Trigonometrik fonksiyonlar

upright=1.36|sağ|küçükresim|
upright=1.36|sağ|küçükresim|

Trigonometrik fonksiyonlar, matematikte bir açının fonksiyonu olarak geçen fonksiyonlardır. Geometride üçgenleri incelerken ve periyodik olarak tekrarlanan olayları incelerken sıklıkla kullanılırlar. Genel olarak bir açısı belirli dik üçgenlerde herhangi iki kenarın oranı olarak belirtilirler, ancak birim çemberdeki belirli doğru parçalarının uzunlukları olarak da tanımlanabilirler. Daha çağdaş tanımlarda sonsuz seriler veya belirli bir diferansiyel denklemin çözümü olarak geçerler.

 Temel fonksiyonlar 
Çağdaş kullanımda, aşağıdaki tabloda da gösterildiği üzere altı tane temel trigonometrik fonksiyon vardır. Özellikle son dördünde, bu bağıntılar bu fonksiyonların tanımları olarak geçer, ama bu fonksiyonlar geometrik veya başka yollardan da tanımlanabilirler ve bu bağıntılar o yollardan da çıkarılabilir. Bu fonksiyonlar arasındaki birçok bağıntı trigonometrik ifadeler sayfasında görülebilir.
küçükresim|Altı trigonometrik fonksiyonun grafiği, birim çember ve θ = 0.7 radyan açısı için bir doğru verilmiştir. , ,  olarak etiketlenen noktalar, başlangıç noktasından o noktaya kadar olan doğru parçasının uzunluğunu temsil eder.

,  ve 

, x ekseninden başlayan çizginin yükseklikleridir, , , and  ise başlangıçtan başlayarak x ekseni boyunca uzunluklardır.
 Fonksiyon Kısaltma İlişki Sinüs sin   Kosinüs cos  Tanjant tan  Kotanjant cot  Sekant sec  Kosekant csc(veya cosec) 

 Sinüs ve Kosinüs fonksiyonları 

1. f(x) = sin(x) fonksiyonu dik üçgen'de karşı dik kenarın hipotenüse oranıdır. Koordinat Düzleminde "y" ekseni olarak tabir edilir. Bu fonksiyonun tanım aralığı [-1,1] dir. Yani, sinüs fonksiyonunun değeri -1'den küçük 1'den büyük olamaz.

2. f(x) = cos(x) fonksiyonu dik üçgende Komşu dik kenarın hipotenüse oranıdır. Koordinat düzleminde "x" ekseni olarak tabir edilir. Tanım aralığı f(x) = sinx fonksiyonuyla aynıdır.

Sinüs ve Kosinüs fonksiyonları arasında Pisagor teoreminden çıkarılabilen;  bağıntısı vardır.

 Tanjant ve Kotanjant fonksiyonları 
3. f(x) = tanx fonksiyonu dik üçgende Karşı dik kenarın komşu dik kenara oranıdır. Koordinat düzleminde Birim çembere "x" ekseninin pozitif tarafında teğet ve x eksenine diktir. Tanım aralığı (-∞,+∞) dır. Ayrıca 'dir.

4. f(x) = cotx fonksiyonu dik üçgende Komşu dik kenarın karşı dik kenara oranıdır. Koordinat düzleminde Birim çembere "y" ekseninin pozitif yönünde teğet ve y eksenine diktir. Tanım aralığı (-∞,+∞) dır.

Tanjant ve Kotanjant fonksiyonları arasında birim çemberde benzerlik yapılarak veya Pisagor teoreminden bulunabilen  bağıntısı vardır.

 Trigonometrik fonksiyonların özel değerleri 
Aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi Trigonometrik fonksiyonların bazı yaygın olarak kullanılan özel değerleri vardır,
 Fonksiyon       sin        cos        tan       TanımsızAbramowitz, Milton and Irene A. Stegun, p.74 cot Tanımsız       sec       Tanımsız csc Tanımsız      

 Diğer trigonometrik fonksiyonlar 
Yukarıda ifade edilenlerle birlikte, daha önce hiç duymamış olabileceğiniz ek trigonometrik fonksiyon aileleri vardır. Bunlar şunları içerir: Versine, Vercosine, Coversine, Covercosine, Exsecant, Excosecant, Haversine, Havercosine, Hacoversine, Hacovercosine.

Bunlar, temel üç trigonometrik fonksiyonun temel kombinasyonları için basit isimler olup özdeşlikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

 Fonksiyon Kısaltma Özdeşlik Versinüs versin(θ) 1 – cos(θ) Verkosinüs vercosin(θ) 1 + cos(θ) Koversinüs coversin(θ) 1 – sin(θ) Koverkosinüs covercosin(θ) 1 + sin(θ) Ekssekant exsec(θ) sec(θ) – 1 Ekskosekant excsc(θ) csc(θ) – 1 Haversinüs haversin(θ) versin(θ)/2 Haverkosinüs havercosin(θ) vercosin(θ)/2 Hakoversinüs hacoversin(θ)	 coversin(θ)/2 Hakoverkosinüs hacovercosin(θ) covercosin(θ)/2

 Birim çemberde tanımlar 
sağ|küçükresim|upright=1.36|
Bu altı trigonometrik fonksiyon birim çember'de tanımlanabilir, yarıçapı bir birim olan çemberdir. Birim çember tanımı pratik hesaplamada çok yararlar sağlar; aslında çoğu açıları için dik üçgeni kullanabiliriz. Açılar 0 ve π/2 radyan'la sınırlı değildir. Birim çember bütün pozitif ve negatif açıların trigonometrik değerlerini tanımlar

Ayrıca tek bir görsel resim Aynı anda tüm önemli üçgenlerin içinde saklanmasını sağlar.
Pisagor teoremi'nden yararlanılarak birim çemberde şu denklemi kurabiliriz: 

Bu resim bazı yaygın açıları, negatif ve pozitif yöndeki ölçüleri, radyan ölçülerini içerir, x-ekseninin pozitif yarısının orijinden çizilen doğru ile yaptığı açı θ’dır, bu birim çemberle kesişir. x- ve y-koordinatlarının bu kesim noktası ile kesiştiği nokta sırasıyla cos θ ve sin θ, değerlerine eşittir. Hipotenüs burada 1'e eşittir. böylece sin θ = y/1 ve cos θ = x/1 olacaktır

Bu değerlerin, kolay biçimde hafızaya alındığını aklınızda bulundurunuz

15°, 18º, 36º, 54°, 72º ve 75° için elde edilen değerleri aşağıdadır.

3º, 6º, 9º, 81º, 84º ve 87º için değerleri analitik olarak hesaplanabilir.

upright=1.36|sağ|küçükresim| 
2π ve daha büyük açılar için az-2π ve daha küçük açılar için çember etrafında sadece bir daire etrafında dönmeye devam ederler
 sin ve cos periyodik fonksiyon ve periodu 2π'dir



herhangi bir açı θ ve herhangi bir tam sayı  k 'dır.

 Seri tanımları 
upright=1.36|küçükresim|sağ|

Trigonometrik fonksiyonların Taylor serisi'ne açılımları aşağıdaki gibidir. bütün x:See Ahlfors, pages 43–44. gerçek sayılar için

Bu iki serinin şu toplamı Euler formülü'nü verir: cos x + i sin x = eix.
Diğer serilerde bulunabilir.Abramowitz; Weisstein. 
Aşağıdaki trigonometrik fonksiyonlar için:
 Un ninci üst/alt sayı'dır,
 Bn ninci Bernoulli sayısı'dır, ve
 En (aşağıda) ninci Euler sayısı'dır.

Tanjant


Eğer seri tanjant fonksiyonu ilgili faktöriyelleri ile ifade edilecekse, kombinatorik yorumlamada, kardinal tek sayıların sonlu sayıda permütasyon alternatifleri vardır bunlar "tanjant sayıları" olarak adlandırılır.Stanley, Enumerative Combinatorics, Vol I., page 149

Kosekant


Secant


Eğer seri sekant fonksiyonu ilgili faktöriyelleri ile ifade edilecekse, kombinatorik yorumlamada, kardinal tek sayıların sonlu sayıda permütasyon alternatifleri vardır bunlar "sekant sayıları" olarak adlandırılır.

Kotanjant

kotanjant fonksiyonu ve ters fonksiyonlar için:

Bu eşitlik Herglotz hilesi ile ispat edilir., Extract of page 327 
-inci ve -inci terimleri birleştirilerek mutlak yakınsak seri:

 Üstel fonksiyonlar ve karmaşık sayılarla ilişkisi 
küçükresim|upright=1.91|

Bu eşitlik Euler formülüdür. Karmaşık analizin geometrik yorumlanmasının esasını oluşturur. Örnek olarak Karmaşık düzlem'de birim çemberin e ix, parametrizasyonu gibi. Buradaki paramatreler cos ve sin'dir. 
Euler formülü ile aşağıdaki sin ve cos trigonometrik eşitlikler yazılabilir:



Dahası, trigonometrik fonksiyonların bu karmaşık argümanları için z tanımını sağlar:




burada i 2 = −1. sin ve cos tam fonksiyon'dur. Ayrıca, x saf gerçeldir,





Ayrıca argümanları gerçek ve sanal kısımları bakımından karmaşık sinüs ve kosinüs fonksiyonları ifade etmek bazen yararlıdır.




Bu (sin, cos) fonksiyonlarından yararlanılarak hiperbolik gerçek (sinh, cosh) karşılıkları bulunabilir.

 Karmaşık grafik 
Aralık değerinin parlaklığın büyüklüğü (mutlak değeri) gösterir. Parlaklığı siyah olan değer sıfırdır. Renk tonu pozitif reel eksenle ölçülen, argüman veya açı ile değişir.küçükresim|

 Ayrıca bakınız 
 Trigonometrinin ana hatları
 Trigonometrik tabloların oluşturulması
 Aryabhata sinüs tablosu
 Madhava sinüs tablosu
 Madhava serisi
 Bhaskara sinüs yaklaşıklığı formülü
 Hiperbolik fonksiyon
 Birim vektör (cos yön açıklaması)
 Newton serisi tablosu
 Trigonometrik eşitliklerin listesi
 Trigonometrik eşitliklerin kanıtları
 Euler formülü
 Polar sinüs-köşe açıları bir genellemesi 
 Gauss sürekli kesri-tanjant fonksiyonu tanımı için bir sürekli kesir
 Genelleştirilmiş trigonometri

 Notlar 

 Kaynakça 

Abramowitz, Milton and Irene A. Stegun, Handbook of Mathematical Functions with Formulas, Graphs, and Mathematical Tables, Dover, New York. (1964). ISBN 0-486-61272-4.
Lars Ahlfors, Complex Analysis: an introduction to the theory of analytic functions of one complex variable, second edition, McGraw-Hill Book Company, New York, 1966.
Boyer, Carl B., A History of Mathematics, John Wiley & Sons, Inc., 2nd edition. (1991). ISBN 0-471-54397-7.
 Gal, Shmuel and Bachelis, Boris. An accurate elementary mathematical library for the IEEE floating point standard, ACM Transaction on Mathematical Software (1991).
Joseph, George G., The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics, 2nd ed. Penguin Books, London. (2000). ISBN 0-691-00659-8.
 Kantabutra, Vitit, "On hardware for computing exponential and trigonometric functions," IEEE Trans. Computers 45 (3), 328–339 (1996).
Maor, Eli, Trigonometric Delights, Princeton Univ. Press. (1998). Reprint edition (February 25, 2002): ISBN 0-691-09541-8.
Needham, Tristan, "Preface"" to Visual Complex Analysis. Oxford University Press, (1999). ISBN 0-19-853446-9.
O'Connor, J.J., and E.F. Robertson, "Trigonometric functions", MacTutor History of Mathematics archive. (1996).
O'Connor, J.J., and E.F. Robertson, "Madhava of Sangamagramma", MacTutor History of Mathematics archive. (2000).
Pearce, Ian G., "Madhava of Sangamagramma", MacTutor History of Mathematics archive. (2002).
Weisstein, Eric W., "Tangent" from MathWorld, accessed 21 January 2006.

 Dış bağlantılar 

Visionlearning Module on Wave Mathematics
GonioLab: Visualization of the unit circle, trigonometric and hyperbolic functions
Dave's draggable diagram. (Requires java browser plugin)

Fonksiyon
Kategori:Özel fonksiyonlar
Kategori:Analitik fonksiyonlar
Kategori:Rasyolar