Sedad Hakkı Eldem

Sedad Hakkı Eldem (31 Ağustos 1908, İstanbul - 7 Eylül 1988, İstanbul), Türk mimar, akademisyen ve yazar. 20. yüzyılın önde gelen Türk mimarlarındandır. Osmanlı dönemi evleri ve 18. ve 19. yüzyıl saray ve köşkleri üzerinde yaptığı çalışmalar ve klasik Osmanlı mimarisi üzerine araştırmalar yaparak, mimari tasarımda geleneksel motiflerin yeniden kullanılmasına öncülük etmiştir.

 Hayatı 
Sedad Hakkı Eldem, Osmanlı üst sınıfına mensup bir ailenin çocuğu olarak 1908 yılında İstanbul'da doğdu. Babası diplomat İsmail Hakkı Bey, annesi Azize Galip Hanım'dır. Anne tarafından büyük dedesi, II. Abdülhamid devrinde Osmanlı sadrazamlığı yapmış Rum asıllı Osmanlı devlet adamı İbrahim Edhem Paşa'dır. İbrahim Edhem Paşa'nın oğularından biri olan dedesi İsmail Galip Bey Türkiye'de nümismatiğin kurucusu olarak bilinir; büyük dayılarından Osman Hamdi Bey Türk müzeciliğinin kurucusu olarak, Halil Ethem Bey ise jeoloji ilmine katkıları ile tanınan kişilerdir.

Diplomat olan babasının görev yerleri nedeniyle Sedad Hakkı Bey'in çocukluğu Cenevre, Münih ve Zürih gibi Avrupa şehirlerinde geçti. İlköğretimi Fransızca, liseyi ise Almanca okuyan Sedad Hakkı Eldem bu iki dile de oldukça hakim oldu. Münih'te lise öğrenimi gördüğü yıllarda devrin Avrupa mimarisi ve tanınmış mimarlarından etkilendi.

1924 yılında İstanbul'a döndü. Mimar Vedat Bey'in tavsiyesiyle, Sanâyi-i Nefîse Mektebinde mimarlık okudu ve bu kurumda Guilio Mongeri'nin öğrencisi oldu. Öğrencilik döneminde mimari desen çizim ile ilgilendi; Topkapı Sarayı'nın ayrıntılı krokileri ve Yeni Cami'nin cephe deseni üzerinde çalıştı.

Öğrenciliği sırasında Mongeri'nin bürosunda yardımcı eleman olarak çalıştı. 1926-1927 yıllarında Ankara'da bulundu ve Mongeri'nin gerçekleştirdiği Ziraat Bankası Genel Müdürlük Binası inşaatında görev aldı. Bu dönemde Ankara Kalesi içindeki eski evleri fotoğrafladı, inceleyip desenlerini çizdi. İstanbul'da şehrin yangından kurtulmuş semtlerindeki eski ev ve konakların da rölövelerini çizdi.

Sanâyi-i Nefîse Mektebindeki mimarlık eğitimini 1928'de tamamladı. Diploma projesi birincisi olduğu için staj yapmak üzere üç yıllık bir süre için Avrupa'ya gönderildi; Berlin ve Paris’teki mimarlık atölyelerinde staj görme imkanı buldu. 1930'da Sanâyi-i Nefîse Mektebinden gelen davet üzerine Türkiye'ye döndü.

1931'de Budapeşte Fuarı'nda Türk Pavyonu'nun inşa edilmesiyle mimarlık pratiği başladı.1932'de İstanbul'da kendi bürosunu açtı. Aynı yıl Akademi'ye atanmasıyla da akademik hayatı başladı. 1978'de emekli oluncaya kadar yapı, millî mimari, mimari proje, rölöve ve restorasyon dersleri verdi. Emekli olduktan sonra proje atölyelerindeki çalışmalarını sürdürdü.

Tarihi yapıların korunmasıyla ilgili olarak 1941-1945 arasında Eski Eserleri Muhafaza Encümeninde, daha sonradan 1962-1978 arasında Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunda görev aldı.

II. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan ve ilk genel kurul toplantısını 1948'de Lozan'da yapan Uluslararası Mimarlar Birliği'nde (UIA) Türkiye'yi temsil etti. 1986'da Uluslararası Ağa Han Mimarlık Ödülü kazandı. 7 Eylül 1988'de İstanbul'da öldü ve cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi.

 Eserlerinden seçmeler 
küçükresim|sağ|Sedad Hakkı Eldem ve Emin Onat tarafından tasarlanan İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Binası, Beyazıt, Fatih
küçükresim|Eldem tarafından yapılan Derinkök Yalısına ait eskiz çizim, 1982
 1932: Taksim Gezi Parkı bitişiğindeki Ceylan Apartmanı.
 1932-1934: Tesisat-ı Elektrikiye Türk Anonim Şirketi (SATIE) binası
 1934: Maçka'daki Firdevs Hanım Evi
 1934: İnhisarlar Umum Müdürlük Binası, Ankara.
 1934-1937: Yalova Termal Oteli 
 1937-1938: Ankara Gümrük ve Tekel Müdürlüğü
 1942-1947: İstanbul Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakülteleri (Emin Onat ile birlikte), İstanbul.
 1943-1945: Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi (Paul Bonatz ile birlikte), Ankara
 1948: Maçka'da Taşlık Kahvesi, İstanbul.
 1948: Emin Onat'la İstanbul Adalet Sarayı binası
 1951-1955: Harbiye'deki Hilton Oteli, İstanbul. 
 1952: Safyurtlu Konutu II
 1955-1959: Florya Tesisleri, İstanbul
 1960-1968: Cinnah Caddesi'ndeki Hindistan Büyükelçilik Konutu (Orhan Çakmakçıoğlu ile), Ankara 
 1962-1964: Zeyrek'teki SSK Zeyrek Tesisleri, İstanbul
 1963-1974: Pakistan Büyükelçiliği binası, Ankara.
 1966-1968: Fındıklı'daki Akbank Genel Müdürlük binası, İstanbul.
 1966-1975: Taksim'deki Atatürk Kitaplığı, İstanbul.
 Vaniköy'deki Suna Kıraç yalısı, İstanbul
 1971: Fındıklı'daki Aksigorta Genel Merkezi
 1972-1974: Hamdi Şensoy'la birlikte Taksim Atatürk Kitaplığı 
 1975-1980: Tarabya'da Rahmi Koç evi, İstanbul
 1979-1980:Ayazağa'da Alarko Ofis Blokları, İstanbul 
 1980-1988: Maslak'taki Alarko Holding büro binaları

 Kitapları 
 Türk Evi Plan Tipleri (1954)
 Köşkler ve Kasırlar I-II (1968-1974)
 Türk Bahçeleri (1976)
 Sadabad (1977)
 İstanbul Anıları (1979)
 Boğaziçi Anıları (1979)
 Türk Evi-Osmanlı Dönemi I-II (1984-1987)

 Konuyla ilgili yayınlar 


 Duyan, Efe, (2021), Tame Modernism: The Manifestos of Sedad Hakkı Eldem and Orhan Veli Kanik , Tasarım+Kuram, 17(34), 1-13, DOI: 10.14744/tasarimkuram.2021.53244
 Duyan, Efe, (2020), İmkansız Sentez: SEDAT HAKKI ELDEM'İN ARKİTEKT YAZILARI,  Çağdaş Mimarlık Araştırmaları: Kent, Tarih, Kuram, DAKAM Yayınları. ISBN 978-625-7034-12-8.

Kaynakça

 Dış bağlantılar 

 Sedad Hakkı Eldem (Biyografi), Arkitera.com

Kategori:1908 doğumlular
Kategori:1988'de ölenler
Kategori:Rum asıllı Türkler
Kategori:Osmanlı Rumları
Kategori:20. yüzyıl Türk mimarları
Kategori:Sedat Simavi Ödülü sahipleri
Kategori:Sinan Ödülü
Kategori:Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilenler
Kategori:Türk mimarlık yazarları
Kategori:Türk anı yazarları
Kategori:Türk mimarlık akademisyenleri
Kategori:İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisinde öğrenim görenler