Birleşik zamanlı fiil

Birleşik fiil ile karıştırılmamalıdır.

Birleşik zamanlı fiiller, Türkçede haber veya dilek kiplerine "-dı", "-miş" veya "-se" gibi eklerin eklenmesiyle oluşturulur. Ancak emir kipi, bu tanımın dışında kalır.

 Hayatımın en mutlu anıymış, bilmiyordum. -Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi (hikâye birleşik zamanı: şimdiki zaman + hikâye geçmiş zaman )
 Bunların hepsini Nâzım okutacak, yalnız musiki için Don Pedrelli gelecekmiş. -Halide Edip Adıvar, Handan (rivayet birleşik zamanı: gelecek zaman + rivayet geçmiş zaman)
 Yarın bize misafir gelecekse hazırlık yapalım. (şart birleşik zamanı: gelecek zaman + dilek-şart kipi)

Bildirme eki olarak da bilinen "-dir" ek-fiili ise birleşik zamanlı fiil yapmaz:

 Bu öyküde tembelliğin zararlarından bahsedilmiştir. (rivayet geçmiş zaman, basit zamanlı fiil)

 Hikâye birleşik zamanı 
Haber ya da dilek kiplerinden birine -di eki getirilerek yapılır:

 -mişti
 -rdi
 -yordu
 -ecekti
 -meliydi
 -seydi
 -eydi

 sil  er  di m   fiil geniş zaman eki hikâye eki kişi eki

Öğrenilen (miş’li) geçmiş zamanın hikâyesi: sil-miş-ti

Görülen geçmiş zamanın hikâyesi: sil-di-y-di

Şimdiki zamanın hikâyesi: sili-yor-du

Gelecek zamanın hikâyesi: sil-ecek-ti

Gereklilik kipi hikâyesi: sil-meli-y-di	

İstek kipinin hikâyesi: sil-e-y-di

Dilek-şart kipinin hikâyesi: sil-se-y-di

Not: Emir kipinin hikâye birleşik zamanı yoktur.

 Rivâyet birleşik zamanı 
Haber ya da dilek kiplerinden birine -miş eki getirilerek yapılır. Bu ek, ünlü uyumuna göre değişerek -mış, -muş, -müş olabilir.

 sil  er  miş im   fiil geniş zaman eki rivayet eki kişi eki

Öğrenilen (miş'li) geçmiş zamanın rivayeti: sil-miş-miş-im

Şimdiki zamanın rivayeti: sil-iyor-muş-um

Gelecek zamanın rivayeti: sil-ecek-miş-im

Gereklilik kipi rivayeti: sil-meli-y-miş-im	

Dilek-şart kipinin rivâyeti: sil-se-y-miş-im

İstek kipinin rivâyeti: sil-e-y-miş-im	

Not: Görülen (-di'li) geçmiş zamanın ve emir kipinin rivayet birleşik zamanı yoktur.

 Şart birleşik zamanı 

Haber kipi fiillerine -se eki getirilerek yapılır. Bu ek ünlü uyumuna göre -sa olabilir. Şart birleşik zamanı, eylemin yapılışını başka bir eylemin yapılışına şart koşar. Örnek: Yarın bize gelirsen sevinirim.

 gel  ir  se n   fiil geniş zaman eki şart eki kişi eki

Geniş zamanın şartı: bak-a-r-sa-n

Şimdiki zamanın şartı: sil-iyor-sa-m

Öğrenilen (-miş'li) geçmiş zamanın şartı: sil-miş-se-m

Görülen (-di'li) geçmiş zamanın şartı: sil-di-y-se

Gelecek zamanın şartı: sil-ecek-se-m

Gereklilik kipinin şartı: sil-meli-y-se-m

Not: Gereklilik kipi hariç dilek kiplerinin şart birleşik zamanı yoktur.

 Katmerli birleşik zaman 
Hikâye ve rivayet birleşik zamanlarına ek-fiilin şartı (-se) eklenirse “katmerli birleşik zaman” oluşur:

 siliyorduysa, siliyormuşsa.
 gelecektiyse, gelecekmişse.

 Kaynakça 

Kategori:Türkçede zamanlar