Darende

Darende (), Malatya ilinin bir ilçesi. 
İlçe merkezi, Malatya kentinin 74 km (46 mil) kuzeybatısında, Sivas'ın 140 km (87 mil) güneyinde ve Kayseri'nin 117 km (110 mil) doğusunda yer alır. Batısında ve kuzeyinde Sivas, doğusunda Hekimhan, güneyinde Akçadağ ve Elbistan, kuzeybatısında Gürün, kuzeyinde Kuluncak ve Kangal ilçeleri bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 1.482 km²'dir. Darende ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.032 metredir.

 Tarihçe 

Darende, geçmişte Taranda/Tiranda/Daranda ayrıca Tiryandafil ve Derindere olmak üzere pek çok isim ile anılmıştır. Bölgenin, Arslantepe ve Cafer Höyük gibi komşu arkeolojik sitlere dayanarak MÖ 7000-5000'den beri yerleşim yeri olduğu varsayılmaktadır.

küçükresim|Neo-Hitit dönemi aslan heykelleri|left

Darende'de bilinen ilk idari birim Hititlerce kurulmuştur. İlçe sınırları içinde Hitit dönemine ait kalıntılardan biri Darende merkezinin batısındaki Arslantaş bölgesinde yer alan bir çift aslan heykelidir. Kronolojik olarak, idare kontrolü Hitit, Mitanni, Asur, Ahameniş, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Selçuklu, Danişmendli, Anadolu Selçuklu, İlhanlı, Eretna, Dulkadiroğulları, Memlûk ve Osmanlı altında kalmıştır.

Bölgeyi çevreleyen doğal kanyonların düzenleşiminden ötürü (örneğin Tohma kanyonu), ilçe bölgesinin komşu birçok yöreden gelen ticaret, göç ve askeri güzergahların bir kesişim noktası olduğu bildirilmiştir; örnek olarak, I. Şuppiluliuma, Hitit hakimiyetini Akdeniz ve Mezopotamya'da Yeni Krallık'a karşı genişletirken ilçe bölgesini güneye ulaşmak için kullanmıştır ve I. Basil, Müslümanlara karşı seferlerini ilçe bölgesi üzerinde yürütmüştür.

1921 yılında Yozgat Milletvekili Süleyman Sırrı İÇÖZ, Darende'nin il olması için TBMM'ye teklifte bulunmuş, meclis genel kurulu büyük bir tepki göstererek öneriyi reddetmiştir.

 Coğrafya 
küçükresim|sol|upright=1.14|Darende çarşı merkezinden görünüm
İlçe topraklarını Güneydoğu Toroslar'ın kuzeye doğru yönelmiş dağ sıraları ve bunların arasında bulunan çöküntü alanı engebelendirmektedir. Bu alanın güneyinde Nurhak Dağları'nın uzantıları bulunmaktadır. Ayrıca kuzeydoğuya doğru uzanan ve Tohma Suyu Vadisi ile kesilen bu dağlık alanda ayrı ayrı dağlar bulunmaktadır. Günpınar Şelalesi ilçe sınırlarındaki Tohma Çayı üzerinde bulunur. Güneydoğu Toroslar'ın bir kolu olan Hezanlı Dağı ilçenin batısını engebelendirir.

Darende'nin doğu sınırı boyunca uzanan Akçababa Dağları ise Nurhak Dağları'nın kuzeydoğu uzantılarıdır. Ancak bunlar çok yüksek dağlar değildir. Akçababa Çalı Tepe ve kuzeydeki Leylek Dağı bu bölümdeki en yüksek dağlardır. İlçede aşınma sonucu ortaya çıkmış platolar oldukça geniş bir yer tutmaktadır.

İlçe topraklarını Tohma Suyu ile onun kollarından Balıklıtohma Çayı sulamaktadır. Bu iki akarsuyun birleştiği yerde ilçenin en önemli ovası olan Mığdı Düzü Ovası bulunur. Yaklaşık 5000 hektarlık bir alana yayılan Mığdı Düzü'nün orta kesimleri düz olup, kenarlara doğru yükselir ve engebeli bir görünüm alır. Akarsuların taşıdığı alüvyon lardan ötürü bu ova tarım yönünden oldukça verimlidir. İlçede sulanabilir arazi olarak Tohma Çayı boyundaki araziler sayılabilir. Yeniköy, Balaban, Ağılyazı ve Başdirek ovaları ilçenin tarım yapılabilen diğer ovalarıdır.

 İklim 
İlçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçer.

 Nüfus 

 Ekonomi 
İlçenin ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler; arpa, buğday, şeker pancarı, nohut ve patatestir. Sulak kesimlerde de sebzecilik yapılmaktadır. İlçede meyve bahçeleri de yaygın olup; dut, kayısı ve üzüm yetiştirilen meyvelerin başında gelmektedir. Hayvancılıkta sığır, koyun ve kıl keçisi besiciliği yapılmaktadır.

İlçenin en büyük gelir kaynağı kayısı olup, 1,5 milyon civarında kayısı ağacı vardır. Malatya'nın toplam kayısı üretiminin 4'te birini karşılayan Darende, Türkiye dışındaki ülkelere de kayısı ihracatı yapmaktadır.

İlçe topraklarında krom ve demir yatakları vardır.

Kültür

Halk müziği

Türk halk müziği üzerine bir metaveri analizi, Darende'ye ait on iki türkü rapor etmiştir:

+ Darende türküleri Türkü  Makam  Derleyen Arpa derdim süt iken  Hüseyni Muzaffer Sarısözen Çık daldan erik devşir  Uşşâk Nazmi Özalp Değirmenin postu dar  Hüseyni  Muzaffer Sarısözen Değirmen üstü çiçek  Muhayyer Ahmet Yamacı/Turhan Karabulut Dereden duman galktı  Hüseyni  Yücel Paşmakçı Elinde de şişe  Hüseyni  Muzaffer Sarısözen Eğer yârin sana yaran olursa  Muhayyer  Yücel Paşmakçı Kırmızı gül goncasını  Nikriz Turhan Karabulut Sabahınan sabahınan  Hüseyni  Muzaffer Sarısözen Su içtim yudum yudum  Hüseyni  Nazmi Özalp Su gelir lüle lüle  Muhayyer  Muzaffer Sarısözen Sarı çiçek sarardıyı dağları  Hüseyni  Nazmi Özalp

Hazeyince Dili

Darende'nin esnaf ve zanaatkârları arasında, Hazeyince/Hazeynce olarak adlandırılan bir mini kripto dil ortaya çıkmış ve günümüze kadar kullanılmaya devam edilmiştir.

Bu mini dilin kelime dağarcığı, Arapça, Farsça ve Rusça gibi dillerden devşirilmiş ve Türkçe gramerin içine gömülmüştür. Bu sayede, iletişim esnasında esnaf ve zanaatkârların dışında bırakılmak istenen kimseler iletişim dışı bırakılabilmektedir.

Festivaller

Darende'de geleneksel olan yaz festivallerinden biri Zengibar Karakucak Güreş ve Kültür Festivali festivalidir. (Karakucak stili bir Oğuz-Türki güreş stilidir.)

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Yerelnet profili
 Darende Kaymakamlığı resmî sitesi 
 Darende Belediyesi resmî sitesi 


Kategori:Malatya ilinin ilçeleri