Talışlar

Talışlar veya Talişler (Talışça: Tolışon, تؤلشؤن), Azerbaycan Cumhuriyeti'nin güneydoğu rayonları Lenkeran, Astara, Masallı, Lerik ve Bakü ve İran'ın kuzeydoğu eyaletleri Gilan ve Erdebil'de yaşayan İrani bir halktır.

Talışlar, Hazar Denizi'nin güneybatı kıyısında yer alan Talış olarak adlandırılan bölgede yaşamaktadır Bölge, Talış dilini konuşan yerli Talış halkının anavatanıdır.  Talışların büyük ataları İrani bir kabile olan Kadusiler olarak kabul edilir. Bu varsayımın nedeni, Talışların şimdi Kadusi kabilesinin yaşadığı bölgenin bir bölümünde yaşamalarıdır.

 Dil 
Talışların dili Talışçadır. Talışçaya en yakın diller ise kuzey İran boyunca konuşulan Tatça ve Zazacadır. Söz konusu üç dil, kuzeybatı İran dilleri içinde Eski Azerice ile ilişkili Adharic (Azeri) dilleri grubu içinde sınıflandırılmaktadır. Talışça, Zazaca ve Tatça ile birlikte eski İran özelliklerini günümüze kadar koruyabilmiş en arkaik kuzeybatı İran dillerinden biridir. Dil Hazar Denizi'nin güneybatı kıyıları boyunca konuşulmakta olup kuzey, güney ve merkez olmak üzere üç ana lehçeden oluşmaktadır. Kuzey Talışça Azerbaycan'ın güney vilayetlerinde, merkezi ve güney Talışça ile kuzeybatı İran'da Hazar kıyılarında konuşulmaktadır.

 Din 
Talışların yaşadığı Talış bölgesi, Hazar Denizinin güneyindeki dağlık, ormanlık ve ücra konumu nedeniyle Safevîlerin İran'ı Şiileştirmesi sürecinden uzak kalmıştır. Bu nedenle Talışların İran'da kalan kısmı ve Azerbaycan'ın bazı köylerinde yaşayanları Sünni iken Azerbaycan'ın diğer bölümlerindeki Talışlar Şii inancını benimsemiştir.Minahan, James. religion of majority of Talysh: One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups, Greenwood, 2000, , , p.674.Clifton/Deckinga/Lucht/Tiessen (2005), "Sociolinguistic Situation of the Talysh in Azerbaijan ". SIL Electronic Survey Reports 2005. p. 5

 Tarih 
Eski zamanlarda, Kadusiler burada yaşıyordu (antik Yunanca Καδούσιοι, Kadoúsioi, Lat. Cadusii) - komşularıyla sürekli savaş içinde olan güçlü bir İskit kabilesi kadusiler, Hazar Denizi'nin batı tarafında, Aras'ın güneyinde, Medya'nın Atropatena eyaletinde (modern İran Azerbaycanı ve Gilan bölgesinde) yaşadı. Savaşcı bir kabile olup kısa bir kılıç veya mızrak kullanırken; Herodot'a göre onlar mükemmel dart atıcılarıydılar dağlık yerlerde atlılar yerine savaşırlardı.

 Kültür 
Safevilerin Taliş'teki Şii dini propagandası kampanyası, bölgenin dağlık ve uzak konumu nedeniyle yarım kaldı. Bu nedenle İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki Talişlerin önemli bir kısmı Sünni İslam'a mensuptur. Taliş'in İran kısmındaki Talışların çoğunluğu Sünni ve Nakşibendi tarikatına mensuptur. Öte yandan, yaklaşık yirmi dört dağ köyü hariç, Taliş'in Azerbaycan kısmındaki Talışlıların çoğunluğu Şii'dir.Asatrian, Garnik; Borjian, Habib (2005). "Talish and the Talishis (The State of Research)". Iran and the Caucasus. Brill. 9 (1): 43–72.

Hem İran hem de Azerbaycan'daki Talişlerin kendine özgü bir İran kimliğine sahip olmalarına rağmen Azerbaycan'daki önemi oldukça büyüktür. Azerbaycan'daki kimlikleri İranlılar ile Türkler arasındaki çatışma üzerine kuruludur.

Azerbaycan adına sürekli olarak sadakatsiz muameleye maruz kalmaları sonucunda güçlü bir öz kimlik duygusu geliştirdiler.Azerbaycan'da Talişlilerin İran kimliğinin gelişmesinin ana itici güçlerinden biri, Sovyet döneminden sonra ülkede Pan-Türkist ideolojinin yükselişiydi. Azerbaycan'da Talışi kimliği son birkaç on yılda önemli ölçüde arttı. Talış-Muğan Özerk Cumhuriyeti kaldırıldıktan sonra bile Azerbaycan'daki ve Rusya diasporasındaki Talışlılar bağımsız bir Talış devletinin kurulabileceği ihtimaline sıkı sıkıya inanıyorlar.Ter-Abrahamian, Hrant (2005). "On the Formation of the National Identity of the Talishis in Azerbaijan Republic". Iran and the Caucasus. Brill. 9 (1): 121–144.

 Kaynakça 


Kategori:İran halkları
Kategori:Azerbaycan'daki etnik gruplar
Kategori:İran'daki etnik gruplar