td bgcolor=#F0F0F0>oxumurlar<td>okumuyorlar

 Geniş zaman 

-(y)ar-, -(y)ər- Geniş Zaman Eki + Şahıs Ekleri
Geniş Zaman

<tr><th colspan=4>Olumlu<th colspan=4>Olumsuz
<tr></font><td bgcolor=#F0F0F0>gələrəm<td>gelirim<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyaram<td>okurum<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmərəm<td>gelmem<td bgcolor=#F0F0F0>oxumaram<td>okumam
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gələrsən<td><font

size=2>gelirsin

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxuyarsan<td>okursun<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməzsən<td>gelmezsin<td bgcolor=#F0F0F0>oxumarsan<td>okumazsın

<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gələr<td>gelir<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyar<td>okur<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməz<td>gelmez<td bgcolor=#F0F0F0>oxumaz<td>okumaz
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gələrik<td>geliriz<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyarıq<td>okuruz<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmərik<td>gelmeyiz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumarıq<td>okumayız

<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gələrsiniz<td>gelirsiniz<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyarsınız<td>okursunuz<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməzsiniz<td>gelmezsiniz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumazsınız<td>okumazsınız

<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gələrlər<td>gelirler<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyarlar<td>okurlar<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməzlər<td>gelmezler<td bgcolor=#F0F0F0>oxumazlar<td>okumazlar

 Gelecek zaman 

-(y)acaq-, -(y)əcək- Gelecek Zaman Eki + Kişi Ekleri
{|class="wikitable"
|-
Gelecek Zaman
<tr><th colspan=4>Olumlu<th colspan=4>Olumsuz
<tr></font><td bgcolor=#F0F0F0>gələcəyəm<td><font

size=2>geleceğim

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxuyacağam<td>okuyacağım<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməyəcəyəm<td><font

size=2>gelmeyeceğim 
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumayacağam<td>okumayacağım
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gələcəksən<td><font

size=2>geleceksin

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxuyacaqsan<td>okuyacaksın<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməyəcəksən<td><font

size=2>gelmeyeceksin
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumayacaqsan<td>okumayacaksın
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gələcək(dir)<td><font

size=2>gelecek(tir)

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxuyacaq(dır)<td>okuyacak(tır)<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməyəcək(dir)<td><font

size=2>gelmeyecek(tir)
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumayacaq(dır)<td>okumayacak(tır)
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gələcəyik<td><font

size=2>geleceğiz

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxuyacağıq<td>okuyacağız<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməyəcəyik<td><font

size=2>gelmeyeceğiz
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumayacağıq<td>okumayacağız
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gələcəksiniz<td><font

size=2>geleceksiniz

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxuyacaqsınız<td>okuyacaksınız<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməyəcəksiniz<td><font

size=2>gelmeyeceksiniz
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumayacaqsınız<td>okumayacaksınız

<tr><td bgcolor=#F0F0F0><b> gələcəklər<td><font

size=2>gelecekler<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyacaqlar<td>okuyacaklar<td bgcolor=#F0F0F0><b> gəlməyəcəklər<td><font

size=2>gelmeyecekler<td bgcolor=#F0F0F0>oxumayacaqlar<td>okumayacaklar
|}

 Görülen geçmiş zaman 

-dı-, -di-, -du-, -dü- Geçmiş Zaman Eki + Kişi Ekleri
Görülen Geçmiş Zaman
<tr><th colspan=4>Olumlu<th colspan=4>Olumsuz
<tr></font><td bgcolor=#F0F0F0>gəldim<td>geldim<td bgcolor=#F0F0F0>oxudum<td>okudum<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmədim<td>gelmedim<td bgcolor=#F0F0F0>oxumadım<td>okumadım
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəldin<td>geldin<td bgcolor=#F0F0F0>oxudun<td>okudun<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmədin<td>gelmedin<td bgcolor=#F0F0F0>oxumadın<td>okumadın

<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəldi<td>geldi<td bgcolor=#F0F0F0>oxudu<td>okudu<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmədi<td>gelmedi<td bgcolor=#F0F0F0>oxumadı<td>okumadı
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəldik<td>geldik<td bgcolor=#F0F0F0>oxuduq<td>okuduk<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmədik<td>gelmedik<td bgcolor=#F0F0F0>oxumadıq<td>okumadık
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəldiniz<td>geldiniz<td bgcolor=#F0F0F0>oxudunuz<td>okudunuz<td bgcolor=#F0F0F0>gəlmədiniz<td>gelmediniz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumadınız<td>okumadınız
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəldilər<td>geldiler<td bgcolor=#F0F0F0>oxudular<td>okudular<td bgcolor=#F0F0F0> gəlmədilər<td><font

size=2>gelmediler

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumadılar<td>okumadılar
/d/ ile başlayan eklerin /t/li şekilleri olmayıp sadece /d/li şekilleri bulunmaktadır. Bu, "d" ile başlayan bulunma, ayrılma, görülen geçmiş zaman gibi eklerde uyumsuzluk olduğunu göstermektedir.Kültür Bakanlığı, Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü

 Öğrenilen geçmiş zaman I 

-mış-, -miş-, -muş-, -müş- Geçmiş Zaman Eki + Kişi Ekleri

{|class="wikitable"
|-
Öğrenilen Geçmiş Zaman I
<tr><th colspan=4>Olumlu<th colspan=4>Olumsuz
<tr></font><td bgcolor=#F0F0F0>gəlmişəm<td>gelmişim <td bgcolor=#F0F0F0>oxumuşam<td>okumuşum<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməmişəm<td><font

size=2>gelmemişim 
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumamışam<td>okumamışım
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəlmişsən<td>gelmişsin<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuşsan<td>okumuşsun<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməmişsən<td><font

size=2>gelmemişsin
</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumamışsan<td>okumamışsın
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlmiş(dir)<td>gelmiş(tir)<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuş(dur)<td>okumuş(tur)<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməmiş(dir)<td>gelmemiş(tir)<td bgcolor=#F0F0F0>oxumamış(dır)<td>okumamış(tır)

<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlmişik<td>gelmişiz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuşuq<td>okumuşuz<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməmişik<td>gelmemişiz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumamışıq<td>okumamışız
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlmişsiniz<td>gelmişsiniz<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuşsunuz<td>okumuşsunuz<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməmişsiniz<td><font

size=2>gelmemişsiniz

</font><td bgcolor=#F0F0F0>oxumamışsınız<td>okumamışsınız
<tr><td bgcolor=#F0F0F0><b> gəlmişlər<td>gelmişler<td bgcolor=#F0F0F0>oxumuşlar<td>okumuşlar<td bgcolor=#F0F0F0><b> gəlməmişlər<td>gelmemişler<td bgcolor=#F0F0F0>oxumamışlar<td>okumamışlar
|}

 Öğrenilen geçmiş zaman II 

-(y)ıb-, -(y)ib-, -(y)ub-, -(y)üb- Geçmiş Zaman Eki + Kişi Ekleri
{|class="wikitable"
|-
Öğrenilen Geçmiş Zaman II

<tr><th colspan=4>Olumlu<th colspan=4>Olumsuz
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>-<td>-<td bgcolor=#F0F0F0>-<td>-<td bgcolor=#F0F0F0>-<td>-<td bgcolor=#F0F0F0>-<td>-
<tr><td bgcolor=#F0F0F0>gəlibsən<td>gelmişsin<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyubsan<td>okumuşsun<td bgcolor=#F0F0F0>gəlməyibsən<td><font

size=2>gelmemişsin<td bgcolor=#F0F0F0>oxumayıbsan<td>okumamışsın
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlib(dir)<td>gelmiş(tir)<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyub(dur)<td>okumuş(tur)<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməyib(dir)<td>gelmemiş(tir)<td bgcolor=#F0F0F0>oxumayıb(dır)<td>okumamış(tır)
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> -<td>-<td bgcolor=#F0F0F0>-<td>-<td bgcolor=#F0F0F0> -<td>-<td bgcolor=#F0F0F0>-<td>-
<tr><td bgcolor=#F0F0F0> gəlibsiniz<td>gelmişsiniz<td bgcolor=#F0F0F0>oxuyubsunuz<td>okumuşsunuz<td bgcolor=#F0F0F0> gəlməyibsiniz<td><font

size=2>gelmemişsiniz

</font>oxumayıbsınızokumamışsınız
<tr><font size=2><b> gəliblərgelmişleroxuyublarokumuşlar<font size=2><b> gəlməyiblərgelmemişleroxumayıblarokumamışlar
|}

 Kaynakça 

Kategori:Dillerine göre dilbilgisi
Kategori:Azerice