Arpitanca

Arpitanca (İtalyanca: francoprovenzale, arpitano, patoa; Fransızca: francoprovençal, arpitan, patois), Franko-Provensal dilinin en önemli lehçesidir. Yaklaşık 115,000 kişi tarafından konuşulmaktadır. Aosta bölgesinde resmi olarak kullanılır. 18 tane lehçeye sahip zengin bir dildir. En önemli lehçeleri Savoyard, Dauphinois, Lyonnais, Neuchâtelois, Genevois, Valdôtain'dır.

 Dil hakkında 

Dil, Fransa'nın İsviçre'nin ve İtalya'nın kesiştiği Alpler yöresinde konuşulmaktadır. Yöredeki yerleşik halk, dili yeni nesillere anadili olarak öğretmediğinden ve konuşan halkın giderek azalmasından dolayı, dil, nesli tükenme eşiğine gelmiştir. Dil bu nedenle 1995'te UNESCO tarafından koruma altına alınmıştır. Günümüzde anadili Arpitanca olan halkın büyük çoğunluğu Kuzey İtalya'da yaşamaktadır. Alpler'in bölgeyi dışa kapatmasının bir sonucu olarak, dil tarihin hiçbir döneminde Fransızca, Oksitanca, İtalyanca gibi komşu diller kadar yayılamamıştır.

 Sözcüklerin Karşılaştırılması 

 Latince Arpitanca Fransızca Oksitanca İtalyanca İngilizce Türkçe clavisclâclef / cléclauchiave key  anahtar cantarechantarchantercantar / chantarcantareto sing  şarkı söylemek capracabra / chèvrachèvrecabra / chabracapragoat  keçi caseus (formaticus)tôma / fromâjofromageformatgeformaggiocheese  peynir dies Martisdemârs / demonremardidimarsmartedìTuesday  Salı ecclesiaégléséégliseglèisachiesachurch  kilise fratrem germanumfrârefrèrefrairefratellobrother erkek kardeş hospitalishèpetâlhôpitalespital / espitauospedalehospital hastane lingualengalanguelenga / lengualingualanguage dil manum sinistramman gôchomain gaucheman esquèrra / man senèstramano sinistraleft hand sol el nihilrenrienren / resniente / nullanothing hiçbir şey nox, noctisnuetnuitnuèch / nuèitnottenight gece pacarepayérpayerpagar / paiarpagareto pay ödemek sudorsuarsueursusar / suarsudoresweat terlemek vitaviavievidavitalife  hayat

 Arpitanca edebiyatı 

küçükresim|upright=0.68|Amélie Gex 
küçükresim|upright=0.68|Jean-Baptiste Cerlogne

Arpitanca, dışa her ne kadar kapalı bir dil olsa da, kimi önemli şair ve yazarların yetişmesinde önayak olmuştur. Bernardin Uchard (1575–1624), Bresse'de doğan ünlü bir yazar ve oyun yazarıdır. Aynı şekilde Henri Perrin, Lyon doğumlu ünlü bir mizah yazarıdır. Jean Millet (1600?–1675), tanınmış bir yazar, şair ve komedi yazarıdır. Jacques Brossard de Montaney (1638–1702), Bresse doğumlu bir komedi yazarıdır; Jean Chapelon (1647–1694), Saint-Étienne doğumlu, ilahi ve deneme yazmış bir rahiptir. Aynı şekilde François Blanc dit la Goutte (1690–1742), "Grenoblo maléirou" adlı "1733 Gronoble seli" temalı şiirin şairidir.

19. yüzyılda da kendini belli eden Arpitanca edebiyatında, Guillaume Roquille (1804–1860), Joseph Béard (1805–1872) ve Louis Bornet (1818–1880) gibi şairlerin yanı sıra; Clair Tisseur (1827-1896), gibi ünlü bir yazar da yer almaktadır.

Aşağıda 1603 yılında yazılmış, şairi bilinmeyen bir Arpitanca şiir yer almaktadır:

Cé qu'è lainô, le Maitre dé bataille,
Que se moqué et se ri dé canaille;
A bin fai vi, pè on desande nai,
Qu'il étivé patron dé Genevoi.

I son vegnu le doze de dessanbro
Pè onna nai asse naire que d'ancro;
Y étivé l'an mil si san et dou,
Qu'i veniron parla ou pou troi tou.

Pè onna nai qu'étive la pe naire
I veniron; y n'étai pas pè bairè;
Y étivé pè pilli nou maison,
Et no tüa sans aucuna raison.

 Kaynakça 

*
Kategori:Ölmek üzere olan diller