Japon balığı

Japon balığı, (Carassius auratus), Sazangiller familyasına ait Sazansılar takımındaki tatlı su balıklarıdır. Genellikle kapalı alan akvaryumlarında evcil hayvan olarak beslenir ve en popüler akvaryum balıklarından biridir. Doğaya salınan japon balıkları, Kuzey Amerika'nın bazı bölgelerinde istilacı ve zararlı tür haline gelmiştir.

Japon balıklarının ilk renkli türleri yaklaşık 1000 yıl önce Çin'de yetiştirilmiştir. 1000 yıl önce gri ve gümüşi renkleri baskın olan bu balıklar doğal bir mutasyonla sarımsı ve turuncu, altını anımsatan renkler üretmeye başladılar. Japon balığı, İngilizcede Goldfish olarak isimlendirilip altın kök adını taşır.

 Tarihi 
Sazan türü balıklar binlerce yıl boyunca Doğu Asya'da gıda kaynağı olarak yetiştirilmiştir. Genellikle gri ve gümüşi renkte olan bu balıkların, doğal olarak kırmızı, turuncu ve sarı renk mutasyonu üretme eğilimi vardır. Bunun ilk örnekleri MS 200-400 arasında Çin'deki antik Jin Hanedanlığında kayıt altına alınmıştır.

Gri ve gümüşi renkleriyle yaygın olan bu balıklar doğal bir mutasyonla sarımsı ve turuncu renkler oluşturdu. İnsanlar, gümüş çeşidi yerine renkli çeşidini seçici olarak göletlerde yetiştirmeye başladılar. MS 600-900 yılları arasında Tang Hanedanlığında Japon balıklarını akvaryum ve süs havuzlarında yetiştirmek popülerleşti. Özel günlerde akvaryumlarda sergilendi.

MS 960-1279 arasında Song Hanedanlığı tarafından bu renkli balıkların üretilmesi için sıkı teşvikler yapıldı. 1162 yılında, Song Hanedanlığı'nın imparatoriçesi, kırmızı ve altın çeşidini toplamak için bir göletin inşasını emretti. Bu zamana kadar, saray dışındaki insanlara altın (sarı) renkteki altın balığı bulundurmak yasaktı, çünkü sarı, imparatorluk rengini simgeliyordu.

MS 1368–1644 arasında Ming Hanedanlığı döneminde, Japon balıkları kapalı mekanlarda da yetiştirilmeye başlandı, bu da açık havada göletlerde hayatta kalamayacak mutasyonların üremesine olanak sağladı. Kuyruklu Japon balığının ilk örnekleri Ming Hanedanlığı'nda kayıt alına alındı. 1603 yılında Japon balıkları Çin coğrafyasından Japonya'ya ithal edildi. 1611 yılında ise Portekiz'e ve oradan Avrupa'nın diğer bölgelerine pazarlandı.

1620'lerde Japon balığı, metalik pullarından dolayı Güney Avrupa'da büyük saygı görüp iyi şans ve serveti simgeliyordu. Evli erkeklerin, eşlerine birinci yıldönümlerinde, refah yılların sembolü olarak bir Japon balığı hediye etmeleri bir gelenek haline geldi. Japon balıkları daha ulaşılabilir hale geldikçe ve statülerini kaybettikçe bu gelenek hızla öldü. Japon balığı ilk kez 1850 civarında Kuzey Amerika'ya pazarlandı ve hızla Amerika Birleşik Devletleri'nde popüler oldu.

 Biyolojisi 

 Taksonomi (sınıflandırma) 
Japon balıklarının taksonomisi hakkında önemli tartışmalar yaşanmaktadır. Daha önce Japon balığının havuz sazanının (Carassius carassius) veya Prusya sazanının (Carassius gibelio) bir alt türü olduğuna inanılıyordu. Ancak modern genetik dizileme modern Japon balıklarının Güney Çin'e özgü Carassius auratus'un evcilleştirilmiş çeşitleri olduğunu öne sürdü. Carassius auratus diğer Carassius türlerinden çeşitli özellikleriyle ayrılmaktadır. C. auratus'un daha sivri bir burnu varken C. carassius'un burnu daha yuvarlaktır. C. gibelio genellikle grimsi/yeşilimsi bir renge sahiptir, havuz sazanı ise her zaman altın bronz renktedir.

Japon balığı diğer bazı Carassius sazan türleri ile melezleşebilir. Koi ve sazan balığı da Japon balıklarıyla çiftleşerek steril melezler oluşturabilir.

 Boyut 
Yabani Japon balığı tipik olarak 12 cm ile 22 cm arasında büyür ancak 41 cm boyuta da ulaşabilir. Japon balıkları, küçük kapalı akvaryumlarda tutulduğunda yaklaşık 2,5 cm ila 5,1 cm uzunluğunda kalma eğilimindedir. Japon balığı, daha büyük akvaryumlara taşınırsa daha da büyüyebilir, ancak genellikle 15 cm'den daha uzun büyümezler.

 Görme 
Sazan balıklarında dört tür koni hücresi bulunur ve bu hücreler kırmızı, yeşil, mavi ve ultraviyole renklere duyarlıdır. Dört farklı temel rengi ayırt etme yetenekleri, onları tetrakromatlar olarak sınıflandırır.

 Duyma 
Japon balıklarının ses parçacığının hareketinin tespit edilmesine izin veren iki otolitleri ve yüzme kesesini otolitlere bağlayan, ses basıncının tespitini kolaylaştıran Weber kemikçikleri vardır.Fay, R. R., & Popper, A. N. (1974).

 Üreme 
küçükresim|upright=0.82|Japon balığı yumurtaları.
küçükresim|upright=0.82|Yumurtadan yeni çıkan Japon balığı yavruları
Japon balıkları yeterli su ve uygun beslenme ile cinsel olgunluğa ulaşabilirler. Çoğu Japon balığı genellikle gölet ortamlarında ürer. Üreme önemli bir sıcaklık değişikliği sonrasında, genellikle ilkbaharda gerçekleşir. Erkek Japon balıkları dişileri yumurtalarını bırakmaya teşvik etmek için onları itekleyerek ve dürterek takip ederler.

Japon balıkları, tüm sazan balıkları gibi, yumurta bırakan balıklardır. Yumurtaları yapışkandır ve genellikle yoğun bitkiler arasına, tipik olarak Cabomba veya Elodea gibi yoğun bitkilere yapışır. Yumurtalar, genellikle 48 ila 72 saat içinde çatlar.

Bir hafta veya daha az bir süre içinde yavru, nihai şeklini almaya başlar, ancak olgun Japon balığı rengini geliştirmeleri bir yılı bulabilir; o zamana kadar vahşi ataları gibi gümüşümsü gri bir renge sahiptirler. Yaşamlarının ilk haftalarında yavrular hızla büyür. Bu durum, çevrelerindeki yetişkin Japon balıkları tarafından yenme riskinin yüksek olduğu bir adaptasyonun bir sonucudur.

Çaprazlama ile üretilen bazı Japon balıkları doğal üreyemez hale gelmişlerdir. "Elle çekme/sıyırma" adı verilen yapay üreme yöntemi, üremeye yardımcı olabilir, ancak doğru yapılmazsa balıklara zarar verebilir.

 Solunum 
Japon balığı, kısa süreliğine tamamen oksijensiz koşullarda hayatta kalabilir. Hayatta kalma süresi yüksek sıcaklıklarda daha kısadır, bu da bunun soğuk hava adaptasyonu olduğunu düşündürmektedir. Araştırmacılar bunun özellikle kışın donmuş su kütlelerinde hayatta kalmaya yönelik bir adaptasyon olduğunu ileri sürmektedir. Enerjiyi, karaciğer glikojeninden elde ederler.

 Tuzluluk 
Japon balığı tatlı su balığı olmasına rağmen tuzluluğu 17 olan acı sularda da bulunmuştur.

 Davranış 
Japon balıkları sürü davranışları sergileyen, aynı zamanda aynı türde beslenme davranışları gösteren sosyal balıklardır. Japon balıkları hem grup hem de birey olarak yerli sazanın davranışlarından kaynaklanan öğrenilmiş davranışlara sahiptir. Çeşitli beslenme, üreme ve avdan kaçınma davranışlarına sahip genelci bir türdür. Bu davranışlar, hem yabanıl hem de akvaryum ortamında yaşam olarak başarılı olmalarına katkıda bulunur. Japon balıkları hem kendi hem de farklı türdeki balıklara karşı "dost canlısı" olarak nitelendirilebilirler. Çok nadiren bir Japon balığı başka bir Japon balığına zarar verir. Üreme sırasında erkekler dişilere zarar vermez. Japon balıklarının birbirlerine gerçek tehdit oluşturduğu tek durum, besin için rekabet etmeleridir. Japon balıklarındaki farklı vücut tipolojisi yüzme hızlarını etkilemektedir. Bu da aynı ortamdaki farklı vücut biçimine sahip balıkların beslenmesini etkiler. Yetersiz beslenen balıklar ya bodur kalır ya da yetersiz beslenmeden ölür.

 Bilişsel yetenekler 
Japon balıklarının en az üç ay süren bir hafıza süreçleri vardır ve farklı şekiller, renkler ve sesler arasında ayrım yapabilirler. Pozitif güçlendirme kullanılarak, Japon balıkları farklı renklerdeki ışık sinyallerini tanımak ve tepki göstermek ya da numaralar yapmak için eğitilebilir. Balıklar, özellikle besleme ile ilgili olarak belli renklere en açık şekilde tepki verirler. Balıklar, her gün aynı saatlerde gerçekleşirse, beslemeleri beklemeyi öğrenirler. Beslenmenin her gün yaklaşık aynı saatte gerçekleşmesi koşuluyla, beslenmeyi önceden tahmin etmeyi öğrenebilirler.Research by the School of Psychology at the University of Plymouth in 1994.Demonstrated in a 1994 public experiment at the Palais de la Découverte science museum.

 Çeşitleri 
Diğer birçok hayvan örneğinde olduğu gibi, Japon Balığı'nın yüzyıllar boyunca seçici olarak yetiştirilmesi, orijinal renginden çok uzak olan çeşitli renk varyasyonları üretmesini sağlamıştır. Ayrıca farklı vücut şekilleri, yüzgeç ve göz konfigürasyonları da vardır. Japon balıklarının bazı aşırı versiyonları yalnızca akvaryumlarda yaşar; yabani doğa ortamda daha az dayanıklıdırlar. Türkiye'de Japon balığı adıyla popüler olsa da Çin'e özgü bir balık türüdür.

Şu anda Çin'de tanınan yaklaşık 300 tür bulunmaktadır. Günümüzde Japon balığı türlerinin büyük çoğunluğu Çin kökenlidir. Ana çeşitlerden bazıları şunlardır:

Not: Tür tablosu maddenin İngilizce Vikipedisinden alıntıdır. Tür isimlerinin İngilizceden Türkçeye birebir çevirisinde zorlama terimler çıktığından dolayı, bazı türlerin Türkçe isimlendirilmesi yapılmayıp parantez içinde İngilizce adlı haliyle bırakılmıştır. Türlerin Türkçe karşılığı için güvenilir Türkçe kaynaklara ihtiyaç vardır.
(Common Goldfish)Siyah Teleskop
(Black Telescope)Balon Göz
(Bubble Eye) Sık rastlanan Japon balığı türü olup; kırmızı, turuncu, "altınımsı", beyaz, siyah ve sarı renklerde birçok çeşide sahiptir. 120x120px Siyah Teleskop, karakteristik bir çift çıkıntılı göze sahip, siyah renkli bir akvaryum balığı çeşididir. Aynı zamanda Japonya'da popeye, moor, kuro-demekin ve Çin'de dragon-eye olarak da anılır. 120px Balon Göz'ün sırt yüzgeci yoktur ve sıvı dolu iki büyük kesenin olduğu yukarı bakan gözleri vardır. 120px(Celestial Eye)Kuyruklu Yıldız
(Comet)(Fantail) Celestial Eye Japon balığının çift kuyruğu ve türünü belirleyen yukarı dönük teleskop gözbebekleri vardır. 120px Kuyruklu Yıldız Japon balığı, Amerika Birleşik Devletleri'nde tek kuyruklu bir çeşittir. Biraz daha küçük ve daha ince olması dışında yaygın Japon balıklarına Common Goldfish türüne benzer ve esas olarak uzun, derin çatallı kuyruğuyla ayırt edilir. 120px Fantail Japon balığı, Ryukin türünün batı formudur ve yumurta şeklinde bir gövdeye, yüksek bir sırt yüzgecine, uzun bir dörtlü kuyruk yüzgecine sahiptir ve omuz tümseği yoktur. 120pxAslanbaş
(Lionhead)(Oranda)İncitanesi
(Pearlscale) Aslanbaş, kafasında bir örtü olan bir Japon balığıdır. Bu balık, Ranchu türünün öncülü olarak kabul edilir. 120px Oranda, tüm başı ve bazıları için yüzün tamamını saran belirgin bir ahududu benzeri kafa örtüsü ile karakterizedir. 120px Pearlscale veya Japonca adıyla chinshurin, yuvarlak gövdeli ve fantail ile veiltail'e benzer yüzgeçlere sahip bir Japon balığıdır. Pulları, incilere benzeyen beyaz kubbeler halinde dışa çıkar. 120px(Pompom)(Ryukin)(Shubunkin) Pompom veya hanafusa olarak da bilinen bu Japon balığı, başın her iki tarafında, burun delikleri arasında bulunan, nazal buketler adı verilen gevşek etli uzantı demetlerine sahiptir. 120px Ryukin, belirgin bir omuz hörgücüne sahip kısa ve derin bir vücuda sahip olan bir Japon balığı türüdür. 120px Japon shubunkin tek bir kuyruğa ve pullara sahip desenli Japon balığı türüdür.  120pxTeleskop
(Telescope)(Ranchu)(Panda Telescope) Teleskop, dışa doğru çıkan gözleriyle karakterizedir. Aynı zamanda globe eye veya dragon eye Japon balığı olarak da bilinir. 120px Japon Ranchu'nun başında belirgin bir et kitlesi bulunur. Japonlar ona "Japon balıklarının kralı" olarak atıfta bulunurlar. 120px Panda Teleskop, teleskop Japon balığı türünün başka bir renk varyantıdır. 120px(Veiltail)Kelebek Kuyruk
(Butterfly tail)(Meteor goldfish) Veyltail, ekstra uzun ve akıcı çift kuyruğu ile bilinip, gelin duvağı gibi bir görünüme sahiptir. 120px Kelebek Kuyruk, Moor veya Kelebek Teleskop, teleskop gözlü soyundan gelen bir Japon balığıdır. Yüzgeçlerin açılması, su altında kelebeklere benzemektedir. 120px Meteor Japon balığı, uzman Japon balığı yetiştiricileri tarafından geliştirilen garip bir görünümlü bir çeşittir. Kuyruk yüzgeci olmadığı için adını bu şekilde almıştır.Fancy Goldfish Varieties, Bristol Aquarists' Society, Bristol-Aquarists.org , retrieved on: June 20, 2007Andrews, Dr. Chris. "An Interpet Guide to Fancy Goldfish", Interpet Publishing, 2002 - bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MeteorGoldfish.jpg|120x120pik(Lionchu)(Egg-fish goldfish)(Shukin) Lionchu veya lionhead-ranchu, lionhead ve ranchu türlerinin çiftleştirilmesi sonucu elde edilen melez bir Japon balığıdır. 120px Egg-fish goldfish, sırt yüzgeci olmayan belirgin yumurta formuyla bilinen Japon balığıdır.Andrews, Chris, Dr. An Interpet Guide to Fancy Goldfish, Interpet Publishing, 2002. -  120px Shukin, 19. yüzyılın sonlarında Japonya'da Ranchu ve Oranda türlerinin çiftleştirilmesiyle geliştirilen Ranchu benzeri bir Japon balığıdır.(Curled-gill goldfish)(Tamasaba)(Tosakin) Curled-gill veya Reversed-gill Japon balığı, uzmanlar tarafından geliştirilen nadir bir Japon balığı çeşididir. İsmini, solungaç kapaklarının dışa dönük görünümünden alır.Johnson, Dr. Erik L., D.V.M. and Richard E. Hess. Fancy Goldfish: A Complete Guide to Care and Collecting, Shambhala Publications, Inc., 2001 -  120x150px Tamasaba veya Sabao, Japonya'ya özgü nadir bir Japon balığı çeşididir. Vücut şekli Ryukin'e benzer ve kuyruğu çok uzun, akıcı ve tek bir kuyruk olup, bu nedenle diğer adıyla Comet kuyruklu Ryukin olarak bilinir. 120x150px Tosakin, geniş bir kuyruk yüzgeci ile çok belirgin bir Japon balığı türüdür. Bu kuyruk yüzgeci balığın arkasında yatay bir şekilde (bir vantilatör gibi) yayılır ve ardından alt uçları kaudal yüzgecinin arkasına katlanır.  120x150px

 Kaynakça 

Kategori:Akvaryum balıkları
Kategori:Carassius
Kategori:İstilacı balık türleri
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:1758'de tanımlanan balıklar