1954 Türkiye genel seçimleri

1954 Türkiye genel seçimleri, 2 Mayıs 1954 tarihinde TBMM'de görev yapacak 10. dönem milletvekilleri için yapılan seçimlerdir.  11954 Gen.Seçimleri 13 Mart 2012 'da erişilmiştir.

1954 genel seçimleri, Türkiye'de çok partili demokratik yaşamın yeni filizlendiği bir evrede, Demokrat Parti'nin (DP) ilk iktidar deneyiminin ve buna karşın da tek parti geleneğinin temsilcisi olan Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) ilk muhalefet döneminin ardından gerçekleşen bir genel seçim olma özelliğine sahiptir.

Liste usulü çoğunluk seçim sisteminin uygulandığı seçimlerde yaklaşık 9 milyon seçmen oy kullanmıştır. Demokrat Parti, oyların yüzde 58,4'ünü alarak 503 milletvekili, Cumhuriyet Halk Partisi %35,1'lik oranla 31 milletvekili, Cumhuriyetçi Millet Partisi (CMP) 5 milletvekili çıkarırken, 2 kişi de bağımsız olarak toplam 541 milletvekili seçilmiştir.

Bu seçimde, DP'den 4 aday, iki seçim çevresinden seçilmiş, o tarihte uygulanan seçim yasası gereği, bu çevrelerden birinin milletvekilliğini tercih etmiştir. 9 milletvekili de DP listesinden bağımsız olarak seçilmiştir.

 Seçim dönemi 
12 Mart 1954 tarihinde 10. Dönem milletvekili genel seçimleri için TBMM Genel Kurulunda seçimlerin 2 Mayıs 1954 tarihinde yenilenmesi kararı alındı. Kanuna göre her seçim çevresinden çıkacak milletvekili sayısı 1950 genel nüfus sayımı sonucuna göre belirlenecek ve 1950 sayımı verilerine göre, her 40.000 vatandaşa bir milletvekili hesabı ile 534 milletvekili seçilecekti. Ancak seçim kanununa konulan ek madde, 1954 seçimlerinde seçilecek milletvekili sayısının 1950 seçimlerinde her seçim çevresi için belirlenmiş olan milletvekili sayısından aşağı olamayacağını düzenlemekteydi. Bu hesaba göre 1954 seçimlerinde 64 ilde toplam 541 milletvekili seçildi. 2 Mayıs 1954 pazar günü yapılan seçimlere beş parti katıldı; Demokrat Parti (DP), Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Cumhuriyetçi Millet Partisi (CMP), Türkiye Köylü Partisi (TKP) ve İşçi Partisi. DP ve CHP 64 vilayetin hepsinde, CMP 40 ilde, 16 Mayıs 1952'de kurulmuş olan ve ilk kez bir genel seçime katılan Türkiye Köylü Partisi (TKP) ise 19 ilde aday gösterdi.İsmet İnönü, Defterler (1919-1973), Haz. Ahmet Demirel, 1. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, Ankara, 2001, ISBN 978-975-363-951-1, s. 604.

 Sonuçlar 
Seçimlerde liste usulu çoğunluk sistemi kullanıldı. DP 1950 seçimlerine göre oylarını artırırken CHP ise oy kaybetti. Meclise giren
siyasi partilerden DP oyların 58,4'sını, CHP 35,1'ünü, CMP ise 5,3'ünü aldı.Erol Tuncer, Osmanlıdan Günümüze Seçimler (1877-2002), 2. Baskı, Toplumsal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı Yayınları, Ankara, 2003, ISBN 9759693585, s. 233-239. Uygulanan seçim sistemi nedeniyle DP oyların yüzde 58,4'sını almasına karşın Meclisin yüzde 92,98'sini kazandı. CHP ise oyların yüzde 35,1'ünü almasına rağmen Mecliste ancak yüzde 5,7 ile temsil edilebildi. Bu durum, 1950 seçimlerinde de uygulanmış olan liste usulü çoğunluk sisteminin eleştirilmesine yol açtı. Çünkü, 1954 seçimlerinde nisbi temsil esası uygulanmış olsaydı DP 281, CHP 211, CMP 32, Türkiye Köylü Partisi (TKP) 18 milletvekili kazanmış olacaktı.Metin Toker, İsmet Paşayla On Yıl (1954-1957), Birinci Cilt, 2. Baskı, Akis Yayınları, Ankara, 1966, s. 10.

1954 genel seçimlerinin sonuçları:1950 - 1977 Yılları Arası Seçim Çevresine Göre Milletvekili Genel Seçimi Sonuçları , ysk.gov.tr. Erişim tarihi:27 Ocak 2020

 Toplam Sandık  43.174 Toplam Seçmen  10.262.063 Toplam Kullanılan Oy  9.095.617 Katılım Oranı (%)  88,63 Milletvekili Sayısı  541

 Partilere göre oy dağılımı 
 Parti Genel Başkan Oy % +/– Sandalye +/–  Demokrat Parti  Adnan Menderes  5.313.659 58,4   3,2  503*   87  Cumhuriyet Halk Partisi  İsmet İnönü  3.193.471  35,1   4,5  31   38  Cumhuriyetçi Millet Partisi  Osman Bölükbaşı  480.249  5,3    5    Bağımsızlar  56.393  0,6    2   1  Türkiye Köylü Partisi  Tahsin Demiray  50.935  0,5    0    Demokrat İşçi PartisiTürkiye İstatistik Kurumu, Milletvekili Genel Seçimi Sonuçları Veritabanı, 1954 İşçi Partisi oyları  Orhan Arsal  910  0,01    0   Toplam  9.095.617  100,00   541*   54
(*) Demokrat Parti'den Celal Bayar hem Bursa hem İstanbul'dan seçilip İstanbul'un, Adnan Menderes hem Aydın hem İstanbul'dan seçilip İstanbul'un, Fuad Köprülü hem Zonguldak hem de İstanbul'dan seçilip İstanbul'un, Refik Koraltan ise hem Kayseri hem İçel'den seçilip İçel'in milletvekili olmayı tercih ettikleri için DP'nin kazandığı milletvekilliği sayısı 503'ten 499'a, TBMM 10. dönem milletvekili sayısı da 541 olacak yerde 537'ye düşmüş; hâliyle İstanbul'u temsil edecek milletvekili sayısı üç kişi, Mersin'in temsilci sayısı bir kişi artarken Bursa, Aydın, Zonguldak ve Kayseri illerinin TBMM'deki milletvekili sayıları da birer kişi azalmıştır.

 İllere göre oy dağılımı  1954 TBMM Gen.Seçimleri 13 Mart 2012'de erişilmiştir. 
İller Mv Sayısı  %  %  %  %  % Toplam Afyonkarahisar  9  89.969  58,3  40.872  26,5  23.379  15,1  -  -  298  0,1  154.518 Ağrı  4  42.222  70,3  17.209  28,7  -  -  -  -  1.236  1,0  60.667 Amasya  5  49.015  55,0  35.825  40,2  4.322  4,9  -  -  163  0,0  89.325 Ankara  21  181.789  50,4  142.161  39,4  35.676  9,9  2.966  0,4  210  0,1  362.802 Antalya  8  82.337  63,2  46.824  35,9  -  -  -  -  4.751  0,9  133.912 Aydın  9  105.569  64,8  53.677  33,0  3.641  2,2  -  -  238  0,0  163.125 Balıkesir  14  163.152  62,6  91.329  35,0  7.282  2,4  -  -  1.162  0,0  262.9258 Bilecik  4  35.346  54,6  25.678  39,7  1.686  2,6  -  -  2.659  3,1  65.369 Bingöl  3  10.025  31,7  8.255  26,1  4.529  14,3  -  -  8.801  28,0  31,610 Bitlis  2  20.707  67,2  6.904  22,4  -  -  -  - 3.201  10,4  30.812 Bolu  8  85.819  69,9  31.390  25,6  5.511  4,5  -  -  484  0,4  123.204 Burdur  4  36.743  58,1   25.510  40,3  -  -  2.029  1,6  -  -  64.282 Bursa  14  158.361  63,2  76.363  30,5  15.724  6,3  -  -  1.336  0,0  251.784 Çanakkale  8  80.416  61,9  41.727  32,1  3.062  2,4  4.135  2,8  2.721  0,8  132.061 Çankırı  6  42.998  50,8  23.712  28,0  10.503  12,4  6.097  7,2  1.416  1,7  84.726 Çoruh (Artvin)  5  39.662  61,7  23.871  37,2  -  -  -  -  3.604  1,1  67.137 Çorum  9  92.332  61,3  51.246  34,0  -  -  -  -  9.232  4,8  152.810 Denizli  9  85.341  57,6  62.950  42,5  -  -  -  -  88  0,0  148.379 Diyarbakır  8  72.907  61,4  42.333  35,7  -  -  3.389  2,9  673  0,1  119.302 Edirne  6  62.916  61,4  35.624  34,8  3.821  3,7  -  -  346  0,1  102.707 Elazığ  5  48.992  58,0  32.133  38,0  1.399  1,7  1.784  2,1  985  1,2  85.293 Erzincan  5  35.719  51,5  33.321  48,1  -  -  -  -  517  0,5  69.557 Erzurum  12  99.304  58,8  47.013  28,1  20.065  12,0  -  -  149  0,6  166.531 Eskişehir  7  80.598  64,1  34.294  27,3  8.767  6,8  1.679  1,3  2.436  1,9  127.774 Gaziantep  8  83.026  58,5  58.834  41,4  -  -  -  -  925  0,1  142.785 Giresun  8  73.445  61,9  38.364  32,3  7.816  5,8  -  -  97  0,0  119.722 Gümüşhane  6  38.863  50,2  32.778  41,7  -  -  -  -  6.263  8,1  77.904 Hakkâri  1  9.801  54,4  4.289  23,8  -  -  -  -  3.929  21,8  18.019 Hatay  8  76.136  60,0  48.746  38,4  2.034  1,6  -  -  8  0,0  126.924 Isparta  5  52.051  62,7  30.893  37,2  -  -  -  -  571  0,1  83.515 İçel (Mersin)  8  73.792  53,5  50.037  36,3  1.338  0,6  2.166  1,6  11.485  8,3  138.818 İstanbul  29  338.010  63,8  143.705  27,8  43.420  8,0  4.215  0,8  10.076  1,8  539.426 İzmir  20  230.522  61,2  145.871  38,8  -  -  374  0,0  -  -  376.767 Kars  10  61.573  38,6  79.426  49,8  18.400  11,5  -  -  2.335  0,2  161.734 Kastamonu  10  92.135  59,1  45.591  29,2  16.044  10,3  2.200  1,4  18  0,0  155.988 Kayseri  10  104.862  61,9  57.329  33,8  7.257  4,3  -  -  528  0,0  169.976 Kırklareli  5  56.105  62,4  31.926  35,5  1.845  2,1  -  -  214  0,1  90.090 Kırşehir  5  24.354  30,8  18.633  23,6  34.374  43,5  114  0,2  3.717  1,9  81.192 Kocaeli  12  127.578  63,2  60.860  30,2  12.008  6,0  798  0,3  1.184  0,3  202.428 Konya  19   164.002  53,8  106.497  34,9  30.376  10,0  4.397  1,3  715  0,1  305.987 Kütahya  8   87.140  64,5  35.144  26,0  12.658  9,4  -  -  752  0,1  135.694 Malatya  12  88.235  44,5  107.643  54,3  557  0,1  2.171  1,1  492  0,2  199.098 Manisa  12  151.569  64,5  76.069  32,4  7.195  3,1  -  -  -  -  234.833 Maraş  7  65.777  55,3  43.501  36,6  3.781  3,2  5.498  4,6  1.210  0,3  119.767 Mardin  7  60.614  47,0  44.650  35,0  -  -  -  -  21.646  17,0  126.910 Muğla  6  64.467  60,7  41.755  39,3  -  -  -  -  119  0,0  106.341 Muş  3  12.807  43,3  8.485  28,7  -  -  -  -  12.413  28,0  33.705 Niğde  8  76.613  57,5  42.347  31,8  8.673  6,5  3.518  2,0  8.115  2,3  139.266 Ordu  9  77.361  55,2  62.785  44,8  -  -  -  -  -  -  140.146 Rize  6  52.952  68,7  19.264  25,0  4.000  5,2  -  -  -  -  76.216 Samsun  12   121.098  60,3  75.329  37,5  4.357  2,2  -  -  -  -  200.784 Seyhan (Adana)  13  107.447  49,2  99.741  45,7  2.618  1,2  8.178  3,7  316  0,1  218.300 Siirt  4  33.097  59,5  14.583  26,2  -  -  -  -  2.653  14,3  50.333	 Sinop  6  30.920  34,7  36.987  41,5  21.270  23,9  -  -  -  -  89.177	 Sivas  14  117.204  52,7  98.996  44,5  7.071  2,8  -  -  -  -  223.271 Tekirdağ  6  64.901  63,3  35.145  34,3  2.551  2,5  -  -  115  0,0  102.712 Tokat  9  80.537  55,1  65.380  44,7  -  -  -  -  -  -  145.917 Trabzon  12  94.121  56,8  53.957  32,6  4.225  2,6  -  -  -  -  152.303 Tunceli  3  17.024  42,5  19.567  48,8  -  -  -  -  -  -  36.591 Urfa  8  65.070  49,8  51.127  39,1  -  -  803  0,2  14.591  10,6  131.591 Uşak  4   29.973  42,7  28.042  39,9  11.650  16,5  -  -  -  -  69.665 Van  4  33.637  64,1  18.507  35,3  -  -  -  -  -  -  52.144 Yozgat  8  79.733  57,3  45.653  32,8  7.862  5,7  -  -  4.250  4,2  137.498 Zonguldak  11  130.759  66,8  53.539  27,4  11.338  5,8  -  -  119  0,1  195.755

 Seçim sonrası 
Cumhuriyetçi Millet Partisi'nin meclisteki 5 milletvekilinin tamamını çıkardığı Osman Bölükbaşı'nın memleketi olan Kırşehir ili, 30 Haziran 1954 tarihinde DP'li milletvekillerinin oylarıyla kabul edilen özel bir kanunla ilçe hâline getirildi. Kırşehir vilayetinin kaldırılması ve Nevşehir kazasında Nevşehir adıyla yeni bir vilayetin kurulması hakkındaki 7 Temmuz 1954 tarihli ve 8748 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan kanunla Kırşehir eski kazaları Avanos, Kozaklı, Mucur ve Hacıbektaş'la birlikte yeni kurulan Nevşehir iline bağlandı. Kırşehir'in eski kazalarından Kaman, Ankara'ya; Çiçekdağı ise Yozgat'a bağlandı.Deniz Bölükbaşı, Türk Siyasetinde Anadolu Fırtınası - Osman Bölükbaşı, 1. Baskı, Doğan Kitap, İstanbul, 2005, ISBN 9789759917036, s. 190. Daha sonraları Yassıada Yargılamaları'nda Adnan Menderes ve DP'nin diğer önde gelen yöneticileri Kırşehir'in ilçe yapılması davasından yargılanıp mahkûm oldular. "Kırşehir'in siyasi sebeplerle kaza hâline getirilmesi" DP yöneticilerinin yargılandığı anayasayı ihlal davasında yer alan yedi suçtan biri olarak yer aldı.Bölükbaşı, s. 192

Benzer şekilde, 14 Haziran 1954'te CHP'nin birinci olduğu Malatya ili de 6418 sayılı Kanun uyarınca ikiye bölünerek Adıyaman ili oluşturuldu.Ergün Ataoğlu, Adnan Menderes - Bir Başbakanın Trajik Sonu, 1. Baskı, Nokta Yayınları, İstanbul, 2008, ISBN 9944174688, s. 141.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Belge.net - 1954 Genel Seçim sonuçları
 TBMM resmî sitesi - 1954 Yılı Genel Seçimlerinde Partilerin Aldıkları Oylar ve Oranları 


Kategori:Türkiye'de genel seçimler