Hankendi

Hankendi () veya Stepanakert () Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinde bir şehirdir. 2023 Azerbaycan harekâtına kadar şehir, ayrılıkçı Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin kontrolü altındaydı ve başkenti olarak işlev görüyordu. Azerbaycan'ın kontrolü ele geçirmesinin ardından şehir bir yıl boyunca hayalet şehir olarak kaldı. Şehir, Karabağ dağ sırasının doğu yamaçlarında, Karkar Nehri'nin sol kıyısında, bir vadi içinde yer almaktadır. Karabağ Ekonomik Bölgesi'ne dahildir. Kerkicahan kasabası da Hankendi'nin bir parçasıdır.

Sovyet döneminde şehir, Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nin başkenti olarak ilan edildi ve bölgenin ekonomik ve endüstriyel faaliyetlerin merkezi haline geldi. Ayrıca şehir, Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'a birleştirilmesi çağrısında bulunan Ermeni gösterilerinin merkezi olarak siyasi aktivitenin de odak noktası oldu. Sovyetler Birliği'nin dağılması ve Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın patlak vermesinden sonra Hankendi büyük hasar gördü ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Ermeni güçlerin kontrolüne geçti.

Ermenilerin kontrolü altındayken şehir, eğitim ve kültürün bölgesel merkezi olarak hizmet vermekteydi. Karabağ Üniversitesi (önceki Artsah Üniversitesi), çeşitli müzik okulları ve bir kültür sarayı burada bulunmaktaydı. Ekonomi genel olarak hizmet sektörüne dayanıyordu ve çeşitli işletmeler, gıda işleme, şarap üretimi ve ipek dokuma en önemli faaliyetler arasındaydı. 2021 itibarıyla Hankendi'nin nüfusu 75.000'di.

İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın sonunda imzalanan 2020 Dağlık Karabağ Ateşkes Antlaşması'na göre geçici olarak Rus Barış Güçleri'nin kontrolüne devredildi. Aralık 2022 yılında maden yataklarının yasadışı işletilmesine karşı Hankendi-Laçin yolunda protestolar düzenlendi. 29 Eylül 2023 Dağlık Karabağ çatışmaları sonucunda Azerbaycan yetkilileri şehri kontrol altına aldı ve neredeyse tüm Ermeni nüfusu, Azerbaycan güçlerinin bölgeye varmasından önce Ermenistan'a kaçtı.

 Tarih 
küçükresim|sol|Uzakta Hankendi garnizonu ile 19. yüzyıl Rus Şuşa kartpostalı.
küçükresim|sağ|Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev Hankendi'de Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ulusal bayrağını göndere çekiyor. 15 Ekim 2023
Ermeni Orta Çağ kayıtlarına göre, bölgede bilinen ilk yerleşim Vararakn (Ermeniceː Վարարակն) isminde bir köydü. 10. ve 11. yüzyıllar arası bu yerleşim, Haçen Prensliği'nin parçasıydı. Sonrasında Karabağ Hanlığı'nın yönetimine giren şehir, 1847'de Hankendi (Hanın köyü) olarak adlandırılmıştır.

7 Temmuz 1923'te Sovyetlerin Azerbaycan SSC içinde Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nı kurduğundan bir ay sonra Karabağ'ın merkezi Şuşa'dan 10 km kuzeyde yerleşen Hankendi kentine geçirildi. Kentin adı Ermeni Bolşevik Stepan Şaumyan'ın şerefine Stepanakert (Ermenice: Ստեփանակերտ) yapılmıştır.Svante E. Cornell. Small Nations and Great Powers, Routledge, 2001, ISBN 0-7007-1162-7, 9780700711628, s. 74.Mark Malkasian. Gha-ra-bagh!, Wayne State University Press, 1996, ISBN 0-8143-2604-8, 9780814326046, s. 155.Adrian Room, Placenames of the world: origins and meanings of the names for 6,600 countries, cities, territories, natural features, and historic sites, McFarland, 2006 ISBN 978-0-7864-2248-7, s. 410. Bu dönemde şehir hızla büyüyerek Karabağ'ın en büyük şehri haline gelmiş ve 1972 yılında şehri Bakü'ye bağlayan demiryolu hattı çekilmiştir.

De jure olarak Azerbaycan'a bağlı olan Hankendi, Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nda Ermenistan tarafından işgal edildi ve 6 Ocak 1992 tarihinde bağımsızlığını ilan eden de facto Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin başkenti oldu.European Country of Origin Information Network: "Armenia continues to occupy the Azerbaijani territory of Nagorno-Karabakh and seven surrounding Azerbaijani territories."  Source: U.S. Department of State. "Country Report on Human Rights Practices 2006" Azerbaycan ve Ermenistan arasında devam eden İkinci Karabağ Savaşı 10 Kasım 2020 tarihinde Ermenistan'ın yenilgisiyle sonuçlanmasıyla birlikte ateşkes antlaşması imzalandı ve Hankendi şehri, Rus Barış Gücü gözetiminde Ermenilere bırakıldı. 2023 Dağlık Karabağ çatışmaları sonrası şehir Azerbaycan'ın nezaretine bırakılmış olup Azerbaycan Polisi kentte ilk devriyesini 29 Eylül 2023'te atmıştır. Kentte yaşayan birçok Ermeni asıllı kişi ise büyük bir göç hareketiyle kentten ayrılıp Ermenistan'a dönmüştür. 30 Eylül tarihinde şehre gönderilen Azerbaycanlı doktorlar 1 Ekim'de görevlerine başlamıştır. Şehir, 4 Ekim 2023'te tam Azerbaycan kontrolüne geçti. 15 Ekim 2023'te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından cumhurbaşkanlığının 20. yıldönümünde Sovyet devrinde Azerbaycan Komünist Partisi Dağlık Karabağ Özerk Oblastı merkez parti komitesi için yapılan işgal devrinde ise eski de facto Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin başkanlık binası olarak kullanılan binanın önüne Azerbaycan bayrağı göndere çekildi.

 Coğrafya 
Hankendi, Karabağ Yaylası'nda deniz seviyesinden ortalama 813 metre yükseklikte bulunmaktadır. Köppen iklim sınıflandırmasına göre ılıman dönencealtı iklimi etkisi altındadır.

Ayrıca bakınız
Dağlık Karabağ'da barışı koruma operasyonları
2023 Hankendi Zafer Geçidi
Biz Dağlarımızız
 Notlar 

 Kaynakça 
Bibliyografya




 Dış bağlantılar 

Kategori:Hankendi
Kategori:Azerbaycan'ın rayonları