Hücrelerarası madde

Hücrelerarası madde (HAM), Ekstrasellüler matriks (İngilizce: Extracellular matrix, ECM) veya zemin maddesi, bağ dokusu hücreleri tarafından sentezlenen, şeffaf, şekilsiz bir maddedir.

 Yapısı 

HAM niteliği taşıyan maddeler birbirlerine yapışması gereken hücrelerin bağlantılarını sağlayan, hücre hareketlerini yönlendiren, hücrelerin büyümesi, gelişmesi ve metabolizmasına katkılarda bulunan, hücrelerin dışında bulunan büyük moleküllü (makromoleküler) maddelerdir.Theocharis AD, Skandalis SS, Gialeli C, Karamanos NK. Extracellular matrix structure. Advanced Drug Delivery Reviews, 97: 4–27, 2016 Özgün dokulardaki kayıpların yol açtığı boşlukları da ECM kökenli makromoleküller doldurur.Godfrey M. Basic Mechanisms and Clinical Management, “in Asthma and COPD. 2nd edition, pp. 855-878, Elsevier, Amsterdam, 2009   Dokulara biçimlerini veren ve işlevsel uyumlarını sağlayan, temel elemanları elastin ve kollagen olan, katı ve suda erimeyen proteinlerdir.Reiser KM. Extracellular Matrix: “in Encyclopedia of Gerontology (JE Birren; editor), 2nd edition”, Elsevier, Amsterdam, 2007Shuttleworth A. Extracellular Matrix: “in Encyclopedia of Immunology, (PJ Delves;editor), 2nd edition”, Elsevier, Amsterdam, 1998

Proteoglikanlar (%95 polisakkarit, %5 protein) esas yapısını oluştururlar. Su içeriği çok fazla olan hücrelerarası madde; oksijen ve besin maddelerinin iletimini hücreler ve doku arasında difüzyonla sağlar. Mikroskopta zemin maddesi, kullanılan boyalar dolayısıyla görülmez, sadece hücreler ve fibriller görülür.

Matriks; çeşitli fibriller, proteoglikanlar ve pek çok glikoprotein molekülünü içeren yapısal ve işlevsel bir ağ olup, zemin maddesi ile çoğu kez aynı anlamda kullanılır.

 Fibroblastlar ve HAM Üretimi 
Büyük bölümü fibroblast olarak bilinen bağ dokusu hücreleri tarafından üretilir. Hücrelerarası madde üreten fibroblastik hücreler güçlü, dayanıklı ve uzun ömürlüdürler. Yangılardaki yıkım sürecinde de etkindirler. Çeşitli uyaranlara karşı tepki verirler, gerektiğinde göç ederek ve çoğalarak doku kayıplarını kapatma çabası gösterirler. Lenfositlerle iletişim kurabilirler. Aktive olan bir fibroblast bir yandan sitokinleri, kemokinleri ve prostanoidleri üretirken bir yandan da HAM üreterek yangı ortamını sınırlandırmaya ve zararları azaltmaya çabalar.Kumar V, Abbas AK, Aster JC. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 9th edt., Elsevier Saunders, Philadelphia, 2015Goljan EF. Rapid Review Pathology. 5th edt., Elsevier, Philadelphia, 2019 Fibroblastik hücre çoğalmasının yoğun olduğu yangılara “proliferatif yangı” adı verilir. En tipik örnek "granülasyon dokusu”dur. Granülasyon dokusu oluşan lezyonların çoğunda yoğun kollagen lifler oluşur (fibrozis).Tahsinoğlu M, Çöloğlu AS, Erseven G. Dişhekimleri için Genel Patoloji, Altın Matbaacılık, İstanbul, 1981

 Ayrıca bakınız 

 Bağ doku
 Hücrelerarası madde (intraselular madde, zemin maddesi, matriks),
 Bağ dokusu hücreleri
 Fibriller

 Kaynakça 

Kategori:Patoloji
Kategori:Bağ doku
Kategori:Yapısal proteinler
Kategori:Dokular