Cepheus (takımyıldız)

Kral takımyıldızı (Latince: Cepheus, Eski Yunanca: Κηφεύς "Kēfeus" kelimesinden), kuzey gök yüzünün derinliklerinde yer alan ve Yunan mitolojisinde Etiyopya Kralı Kefeos'un adını taşıyan bir takımyıldızdır. İkinci yüzyıl astronomu Batlamyus tarafından listelenen 48 takımyıldızdan biridir ve günümüzde de 88 modern takımyıldız arasında yer almaktadır.

Takımyıldızın en parlak yıldızı, görünür büyüklüğü 2,5 olan Alfa Cephei'dir. Delta Cephei ise, önemli bir yıldız sınıfı olan Sefe değişenlerinin prototipidir. Turuncu bir üstündev olan RW Cephei, kırmızı üstdevler Mu Cephei, MY Cephei, VV Cephei, V381 Cephei ve V354 Cephei ile birlikte bilinen en büyük yıldızlar arasında yer alır. Bunlara ilave olarak Kral takımyıldızı, merkezinde devasa bir kara delik barındıran ve aşırı parlak bir kuasar olan S5 0014+81'e de ev sahipliği yapmaktadır. 40 milyar güneş kütlesinde olduğu tahmin edilen bu kara delik, Samanyolu Gökadası'nın merkezindeki kara delikten yaklaşık 10.000 kat daha büyük kütleye sahiptir ve dolayısıyla bilinen en büyük kara delikler arasında yer almaktadır.

 Tarihçe ve mitoloji 
küçükresim|sol|Johannes Hevelius tarafından resmedilen Cepheus takımyıldızı
İkinci yüzyılda yaşamış Yunan astronom Batlamyus, ünlü eseri Almagest'te Cepheus'u 48 takımyıldızdan biri olarak listelemiştir. Arap haritalarında takımyıldız, "alevli" veya "ateşli" anlamına gelen الملتهب El-Multahib adını taşır. Kahramanın bir ayağı kutupta, diğeri Küçük Ayı'da durmaktadır. Başında sarık ve taç bulunur. Bir elinde pelerinini, diğerinde ise kraliyet asasını tutmaktadır.

Mitolojide Kefeos, Etiyopya Kralı olarak bilinir ve eşi Kassiopeia ile birlikte kızları Andromeda'yı, Poseidon'un öfkesini yatıştırmak için kurban etmek zorunda kalan bir hükümdardır. Perseus'un Andromeda'yı kurtarmasıyla hikâye mutlu sona ererken, Cepheus, Cassiopeia ve Andromeda takımyıldızları gökyüzüne yerleştirilmiş ve ölümsüzleştirilmiştir.

 Dikkat çeken özellikler

küçükresim|upright=0.91|left|Cepheus'un çıplak gözle gökyüzündeki görünümü. Çizgiler çizilmiştir.

Takımyıldızdaki en parlak yıldız olan Alderamin (diğer adıyla Alfa Cephei), 2,51 görünür büyüklüğe sahip A-tipi ana kol yıldızıdır. Errai olarak da bilinen Gama Cephei, takımyıldızdaki ikinci en parlak yıldızdır ve 3,21 görünür büyüklüğe sahiptir. Gama Cephei, bir turuncu dev (veya altdev) ve bir kırmızı cüceden oluşan ikili yıldız sistemidir. Birincil bileşen, Gama Cephei Ab (Tadmor) adlı bir ötegezegene ev sahipliği yapmaktadır. Delta Cephei, Dünya'dan 980 ışık yılı uzaklıkta bulunan sarı renkli bir üstdev yıldızdır ve Sefe değişenlerinin prototipidir. Değişkenliği, 1784 yılında John Goodricke tarafından keşfedilmiştir. Parlaklığı 5 gün 9 saatlik bir süre içerisinde 3,5m ile 4,4m arasında değişkenlik gösterir. Sefeler, zonklayan değişen yıldızlardır. Aynı zamanda çift yıldız olan Delta Cephei'nin minimum boyutu 40 güneş çapı, maksimum boyutu ise 46 güneş çapıdır. Birincil bileşenin 6,3 büyüklüğünde uzak mesafede mavi renkli bir yoldaşı vardır.

Takımyıldızda çıplak gözle görülebilen dört kırmızı üstdev yıldız bulunur. Mu Cephei, koyu kırmızı renginden dolayı Herschel'in Lal Yıldızı olarak da bilinir. Minimum büyüklüğü 5,1 kadir, maksimum büyüklüğü 3,4 kadir olan yarı düzenli değişen yıldızdır. Değişim periyodu yaklaşık 2 yıldır. Yıldızın yarıçapının  ila  arasında olduğu tahmin edilmektedir. Güneş Sistemi'nin merkezine yerleştirilseydi, muhtemelen Jüpiter'in yörüngesinin ötesine uzanırdı. İkinci üstdev olan VV Cephei A, Dünya'dan yaklaşık 5.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan yarı düzenli değişen yıldızdır. Minimum büyüklüğü 5,4 kadir, maksimum büyüklüğü 4,8 kadirdir ve VV Cephei B adı verilen mavi anakol yıldızıyla çift oluşturur. Kırmızı üstdev olan birincil yıldız, Güneş'ten yaklaşık 1.050 kat daha büyüktür. VV Cephei ayrıca alışılmadık derecede uzun dönemli bir örten ikili yıldızdır, fakat her 20,3 yılda bir meydana gelen tutulmalar çıplak gözle gözlemlenemeyecek kadar sönüktür. Üçüncü üstdev olan Zeta Cephei, Güneş'in 200 katından daha küçük çapıyla Mu Cephei ve VV Cephei A kadar büyük değildir; ancak Güneş Sistemi'nin merkezine yerleştirilseydi yüzeyi Venüs ve Dünya'nın yörüngeleri arasında yer alırdı. Zeta Cephei, 3,35 görünür büyüklüğüyle takımyıldızının dördüncü en parlak yıldızıdır. Sonuncusu ve en sönüğü olan üstdev yıldız, maksimum 5,5 kadir görünür büyüklüğe sahip V381 Cephei Aa'dır. VV Cephei'ye benzer şekilde üçlü bir yıldız sisteminin parçasıdır ve Güneş'in çapının 980 katı bir çapa sahiptir. Bu dört yıldızın tümü, başlangıç kütleleri Güneş'in sekiz katından fazla olan ve çekirdeğe çökmeli süpernova adayları olarak kabul edilen yıldızlardır.

Deneb'e benzeyen Nu Cephei, başlangıç kütlesi 20 güneş kütlesinden fazla olan bir mavi üstdevdir. Benzer başlangıç kütlelerine sahip Mu Cephei ve VV Cephei ile birlikte Cepheus OB2 yıldız topluluğu üyesidir.

Kral takımyıldızında birkaç önemli çift yıldız ve ikili yıldız sistemi vardır. Omicron Cephei, 800 yıllık bir periyoda sahip bir çift yıldızdır. Dünya'dan 211 ışık yılı uzaklıktaki sistem, 4,9 büyüklüğünde turuncu renkli bir dev olan birincil yıldız ve 7,1 büyüklüğündeki ikincil yıldızdan oluşur. Xi Cephei, Dünya'dan 102 ışık yılı uzaklıkta, 4.000 yıllık bir periyoda sahip bir başka ikili yıldızdır. 4,4 büyüklüğe sahip mavi-beyaz birincil yıldız ve 6,5 büyüklüğünde sarı renkli bir ikincil yıldızdan oluşur.

Krüger 60, iki kırmızı cüceden oluşan 11. kadirden ikili yıldızdır. Yıldız sistemi, Dünya'dan sadece 13 ışık yılı uzaklıkta bulunan en yakın yıldız sistemlerinden biridir. Bir zamanlar, kabul görmüş ilk yıldızlararası kuyruklu yıldız olan 2I/Borisov'un olası konak sistemi olarak önerilmiş, fakat bu daha sonra reddedilmiştir.
küçükresim|center|upright=3.64|Cepheus C & B Bölgeleri – Spitzer Uzay Teleskobu (30 Mayıs 2019)

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Cepheus
 Cepheus - Tıklanabilir harita
 Yıldız Masalları – Cepheus 
 Warburg Enstitüsü İkonografik Veritabanı (Cepheus'un yaklaşık 160 ortaçağ ve erken modern çağ tasvirleri)


Kategori:Batlamyus'un 48 takımyıldızı