Şorca

Şorca veya Şor Türkçesi (Şorca: тадар тили, шор тили), Şorlar tarafından konuşulan Türk dillerinin Sibirya grubuna bağlı Türk dillerinden biridir. Tuvacaya büyük benzerlik gösterir. Rusya'nın Kemerovo bölgesinde 2010 yılı itibarıyla 2.840 kişi tarafından konuşulmaktadır. Günümüzde Şorca Kemerovo Üniversitesi'nde öğretilmektedir.

Şorca, Türkçenin eski dönemlerine dair barındırdığı çok sayıda arkaik özellik ile dilbilimsel çalışmalar için özel bir yere sahiptir. Bu lehçenin bir diğer özelliği ise Rusçanın yanı sıra tarihsel süreç içerisinde Moğol ve Ural dillerinden çok sayıda kelime ödünçlemiş olmasıdır.

Şorcanın iki ana ağzı bulunmaktadır. Bunlar bulundukları coğrafyadaki nehirlerden adlarını almıştır: Mrassu ve Kondoma. Bu lehçede bugün hâlâ Türkçenin ayırıcı özelliklerinden olan /ḍ/ sesinin kayıcılaşması hadisesi canlıdır. Nitekim Mrassu kolu bir /z/ ağzı iken Kondoma ağzı ise /y/ dilidir.

Şorca ilk kez 19. yüzyılın ortalarında Hristiyan misyonerler tarafından yazılı hâle getirilen bir lehçedir. 1980'li yıllarda bu dili yeniden canlandırmak maksadı ile yapılan çalışmalarda edebî Şor dilinin temeli olarak Mrassu ağzı alınmıştır.

Bugün Şorca konuşan topluluk ekolojik bir hayat sürdürmektedir ve genel olarak çam fıstığı hasadı coğrafyanın en önemli gelir kaynağıdır.

 Dil bilgisi 

 Adıllar 
TekilÇoğulŞorca (Harf çevirisi)TürkçeŞorca (Harf çevirisi)Türkçeмен (men)benпис (pis)bizсен (sen)senсилер/слер (siler/sler)sizол (ol)oылар/лар, олор/алар (ılar/lar, olor/alar)onlarпылар/плар (pılar/plar)bunlar

 Alfabe 

Şorcanın alfabesi 19. yüzyılın ortalarında Rus Hristiyan misyonerleri tarafından oluşturulmuştur. 1929-1938 yılları arasında Latin alfabesi kullanan Şorlar, sonra tekrar Sovyet-Rus yönetiminin baskısı ile Kiril Alfabesi'ne geçirilmişlerdir.

Şor alfabesinde şu harfler vardır: 
А  	Б  	В  	Г  	Д  	Е  	З  	И  	Й  	К  	Қ  	Л  	М  	Н
О 	Ö 	П 	Р 	С 	Т 	У 	Ӱ 	Ф 	Х 	Ч 	Ш 	Ы 	Э 	Я

 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н Ң ң О о Ö ö П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь  Э э Ю ю Я я

Transkripsiyon

 А а B b V v G g Ğ ğ D d Е е YO yo J j Z z İ i  Y y K k Q q L l M m N n Ñ ñ* О о Ö ö P p R r S s Т t U u Ü ü F f Х х** Ț ț Ç ç Ş ş ŞÇ şçsert iş. I ıyum. iş. E e YU yuYA ya

*'Ñ' artdamaksıl n'dir. Artdamaksıl n Türkçenin lehçe ve ağızlarında da bulunabilir. Birçok Türk dilinde de önemini korur.

**X, İngiliz alfabesindeki x değildir. 'X' geniz h'sidir (hırıltılı h).

  Yıllara göre Şor alfabesi 

 Kiril Latince Kiril 1885 1927-1930 1930-1938 1938-1980 1980–günümüz alfabesi А а  A a  A a  А а  А а Б б  Б б  B в  Б б  Б б В в  В в  V v  В в  В в Г г  Г г  G g  Г г  Г г Г г  Г г  Ƣ ƣ  Г г  Ғ ғ Д д  Д д  D d  Д д  Д д Е е  Е е   Е е  Е е     Ё ё Ж ж  Ж ж  Ƶ ƶ  Ж ж  Ж ж З з  З з  Z z  З з  З з И и, I i, Ѵ ѵ  И и  I i, Į į  И и  И и Й й  Й й  J j  Й й  Й й К к  К к  K k  К к  К к К к  К к  Q q  К к  Қ қ Л л  Л л  L l Л л  Л л М м  М м  M m  М м  М м Н н  Н н  N n  Н н  Н н Ҥ ҥ  Ҥ ҥ  Ꞑ ꞑ  Нъ нъ  Ң ң О о  О о  О о  О о  О о Ӧ ӧ  Ө ө  Ө ө  Ӧ ӧ  Ӧ ӧ П п П п  P p  П п  П п Р р  Р р  R r  Р р  Р р С с  С с  S s  C c  C c Т т  Т т  T t  Т т  Т т У у  У у  U u  У у  У у Ӱ ӱ  Ӱ ӱ  Y y  Ӱ ӱ  Ӱ ӱ Ѳ ѳ  Ф ф  F f  Ф ф  Ф ф Х х  Х х   Х х Х х Ц ц  Ц ц   Ц ц  Ц ц Ч ч, J j  Ч ч  C c  Ч ч  Ч ч Ш ш  Ш ш  Ş ş  Ш ш  Ш ш  Щ щ   Щ щ  Щ щ ъ    ъ  ъ Ы ы  Ы ы  Ь ь  Ы ы  Ы ы ь  ь   ь  ь Э э  Э э  Ə ə, Е е  Э э  Э э Ю ю  Ю ю   Ю ю  Ю ю Я я  Я я   Я я  Я я

 Morfoloji 
Bütün Türk dillerinde olduğu gibi zümre, sınıf, cinsiyet, kategori ayrımı yoktur. 
Çokluk eki sözcüğe göre ayarlanır, bu ekler  (-lar/-ler, -nar/-ner, -tar/-ter), ekleridir.

 Metinler 
Туған черим – Тағлығ Шор.
Чатқан чуртум ырыстығ чурт.
Туған ичем – Қудайдығ иче.
Чатқан ÿгем чарық ÿге.
Туған черимде – ақ чачықтар.
Чатқан черимде – кöк тегри.http://shortop.ru/teksty-na-shorskom-yazyke-prilozhenie-1 

Tuğan çerim- Tağlığ Şor.
Çatqan çurtum ırıstığ çurt.
Tuğan içem- Qudaydığ içe.
Çatqan ügem çarıq üge.
Tuğan çerimde - aq çaçıqtar.
Çatqan çerimde- Kök Tegri.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Şorca-Türkçe Sözlük Vikisözlük'te! 
  Şorca-Türkçe Sözlük 
  Şorca-Rusça Sözlük
 Şor Dili
 Şorlar hakkında bilgi
 Şor dilinde metinler

Kategori:Türk dilleri
Kategori:Şorlar
Kategori:Şorca
Kategori:Rusya'daki diller
Kategori:Ölmek üzere olan diller
Kategori:Eklemeli diller