1961 Türkiye genel seçimleri

1961 Türkiye genel seçimleri, 15 Ekim 1961 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi 12. yasama döneminde görev yapacak 450 milletvekilini belirlemek için yapılan genel seçim. 27 Mayıs Darbesi'nin ardından yapılan ilk genel seçimlerdir. 1961 Senato seçimleri ile aynı gün yapılan seçimlerde milletvekili seçimi zarfları "pembe", Cumhuriyet Senatosu seçimi zarfları ise "yeşil" renkli olarak belirlenmişti.

 Gelişmeler 
27 Mayıs Darbesi sonrası demokrasiye dönüş sürecinde, kapatılan Demokrat Partinin (DP) oy tabanına yönelen iki parti kuruldu; Adalet Partisi (AP) ve Yeni Türkiye Partisi (YTP). AP başkanlığına, Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) gelebilecek olası tepkilere karşı Genelkurmay eski başkanı Ragıp Gümüşpala, YTP başkanlığına da Millî Birlik Komitesi (MBK) döneminin ilk hükûmetinde Maliye bakanı olan Ekrem Alican getirildi.

DP'nin oy tabanına yönelen AP ve YTP'nin propagandaları, çalışmaları, DP'yi deviren TSK'nın tepkisiyle karşılaştı. MBK'nın Çankaya Köşkü'nde siyasal parti temsilcileriyle yaptığı bir yuvarlak masa toplantısından sonra ortak bir bildiri yayımlandı (5 Şubat 1961). DP iktidarının meşruluğunu yitirdiği vurgulandıktan sonra siyasi amaçlarla DP önderlerinin savunulmaması, devrimlerin ve dini inançların propaganda konusu yapılmaması, seçimlerin yasallığının tartışılmaması gerektiği belirtildi.

Seçim öncesi dönemde, sosyalist eğilimli Türkiye İşçi Partisinin (TİP) kurulmasına izin verildi. TİP, birer kitle partisi olan öteki partilerden farklı olarak, bir sınıfı, emekçileri temsil ettiğini açıkladı. On beş ilde örgütlenmesini tamamlayamadığı için Ekim 1961'deki genel seçimlere katılamadı.

15 Ekim'deki milletvekili seçimlerinde, önceki seçimlerde uygulanan liste usulü çoğunluk sistemi terk edilerek, Cumhuriyet tarihinde ilk kez nispi temsil sistemi (çevre barajlı D'Hondt sistemi) uygulandı.

Tek başına iktidar olmayı bekleyen Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), yüzde 36,7 oy oranıyla 173 milletvekilliği kazanarak TBMM'de birinci parti olmasına rağmen çoğunluğu elde edemedi. AP 158, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) 54 ve YTP 65 milletvekilliği kazandı. DP'nin mirasçıları AP, CKMP ve YTP, toplam oyların %62,3'ünü aldığı için, seçim sonuçları "Menderes için zafer" olarak nitelendirilmişti.Çakmak, Fevzi, "27 Mayıs'tan 12 Eylül'e İzmir", İzmir Kent Ansiklopedisi, 1. Baskı, C. II, İzmir Büyükşehir Belediyesi Yayınları, İzmir, 2013, sf. 379 Hiçbir parti mutlak çoğunluğu kazanamadığı için CHP ile AP arasında bir koalisyon hükûmeti kuruldu. Bu Türkiye'de kurulan ilk koalisyon hükûmeti oldu.

 Sonuçlar 
1961 genel seçimlerinin sonuçları:1950 - 1977 Yılları Arası Seçim Çevresine Göre Milletvekili Genel Seçimi Sonuçları , ysk.gov.tr

 Toplam Sandık  Toplam Seçmen  12.925.395 Toplam Kullanılan Oy  10.522.716 Toplam Geçerli Oy  10.141.233 Geçersiz/Boş Oy  381.483 Katılım Oranı (%)  81,41 Milletvekili Sayısı  450

 Parti Genel Başkan Oy % +/– Sandalye +/–  Cumhuriyet Halk Partisi  İsmet İnönü  3.724.752 36,7   4,39  173   5  Adalet Partisi  Ragıp Gümüşpala  3.527.435  34,8    158    Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi  Osman Bölükbaşı  1.415.390  13,9    54    Yeni Türkiye Partisi  Ekrem Alican  1.391.924  13,7    65    Bağımsızlar  81.732  0,8   0,72  0   Toplam  10.141.233  100    450   152

 İllere göre seçim sonuçları 
İllere göre 15 Ekim 1961 genel seçim sonuçları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

 İl Mv Sayısı CHP % AP  % CKMP % YTP % BAĞ % ToplamAdana  12   108.161    43,9   126.365   51,3   10.347    4,2  -  -   1.687  0,7   246.560Adıyaman  4   31.034   37,5    2.372    2,9   8.881   10,7  40.423    48,9  -  -  82.710Afyonkarahisar  7  42.032   25,0  47.715    28,4   76.349  45,4   1.972   1,2  -  -  168.068Ağrı  3    21.759  32,4    7.411    11,0   23.094   34,3   14.974  22,3  -  -  67.238Amasya  4   39.940  38,8   55.548   53,9    7.469   7,3  -   -  -  -  102.957Ankara  21   181.147    38,7    92.734    19,8  166.535   35,6   23.646    5,1   3.522   0,8  467.584Antalya  7   51.952  35,1   90.614   61,2     5.560   3,8  -   -  -  -   148.126Artvin  3  29.158  44,2    30.197   45,8  6.563   10,0  -   -  -  -  65.918Aydın  8   59.587   30,9    124.272   64,4   7.326   3,8   1.790  0,9  -  -   192.975Balıkesir  11  101.784  35,7    167.088     58,5   11.933    4,2  4.670   1,6  -  -  285.475Bilecik  2  27.684    41,5    33.900    50,8   5.140   7,7  -   -  -  -  66.724Bingöl  2  12.768  31,1   -    -  4.814   11,7   22.442    54,6   1.071  2,6   41.095Bitlis  2  11.496   30,8   -   -  8.310   22,3   17.465    46,9  -  -  37.271Bolu  6   40.150    28,8   32.353    23,2   26.497   19,0  40.321   28,9  -  -  139.321Burdur  3   29.595   43,7    24.600   36,3   -   -  13.593   20,0  -  -  67.788Bursa  11   87.410   29,3    188.362     63,1   16.792    5,6   6.114  2,0  -  -   298.678Çanakkale  5  49.304   35,0    43.730  31,1    13.942  9,9   33.720  24,0  -  -   140.696Çankırı  4   20.910  23,2   12.741   14,2   56.166    62,4  -   -   200  0,2  90.017Çorum  7  50.563    29,6   89.903     52,7   27.502  16,1   -   -   2.741  1,6   170.709Denizli  7   65.426  40,0    92.355  56,4   2.904   1,8   2.119  1,3  811   0,5   163.615Diyarbakır  7   39.857    32,8   23.401    19,2   6.331    5,2  52.012    42,8  -  -   121.601Edirne  5   42.551  38,5     29.075   26,3   11.182    10,1  27.046   24,4  811  0,7  110.665Elazığ  5   30.017  35,3   35.909     42,2  18.610    21,9   573   0,7  -  -   85.109Erzincan  4   39.438     48,5   3.893     4,8  1.648   2,0  36.033    44,3   374  0,5   81.386Erzurum  9   53.008  28,1   13.748    7,3    35.262    18,7   85.468  45,3  1.314   0,7   188.800Eskişehir  6   51.627   35,2     54.841    37,4  36.171   24,7  2.640    1,8  1.227   0,8  146.506Gaziantep  7  73.766   47,0   46.066   29,4    4.313   2,7   32.766    20,9  -  -   156.911Giresun  6   48.162   34,8    3.860    2,8   32.439   23,4  53.996    39,0   13   0  138.470Gümüşhane  4  32.784   37,8    23.225   26,8   -   -  30.714    35,4  -  -  86.723Hakkâri  1  8.846   41,3   667    3,1    -  -   5.426   25,3  6.491   30,3   21.430Hatay  7  54.279   37,3   31.588    21,7   5.145   3,5  49.697   34,1   4.920  3,4   145.629Isparta  4    30.357   33,6    46.155   51,1   -   -    13.886  15,4  -  -  90.398İçel  7  67.483    41,2  90.903     55,5  5.457   3,3   -   -  -   -    163.843İstanbul  31   270.920  38,2   296.568    41,8   87.696    12,4  23.473   3,3  31.216  4,4  709.873İzmir  17  174.014   39,6  241.753   55,1    13.456   3,1  6.388    1,5   3.409   0,8  439.020Kars  9  83.806  47,8   38.115   21,7    -  -   53.365  30,4  -  -  175.286Kastamonu  7   53.131  30,7   16.125   9,3   44.185    25,5   59.903    34,6  -  -  173.344Kayseri  8   72.405   41,6    77.751    44,7   13.971   8,0  8.242   4,7   1.633  0,9   174.002Kırklareli  4   38.653     40,3   13.774    14,4    8.225  8,6  35.240   36,7  -  -  95.892Kırşehir  3  16.048  25,8    6.591  10,6   39.560   63,6    -  -    -  -    62.199Kocaeli  5  42.752    38,8   49.404   44,8   15.507   14,1  2.609    2,4  -  -    110.272Konya   16   120.768   34,6     81.098  23,2   88.761    25,4  58.614    16,8   -  -   349.241Kütahya  6   40.177   27,4    50.156  34,2    53.155  36,2  3.237   2,2  -  -   146.725Malatya   6   89.252   67,3     5.556  4,2     7.145   5,4   30.671    23,1  -  -  132.624Manisa  11   86.721  32,6   159.369   59,9   18.667   7,0   -  -  1.307  0,5  266.064Maraş  6  48.694   38,9  65.069    52,0  7.514   6,0  2.456    2,0   1.453   1,2  125.186Mardin  6   50.734   43,3    -  -    25.622   21,8  40.927   34,9  -  -  117.283Muğla  5  46.398  38,5    71.698     59,4    2.532   2,1  -   -  -  -   120.628Muş  3  16.530   31,3    10.779   20,4    2.274   4,3  23.162    43,9   -  -     52.745Nevşehir  3  23.034    31,9    23.473   32,5   25.608  35,5  -  -   -  -   72.115Niğde  5   34.305    30,8   32.912    29,5  39.611   35,5   4.619    4,1   -  -    111.447Ordu  8  62.890   40,5   38.212    24,6    10.734   6,9   43.417  28,0  -  -  155.253Rize  4   27.994    31,6   47.315   53,4    11.984    13,5  1.348   1,5   -  -   88.641Sakarya  6  37.333   28,0   51.242   38,4  16.578   12,4   28.039  21,0  197  0,1  133.389Samsun  11   89.220  36,8    141.387    58,3  12.068   5,0  -   -  -  -  242.675Siirt  4  33.576   47,7   -   -   -  -   35.879    51,0   938  1,3  70.393Sinop  4  34.612    37,2   24.388    26,2     33.988  36,6  -   -  -   -    92.988Sivas  11   90.290   39,2    11.055   4,8     22.546   9,8  101.245   44,0   5.293   2,3   230.429Tekirdağ  4   39.577    36,4    7.505  6,9   7.979   7,3   53.675   49,4  -  -   108.736Tokat  7  63.617  38,2   26.567    15,9   9.513   5,7   66.901   40,2  -  -  166.598Trabzon   9  69.014    39,5    90.012   51,5   11.818    6,8  3.993   2,3  -  -   174.837Tunceli  2   15.466   35,1   -   -    3.137  7,1    15.587   35,4   9.821   22,3  44.011Urfa  7  51.544     42,9   24.741    20,6  7.299   6,1   36.456  30,4  -  -  120.040Uşak  3   29.398   41,7    14.592     20,7   26.540    37,6   -  -  -  -   70.530Van  3  20.963    32,6  5.085    7,9   13.757   21,4   24.428   38,0  -  -   64.233Yozgat  6  47.186  32,7    17.614    12,2   63.825    44,2    14.544   10,1    1.283  0,9   144.452Zonguldak  9   69.695  31,8    121.938   55,7    27.453    12,5  -   -  -  -  219.086Türkiye 450  3.724.752  36,7 3.527.43534,81.415.39013,91.391.92413,781.7320,8 10.141.233

 Ayrıca bakınız 
 21 Ekim Protokolü

 Kaynakça 


Kategori:Türkiye'de genel seçimler