Kamışlı

Kamışlı (Arapça: القامشلي Al-Qamishli, Kürtçe: Qamişlo, Süryanice: ܩܡܫܠܝ, ܩܡܫܠܐ  Bēṯ Zālīn) Suriye'nin kuzey doğusunda, Türkiye sınırında bulunan ve Haseke'nin merkezi olan şehir. Haseke'nin en büyük şehridir. Suriye Geçiş Hükûmeti ve Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi'nin kontrolünde bulunmaktadır. 2004 verilerine göre nüfusu 232,258'dir.

Kamışlı, 1920'lerde Süryaniler tarafından kurulmuş ve geleneksel olarak Süryani çoğunluklu bir şehir olarak kalmıştır, ancak günümüzde nüfusun ağırlıklı kısmını Kürtler oluşturmakta olup; ayrıca çok sayıda Arap ve Süryani ile daha az sayıda Ermeni bulunmaktadır.

Irak sınırı ve Nusaybin'e komşu olan kent son yıllarda bulunan petrol sayesinde hızla gelişmektedir. Kamışlı ekonomisi tarihsel olarak petrol sanayisi üzerine kurulmuş olsa da, Kamışlı şehri yürüttüğü tarım alanında önemli gelir kalemlerini oluşturur.

Kamışlı şehri her yıl aralık ayında büyük bir Yılbaşı geçit töreni ve her yılın mart ayında büyük bir kalabalık tarafından Nevruz festivalini kutlaması ile ünlüdür.

 Etimoloji 
Şehir, başlangıçta (ܒܝܬ ܙܐܠܝ̈ܢ) "kamış evi" anlamına gelen Bet-zālin denilen Süryani yaşadığı küçük bir köy oldu. "Kamışlı" adı bu adın Türkçeleşmiş halidir.

 Tarihçe 
Şehir, 1920'lerde kuzeybatı İran ve güney Türkiye'den kaçarak Süryani Kırımı'ndan kurtulmaya çalışan Süryaniler tarafından kuruldu. Fransız Mandası yönetimi altında, başlangıçta Bet-Zalin adını verdikleri küçük bir kasaba inşa ettiler. 1926'da adı Kamışlı olarak değiştirildi ve Toros demiryolu üzerinde bir istasyon olarak hizmet verdi. Şehrin erken dönem gelişiminin finansörlerinden biri, küçük bir çocukken Diyarbakır Katliamları (1895)'ndan sağ kurtulan bir Süryani olan Masoud Asfar'dı. Masoud, soyadı Najjar olan üvey kardeşiyle birlikte, Kamışlı'da buğday üretimi yapan Asfar & Najjar Şirketi'ni kurdu. 1920'ler ve 1940'lar boyunca Asfar & Najjar Şirketi, şehir genelindeki hastaneleri, Süryani okullarını ve kiliseleri finanse etti. Aynı zamanda, Irak ve Türkiye'deki çatışmalardan kaçan pek çok Ermeni ve Süryani bölgeye yerleşti. Bunu, çoğu kırsal kesime yerleşen ve daha sonra şehre taşınmaya başlayan Türkiye'den Kürtlerin göçü izledi. Ancak, Süryanilerin hala şehir nüfusunun üçte ikisini oluşturduğu 1960'larda ve 1970'lerin sonuna kadar, Baas Partisi hükûmeti Süryani çiftliklerine, topraklarına ve arazilerine aktif olarak el koydu ve bu da Süryanilerin toplu göçüne neden oldu.

Kamışlı, Suriye'deki hem Kürt hem de Süryani etnik grupları için bir merkez olarak kabul edilir. Şehre, Süryani Kırımı'ndan kaçan mülteciler yoğun bir şekilde yerleşmiştir. Çevre kırsaldan gelen Kürtlerin şehre göç ettiği 1970'lere kadar Süryaniler şehirde üstün çoğunluğu oluşturuyordu. Kamışlı; büyük Noel geçit töreni, Nevruz ve Ha b-Nisan festivalleriyle tanınır.

Kamışlı, 90'lı ve 2000'li yıllar arasında küçük bir köy görünümünü andırıyordu. 2011 yılında Suriye iç Savaşı'nın başlamasıyla, Kamışlı petrol ihracatını da etkileyerek çökmesine yol açmasından uzun bir süre sonra 2012'de Kamışlı'da tekrar petrol bulunarak ihraç edilmeye başlandı. Suriye iç Savaşı'nın ardından Kamışlı, 21 Ocak'ta Cezire, 27'de Kobani ve 29'un da ise Afrin meclis ve meclis başkanları özerklik ilan etti. Cezire, Kobani ve Afrin kantonlarından Özerk bir federasyon yapılanması ile birleşerek Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi'ni kurdular. Bölgede tekrar petrolün bulunmasından sonra Kamışlı'nın geliri devamlı ve hızla yükseldi ve şehir bir ticaret, alışveriş ve turizm kenti haline geldi. Kamışlı, Suriye Kürdistanı'nın Hasiçi şehrinden sonra en yüksek nüfusuna sahip şehridir. Kamışlı ve Hasiçi ile birlikte Suriye Kürdistanı'nın metropol alanını oluşturmaktadırlar.

2004 yılındaki Kamışlı Olayı burada yaşanmıştır. 2004 yılında bir futbol karşılaşmasında kargaşa çıkmış ve bu kargaşa Kürt-Arap çatışmasına dönüşmüştür. Neticede 50 civarında kişi ölürken Kamışlı'da maddi hasar oluşmuştur. Bu olayda en az 30 Kürt öldürülmüş ve olay "Kamışlı Katliamı" olarak tanınmıştır.

Suriye İç Savaşı ve çatışma sonrası dönem
2011'den itibaren yaşanan iç savaş ve Rojava çatışmasıyla birlikte şehir, Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi'nin fiili başkenti olarak önemli bir siyasî rol üstlendi. Şehrin bir kısmı ve Kamışlı Havaalanı'nı da içeren güneydeki bir bölge, Aralık 2024'teki isyancı saldırısına kadar Suriye hükûmetinin yönetimi altında kaldı. Birçok Suriye şehrinin aksine, Kamışlı savaş sırasında büyük çaplı çatışmalara sahne olmadı, ancak 2015'te bilinmeyen failler ve 2016'da IŞİD tarafından saldırıya uğradı; ayrıca 2016 ve 2018'de Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi ile Suriye güçleri arasında kısa süreli çatışmalar yaşandı. Kamışlı, tutuklu IŞİD militanlarının bulunduğu Chirkin hapishanesine ev sahipliği yapmaktadır.

2016 yılındaki Kamışlı Muharebesi burada yaşanmıştır.

17 Ağustos 2020'de Suriye güçlerinin Kamışlı yakınlarında ABD birlikleriyle çatıştığı ve bir Suriyelinin öldüğü bildirildi. Devlet medyası, çatışma sırasında iki Suriyeli askerin daha yaralandığını ekledi.

2022 yılında Suriye hükûmeti, havaalanı, sınır geçişi, çeşitli hükûmet binaları ve birçok yerleşim bölgesi de dahil olmak üzere, şehrin merkezinin büyük bir bölümünün yanı sıra güneydeki önemli bir kırsal alanın kontrolünü elinde tutmaya devam etti. Hükûmet, güney kırsalında hasadın üretimini ve dağıtımını organize etmeye, ayrıca Kamışlı'dan diğer Suriye şehirleri ve Beyrut'a uçuşlar düzenlemeye devam etti. Ancak şehrin büyük bir kısmı Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi'nin yönetimi altındaydı.

Aralık 2024'te Baasçı Suriye güçleri çok fazla çatışmaya girmeden şehrin kontrolünü tamamen Kürt güçlerine devrederek geri çekildi.

2026'daki kuzeydoğu Suriye taarruzunun ardından, Suriye geçiş hükümeti güçleri ateşkes anlaşmasının bir parçası olarak 3 Şubat'ta şehre girdi.

 Demografi 
sol|thumb
184.231 (2004 Genel Nüfus Sayımı) nüfusu ile, Kamışlı Suriye'de 10 büyük şehirlerinden biridir. Kamışlı Suriye'nin önemli ikinci büyük nüfusunu oluşturan Kürt nüfusun çoğunlukta bölgedir. Araplar ve Hristiyanlar ile birlikte biraz karışık kozmopolit bir şehirdir. Kent, Hristiyanlar başta Süryani ve Ermeniler oluşmaktadır ve şehir Suriye'de bir Hristiyan başkenti olarak kabul edilir. Şehir, Süryani mülteciler tarafından kuruldu. Bugün şehirde Kürtler, Süryaniler, Araplar ve Ermeniler yaşamaktadır.

küçükresim|Noel günlerinde Kamışlı sokakları, 2012

 Hükümet 
Suriye hükûmeti havaalanı, sınır kapısı ve hastaneler, çeşitli hükûmet binaları ve birçok yerleşim bölgesi, çeşitli camiler ve kiliseler gibi çeşitli hükûmet binalarını ve Arap mahallelerini kontrolünde tutmaktadır, ancak kentin büyük bölümü Kürt ve Süryani militanların elindedir.

Hükûmet ayrıca, çalışanlarının maaşlarını, kırsal kesimdeki hasadı üreten ve üretimini yönetiyor ve şehirden diğer çeşitli Suriye şehirlerine ve Beyrut'a uçuşlar düzenliyor. Şehrin çoğu, Kuzey ve Doğu Suriye'nin fiili Özerk İdaresinin yönetimi altındadır.

Durum yıllar içinde istikrarlı olsa da, hükûmet güçleri ve Sootoro arasında Asayiş'e karşı zaman zaman silahlı çatışmalar yaşandı. Bunların en önemlisi, Nisan 2016 Kamışlı çatışmaları, ateşkes sona ermeden 2 gün önce sona ermiştir ve kentin merkezi cezaevi Kürt kuvvetleri tarafından yeniden ele geçirilmesidir.

Ayrıca, savaş sırasında kentte birçok bombalama meydana geldi ve IŞİD, Temmuz 2016'da, 40'tan fazla insanın katledildiği ve 40'tan fazla kişinin yaralandığı birçok saldırının sorumluluğunu üstlendi. Kamışlı, alıkonulan IŞİD militanlarına ev sahipliği yapan Chirkin hapishanesine ev sahipliği yapmaktadır.

 İklim 
Kamışlı'nın kuzey bölgelerinde karasal iklimin soğuk ve kar yağışlı kışları, güneyinde ise sıcak ve kurak yazları görülebilir. Kamışlı'nın kuzeyi dağlık olduğu için Karasal iklim hâkimdir, güneyi ise genellikle çöl ve düzlüklerden oluştuğu için sıcak iklim hakimdir.

 Bitki örtüsü 
Kamışlı'nın iklim şartları, kuzeydeki topoğrafik ve dağlık yapısı nedeniyle, ilde bitki örtüsü olarak bozkır ve orman bulunur. Şehrin kuzeyindeki dağlık bölgede kavak, Söğüt ve Meşe ağaçları bulunur. güneyinde ise genelde çöl ağaçları olan hurma ve Palmiye ağaçları vardır.

 Ekonomi 
Kamışlı'nın ekonomisini tarım, alışveriş ve petrol ihracatı oluşturmaktadır.

 Eğitim 
Üniversite var.

 Kültür 
Kamışlı, Arap ve Mezopotamya kültürü İslam dini ve geleneksel Arap ve Kürt kültürü etrafında biçimlenmiştir. Buna karşın, Kamışlı şehri çeşitlilikler içinde yüksek bir kozmopolit toplum ve canlı bir kültüre sahiptir. İslam etkisi Kürt ve Arap kültürünün mimari, müzik, giyim, mutfak ve yaşam tarzında görülebilmektedir.

 Kamışlı mutfağı 

Kürt ve Arap mutfağı oldukça tutulmakta olup kentin her yerinde döner(şavurma) lokantalarından Kamışlı otellerinin lüks lokantalarına kadar her yerde bulunabilmektedir. Hızlı yiyecekler, Arap, Kürt ve Batı mutfakları da oldukça popüler olup geniş miktarda bulunabilmektedir. Kürt mutfağı Araplarla binlerce yıllık etkileşimle günümüze gelmiş gayet zengin ve farklı bir mutfaktır. Mutfağın temel malzemeleri kuzu eti, yöresel baharatlardır, pirinç ve bulgurdur.

 Giyim ve kurallar 
Kamışlı'da giyim bakımından bir zorlayıcılık yoktur. İnsanlar istedikleri kıyafeti giyebilmektedirler örneğin: yöresel kıyafetler veya batı tarzı kıyafetler. Kamışlı'da insanların birçoğu yöresel Kürt kıyafeti ve Arap elbisesi olan kandura giyerler. Bu giyim biçimleri, Kamışlı'nın çok sıcak ve nemli veya çok soğuk olan iklimine göre değişmektedir.

Ulaşım
Kamışlı Havaalanı, Ekim 2015'te sivil uçuşlara kapatılmış, ancak daha sonra tekrar açılmıştır. Cham Wings Airlines, FlyDamas ve Syrian Air gibi Suriyeli uçuş şirketleri günümüzde Şam, Lazkiye ve Beyrut'tan Kamışlı'ya düzenli uçuşlar sağlamaktadır.

 Kaynakça 


Kategori:Kamışlı İlçesi'ndeki yerleşim birimleri
Kategori:Suriye'deki şehirler
Kategori:Suriye-Türkiye sınırındaki bölünmüş şehirler
Kategori:Yukarı Mezopotamya
Kategori:Suriye'deki Ermeni diasporası toplulukları