Urumçi

Urumçi ya da Ürümçi (; Uygur Arap yazısı: ; Uygur Latin yazısı: ), Çin'in kuzeybatısında yer alan, Doğu Türkistan adıyla da bilinen Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin başkentidir. 2,5 milyon nüfuslu bir şehir olup 10.989 km²lik bir alan kaplar. Mançu İmparatorluğu 1884 yılında, Doğu Türkistan istilasını gerçekleştirdiğinde şehre Çince 迪化 (Dihua) adını vermişlerdi. 1955 yılında, daha öncelerden eyalet statüsündeki Doğu Türkistan'ın, Sincan Uygur Özerk Bölgesi olması ile birlikte, başkentin adı da tekrar Urumçi olmuştur. Çin'in batıya açılan en önemli güzergâhlarındandır. Demiryolu taşımacılığında önemli bir geçittir.

 Etimoloji ve adlandırma 
Urumçi isminin kökeni Moğol dil ailesine bağlı Oyratçada yer alan Үрмч (Ürmç, ) kelimesine dayanmakta olup bu dilde "güzel otlak" anlamına gelmektedir. Bu isim başlangıçta Oyratça konuşmuş bir Moğol halkı olan Çungarlar tarafından kurulmuş küçük bir kasaba için kullanılmıştır.

Şehre verilen diğer isimler şöyledir: Wu-lu-mu-ch'i, Dikhua, Urumtsi, Urumutsi, Urumptsi, Ti-hua-shih, Tihwafu, Wu-lu-mu-ch'i-shih, Tikhua, Urumtschi, Tikhva, Ouroumtchi, Urumqi Shi, Wurumch'ih, Ürümqi, Ti-hua-hsien, Ti-hua-ch'eng, Ti-hua, Ürümqi Shi, Tihwa, Urunchi ve Urumchi.Urumqi, China Page  

 Tarih 
Urumçi'den İpek Yolu geçmiştir. İlk Türk medeniyetlerinin yaşadığı bir şehir olan Urumçi, geçmişten günümüze çok köklü bir tarih taşımaktadır. Özellikle Urumçi'den çok fazla düşünür ve evliya çıkmıştır. Bu düşünürlerin müellif eserleri günümüzde çevirileri ile hâlen okunmaktadır. Kentte yaşayan halkın büyük çoğunluğu geçmişten bu yana devam eden Türk-Müslüman nüfusun devamıdır.

 Coğrafya 
Guinness Dünya Rekorları kitabına göre Urumçi dünyadaki denizden en uzak şehir olma özelliğini taşımaktadır. En yakın kıyı bölgesine yaklaşık 2.500 km uzaklıkta yer alan şehir aynı zamanda Avrasya'nın erişilmezlik kutbuna da en yakın büyük yerleşim yeridir. Buna karşın yine Sincan'da yer alan Karamay ve Altay şehirleri bu kutba daha yakındır. Şehrin ortalama rakımı 800 metredir.

Şehrin kuzeyinde Kurbantongut Çölü, güneyinde Taklamakan Çölü yer alır. Bölgede yer alan Tanrı ve Bogda Dağları şehrin çevresinin su ihtiyacını karşılayan pek çok akarsuyun kaynağıdır. İrtiş Nehri'nden Sincan'ın kuzeyine su taşıyan İrtiş-Karamay-Urumçi Kanalı projesinin ana kolu Urumçi'nin kuzeydoğu sınırında bitmekte olup burada "Rezervuar 500" adlı bir rezervuar oluşturmaktadır.

 İklim 
Karasal iklim kuşağında bulunan Urumçi'de yazlar sıcak ve kuru, kışlar ise çok yağmurludur. Urumçi'de Temmuz ayında ortalama sıcaklık 24 °C olmakta, kışları soğuk ve nemli bir hava hakim olup Ocak ayında ortalama sıcaklık -16 °C 'dir. Yıllık ortalama sıcaklık 5.4 °C, yağış ise 273 mm olmaktadır. Köppen iklim sınıflandırmasına göre Urumçi'de yağışlı karasal iklim (Dfa) ile soğuk step iklimi (BSk) arasında yer alan bir geçiş iklimi görülmektedir.
 İdari yapılanma 
Urumçi 7 belde ve 1 ilçe olmak üzere 8 idari bölüme ayrılmıştır:
HaritaİsimBasitleştirilmiş ÇincePinyinUygurca (Arap)Uygurca (Latin)Nüfus (2010)Yüzölçüm (km2)Yoğunluk (/km2) Şehir■ Tanrı Dağı天山区Tiānshān QūTengritagh Rayoni696,2771714071.79■ Saybağ沙依巴克区Shāyībākè QūSaybagh Rayoni664,7164221575.15■ Yenişehir 新市区Xīnshì QūYëngisheher Rayoni730,3071435107.04■ Şuymogu 水磨沟区Shuǐmògōu QūBulaqtagh Rayoni390,943924249.38Banliyö■  Tudun Haba头屯河区Tóutúnhé QūTudungxaba Rayoni172,796276626.07■ Tapançeng达坂城区Dábǎnchéng QūDawanching Rayoni40,6575,1887.83■ Mitung 米东区Mǐdōng QūMidong Rayoni333,6763,59492.84Kır■ Urumçi İlçesi 乌鲁木齐县Wūlǔmùqí XiànÜrümchi Nahiyisi83,1874,33219.20

 Demografi 
2021 tahminlerine göre Urumçi'nin nüfusu yaklaşık 4,5 milyon kişidir.

 Etnik yapısı 
sağ|küçükresim|Urumçi'de fangqi oyununu oynayan Uygurlar
küçükresim|upright=1.41|sağ|Urumçi

Urumçi, Çing hâkimiyeti altındaki tarihi boyunca çok uluslu bir şehir olarak varlığını sürdürmüştür. 1908 yılında Louis Richard tarafından yayımlanmış bir esere göre Urumçi'de Han Çinlisi nüfusu baskın olup nüfusun yaklaşık 4'te birini Uygurlar oluşturmaktaydı.Louis Richard; M. Kennelly (1908). L. Richard's Comprehensive Geography of the Chinese Empire and Dependencies. p. 532. Archived from the original on 3 October 2021. Retrieved 18 October 2020. Günümüzde Urumçi'nin etnik yapısı aşağıdaki gibidir;

 Etnik grup 2000 2010 Nüfus% Nüfus%Han Çinlisi 1.567.562 75,30 2.331.654 74,91Uygur 266.342 12,79 387.878 12,46Hui 167.148 8,03 280.186 9,00Kazak 48.772 2,34 68.076 2,19Mançu 7.682 0,37 8.541 0,27Moğol 7.252 0,35 10.454 0,34Sibo 3.674 0,18 4.820 0,15Rus 2.603 0,13 3.010 0,10 1.613 0,08 2.869 0,09Kırgız 1.436 0,07 2.207 0,07Özbek 1.406 0,07 1.581 0,05Zhuang 878 0,04Tatar 767 0,04Tibetli 665 0,03Donşian 621 0,03 2.333 0,07Miao 620 0,03 588 0,03Diğer 2.205 0,09 8.950 0,29Toplam 2.081.8343.112.559

 Ulaşım 

Urumçi Diwopu Uluslararası Havalimanı (IATA: URC, ICAO: ZWWW), Urumçi'nin 17 km kuzeybatısında yer alır. Şehrin Çin'e Hızlı tren bağlantıları vardır. Urumçi ve Urumçi Güney şehirde yer alan ana tren istasyonlarıdır. Lanzhou-Sincan Hızlı Treni de Urumçi'de son bulmaktadır.

 Ekonomi 
1982 yılında Sincan Üretim ve İnşaat Kolordusu (XPCC Çince: basit 新疆生产建设兵团; geleneksel  新疆生產建設兵團; Pinyin: Xīnjiāng Shēngchǎn Jiànshè Bīngtuán), denilen  onikinci tarımsal bölümü Urumçi'de kurulmuştur ve buradan yönetilir.

 Eğitim 
Urumçi'de, birçok eğitimle ilgili kampüs vardır.

 Üniversiteler 
 Sincan Üniversitesi (新疆大学)
 Sincan Tıp Üniversitesi (新疆医科大学)
 Sincan Normal Üniversitesi (新疆师范大学)
 Sincan Ziraat Üniversitesi (新疆农业大学)
 Sincan Sanat Enstitüsü (新疆艺术学院)
 Sincan Maliye & İktisat Üniversitesi (新疆财经大学)
 Yüksek okullar 
 Urumçi No.1 Yüksek Okulu (乌鲁木齐市第一中学)
 Sincan Deneysel Yüksek Okulu  (新疆实验中学)
 Sincan Üretim ve İnşaat kolordu No.2 Yüksek Okulu  (新疆生产建设兵团第二中学)
 Urumçi Yüksek Okulu (乌鲁木齐市高级中学)

 Notlar 

 Dış bağlantılar 
 Urumçi Gümrük 
 Urumçi Turizm Bürosu   
 Urumçi Turizm Bürosu