Tibet Özerk Bölgesi

Tibet Özerk Bölgesi ya da Çince ismiyle Xizang Özerk Bölgesi (Çince: 西藏自治区, pinyin: Xīzàng zìzhìqū; Tibetçe: བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་, bod rang skyong lbyongs), kısaca Tibet veya Xizang,;  Güneybatı Çin'de, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC)'ne bağlı eyalet düzeyinde bir özerk bölgedir. Toprakları, geleneksel Tibet bölgesine ait  ile  bölgeleriyle örtüşür.

Tibet Özerk Bölgesi; ÇHC'nin 1951 yılındaki Tibet'i ilhakından 13 sene sonra ve  sonrasında 'ın ÇHC hükûmeti tarafından görevden ihraç edilmesinden yaklaşık beş sene sonra ÇHC'nin bir yönetim bölgesi olan 'nın yerine geçmek üzere 1965 yılında resmî olarak kuruldu.

Tibet Özerk Bölgesi'nin hâlihazırki sınırları daha 18. yüzyılda esasen sabitleşmiş durumdaydı"What is Tibet? – Fact and Fancy", şu kitaptan bir alıntı:  ve "tarihî Tibet" ya da "etnokültürel Tibet"in yaklaşık yarısını kapsamaktadır. Tibet Özerk Bölgesi, 1.200.000 km'yi aşkın yüzölçümüyle Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nden sonra Çin'in kara alanı açısından ikinci en büyük idarî bölümüdür ve çoğunlukla engebeli ve yaşanması zor olan arazisinden dolayı ÇHC'de nüfus yoğunluğunun en az olduğu bölgedir.

 Tarih 

nin tam nitelikleri üzerinde siyasî olarak yüklü bir tarihsel tartışma sürmektedir. Çoğu tarihçi, Yuan Hanedanı  (yaklaşık olarak 1270-1354 yılları arası) ve 13. ve 17. yüzyıllarındaki  haricinde, Tibet'in kendi tarihinin çoğu boyunca bağımsız bir devlet olarak işlev gösterdiği konusunda hemfikirdir. Çoğu tarihçi, Mançu Çing Hanedanı (1644-1911)'nın 18. yüzyılda Tibet'i  konusunda da hemfikirdir. Bu, Çin'in  sırasında 1720 yılında yürüttüğü  başladı ve Tibet'in ilk kez Çin merkezî hükûmet yönetimi altına alınmasını işaretler.

Tibet, 1912 ile 1950 yılları arasında Çin Cumhuriyeti'nin de jure hükümdarlığı altındaydı, ancak 1911 yılı Xinhai Devrimi sonrasında yeni bir hükûmet kurmanın zorlukları,  (1916-1928)'nin getirdiği dengesizlikler, Çin İç Savaşı (1927-1949) ve İkinci Dünya Savaşı öncesi ve sırasındaki Japon istila ve işgâlinin bunaltıcılığı karşısında Cumhuriyet'in Tibet'i etkili bir şekilde yönetmesi mümkün değildi. Etnokültürel Tibet'in diğer alanları (Doğu  ile Amdo), 18. yüzyılın ortasından beri Çin hanedanlık hükûmetinin de jure yönetimi altında idiler;Grunfeld, A. Tom, The Making of Modern Tibet, M.E. Sharpe, s. 245. bu alanlar günümüzde Çinghay, Kansu, Siçuan ve Yünnan eyaletleri arasında dağıtılmış durumdadırlar. (Ayrıca bakınız: )

1950 yılında Halk Kurtuluş Ordusu Tibet'e yürüdü ve Qamdo şehri yakınlarında girdiği bir  yerel Tibet ordusunu yendi. 1951'de Tibetli temsilciler,  ile beraber  imzalayarak Çin'in Tibet üzerindeki egemenliğini ve Tibet'in ÇHC topraklarına dahil edilmesini onaylamış oldular. Birkaç ay sonra bu anlaşma Lhasa şehrinde tasdik edildi.Gyatso, Tenzin, Dalai Lama XIV, görüşme, 25 Temmuz 1981.Goldstein, Melvyn C., A History of Modern Tibet, 1913–1951, University of California Press, 1989, s. 812-813. On Yedi Noktalı Anlaşma'nın Dalai Lama önderliğinde bir özerk yönetim sisteminin kurulmasını öngörmüş olmasına rağmen, Dalai Lama hükûmetini ihraç etmek ve Komünist şartlara uygun bir yönetim sistemini kurmak üzere 1955 yılında "Tibet Özerk Bölgesi Hazırlık Komitesi" kuruldu. Dalai Lama, Çinli kuvvetlerin kendi hayatına yönelik tehditlerde bulunmaları nedeniyle 1959 yılında Hindistan'a kaçtı ve 17 noktalı anlaşmayı reddetti. Tibet Özerk Bölgesi 1965 yılında kuruldu, böylece de Çin'in bir eyalet düzeyi bölümü oldu.

 Hükümet yapısı ve siyasî coğrafya 

Tibet Özerk Bölgesi, Çin Halk Cumhuriyeti'ne bağlı eyalet düzeyi bir varlıktır. Çin hukuku, eğitim ve dil politikası alanlarında belli bir seviyede özerklik temin etmektedir. Çin'in diğer idari bölümlerinde olduğu gibi, Tibet bölgesinin rutin yönetimi, bir valinin önderliği altında çalışan bir halk hükûmeti tarafından yerine getirilir. Kültür Devrimi sırasında yer almış bir fetret devri haricinde bu vali hep etnik bir Tibetli olmuştur. Çin'in diğer eyaletlerinde olduğu gibi, bölge valisi, Çin Komünist Partisi'nin atadığı bölgesel bir sekreterin yönetimi altında görevlerini yerine getirir. Komünist Parti'nin , bölgedeki siyasî gücün en üst seviyesini teşkil eder. Şu anki vali , şu anki parti sekreteri ise 'dir.

 İdari yapılanma 

Tibet Özerk Bölgesi, yedi farklı il düzeyi bölüme ayrılır: bunların altı tanesi il düzeyi şehir, biri ise ildir.

Bu bölümler kendileri toplam 66 ilçeye ve 8 semte (Chengguan, , , , , ,  ve ) bölünür.

Tibet Özerk Bölgesi'nin idari bölümleri    Bölüm Alan (km2) Population 2010 Merkez Bölümleri Semtler İlçeler 540000  Tibet Özerk Bölgesi 1.228.400,00  3.002.166  Lhasa Şehri  8  66 540100  Lhasa Şehri 29.538,90  559.423  Chengguan Semti  3  5 540200  Xigazê Şehri 182.066,26  703.292    1  17 540300  Qamdo Şehri 108.872,30  657.505    1  10 540400  Nyingchi Şehri 113.964,79  195.109    1  6 540500  Shannan Şehri 79.287,84  328.990    1  11 540600  Nagqu Şehri 391.816,63  462.382    1  10 542500  Ngari İli 296.822,62  95.465      7
küçükresim|upright=1.14|Yamdrok Gölü
küçükresim|upright=1.14|Namtso Gölü
İdari bölümlerin Tibetçe, Çince ve romanize isimleri İsim  Tibetçe  Tibetçe Pinyini  Wylie harf çevirisi  Çince  Pinyin Tibet Özerk Bölgesi    Poi Ranggyongjong  bod rang skyong ljongs  西藏自治区  Xīzàng Zìzhìqū Lhasa Şehri    Lhasa Chongkyir  lha sa grong khyer  拉萨市  Lāsà Shì Xigazê Şehri    Xigazê Chongkyir  ggzhis ka rtse grong khyer  日喀则市  Rìkāzé Shì Qamdo Şehri    Qamdo Chongkyir  chab mdo grong khyer  昌都市  Chāngdū Shì Nyingchi Şehri    Nyingchi Chongkyir  nying khri grong khyer  林芝市  Línzhī Shì Shannan Şehri    Lhoka Chongkyir  lho kha grong khyer  山南市  Shānnán Shì Nagqu Şehri    Nagqu Chongkyir  nag chu grong khyer  那曲市  Nàqū Shì Ngari İli    Ngari Sakü  mnga' ris sa khul  阿里地区  Ālǐ Dìqū

 Kentsel alanlar 

 İl ve ilçe şehirlerinin kentsel alan nüfusları#ŞehirKentsel alanSemt alanıŞehir merkeziSayım tarihi1Lhasa199.159279.074559.4232010-11-01(1)Lhasa 21.09378.9572010-11-012Xigazê63.967120.374703.2922010-11-01(3)Qamdo44.028116.500657.5052010-11-01(4)Nagqu42.984108.781462.3812010-11-01(5)Nyingchi35.17954.702195.1092010-11-01(6)Shannan30.64659.615328.9902010-11-01

 Demografi 

Kilometre kare başına sadece iki kişinin düşmesiyle Tibet Özerk Bölgesi, çoğunlukla engebeli ve yaşanması zor olan arazisinden dolayı Çin'deki eyalet düzeyi yönetim bölgelerinin arasındaki en düşük nüfus yoğunluğuna sahiptir.China Economy @ China Perspective. Thechinaperspective.com. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2013.

2011'de Tibet'in üç milyon kişilik nüfusu vardı. Nüfusun %90,48'ini oluşturan etnik Tibetliler ağırlıklı olarak Tibet Budizmi ve Bön dinlerine mensuptur, ancak  da vardır.Hannue, Dialogues Tibetan Dialogues Han Ayrıca Tibet'in doğusunda küçük bir Hristiyan topluluğu bulunmaktadır.  ve  gibi daha küçük kabile grupları, çoğunlukla bölgenin güneydoğusunda rastlanır ve Tibet Budizmi ile ruh tapınmasının bir kombinasyonunu uygularlar.

Encyclopædia Britannica'nın 1910 ile 1911 yılları arasında yayımlanmış on birinci baskısına göre, Tibet başkenti Lhasa şehri ve bunun civarında yaşayan lamalar dahil olmak üzere Lhasa'nın toplam nüfusu yaklaşık 30.000 idi ve kalıcı nüfusun arasında yaklaşık 2.000 kişiden oluşan Çinli aileler de var idi.

 Sosyopolitik ve -ekonomik sorunlar 

 İnsan hakları 

1951 yılı Çin Halk Cumhuriyeti'nin Tibet'i ilhakından önce Tibet, bir teokrasi yönetimi altındaydıSamten G. Karmay, Religion and Politics: commentary , Eylül 2008: "from 1642 the Ganden Potrang, the official seat of the government in Drepung Monastery, came to symbolize the supreme power in both the theory and practice of a theocratic government. This was indeed a political triumph that Buddhism had never known in its history in Tibet." ve bir kast sistemine benzeyen bir toplumsal hiyerarşiye sahipti. Tibet'teki insan hakları durumunun Tibet'in Çin Halk Cumhuriyeti'yle birleştirilmesinden önceki hâli günümüzdekinden oldukça farklıdır. Tibet Özerk Bölgesi dahil olmak üzereRegions and territories: Tibet bbc http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/4152353.stm  tüm Çin anakarası çapındaki sıkı basın kısıtlamalarından dolayı, insan hakları ihlâllerinin kapsamını kesin bir şekilde belirlemek zordur.US State Department, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, 2008 Human Rights Report: China (includes Tibet, Hong Kong, and Macau), February 25, 2009

Çin Komünist Partisi (ÇKP) eleştirmenleri, ÇKP'nin resmî olarak "ayrılıkçılık, terörizm ve dinî aşırılıkçılık" unsurlarını kapsayan ""ü yok etmeye amaçlamasını aslında insan hakları ihlâllerini işlemek için bir bahane olarak kullandığını savunurlar.Simon Denyer, China cracks down on aggrieved party cadres in Xinjiang and Tibet , The Guardian, 8 December 2015. Uluslararası Af Örgütü'nün 1992 yılında yayımladığı bir rapor, Tibet Özerk Bölgesi'ndeki yargı standartlarının "uluslararası standartlar"a göre yetersiz olduklarını ileri sürdü. Aynı rapor, ÇKP hükûmetiniAmnesty International, Amnesty International: "China - Amnesty International's concerns in Tibet" , Secretary-General's Report: Situation in Tibet, E/CN.4/1992/37 siyasi ve düşünce mahkumlarını tutmak, tutuklulara işkence işlemek gibi kötü muamelelerde bulunmak, bu kötü muamelelerin karşısında harekette bulunmamak ve idam cezası, , zorla kürtaj ve zorla kısırlaştırma gibi ceza yöntemlerini kullanmakla suçladı.

 Rahat Konut Programı 

2006'dan itibaren, geleneksel köylerde ve göçebe çoban olarak yaşayan 280.000 Tibetli, köylere ve şehirlere zorla yerleştirildi. O alanlarda yeni konutlar inşa edildi, henüz var olan konutlar da 2 milyon kişiye hizmet edecek şekilde yeniden yapılandırıldı. Standarttan aşağı konutta yaşayan insanlar, kendi evlerini söküp hükûmet standartlarına göre yeniden yapılandırmaya zorunda kaldılar. Bunun masrafı çoğunlukla sakinlerin kendileri tarafından, sıkça da banka kredisi yoluyla karşılandı. Çinghay'da 300.000 göçebenin yeniden yerleştirilmesiyle ilk kez uygulanan bu nüfus mübadele programı "Rahat Konut" adıyla bilinir ve "" programının bir parçasıdır. Tibet kültürü üzerindeki etkileri sürgünler ve insan hakları grupları tarafından eleştirilmiştir. Yeniden yerleştirilmiş insanların arasında sadece çiftçilik becerilerine sahip olanlar iş bulmakta zorluk çekmektedirler. Gelir yetersizlikleri hükûmet destek programları tarafından kapatılır. 2011'de 20.000 nun bu yeni kasabalara yerleştirileceği duyuruldu.

 Ulaşım 

 Havalimanları 

sağ|küçükresim|Tibet Özerk Bölgesi'nin ana havalimanı olan Lhasa Gonggar Havalimanı

Tibet'teki henüz halka açık olan sivil havalimanları Lhasa Gonggar Havalimanı (deniz seviyesinden 3.570 metre yükseklikte),  (4.334 metre),  (2.949 metre),  (4.274 metre) ve  (3.782 metre)'dır. Tibet genelinin oldukça yüksek rakımından dolayı bunların hepsi  arasındadır. Henüz inşa aşamasında bulunan 'nın ise 4.436 metrelik bir rakımla Dünya'nın en yüksek havalimanı olması öngörülmektedir.

 Demiryolları 
Golmud'dan Lhasa'ya giden Çinghay-Tibet demiryolu 12 Ekim 2005 tarihinde tamamlandı ve 1 Temmuz 2006'da halka açıldı."China rolls out railway" , BBC News. Golmud ile Lhasa'nın arasında beş adet yolcu treni geçmekte ve Çengdu, Çongçing, Guangzhou, Lanzhou, Pekin, Şanghay ve Xining şehirlerine giden ileri aktarmalar mevcuttur. Deniz seviyesinden 5.072 metre yükseklikte bulunan ve bu hatın üzerinde yer alan , tüm Dünya'da herhangi bir demiryolu hattının üzerinde yer alan en yüksek noktadır.

 Ayrıca bakınız 

 Çin Halk Cumhuriyeti'nin Tibet'i ilhakı
 Çin'deki özerk bölgeler

 Dipnot 

 Referans ve kaynaklar 
 Kaynakça 

 Bibliyografya 



Kategori:1965'te kurulan bölgeler ve ülkeler