Arjantin'in eyaletleri

Arjantin'in eyaletleri (), Arjantin'in birinci düzey idari bölümleridir. Arjantin, 23 eyalete ve bir özerk şehir olan başkent Buenos Aires'e ayrılmaktadır. Tüm eyaletler ve özerk şehrin kendi anayasaları bulunur ancak hepsi federal bir sistem altında birleşmiştir.

 Tarihçe 
Arjantin'in kuzeyi İspanyol sömürgeciler tarafından ülkenin keşfedilen ilk bölümüdür. Bu kaşifler, Peru'da çıkarılan altın ve gümüşü Buenos Aires limanına getirmek için uygun yolları araştırıyorlardı. 1553 yılında Santiago del Estero bu yolun üzerinde dinlenme noktası olarak kurulan ilk şehirdir. Ancak daha sonraları kurulan Tucumán ve Salta şehirlerinin yerel halkların saldırılarından korunarak ekonomik güçlerini artırması üzerine önemini kaybetmiştir.

Ülkenin orta kesimi de kısa sürede keşfedilmiş ve yerleşime açılmıştır. İlk kurulan şehirler arasında bulunan Córdoba şehri yalnızca siyasal merkez olmamış 1622 yılında Arjantin'in ilk üniversitesi olan Universidad Nacional de Córdoba ile birlikte aynı zamanda kültürel merkez hâline de gelmiştir. Orta ve kuzey Arjantin eyaletlerinin başkentlerinin tamamına yakını (La Pampa eyaleti başkenti Santa Rosa ve Chaco eyaleti başkenti Resistencia dışında) 1600 yılından önce kurulmuştur.

Arjantin Bağımsızlık Savaşı sırasında ana şehirler ve onları çevreleyen kırsal alanlar, cabildolarının müdahalesiyle eyalet haline geldi. 20. Yılın Anarşisi bu süreci tamamlayarak orijinal 13 eyaleti şekillendirdi. Jujuy, 1834'te Salta'dan ayrıldı ve eyalet sayısı 14 oldu. On yıl boyunca ayrıldıktan sonra, Buenos Aires eyaleti 1861'de 1853 Arjantin Anayasası'nı kabul etti ve başkenti 1880'de özerk şehir haline getirildi.

Colorado Nehri'nin güneyinde olan Patagonya yerel halkın kontrolü altında kaldı. Nehir doğal bir sınır görevi görüyordu. 1879 yılında Julio Argentino Roca tarafından başlatılan Çöl Fethi ile Patagonya toprakları Arjantin'e katıldı.

1862'de çıkarılan bir yasa, federal kontrol altında olan ancak eyaletlerin sınırları dışında kalan bölgeleri ulusal bölgeler olarak belirledi. 1884'te Misiones, Formosa, Chaco, La Pampa, Neuquén, Río Negro, Chubut, Santa Cruz ve Ateş Toprakları valiliklerinin kurulması için üs görevi gördüler. Şili ile 1900'de yapılan sınır anlaşması ile Los Andes Ulusal Toprakları kuruldu, daha sonra toprakları 1943'te Jujuy, Salta ve Catamarca'ya dahil edildi. 1944 ile 1955 yılları arasında Chubut eyaletinin güneyi ile Santa Cruz eyaleti'nin kuzeyindeki bir bölümün Comodoro Rivadavia Askerî Bölgesi olarak adlandırılmasının dışında idarî yapısını günümüze kadar korudu.

Ulusal Topraklar, 20. yüzyıla kadar eyalet statüsüne sahip değildi. La Pampa ve Chaco 1951'de eyalet oldu. Misiones 1953'te, Formosa, Neuquén, Río Negro, Chubut ve Santa Cruz ise 1955'te eyalet oldu. Son ulusal bölge olan Ateş Toprakları, 1990'da Ateş Toprakları, Antarktika ve Güney Atlantik Adaları adıyla eyalet oldu. Bu eyalet, nominal olarak Arjantin'in Falkland Adaları, Güney Georgia ve Güney Sandwich Adaları'na ve bu kıtadaki Britanya ve Şili iddialarıyla örtüşen bir Antarktika parçasına ilişkin iddialarını içerir.

Güneyin geç dönemde fethedilmesi ve soğuk iklim nedeniyle nüfusun çoğu orta ve kuzey eyaletlerde yaşar. Özellikle Buenos Aires'ten güneye doğru olan göç bu farkı azaltma yönündedir.

 Eyalet yönetimi 
Arjantin, 23 eyalet ve bir özerk şehir (ciudad autónoma, gayriresmî olarak Capital Federal) olan başkent Buenos Aires'ten oluşan bir federasyondur. Eyaletler, Buenos Aires eyaleti hariç, idari amaçlar için departmanlara (departamento) ve belediyelere (municipios) ayrılır. Buenos Aires eyaleti ise tek bir belediyeden oluşan bölümlere (partido) ve yerleşimlere (localidades) ayrılmaktadır. Başkent Buenos Aires Şehri ise semtlere (comuna) ve resmi olmayan mahallelere (barrios) bölünmüştür.

Eyaletler, federal hükûmete devretmeyi seçmedikleri tüm gücü elinde tutar. Her eyaletin kendi eyalet yasaları ve adalet sistemi, bir yüksek mahkemesi, bir valisi, polis teşkilatı ve bir kongresi bulunmaktadır. Arjantin eyaletleri seçimle iş başına gelen valiler tarafından yönetilir. Dört yıllığına seçilen valiler bazı eyaletlerde arka arkaya sınırsız sayıda seçilebildiği gibi bazı eyaletlerde seçilemez. Buenos Aires, Catamarca, Corrientes, Entre Ríos, Mendoza, Neuquén, San Luis, Santa Fe ve Salta olmak üzere sekiz eyalette, yasama organı iki meclisli olup bir üst meclis (Senato) ve bir alt meclis (Temsilciler Meclisi) içerirken, kalan 15 eyalette ve Buenos Aires Şehri'nde tek meclislidir.

İsyan, ayaklanma, işgal veya herhangi bir eyalette veya federal başkentte ulusal yasalara karşı ortaya çıkan başka bir tehdit durumunda, Kongre, etkilenen tarafça resmi bir talep olmasa bile, tehlikeye atılan bölgeye federal müdahale ilan etme yetkisine sahiptir. Kongre tatildeyken ve dolayısıyla müdahale edemediğinde, cumhurbaşkanı böyle bir müdahaleyi kararlaştırma hakkına sahiptir, ancak bu yürütme emri meclislerin derhal yeniden toplanması üzerine Kongre tarafından geçersiz kılınabilir. Müdahale ilan edildikten sonra, tehlikeye atılan bölgenin hükûmeti derhal feshedilir ve Kongre kararına bağlı olarak tamamen veya kısmen ve cumhurbaşkanı, acil durum çözülene kadar kısa bir süre görev yapacak bir temsilci veya müdahil atar. 1983'ten bu yana Catamarca, Corrientes (iki kez), Santiago del Estero (iki kez) ve Tucumán olmak üzere dört eyalete müdahale edildi.

 Liste 
 Adı  Kısaltma  Başkent  Yüzölçümü¹  Nüfus²  Yoğunluk³   TF  Ushuaia  21.263  190.641  8,96   BA  La Plata  307.571  17.569.053  57,12  Buenos Aires Şehri  DF  ―  203  3.120.612  15.372,47   CT  SFV de Catamarca  102.602  429.556  4,18   CC  Resistencia  99.633  1.142.963  11,47   CH  Rawson  224.686  603.120  2,68   CB  Córdoba  165.321  3.978.984  24,06   CN  Corrientes  88.199  1.197.553  13,57   ER  Paraná  78.781  1.426.426  18,10   FM  Formosa  72.066  606.941  8,42   JY  San Salvador de Jujuy  53.219  797.955  14,99   LP  Santa Rosa  143.440  366.022  2,55   LR  La Rioja  89.680  384.607  4,28   MZ  Mendoza  148.827  2.014.533  13,53   MN  Posadas  29.801  1.280.960  42,98   NQ  Neuquén  94.078  726.590  7,72   RN  Viedma  203.013  762.067  3,75   SA  Salta  155.488  1.440.672  9,26   SJ  San Juan  818.234  89.651  9,12   SL  San Luis  76.748  540.905  7,04   SC  Río Gallegos  243.943  333.473  1,36   SF  Santa Fe  133.007  3.556.522  26,73   SE  Santiago del Estero  136.351  1.054.028  7,73   TM  San Miguel de Tucumán  22.524  1.703.186  75,61

Notlar: ¹ km²; ² 2022 yılı itibarıyla; ³ /km²
 Arjantin tarafından hak iddia edilen Antarktika toprakları ve Güney Atlantik Adaları'nı da kapsamaktadır.
 Özerk şehir.

 Ayrıca bakınız 
 Arjantin'in idari bölümleri
 ISO 3166-2:AR

 Kaynakça 

 Bibliyografi 
 Hukuki dokümanlar



 Kitaplar




 Dış bağlantılar 

 Provinces of Argentina at statoids.com
 Argentine Provinces since 1973 at World Statesmen


Eyaletler