Hortum (meteoroloji)

küçükresim|upright=0.91|22 Haziran 2007 tarihinde Kanada'nın Manitoba eyaletinde meydana gelen F5 kategorisindeki (önce F4 olduğu tahmin edildi) bir hortum, güneydoğusundan Elie kasabasına yaklaşırken
Hortum, kümülus bulutları ile bağlantılı olarak silindir şeklinde dönerek gezen bir rüzgâr türüdür. Bu "hortum" bulutlardan yere kadar uzanır ve büyük yıkıcı güce sahip olan bir doğa felaketidir. Hortumlar hakkında bir bilimsel teori ilk olarak 1917 yılında Alfred Wegener tarafından üretilmiştir ve bu teori günümüzde de doğru olarak kabul edilmektedir.

 Oluşumu 
Hava olaylarının oluşumları ne kadar karışık gözükse de, aslında hepsinin oluşumu birbirleri ile benzer şekildedir. Hortum gibi ekstrem hava olayının oluşmasındaki tek fark; yukarı seviyelere taşınan suyun (konveksiyon) çok daha fazla olması ve sürekli hızlı bir şekilde yükselmesidir. Buna basit bir örnek olarak kaynayan suyu örnek gösterebiliriz. Isındıkça yükselen hava, yukarı seviyedeki soğuk havadan dolayı içindeki su yoğuşarak milyarlarca su partiküllerini açığa çıkarır. Bu milyarlarca mikro su partikülleri yukarıda birleşerek bulut diye adlandırdığımız şekilleri oluştururlar ki, bulutların büyüklükleri de taşınan havanın hızına bağlı olarak değişir. Çok hızlı bir şekilde yükselen sıcak ve nemli hava, yükselen havaya oranla çok daha soğuk olan hava tarafından emilmeye başlar. Bu esnada hava çok kararsızdır ve bu kararsızlığın tepkimesi olarak bulutun altında spiral bir şekil oluşur. Yer seviyesinden hızlıca yükselen hava, basıncı ve sıcaklığı düşürür. Bu esnada rüzgâr şiddetini arttırır ve su buharı yoğunlaşmaya başlar. Yoğunlaşan su buharı, bulutun altında belirmeye başlayan spiral şeklin daha belirgin, havanın ise daha kararsız hale gelmesine neden olarak hortumun gücünün artmasına neden olur. Olgunlaşmaya başlayan spiral şekil alttan emdiği havayı hızla soğutarak yoğuşturur ve şiddetli akıma, şimşeklerle birlikte dolu ve yağmur sağanakları da katılır. Hortumlar tropikal bir siklona oranla çok daha küçük, ancak bir o kadar da yıkıcıdır.

Bir denizin ya da gölün üzerinde meydana gelen bir hortum, yerden emdiği sular ile bir "Su hortumu" oluşturur. Havanın mevsimsel değişimine göre kar hortumu ve alev hortumları da oluşabilmektedir.
Kasırga derecelendirme ölçekleri
Kasırgaların gücünü derecelendirmek için çeşitli ölçekler vardır. Fujita ölçeği kasırgaları neden oldukları hasara göre derecelendirir ve bazı ülkelerde güncellenen Geliştirilmiş Fujita Ölçeği ile değiştirilmiştir. En zayıf kategori olan F0 veya EF0 kasırgası ağaçlara zarar verir, ancak önemli yapılara zarar vermez. En güçlü kategori olan F5 veya EF5 kasırgası binaları temellerinden söker ve büyük gökdelenleri deforme edebilir. Benzer TORRO ölçeği, son derece zayıf kasırgalar için T0'dan bilinen en güçlü kasırgalar için T11'e kadar uzanır.

Uluslararası Fujita ölçeği ayrıca kasırgaların ve diğer rüzgar olaylarının yoğunluğunu, neden oldukları hasarın şiddetine göre derecelendirmek için kullanılır. Doppler radar verileri, fotogrametri ve yer girdap desenleri (trokoidal işaretler) de yoğunluğu belirlemek ve bir derecelendirme atamak için analiz edilebilir.

küçükresim|upright=1.35|Anadarko, Oklahoma yakınlarında bir kasırga, 1999. Huni buluttan yere kadar uzanan ince hortumdur. Bu kasırganın alt kısmı, kasırganın yüzeydeki güçlü rüzgarları tarafından havaya kaldırılan yarı saydam toz bulutuyla çevrilidir. Kasırganın rüzgarı, huninin kendisinden çok daha geniş bir yarıçapa sahiptir.

küçükresim|upright=1.35|Bitişik Amerika Birleşik Devletleri'ndeki tüm kasırgalar, 1950–2013, orta noktaya göre çizilmiş, en yüksek F ölçeği üstte, Alaska ve Hawaii önemsiz, kaynak: NOAA Fırtına Tahmin Merkezi.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Fotos von Tornados
 Familie von Wasserhosen über dem Adriatischen Meer

 Avrupa 
 European Severe Storms virtual Laboratory (ESSL)
  European Severe Weather Database (ESWD) 
 The Tornado and Storm Research Organisation (TORRO) 

 ABD 
 NSSL: National Severe Storm Laboratory, USA (englisch)
 What is a Tornado? Essay von Charles A. Doswell, Cooperative Institute for Mesoscale Meteorological Studies, Norman (OK), USA 
 Was ist ein Tornado? Die deutsche Übersetzung des Doswell-Artikels von Felix Welzenbach
 Abbildungen von Tornados 


Kategori:Etkili hava ve konveksiyon