Glasnost

Glasnost (, açıklık ve şeffaflık kavramlarını ifade eder. Genel olarak devlet kurumlarının faaliyetlerinde azami açıklık, bilgiye erişim özgürlüğü ve toplumsal sorunların gizlenmemesi gerektiği ilkesiyle ilişkilendirilir. Rusçada glasnost sözcüğü yüzyıllardır “açıklık” ve “aleni olma” anlamında kullanılmaktadır. 1980'lerin ortalarında ise Mihail Gorbaçov tarafından perestroyka programı çerçevesinde siyasal bir slogan hâline getirilmiş, Sovyetler Birliği'nde devlet yönetiminde şeffaflığın artırılmasını simgeleyen bir kavram olarak yaygınlaştırılmış ve bu bağlamda İngilizceye de girmiştir.

 Tarihsel kullanımı   
19. yüzyıl sonlarında Rus İmparatorluğu’nda glasnost terimi doğrudan “açıklık” ve “aleni olma” anlamlarında, özellikle siyaset ve yargı sistemi bağlamında kullanıldı. Bu dönemde getirilen bazı reformlar, duruşmaların basın ve halka açık yapılmasına olanak tanımıştı. Ancak II. Aleksandr sonrasında bu açıklık ilkesi giderek kısıtlanmaya başladı.

İnsan hakları savunucusu Lüdmila Alekseyeva, glasnost kelimesinin Rus dilinde uzun süredir var olan sıradan bir terim olduğunu vurgular: “Sözlüklerde ve hukuk metinlerinde her zaman yer alıyordu. Açık biçimde yürütülen herhangi bir adalet ya da yönetim sürecini ifade eden sıradan, çalışkan bir kelimeydi.”

1960'ların ortalarından itibaren ise glasnost, Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği'nin iç politikasında değişim gerekliliğini vurgulayan tartışmalarda yeniden güncel bir önem kazanmıştır.

Sovyetler Birliği'nde 

küçükresim|sol|KGB binası önünde, Stalin’in kurbanlarını anma amacıyla yapılan miting. Siyasi Mahkûmlar Günü, 30 Ekim 1989, Lubyanka Meydanı

 Muhalifler 
5 Aralık 1965'te Moskova'da Glasnost mitingi gerçekleşti ve Sovyet sivil haklar hareketinin ortaya çıkışında kilit bir olay olarak kabul edildi.Peter Reddaway, Uncensored Russia, 1972, "The Case of Sinyavsky and Daniel", ss. 61–71 Aleksandr Yesenin-Volpin önderliğinde Pușkin Meydanı'nda toplanan protestocular, Yuli Daniel ve Andrey Sinyavskiy'in kapalı yapılan davasına erişim talep etti. Göstericiler özellikle kamuoyunun, bağımsız gözlemcilerin ve yabancı gazetecilerin mahkemelere alınmasını, yani “glasnost”u, istiyordu. RSFSC Ceza Muhakemesi Usul Kanunu’nun 111. maddesi uyarınca, belirli istisnalar dışında duruşmaların açık yapılması gerektiği belirtilmişti.

Bu tür kapalı duruşmalara karşı protestolar Stalin sonrası dönemde de sürdü. Örneğin Andrey Saharov, 1976’da Güncel Olaylar Kroniği dergisinin editörü ve önde gelen insan hakları savunucusu Sergey Kovalyov’un davasına erişim talebiyle Vilnius’ta mahkeme binası önünde düzenlenen protestoya katıldığı için Nobel Barış Ödülü’nü almak üzere Oslo’ya gitmedi.

 Gorbaçov dönemi 
10 Aralık 1984’te, Sovyetler Birliği’nin bir sonraki Genel Sekreteri olmaya hazırlanan Mihail Gorbaçov, glasnostun gerekliliğini perestroyka gibi diğer reformlarla birlikte dile getirdi. Ertesi yıl Genel Sekreter olunca glasnost kampanyasını resmen başlattı. Aleksandr Yakovlev, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Propaganda Bölümü Başkanı olarak, Gorbaçov’un reform programının başlıca fikir babası kabul edilmektedir.

Glasnost, Sovyet kurumlarının ve devlet faaliyetlerinin daha açık ve şeffaf hâle gelmesi anlamına geliyordu. Bu politika, Sovyet vatandaşlarının sistemin sorunlarını ve olası çözümlerini kamusal alanda tartışmasına izin verilmesi yönündeki kararlılığı yansıtıyordu. Gorbaçov, liderlerin eleştirilmesine, kitle iletişim araçlarının daha özgür çalışmasına ve toplumun denetimine teşvikte bulundu.

Bununla birlikte bazı eleştirmenler, özellikle hukuk reformcuları ve muhalifler, glasnost sloganlarını temel özgürlüklerin sınırlı ve muğlak ikameleri olarak değerlendirdi. Glasnost Savunma Vakfı başkanı Aleksey Simonov, kavramı “İfade özgürlüğüne doğru sürünen bir kaplumbağa” olarak tanımladı.

1985–1991 yılları arasındaki reform döneminde glasnost, sıklıkla perestroyka (yeniden yapılanma) ve demokratizatsiya (demokratikleşme) kavramlarıyla birlikte anıldı. Gorbaçov, özellikle Merkez Komite ve devlet yönetimindeki yolsuzluğu azaltma ve bürokratik gücün kötüye kullanılmasını sınırlama girişimlerini glasnost ilkesiyle gerekçelendirdi. Bu dönem, sansürün azalması ve bilgi edinme özgürlüğünün artmasıyla tanımlanan altı yıllık (1985–1991) bir süreç olarak kabul edilmektedir.

Glasnost dönemi, Sovyet vatandaşları ile Batı dünyası arasındaki temasların artmasına sahne oldu. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerde, seyahat kısıtlamaları gevşetildi ve bu da uluslararası etkileşimi kolaylaştırdı.

Glasnost döneminde Stalin dönemi tarihi yeniden incelendi; kütüphanelerde sansürlü eserler halka açıldı; vatandaşlar için ifade özgürlüğü genişledi ve medyada daha fazla açıklık sağlandı. 1980'lerin sonlarına doğru Sovyet halkı Stalin döneminin baskıları ve daha önce bastırılmış olaylar hakkında geniş ölçüde bilgi edinmeye başladı.

 Sovyetler Birliği dışında 
Gorbaçov'un glasnost politikası, özellikle Doğu Bloku dışında kalan komünist devletlerde farklı tepkiler aldı.

 Destek 
Glasnost, Doğu Avrupa'da yankı buldu ve özellikle Polonya ile Çekoslovakya'da demokratik reformlara zemin hazırladı.  
Benzer reformlar şu komünist ülkelerde de uygulandı:  
 Bulgaristan  
 Çekoslovakya  
 Doğu Almanya  
 Macaristan  
 Moğolistan  
 Polonya  
 Vietnam (bkz. Đổi Mới)

Ayrıca sosyalist Yugoslavya'da da benzer reform girişimleri görüldü; bunların ilki ve en önemlileri Slovenya'da başladı.

 Muhalefet 
Glasnost veya benzeri reformlar aşağıdaki komünist ülkelerde uygulanmadı:  
 Çin (kendi Sovyet esinli olmayan ekonomik reformlarını yürüttü)  
 Küba  
 Laos  
 Kuzey Kore  
 Romanya (lider Nikolay Çavuşesku tarafından reddedildi)

 Ayrıca bakınız 
 Perestroyka 
 Uskoreniye (Gorbaçov’un “Hızlandırma” politikası)
 Kai fang
 Çoğulcu cehalet

 Kaynakça 

 Dış Bağlantılar 



 Reddaway, Peter (1972) Uncensored Russia: The Human Rights Movement, London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-224-00632-3. (American Heritage Press. ISBN 978-0-070-51354-9).

Kategori:Soğuk Savaş
Kategori:Avrupa tarihi
Kategori:Sovyetler Birliği'nin dağılması
Kategori:Perestroyka
Kategori:Mihail Gorbaçov
Kategori:1980'lerde Sovyetler Birliği
Kategori:1980'lerde Rusya
Kategori:Rusçadan Türkçeye geçen sözcükler
Kategori:Sovyetler Birliği