Aspergillus

Aspergillus, dünyanın her yerine yayılmış yaklaşık 200 mantar (küf) türünden oluşmuş bir cinstir. Yuvarlak hücrelerden oluşmuş mayalardan farklı olarak, Aspergilluslar hif olarak adlandırılan hücre zincirlerinden oluşan ipliksi mantar türleridir. Doğada saman ve çürüyen bitki artıklarında yaşarlar.Hayvanlarda, özellikle kuşlarda solunumla ilgili ciddi bir hastalık olan Asperjilloz hastalığına yol açar.

Aspergillus ilk 1729'da İtalyan rahip ve biyoloğu Pier Antonio Micheli tarafından, Nova plantarum genera juxta Tournafortii methodum disposita kitabın da  kataloglanmıştır. Mantarın şekli ona Hristiyan ayinlerinde kutsal su serpmeye yarayan aspergillumu hatırlattığı için bu ismi kullanmıştır.

 Taksonomi 

Aspergillus cinsine bağlı bazı türler: 

 Aspergillus caesiellus
 Aspergillus candidus
 Aspergillus carneus
 Aspergillus clavatus
 Aspergillus deflectus
 Aspergillus flavus
 Aspergillus fumigatus
 Aspergillus glaucus
 Aspergillus nidulans
 Aspergillus niger
 Aspergillus ochraceus
 Aspergillus oryzae
 Aspergillus parasiticus
 Aspergillus penicilloides
 Aspergillus restrictus
 Aspergillus sojae
 Aspergillus sydowi
 Aspergillus terreus
 Aspergillus ustus
 Aspergillus versicolor

 Büyüme ve dağılımı 
Aspergillus türleri aerobiktirler ve bol oksijenli hemen her ortamda rastlanırlar, yüzeyde küf olarak büyürler. Mantarlar genelde bol karbonlu  yüzeylerde, glikoz gibi monosakkaritler ile büyümelerine karşın, Aspergillus amilaz enzimleri salgıladığı için nişasta gibi polisakkaritleri de kullanabilir. Bu yüzden Aspergillus türleri ekmek ve patates gibi nişastalı yiyeceklerin bozulmalarında sıkça görülür, ayrıca çoğu bitki ve ağaç üzerinde de büyürler.

Glikoz, früktoz, maltoz ve nişasta gibi karbon kaynakları ile büyüyebilmelerinin yanı sıra çoğu Aspergillus türü besin maddelerinin çok düşük konsantrasyonda olduğu veya başka organizmaların kullanmadığı besin kaynaklarının olduğu ortamlarda da büyüme yeteneğine sahiptir. Bunun başlıca örneği olan A. niger, nemli duvarlar üzerinde büyür, banyolardaki küfü oluşturur.

 Ticari önemi 
küçükresim|Axenic (steril) kültürlerde büyüyen mantarlar (askomisetler) – Her biri yalnızca seçilmiş bir organizmanın bulunduğu ve diğer tüm organizmalardan arındırılmış kültürlerdir. Bu sayede söz konusu organizma izole şekilde incelenebilir. Mantarlar toprak örneklerinden elde edilmiştir
Aspergillus türleri, hem birincil hem ikincil metabolitlerin üretimi nedeniyle ticari önemi en büyük olan mantar türü sayılabilir. A. nigerin en önemli kullanımı sitrik asit üretimidir; bu organizma dünya çapındaki üretiminin %99'u olan yılda 4,5 milyon ton sitrik asitten sorumludur. A. niger ayrıca hem kendisine hem başka organizmalara ait enzimlerin üretimi için kullanılır, bunlara örnek glikoz oksidaz ve tavuk yumurta lizozimidir. Bu kullanımlarda kültür katı yüzey üzerinde değil (ancak Japonya'da bu hâlâ yapılır), sıvı ortam içinde, biyoreaktörde büyütülür. Bu sayede büyümeyle ilgili en önemli parametreler ince bir şekilde kontrol edilebilir. Ayrıca elde edilmek istenen kimyasalı veya enzimi kültür ortamından ayrıştırmak çok daha kolay olduğu için bu yöntem daha ekonomiktir.

 Araştırma 
A. nidulans bir araştırma organizması olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır. Onun ve A. fumigatus, A. oryzae ve A. niger gibi çeşitli Aspergillus türlerinin genom dizinleri yakın yıllarda çözülmüştür.

sağ|küçükresim|upright=1.14|Agar ortamda büyüyen Aspergillus fumigatus

 Patojenler 
Bazı Aspergillus türleri patojendir, insan ve hayvanlarda ciddi hastalıklara yol açabilirler. Envazif etmen olanlardan en yaygınları Aspergillus fumigatus ve Aspergillus flavustur. Alerjik hastalığa neden olanlar arasında en yaygın olanlar Aspergillus fumigatus ve Aspergillus clavatustur. Diğer bazıları zirai patojendir. Aspergillus türlerinin bazıları tahıl ürünlerinde hastalık yapar, aflatoksin dahil çeşitli mikotoksinler üretirler.

sağ|küçükresim|upright=1.14|Akciğerde damara yayılmış aspergillosis. Damarın elastika tabakası mavi, aspergillus siyah boyalı.

 Aspergillosis 
Aspergillosis (veya aspergilloz'''), Aspergillus cinslerinin neden olduğu bir hastalık grubudur. Belirtiler arasında ateş, öksürük, göğüs ağrısı veya nefessizlik olabilir, bunlar başka hastalıklarda da görüldüğü için tanı koymak zordur. Bağışıklık sistemi zayıflamış veya başka akciğer sorunları olan hastalar buna müsaittir.

İnsanda hastalığın başlıca biçimleri:

 Alerjik aspergillosis (astım, kistik fibroz ve sinüzit hastalarını etkiler)
 Akut invazif aspergillosis (bazı kanser hastaları ve kemoterapi görenlerde olduğu gibi zayıf bağışıklık sistemlilerde risk artar)
 Dissemine invazif aspergillosis (vücuda yayılmış). 

 Kaynakça 
 Cancer Medicine  Kufe et al., BC Decker Inc 2003: Aspergillus species (İngilizce)
Asan A (2004, updated: February 10, 2015). Aspergillus, Penicillium, and Related Species Reported from Turkey. Mycotaxon. 89 (1): 155-157. Link: http://www.mycotaxon.com/resources/checklists/asan-v89-checklist.pdf 

 Dış bağlantılar 
Aspergillus Cinsi Mantarlar Ve İnvaziv Aspergilloz: Mikoloji, Patogenez, Laboratuvar Tanımı, Antifungallere Direnç Ve Duyarlılık Deneyleri
 The Aspergillus Trust, Aspergillus Vakfı, tüm aspergillus hastalarına ve bu hastalığa çare bulma amaçlı araştırmalara destek veren, Birleşik Krallık'ta kayıtlı bir hayır kuruluşudur. (İngilizce)
 The Fungal Genetics Stock Center  Mantar Genetik Stok Merkezi (İngilizce)
 Manchester'de Aspergillus sitesi  (İngilizce)
 Fungi and Aspergillus. (İngilizce)
 Aspergillus surveillance project at a large tertiary-care hospital. (PDF). (Büyük bir hastanede Aspergillus'' izleme projesi) (İngilizce)
Asan A (2004, updated: February 10, 2015). Aspergillus, Penicillium, and Related Species Reported from Turkey. Mycotaxon. 89 (1): 155-157. Link: http://www.mycotaxon.com/resources/checklists/asan-v89-checklist.pdf 


Kategori:Parazitik mantarlar
Kategori:Eurotiomycetes cinsleri
Kategori:1768'de tanımlanan taksonlar