Çepniler

Çepniler (, , Çepnice: Erniş) veya Çepni boyu, yoğunlukla Doğu Karadeniz ve Türkmenistan'ın batı bölgelerinde yaşayan, Oğuz boylarından Üçoklara mensup olan yerleşik Türk halkıdır. Anadolu'nun Türkleşme ve Müslümanlaşma süreçleri sırasında Doğu Karadeniz bölgesinde yerleşmişler, bölgenin etnik ve kültürel yapısının oluşmasının parçası olmuşlardır.

Oğuz Kağan Destanı'ndaki yirmi dört, Dîvânu Lugâti't-Türk'teki yirmi iki Oğuz boyundan birisi olan Çepniler, Selçuklu'nun Anadolu'yu fethi ile birlikte bölgeye gelmiş, Doğu Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu çevresine yerleşmişlerdir. Doğu Karadeniz bölgesinde Taceddinoğulları ve Hacıemiroğulları beyliklerini kurmuşlardır. Hacıemiroğulları Beyliği, Trabzon İmparatorluğu’na karşı yürüttüğü siyasi ve askeri mücadelelerle bölgeye Türklerin yerleşmesinin önünü açmıştır. Çepnilerin yayılımı bu bölgelerle sınırlı kalmayıp, Osmanlı İmparatorluğu’nun iskân politikalarının neticesinde Batı Anadolu ve Van çevresine kadar uzanmıştır. Askeri nitelikleriyle de anılmış boy, Akkoyunlular ile Safevilerin askeri teşkilatlarında kurucu ve etkin unsurlar arasında bulunmuştur. Türk Kurtuluş Savaşı'na Topal Osman komutasında toplanan, Giresun Gönüllü Alayları isimli bir Çepni alayı katılmıştır.

Çepniler, köken anlatılarında Hacı Bektaş-ı Veli ve Abdal Musa gibi figürlerle ilişkilendirilmeleri nedeniyle Anadolu Alevi-Bektaşi geleneği içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Zamanla farklı coğrafyalarda değişen siyasal ve toplumsal koşullar sonucunda mezhepsel farklılaşma meydana gelmiş, Batı ve Güneydoğu Anadolu çevresindeki Çepniler Alevi inanç sistemini sürdürürken, Doğu Karadeniz Çepnileri Osmanlı idaresi ve bölgesel dinamiklerin etkisiyle ağırlıklı olarak Sünniliği benimsemiştir.

Kültürel açıdan Karadeniz kemençesi, horon ve otçu göçü gibi gelenekleri olan Çepniler, Karadeniz'in folklorik kimliğinin şekillenmesindeki aktörlerdendir. Alevi inancını sürdüren Çepnilerde ise toplumsal dayanışma ve kültürel kimliğin inşası, Cem ritüelleri üzerinden sağlanmaktadır.

 Etimoloji 
Kelime, Oğuz Kağan Destanı'na göre ”bahadır, kahraman”, Şecere-i Terakime'ye göre ise ”cesur” anlamına gelmektedir. Türkmen tarihçi Soltanşa Ataniyazov kelimenin anlamından "küçük parça", "grup", "sürü" olarak bahsetmiştir. Macar Türkolog Gyula Németh ise "Çepni" isminin Kırgızca "çep" (kalkan) ve Türkçe "çeper" kelimelerinden geldiğini belirtmektedir. Çepni boyundan gelenler yaşadıkları bölgelere göre "Çepni", "Çetme", "Çitme" olarak anılagelmiş, Anadolu'nun birçok yerinde yerleştikleri belde ve köylere de bu adları vermişlerdir. Bu etnonim ayrıca Batı Anadolu'da Çetmi, Özbekistan'da Çepbe ve Yunanlarca Τζιαπνίδαι ( Tziapnidai) biçiminde kullanılmaktadır.

 Tarihçe 
 Erken dönem 
küçükresim|upright=1.21|Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılan Dîvânu Lugâti't-Türk kitabında bulunan Çepni tamgası, 1074
Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuzların 24 boyundan biri ve Kâşgarlı Mahmud'a göre yirmi iki Oğuz bölüğünden olan Çepniler Dîvânu Lugâti't-Türk'te "Yirmibirincisi: جآپنِ Çepnilerdir. Belgeleri şudur : 30px" şeklinde tanımlanmıştır. Oğuz Kağan Destanında boydan "Bahadır, kahraman, düşman olan her yerde durmayıp savaşan" olarak bahsedilmiştir.

Anadolu'ya gelmeden önce bugünkü Türkmenistan'ın batısında öbür Türkmen boylarıyla birlikte yaşayan Çepnilerin büyük kısmı, Selçuklu akınlarına katılıp Anadolu'ya girmiştir. Çepniler'in Anadolu'ya girdikten sonra bir kolu Karadeniz'e göçerken bir diğer kol da Güneydoğu Anadolu'ya göçmüştür. Burada Rumkale yöresine yerleşenlere "Oturak Çepni" ve "Rumkale Çepnileri" denmiştir. Çepnilerin mühim bir kısmı 1240'taki Baba İshak isyanına katılmıştır. 1312 yılında Endülüslü Ebu Hayyan tarafından Kahire'de Memlük Kıpçakçasında yazılan Kitâbü'l-İdrâk li-Lisâni'l-Etrâk'ta Kınıklarla beraber Çepnilerden de bahsedilmiştir.

 Beylikler dönemi 

küçükresim|Hacıemiroğulları Beyliği en geniş sınırlarında, Süleyman Bey dönemi |upright=1.11|sol
Yoğunlukla Doğu Karadeniz'e yerleşen Çepniler bu bölgenin Türkleşmesinde rol oynamışlardır. Çepniler; 1071'de Anadolu'nun, 1277 yılından itibaren de Sinop'tan Trabzon'a kadar olan Karadeniz Bölgesi'nin iskan edilmesinde başta Güvenç Abdal olmak üzere görevler üstlenmiştirler. 1277 yılında Çepniler, Sinop'a saldıran Trabzon İmparatorluğu askerlerini bozguna uğratmıştır. Kuştoğan Bey liderliğinde ilk defa 1301 yılında Giresun'a saldırmışlardır. Bu fetihlerin ardından Çepni aşiretleri ve önde gelenlerinin birleşmesiyle Hacıemiroğulları Beyliği ortaya çıkmıştır. Beyliğin kurucusu olarak bazı kaynaklar Bayram Bey'i, bazı kaynaklar ise onun oğlu Hacı Emir İbrahim Bey'i göstermektedir.

Hacı Emir İbrahim Bey aynı zamanda tahta çıktığı yıl olan, 1357'de Trabzon Tekfuru III. Aleksius'a karşı sefer düzenlemiştir. Bu dönemde Çepniler, Maçka'ya kadar ilerlemiş ve bölgeyi yağmalamışlardır. Hacı Emir İbrahim Bey 1387 yılında hastalandıktan sonra yerini tahta geri dönmemek şartıyla oğlu Süleyman Bey'e bıraksa da bu sözü tutmamış ve iyileştikten sonra taht mücadelesine girmiştir. Bu dönemde kendisi de Çepni olan Taceddinoğulları beyi Emir Tacettin Bey, emirlikteki karışıklıktan yararlanarak iki kez saldırmışsa da bu saldırılar etkili olmamış Süleyman Bey tahtı 1387'de tamamen ele geçirmiştir. Aynı yıl on iki bin kişilik ordusuyla yendiği Taaceddinoğulları Beyliğini topraklarına katmıştır. Süleyman Bey'in saltanatı dönemi beyliğin en parlak dönemidir. İlerleyen yıllarda beyliğin başkenti Eskipazar'a taşınmış ve şehre başkent anlamına gelen "Ordu" adı verilmiştir. 1397'de Süleyman Bey daha önce Hacıemiroğulları tarafından birkaç kez alınmasına rağmen Rumlar tarafından geri alınan Giresun'u son kez olmak üzere fethetmiştir. 1398 yılında Yıldırım Bayezid'in Samsun'u Kadı Burhanettin'den almasının ardından Hacıemiroğulları Beyliği Osmanlı hakimiyetini kabul etmiştir. Ancak 1402'de Ankara Savaşı'ndan sonra Osmanlıların zayıflamasıyla birlikte Hacıemiroğulları tekrar bağımsız olmuştur.

1403 yılında Timur'a giden İspanyol Papalık elçisi Clavijo seyahatnamesinde Çepnilerin Torul bölgesinde yeni kaleler inşa edip yoğun nüfuslu şekilde Trabzon Rum İmparatorluğu'nun sınırına konuşlandıklarını ve Rumlaşmış Doğu Karadeniz yerlisi Kabazitesler ile savaş halinde olduklarını yazar. Clavjio, Arzamir/Erzamir lakaplı bir beyin Orta Karadeniz bölgesine hükmettiğini ve on bin atlı askerinin bulunduğunu da belirtmiştir. Fetret devrinden sonra ise bu bölge 1427 yılında Osmanlı Devleti'ne kesin olarak katılmış, 1455-1613 yılları arasında ise Hacıemiroğulları'na ait topraklar Osmanlı idaresi tarafından bölünüp kazalar hâline getirilmiştir.

 Osmanlı dönemi 
1515 yılındaki tahrir defterlerine göre şimdiki Giresun ve civarındaki iller Çepni yerleşimi olmalarından dolayı Vilayet-i Çepni olarak adlandırılmıştır.

Çepniler Akkoyunluların esas kuvvetini teşkil eden boylarındandır. Çepniler aynı zamanda, Akkoyunlu sonrası, bin üç yüz asker sayısı ile Şah İsmail'in ordusunu oluşturan on yedi oymaktan ve Safevi Kızılbaş gruplarını oluşturan on iki küçük gruptan biridir. Bu askeri ve siyasi bağlılığın temelleri, 15. yüzyılda Safevi şeyhi Şah Cüneyd'in Canik bölgesindeki faaliyetleri sırasında atılmıştır. Şah Cüneyd'in Trabzon'u alma ve Anadolu'da bir devlet kurma girişimi sırasında, Trabzon'dan Canik'e kadar uzanan bölgedeki Çepni nüfusu bu hareketin en önemli toplumsal tabanını oluşturmuştur. Özellikle Kürtün ve çevresindeki Çepni topluluklarının Safevi-Erdebil tarikatı ile kurduğu bu inançsal ve siyasal irtibat o denli etkili olmuştur ki, dönemin Osmanlı yönetimi 16. yüzyılın başlarında bölgeyi "Kızılbaş fetretine" uğramış bir coğrafya olarak tanımlamıştır. Bu süreçte Güvenç Abdal Ocağı'nın merkezi olan Taşlıca Zaviyesi de Osmanlı-Safevi mücadelesinde Safevi hareketinin bir üssü gibi değerlendirilerek sıkı denetim altında tutulmuştur.

18. yüzyılda Doğu Karadeniz'de ortaya çıkan âyanların önemli kısmı Çepnidir. Tarihçi Mahmut Goloğlu'nun Çepni-Laz mücadelesi olarak nitelendirdiği Tirebolu, Göreleli ayanlar ile Rizeli ayanlar arasında 18. yüzyıl ortalarına doğru bölgede yaşanan güç mücadeleleri yer yer silahlı mücadeleye dönüşmüştür. 1733 yılında Osmanlı tarafından, Trabzon Eyaletinde yaşayan Çepni taifesinden eşkıyalık yapanların cezalarının düzenlenmesi ve uygulanması konusunda Vali Şahin Paşa'ya hitaben bir hüküm gönderilmiştir. Bundan sonra bölgedeki derebeyler arasındaki mücadeleler kısa süreliğine durulmuşsa da 1750 yılından itibaren tekrar başlamış, 1751 yılında Hekimoğlu Ali Paşa'nın bölgeye vali atanmasıyla kısa sürede sükûnet sağlanmıştır. Göçebe Çepniler ile bölgenin yerleşik nüfusu arasında yaşanan çatışmalar 19. yüzyılın sonlarına kadar sürmüştür. Dönemin kayıtlarında, Of bölgesindeki köylülerin Çepnileri “haydut” olarak nitelendirdiği ve onlara karşı silahlı önlemler alındığı belirtilmektedir.

Yine 18. yüzyılda Kantemir Çepnilerinin, Osmanlı tarafından Rakka'ya iskân edilmemek için, Halep Vilayeti'nden Balıkesir, Bergama ve Manisa'ya göç etmesiyle Batı Anadolu'daki Çepni varlığı oluşmuştur. Göçebe yaşam tarzını Anadolu'ya geldikten sonra da koruyan boylardan biri olan Batı Anadolu Çepnilerinin çoğu 1860'larda Osmanlı İmparatorluğu'nun baskısıyla yerleşik yaşama geçmeye zorlanmıştır. İngiliz Deniz İstihbarat Bölümünün 1919'da yayımladığı Batı Asya el kitabına göre Batı Anadolu'da deve yetiştiriciliği, başlangıçta göçebe olan ancak o dönem büyük ölçüde yerleşik hayata geçmiş olan Çetmi veya Çepni boyunun elindedir. Bu boy, kervan rehberliğinin çoğunu sağlar ve özellikle Balıkesir'in batısındaki köylerde bulunurdu.

Çepnilere ait kabileler, değişik tarihlerde farklı cephelerde savaşmışlar ve ordu ile gittikleri bölgelere yerleşmişler. Savaşlarda nüfusları azalmıştır. Rusların Doğu Karadeniz'i işgali sırasında Harşit Vadisindeki Çatak köyünden kuzeydeki sahile kadar olan savunma hattında yaşayan Çepniler askerlik çağrıları haricinde bulundukları köyleri terk etmemişlerdir.

 Kurtuluş Savaşı dönemi 
küçükresim|Abazıpka yerel üniformalı Giresun Gönüllü Çepni Müfrezesi üyeleri, Topal Osman Ağa sağdan üçüncü sırada|upright=1.1
Çepniler I. Dünya Savaşı akabinde Rum ve Ermeni isyancı milislerine karşı savaşıp Doğu Karadeniz'de sivil isyanları bastırmışlardır. Milli Mücadele başladıktan sonra Mustafa Kemal Paşa'nın isteği ve Kazım Karabekir'in önerisi doğrultusunda 12 Kasım 1920'de Giresun Gönüllü Maiyet Müfrezesi oluşturulmuştur. Topal Osman ve muhafız alayı bu görevi yerine getirmiş ve Cumhuriyetin ilanına kadar Atatürk'ün yakın silahlı unsurları olmuşlardır. Tirebolulu Hüseyin Avni (Alparslan), kurduğu Alparslan Grubu ise bölgesel direnişi örgütlemiş, Erzincan Mütarekesi sonrasında Türk ordusunun geri çekilmesini takiben Batum'a kadar olan alanı izlemiştir.

Çepnilerden oluşan Mustafa Kemal Atatürk'ün muhafız kıtası, 1953 yılında Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayına dönüştürülüp 2016'da son verilmesine kadar olan süreçteki Muhafız Kıtasının temelini oluşturmuştur.

 Dil 

Çepnilerin çoğu yöresel bir ağza dayalı Anadolu Türkçesi konuşsa bile bir de Anadolu Türkçesinden farklı şekillenmiş, yabancıların ya da yabancı saydıkları kişilerin yanında anlaşılmamak için konuştukları özel bir Türk dili olan Çepnice dilcesi bulunur. Aynı dilbirliği içinde, kendine özgü sözcükleriyle Çepni dili bilenler kendi aralarında anlaşmalarını sağlayan bir özel dildir.

Âşık Mehmed'in Menâzıru'l-Avâlim eserinde Çepni dilinin, Türkî ismiyle bahsettiği Eski Anadolu Türkçesine akraba bir dil olduğundan bahsedilmiştir. Günümüzde ise Türkçede, Çepni ağzı (Giresun ağzı) bulunmaktadır. Bu Çepni ağzı, Çepni dilinin Türkçeleşmiş halidir. Çepni ağzı ve Çepni dili birbirinden farklıdır aynı zamanda birbirine yakın söz öbekleri bulunur. Çepniler kendilerini Çepni dilinde aynı zamanda Alevi anlamına gelen Erniş kelimesiyle adlandırmaktadır.

 Din 
Günümüzde Karadeniz'e yerleşen Çepniler çoğunlukla Sünni mezhebine mensupken Batı Anadolu ve Rumkale Çepnileri Alevi mezhebine mensuptur. Türkolog Irene Melikoff, Hacı Bektaş-ı Veli ve onun ilk müritlerinden olan Kadıncık Ana ve Abdal Musa'nın da Çepni olduğunu yazmaktadır. Bununla birlikte, 13. yüzyılda Hacı Bektaş Veli tarafından Harşit Vadisi'ne gönderilen Güvenç Abdal, bölgedeki Çepnilerin iskânında ve Alevi-Bektaşi inancının kurumsallaşmasında birincil derecede rol oynamıştır. Tarihsel kaynaklarda ve ocak geleneğinde "Karadeniz'in Halifesi" olarak nitelendirilen Güvenç Abdal'ın kurduğu ve merkezi Taşlıca köyünde bulunan Güvenç Abdal Ocağı, yüzyıllar boyunca bölgedeki Çepni topluluklarının inanç merkezi olmuştur. Osmanlı tahrir kayıtları, 16. yüzyılda bu bölgedeki Çepni topluluklarının Safevi-Erdebil Dergâhı ile inançsal ve sosyal temas halinde olduklarını ve bu durumun merkezi yönetimle "Kızılbaş fetreti" olarak tanımlanan gerilimlere yol açtığını belgelemektedir. Trabzon'un doğusundaki yerleşik halkın Sünnileşmesi ve Sünni ortodoksinin hakim unsur haline gelmesiyle Çepniler de Sünnileşmiştir. Dönüşüm sürecinde Sünni İslam'ın arkasındaki temel güç olan Osmanlı Türklerinin değil, aksine heterodoks Çepnileri dönüştürmede bölgedeki yerli halkın belirleyici olduğu öne sürülmüştür.

Gaziantep ve çevresindeki Rumkale Çepnileri ise, inanç pratiklerini tarihsel bağları bulunan Dede Garkın ve Musa Kâzım Ocağı süreğine göre şekillendirmişlerdir. Bu topluluklarda dedelik kurumu ile bütünleşen zakirlik geleneği ve cem ritüelleri, inancın kuşaktan kuşağa aktarılmasında merkezi bir işleve sahiptir. Bölgedeki inanç yapısı, yazılı kaynakların azlığı nedeniyle büyük ölçüde 'sır' biçimindeki sözlü anlatılar ve davranış kalıpları üzerinden korunmuştur. 16. yüzyılda Âşık Mehmed tarafından yazılan ''Menâzıru'l-Avâlim'' adlı eserde Çepnilerden ''Alevi-Dinsiz'' olarak bahsedilmiştir.

 Kültür 
 Müzik 
küçükresim|Çepni müziği bestecilerinden, Picoğlu Osman|sol
Özellikle Karadeniz'in doğu kesimlerinde yaygın olan Çepni müziği, Karadeniz kemençesi etrafında şekillenmiştir ve Karadeniz halkının ve diasporasının kimlik öğelerindendir. Kemençe, başlangıçta davul ve zurna eşliğinde sadece kadınlar tarafından oynanan horonlarda yer alırken, zamanla hem erkek hem de kadın horonlarında baskın enstrüman haline gelmiştir. Rize bölgesinde zamanla kemençe kullanımı yaygınlaşmış, akordeon ise daha sınırlı bir kullanım alanına çekilerek Artvin'deki Gürcü nüfusa özgü hale gelmiştir. Çepni müziği, Trabzon'un iç kesimlerinde yerli geleneklerle etkileşime girerek senkretik bir karakter kazanmıştır. Maçka ilçesi, bu stilistik akışların ve sinerjilerin yoğun olduğu yerleşimlerden biri olmuştur. Maçka müziği, stilistik çeşitliliği ve senkretik yapısıyla öne çıkmaktadır.

Doğu Karadeniz Bölgesinde çalınan birçok horon havasının Göreleli usta kemençeciler tarafından üretilmiştir.  s.51 Serander Yayınları 20. yüzyılın başlarında Görele'den Picoğlu Osman, Çepni müziğinin popüler hale gelmesinde en etkili kemençeci olmuştur. Onun öğretmeni Kahraman olarak bilinen Kodolak Halil Ağa'nın ve Kemal İpşir, Yanıklı Ahmet, Mehmet Sırrı Öztürk, Katip Şadi, Şenel Dandin ve Ali Çinkaya gibi kemençecilerin kayıtları da üniversite arşivlerinde bulunmaktadır. Saffet Genç gibi müzisyenler, diğer Doğu Karadeniz müzik geleneklerinden etkilenerek Çepni geleneğini sürdürmektedir. Saffet Genç, Picoğlu Osman'ın öğrencisi olarak başlamış ve Osman'ın Çepni stilini temel alarak, genç yaşta diğer geleneklerden etkilenmiştir.

Doğu Karadeniz'deki kemençe hakimiyetinin aksine, Rumkale ve çevresindeki Alevi Çepni topluluklarında müzik kültürü Bağlama etrafında şekillenmiştir. Bu topluluklarda Bağlama, "Telli Kur'an" olarak nitelendirilerek kutsiyet atfedilen ve cem ritüellerinde "zakirler" tarafından icra edilen sembolik bir enstrümandır. Zakirler, usta-çırak ilişkisiyle öğrendikleri deyiş, nefes ve duaz-ı imamları icra etmektedir.

 Şenlikler 
küçükresim|Sis Dağı'nda Otçu Göçü şenliği, Çepniler Ağasar elbiseleri ile horon tepiyor|300x300pik
Çepni şenlikleri, yaz aylarında yapılan geleneksel kutlamalardır. Bu şenliklerde Çepni stili kemençe havası eşliğinde halk, karşılama ve horon teperek eğlenir. Otçu göçünde, köydeki tarımsal faaliyetlerini tamamlayan otçuların kemençe eşliğinde düzenli bir yürüyüş kolu oluşturarak yaylaya çıkmaları; atlıların, silah atışlarının ve horon halkalarının belirlediği ritmik bir düzen içinde gerçekleştirilir. Bu şenlikler aynı zamanda, kökenleri Orta Asya'daki yaylak-kışlak düzenine uzanan ve Çepni topluluklarının öncülüğünde şekillenen bir yüksek yayla törenidir. Yüzyıllar boyunca hayvancılıkla geçinen Türk topluluklarının dağları kutsal mekânlar olarak görmesi, festivallerin hem mekânsal tercihinde hem de ritüel dizgesinde belirleyici olmuştur. Ayrıca eski dağ kültünün sürekliliği İslamî unsurlarla birlikte de yeniden yorumlanmış ve gün olarak Cuma'nın seçilmesiyle törensel yapı yeni dinî çerçeve içinde bütünleştirilmiştir. Şenliklerde geleneksel giyim örnekleri arasında kadınlar için renkli fistanlar, işlemeli yelekler, kuşaklar ve peştemallardan oluşan Ağasar elbiseleri; erkekler için ise Abazıpka yaygındır. Katılımda giyim konusunda geleneksel normlara (kültür ve inanç) uygunluk beklenir. Şenliklere Türkiye'nin ve dünyanın dört bir yanından gelen gurbetçi Çepniler de katılır.

 Giyim 
küçükresim|Yöresel kıyafetleri giymiş bir Giresun Gönüllü Çepni Müfrezesi askeri
Çepni erkek giyim kültüründe Abazıpka geleneksel bir unsurdur (diğer adı Karazıpka). Abazıpka, yöresel kıyafet olmasının yanı sıra, aynı zamanda Topal Osman ve Giresunlu alayların Kurtuluş Savaşı'nda gönüllü olarak yer almasında ve Rum çetelerle olan savaşlarında üniforma olarak kullanılmış ve yaygınlık kazanmıştır.

Kadınların geleneksel kıyafetleri arasında ise Ağasar elbiseleri bulunmaktadır. Bu elbiselerin en belirgin özelliklerinden biri de renkleridir. Sıkça kullanılan kırmızı, yeşil ve mavi renkleri özellikle Türk giyim kuşam gelenekleriyle ilgilidir. Genellikle canlı ve parlak renkler kullanılarak yapılan bu elbiseler, dikkat çekici desenlerle süslenmiştir. Elbiselerde kullanılan kumaşlar ise genellikle pamuklu ve yünlü dokumalardır. Ağasar Çepni elbiseleri, başörtüsü, yelek, etek ve iç gömlek gibi parçalardan oluşur. Başörtüleri, genellikle beyaz olup, üzerinde renkli işlemeler bulunur. Yelekler ise parlak renkli kumaşlardan yapılmış ve ön kısmı çeşitli boncuk ve pullarla süslenmiştir. Etekler de yine canlı renklerde olup, bol kesimli ve rahat hareket etmeyi sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. İç gömlekler ise genellikle beyaz renkte olup, sade bir tasarıma sahiptir.

 Dokumacılık 
Hacıemiroğulları Beyliği dönemine ait herhangi bir dokuma ürünü günümüze kalmamıştır. Tarihçi Necati Demir, yakın zamana kadar "Ordu Çepni kilimi" adıyla anılan bir seccade kiliminin dokunduğunu anlatmaktadır. Ordu kilimlerinde yaşam ağacı, kurtağzı/kurtizi gibi geleneksel Türk motifleri sıkça kullanılır. Bu kilimlerin üzerindeki yaşam ağacı ve çift başlı kartal gibi desenlerin, beylik döneminin kültürel mirası olduğu düşünülmektedir. Ordu kilimleri, özellikle Gülyalı, Kabadüz, Ulubey, Ordu merkez ilçe ve köyleri ile Perşembe ilçesinin doğu kısımlarında dokunmaktadır. Bu bölgelerde kilim dokuma geleneği 2000'lerin başına kadar oldukça yaygındı ve her köyde seccade kilim dokuyabilen birçok kadın bulunuyordu. Ancak, son yıllarda bu gelenek azalmış, hatta bazı yerlerde sona ermiştir.

 Mimari 
küçükresim|Hacı Abdullah Halife Camii'nin içindeki barok ve rokoko stili mimari süslemeler, 15. yüzyıl|upright=1.2
Çepnilerin mimarisinden günümüze kalan yapılar arasında, Hacıemiroğulları Beyliği döneminde inşa edilmiş olan Tirebolu Bedrama Kalesi, Gençağa Kalesi, Mesudiye ilçesine bağlı Kale köyündeki saray, Kaleköy Kalesi ve kümbet harabeleri; Ordu il merkezine yaklaşık dört kilometre uzaklıktaki Eskipazar Camii ve harabeleri; Hatipli köyündeki mezar taşları ve Ordu Selimiye Camii'nin mihrabı bulunmaktadır. Osmanlı döneminde yapılıp Orta ve Doğu Karadeniz'de kurulan en büyük ahi tekkelerinden biri olan Hacı Abdullah Halife Külliyesi de Çepniler tarafından kurulup inşa edilmiştir. Bu dönemde, muhtemelen, yapıların çoğunlukla ahşaptan inşa edilmesi ve bölgenin nemli iklimi nedeniyle birçok eser günümüze ulaşmamıştır.

 Mutfak 
Çepni mutfağı büyük ölçüde Karadeniz mutfağının genel özelliklerini taşımaktadır. Bitki ve tahıl ağırlıklıdır. Otlar, sebzeler ve mısır unu gibi yerel ürünler bu mutfağın temelini oluşturmaktadır. Lahana, ısırgan otu, galdirik gibi bitkiler ve mısırdan yapılan ekmekler yemeklerde sıkça kullanılmaktadır.

Coğrafi koşulların büyük çaplı hayvancılığa elverişli olmaması sebebiyle hayvancılığın temel ihtiyaçları karşılayacak kadar yapılmasından dolayı Çepni mutfağında etin rolü sınırlıdır. Bu yüzden, Çepni mutfağında et, düğün veya özel günlerde zengin sofralarında bulunurken, günlük öğünlerde daha çok bitki ağırlıklı yemekler ön plana çıkmaktadır. Yemeklerde temel malzemeler olarak kara lahana, fasulye, mısır unu ve düdek (kuru fasulye) gibi ürünler yer almaktadır.

 Coğrafi dağılım 

 Karadeniz 
küçükresim|upright=1.14|Tarihte Vilayet-i Çepni olarak anılan Giresun'un merkez ilçesi, 1900'ler
16. yüzyılda Âşık Mehmed tarafından yazılan ''Menâzıru'l-Avâlim'' adlı esere göre o dönemde Trabzon Sancağında yaşayan Müslümanların ekseriyeti Çepnilerden oluşmaktadır.  Giresun ili ve yöresi tarihte Vilayet-i Çepni olarak anılmaktadır. Günümüzde ise Çepniler başta Giresun, Gümüşhane, Ordu, Trabzon, Samsun ve Bayburt olmak üzere çoğunlukla Karadeniz Bölgesi'nde yaşamaktadırlar. Karadeniz bölgesinde yaşayan Çepniler çoğunlukla Sünni mezhebine mensuptur. Giresun'un ve Ordu'nun tüm; Trabzon'un Beşikdüzü, Şalpazarı, Tonya, Çaykara; Gümüşhane'nin Kürtün; Rize'nin Merkez, İkizdere, Kalkandere; Samsun'un Canik ilçelerinde yoğun olarak Çepniler yaşamaktadır. Bolu Merkez ve Mudurnu ilçesinde de birer tane Çepni köyü bulunmaktadır.

Günümüzde Doğu Karadeniz bölgesinde nüfuslarının 2.000.000 olduğu tahmin edilmektedir.

 Batı Anadolu 
Batı Anadolu'da yoğunlukla Balıkesir, Çanakkale, Manisa, İzmir ve Denizli'ye yerleşmişlerdir. Bu bölgedeki Çepniler Alevi mezhebine mensuptur. Batı Anadolu Çepnileri bölgeye Halep Vilayetindeki Rumkale Çepnileri'nden ayrılarak gelmiştir. Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesindeki Taşpınar köy nüfusunu Alevi Çepniler oluşturmaktadır. 16. ve 17. yüzyılda Balıkesir yöresinde, özellikle Giresun adını taşıyan ve 11 vergi nüfuslu küçük bir Çepni köyü ve yüksek sayıda Alevi Çepni bulunmaktaydı.

 Güneydoğu Anadolu 

Gaziantep'in Nizip, Yavuzeli, Araban ilçelerinin yerlisi olan Rumkale Çepnileri adında bir Çepni alt grubu bulunmaktadır. Bölgeye ne zaman göç ettikleri kesin olarak bilinmemektedir. Ayrıca Şanlıurfa'da bulunan Yaslıca beldesi Çepni yerleşimidir.

 Doğu Anadolu 
Van'da ve Batı Azerbaycan'da Çepni boyundan olduğu öne sürülen Küresünni adında bir grup yaşamaktadır. Küresünnilerin kökeni tartışmalıdır. Osmanlı İmparatorluğu tarafından Kızılbaşlara karşı hizmet etmeleri için bölgeye yerleştirildikleri ve Çepni boyundan geldikleri düşünülmektedir.

 Orta Asya 
Çepnilerin büyük bir kısmı Anadolu'ya göç etmiştir. Günümüzde Türkmenistan'da Göklenler arasında Çepni, Ata boyu arasında ise Çepi adında alt boylar bulunur. Alili, Hatap ve Hıdırlı boylarının Çepbe; Çovdur (Çavuldur) ve Ersarı boylarının Çepek, Burkazların ise Çepbeje adındaki alt boylarının da göç öncesi Çepnilerle aynı kökenden olma ihtimali vardır. Ayrıca Çepbe biçimindeki bu etnonim, Özbekistan'ın Semerkant bölgesinde de korunmuştur.

 Ayrıca bakınız 
Canik beylikleri
Manavlar
Yörükler
Ahriyan, Çepnilerin bölgedeki Türk olmayan halklar için kullandıkları hakaret

 Kaynakça 
Özel

Genel



Kategori:Üçoklar
Kategori:Türkiye Türkmenleri