Pritzker Mimarlık Ödülü

Pritzker Mimarlık Ödülü, Hyatt Vakfı tarafından 1979'dan beri her sene verilen bir mimarlık ödülü olup yeteneği, önsezileri ve sorumluluk bilinciyle, topluma ve mimarlığa anlamlı katkılar sağlayan mimarları onurlandırma amacı taşır.

Hyatt Vakfı 1979 yılında Jay A. Pritzker ve eşi Cindy Pritzker tarafından Pritzker Mimarlık Ödülleri'ni vermek için kuruldu ve de finansmanı hâlen Pritzker ailesi tarafından sağlanmaktadır. Milliyet, ırk, köken veya ideoloji ayrımı yapılmaksızın verilen ödül 100.000 Amerikan Doları ve 1987 yılından beri üzerine Latince: Firmitas, Utilitas, Venustas (Türkçe: Sağlamlık, İşe Yararlık, Zariflik) yazılmış bir bronz madalyadır. Bu  madalyanın ilham kaynağı Vitruvius'dur. 1987  yılına kadar da Henry Moore tarafından tasarlanmış heykeller, para ödülüne ek olarak, verilmekteydi.

2006 yılında ödülü kazanan ünlü Brezilyalı mimar Paulo Mendes da Rocha'nın ödülü ilk defa Türkiye’de bir törenle 30 Mayıs 2006 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda verilmiştir. Prizker Vakfı adına konuşan Thomas Pritzker, her sene farklı bir ülkede ödül töreninin düzenlenmesini tercih ettiklerini belirterek 2006 yılında Türkiye’nin ve Dolmabahçe Sarayı’nın seçilme nedenini “Yüzyıllardır doğu ve batı kültürlerinin kavşak noktasında yer alan bu coğrafyada mimariye karşı olan farkındalığı artırmak” olarak özetledi.

2020 itibarıyla hâlen ödül komisyonu başkanı olan Martha Thorne, gerek bu ödülü geçmişte kazanan mimarlardan gerekse "mimarlık sektoründe tecrübeli ve ilgili" akademisyenler, eleştirmenler ve diğerlerinden aday göstermelerini beklediklerini belirtir. Ayrıca "her sene 1 Kasım’a kadar, ülkesinde lisanslı herhangi bir mimar da kişisel tavsiyesini komisyona bildirebilir. Her sene oluşturulan jüri "mimarlık, iş dünyası, eğitim, basın ve kültür alanlarında tanınmış" beş ila dokuz uzmandan oluşur. Bu üyeler o seneki ödülün sahibini ilkbaharın başında seçer. Mimarlık dünyasının bir nevi Nobel'i sayılan ve en prestijli ödülü olarak kabul edilen Pritzker Mimarlık Ödülü için bugüne kadar 47 ülkeden, 500'den fazla kişi veya oluşum bu ödül için adaylar önerdi.

Bu ödülün ilk sahibi olan Philip Johnson’a ödülü takdim edilirken “50 yıllık tasarım yeteneğinin ve enerjisinin sayısız müze, tiyatro, kütüphane, müstakil ev, bahçe ve ofis yapılarında hayat kazandığı” belirtilmiştir. Ödülü 2004 yılında kazanan Zaha Hadid, bu ödülü kazanan ilk kadın mimardır. Ryue Nishizawa 44 yaşında bu ödülü kazanan en genç mimardır, Frei Otto ise 89 yaşında bu ödülü kazanan en yaşlı mimardır.

Pritzker Ödülü tarihinde geniş çaplı tartışmalara da neden oldu. 1991 yılında ödülün Robert Venturi'ye verilip ortağı Denise Scott Brown'a verilmemiş olması, meslekteki cinsiyet eşitsizliğine işaret edilerek tepki topladı. Pritzker komitesi, ödülün yalnız kişilere verildiğini açıklayarak kararlarını savunmuşsa da, sonraki yıllarda bu kararını değiştirerek ödülü kurucu ortaklara birlikte vermeye başladı. İlk olarak 2001 yılında ödül Jacques Herzog ve Pierre de Meuron'a birlikte verildi, 2010 yılında da ortaklar Kazuyo Sejima ve Ryue Nishizawa birlikte ödüllendirildi. Bu gelişmeler üzerine, ödülün Denise Scott Brown'a da verilip haksızlığın telafi edilmesi talebiyle 2013 yılında başlatılan uluslararası bir imza kampanyasıyla 9 binin üzerinde imza toplandı, fakat Pritzker komitesi geçmiş yıllara yönelik ödül verilemeyeceğini açıklayarak talepleri reddetti. Bu karar üzerine Denise Scott Brown, "bana bir ödül değil, bir ödül seremonisi borçları var" cevabını verdi. Pritzker tarihinde ödül yalnız beş kadın mimara, Zaha Hadid, Kazuyo Sejima, Carme Pigem, Yvonne Farrell ve Shelley McNamara'ya verilmiştir.

 Ödülü kazananlar 
 Sene  Ödülü kazanan  Ülke  Görsel Projelerinden örnek (Tamamlandığı yıl) Ödül töreninin gerçekleştiği mekân Ref 1979    ABD  100px  100px Cam Ev(1949) Dumbarton Oaks     1980    Meksika  100px   100px  Torres de Satélite(1957) Dumbarton Oaks      1981      Büyük Britanya  100px  100px  Seeley Tarih Kütüphanesi (1968) Ulusal Yapı Müzesi      1982    ABD  100px  100px Knights of Columbus Binası (1969) Art Institute of Chicago  1983     ABD   100px 100px Ulusal Sanat Galerisi (Doğu Kanadı – 1978) Metropolitan Müzesi    1984      ABD   100px  100px High Museum of Art(1983) Ulusal Sanat Galerisi   1985     Avusturya  100px  100px  Abteiberg Müzesi (1982)  Huntington Kütüphanesi   1986     Batı Almanya  100px  100px  Christi Auferstehung(1968)Worshipful Company of Goldsmiths  1987     Japonya  100px 100px  Amerikan Tıp Derneği Genel Merkezi(1987)  Kimbell Sanat Müzesi     1988     ABD  -  100px   Beinecke Nadir Kitaplar ve El Yazmaları Kütüphanesi(1963)  Art Institute of Chicago     1988     Brezilya  100px 100px  Brasilia Katedrali(1958) Art Institute of Chicago   1989    KanadaABD  100px 100px  Santa Monica Place(1980) Tōdai-ji     1990     İtalya  100px  100px  Bonnefanten Müzesi(1990)Palazzo Grassi     1991    ABD  100px  100px  National Gallery, Sainsbury Kanadı (1991)  Iturbide Sarayı      1992    Portekiz  100px  100px Portekiz Pavyonu, Expo’98(1998)  Harold Washington Kütüphanesi   1993    Japonya  100px  100px  Tokyo Metropoliten Spor Salonu(1991)  Prag Kalesi    1994    Fransa  100px  100px Fransa'nın Berlin Büyükelçiliği(2003) The Commons      1995    Japonya  100px 100px  Nagaragawa Kongre Merkezi(1995) Versay Sarayı     1996    İspanya  100px 100px  Kursaal Sarayı(1999)  Getty Center   1997    Norveç  100px  100px  Norveç Buzul Müzesi(1991)  Guggenheim Müzesi (Bilbao)    1998    İtalya  100px  100px  Kansai Uluslararası Havalimanı(1994)  Beyaz Saray    1999     Büyük Britanya  100px  100px  Millennium Köprüsü(2000)  Altes Museum   2000    Hollanda  100px  100px  Second Stage Theatre(1999) Kudüs Arkeoloji Parkı     2001  Herzog & de Meuron  İsviçre  100px  100px  Tate Modern(2000) Monticello     2002    Avustralya  100px  100px  Berowra Waters Inn(1983)  Capitol Tepesi     2003     Danimarka  -  100px  Sidney Opera Evi(1973)  San Fernando Güzel Sanatlar Kraliyet Akademisi     2004    Büyük Britanya  100px  100px   Köprü Pavyonu(2008)   Ermitaj Müzesi     2005    ABD  100px  100px  San Francisco Federal Binası(2007)  Jay Pritzker Pavyonu     2006    Brezilya  100px  100px  Serra Dourada Stadyumu(1975)  Dolmabahçe Sarayı     2007    Büyük Britanya  100px  100px  Lloyd Binası(1986) Banqueting House, Whitehall      2008    Fransa  100px  100px  Torre Agbar(2005) Kongre Kütüphanesi   2009    İsviçre  100px  100px  Therme Vals(1996)  Buenos Aires Yasama Sarayı     2010  SANAA  Japonya   100px  100px  Kanazawa 21. Yüzyıl Çağdaş Sanatlar Müzesi  (2003)  Ellis Adası   2011  Eduardo Souto de Moura  Portekiz  100px  100px  Braga Belediye Stadyumu, Braga  (2004) Andrew W. Mellon Oditoryumu   2012  Wang Shu  Çin  100px  100px  Ningbo Müzesi, Ningbo (2008)  Pekin   2013  Toyo Ito  Japonya  100px  100px  Sendai Mediatheque, Sendai (2001)  John F. Kennedy Başkanlık Kütüphanesi ve Müzesi   2014  Shigeru Ban  Japonya  100px  100px  Centre Pompidou-Metz, Metz (2010) Rijksmuseum Amsterdam   2015    Almanya  -  100px  Olimpiyat Stadyumu (Münih) (1972)  New World Center, Miami Pritzker Prize for Frei Otto, German Architect, Announced After His Death , Robin Pogrebin, The New York Times, March 10, 2015 2016     Şili  100px  100px  Siyam Kuleleri, Şili Papa Katolik Üniversitesi (2005) Birleşmiş Milletler Genel Merkezi, New York City 2017  Rafael Aranda, Carme Pigem &  Ramón Vilalta (RCR Arquitectes)   İspanya  -  100px  Sant Antoni Kütüphanesi, Barselona (2008)  Akasaka Sarayı, Tokyo 2018B. V. DoshiHindistan 100px100pxHint Yönetim Bilimleri Enstitüsü 
(1977–1992)Ağa Han Müzesi, Toronto2019Arata IsozakiJaponya100px100pxArt Tower Mito 
(1990)Versay Sarayı2020Yvonne Farrell ve Shelley McNamaraİrlanda 100px   100px100pxBocconi Üniversitesi 
(2008)2021Anne Lacaton ve Jean-Philippe VassalFransa100px100pxUlusal Mimarlık Okulu, Nantes (2009)2022Diébédo Francis Kéré - Burkina Faso - Almanya100px100pxToprak Mimarisi Merkezi, Mopti 
(2010)LSE Marshall Binası, Londra2023David ChipperfieldBirleşik Krallık100px100pxNeues Müzesi, Berlin 
(1997–2009)Atina Agorası2024Riken YamamotoJaponya100px100pxYokosuka Sanat Müzesi, Kanagawa (2007)Art Institute of Chicago 2025 Liu Jiakun Çin -  100px West Village Kompleksi, Çengdu, Çin (2015) Louvre Abu Dabi Müzesi 

 Notlar 
  Kevin Roche İrlanda'da doğdu. 
  I. M. Pei Çin'de doğdu. 
  Frank Gehry Kanada'da doğdu.
  Zaha Hadid Irak'da doğdu.
  Richard Rogers İtalya'da Anglo-İtalyan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
  Ölümünden sonra verilen ödül.
  COVID-19 pandemisi nedeniyle tören çevrimiçi olarak gerçekleştirildi.
  Diébédo Francis Kéré Burkina Faso'da doğdu.
  Riken Yamamoto, Çin Japon işgali altındayken Japon bir ailenin çocuğu olarak Çin'de doğdu.

 Dipnotlar 

 Ayrıca bakınız 
 Mimarlık ödülleri listesi

 Dış bağlantılar 
 Pritzker Mimarlık Ödülü Resmî İnternet Sayfası


Kategori:1979'da oluşturulan ödüller