Anatomide hareket terimleri

İnsan vücudunun belirli bölümlerindeki (bazı organlar, eklemler, uzuvlar gibi) hareketler; bir takım anatomik terimlerle ifade edilir. Hareketle ilgili bu anatomik terimlerde genellikle anatomik duruşa göre belirlenmiş bir referans noktası kullanılır. Bu referans noktası vücudun orta hattı (median düzlemPrometheus 2007, s. 25, D), uzvun orta hattı ya da hareketin yapıldığı eklemin kendisi gibi yerler olabilir. Aynı zamanda referans noktası kullanılarak belirlenmiş bu hareketler, vücudun bazı bölümlerinde (örneğin elde ve ayakta) farklı isimler alabilir.

İnsan vücudundaki hareket, belirli bir düzlemde, bir eksenin etrafında yapılabilirken; belirli bir eksenin bulunmaması da söz konusu olabilir. Ekseni belirli harekette ise üç temel eksen bulunur. Bunlar rotasyonun yapıldığı (transvers,horizontal alt-üst eksen), abdüksiyon ve addüksiyonun yapıldığı (frontal-coronal ön-arka eksen), fleksiyon ve ekstansiyonun yapıldığı (sagital sağ-sol eksen) dir.

 Sınıflandırma 

 Genel hareketler 
Genel hareketler, temel olarak 3 eksen üzerinde yapılan fleksiyon, ekstansiyon; abdüksiyon, addüksiyon ve rotasyon hareketidir. Hareket, tanıma göre isim alır (örneğin kol fleksiyonu).

 Fleksiyon ve ekstansiyon 
alt=|küçükresim|İlk modelde eklem açılarının küçülmesi (bükülme) yani fleksiyon, ikinci modelde eklem açılarının artması (gerilme) yani ekstansiyon görülmekte. Üçüncü model ise, hareketlerin kafadaki halini gösteriyor.|upright=0.87
Fleksiyon ve ekstansiyon; enine (transvers) eksen çevresinde, vücudun iki farklı bölümünün birbirine yaklaşması ya da birbirinden uzaklaşmasıdır.

Fleksiyon, bir eklemi yapan iki parçanın arasındaki açının azalması yani bükülmedir. Hareketin sonucunda vücudun söz konusu iki parçası birbirine yaklaşır.Prometheus 2007, s. 38 Örneğin; ön kolun fleksiyonla bükülerek kola yaklaşır, bacak fleksiyonla uyluğa yaklaşır.

Ekstansiyon, bir eklemi yapan iki parçası arasındaki açının artması yani gerilme/esnemedir. Hareketin sonucunda vücudun söz konusu iki parçası, eklemin izin verdiği sınırlar çerçevesinde, birbirine değme noktasından ya da doğrudan birbirinden uzaklaşır. Örneğin oturur konumda bacaklar ve uyluk fleksiyon konumundadır yani bükülmüştür. Ayağa kalkarken hem uyluk hem de bacak ekstansiyon yaparak anatomik duruştaki pozisyonuna gelir.Prometheus 2007, s. 386
 Abdüksiyon ve addüksiyon 
küçükresim|Anatomik duruşta; anatomik sağda (modelin sağı) abdüksiyon ve addüksiyon görülmekteyken anatomik solda fleksiyon, ekstansiyon, abüksiyon ve addüksiyonun sırasıyla yapılması sonucu ortaya çıkan sirkümdiksiyon hareketi görülmekte.|upright=0.86Abdüksiyon ve addüksiyon; yatay (sagittal) eksen çevresinde, vücut parçasının, vücut orta hattına yaklaşması ya da vücut orta hattından uzaklaşmasıdır.

Abdüksiyon, bir ekleme bağlı vücut parçasının, vücut orta hattından uzaklaşmasıdır. Hareketin sonucunda vücudun söz konusu parçası, vücut orta hattından, dolayısıyla gövdeden uzaklaşmış olur. Örneğin anatomik duruşta sağ kolun, sağa doğru hareketi bir abdüksiyondur. Bu abdüksiyon hareketine bağlı olarak kol vücut orta hattından dolayısıyla gövdeden uzaklaşmış olur.Gray's 2015, s. 688

Addüksiyon, bir ekleme bağlı vücut parçasının, vücut orta hattına yaklaşmasıdır. Hareketin sonucunda vücudun söz konusu parçası, vücut orta hattına, dolayısıyla gövdeye yaklaşmış olur.Prometheus 2007, s. 237, c Örneğin anatomik duruşta abdüksiyon sonucu vücut orta hattından uzaklaştırılmış kolun, vücut orta hattına yani gövdeye doğru çekilmesi hareketi bir addüksiyondur.

Abduksiyon ve addüksiyon hareketleri, her durumda vücut orta hattına göre yapılmaz. Bazen referans noktası, uzvun orta ekseni (örneğin el hareketinin tanımı için, kolun orta ekseni) olur.

 Rotasyon 
Rotasyon; vücuda ait bir yapının, o yapıya ait uzun-düşey (vertical, longitudinal) eksen çevresinde döndürülmesidir.Prometheus 2007, s. 237, f Vücutta bir yapının rotasyon hareketi, bir patencinin kendi etrafında dönüşüne benzer.Prometheus 2007, s. 38, C.a

 Elevasyon ve depresyon 
Elevasyon ve depresyon; ekleme ait hareketli bir yapının ya da yapıların, ekleme ait horizontal düzlemin üstüne çıkarılması ya da söz konusu düzlemin altına indirilmesidir.

Örneğin omuzların yukarıya kaldırılması, yani yukarı yönlü hareketi elevasyondur. Aynı harekete ters olarak omuzların aşağıya düşürülmesi, yani aşağı yönlü hareketi depresyondur.

 Sirkümdiksiyon 
Sirkümdiksiyon; daha çok sferoid tip eklemlerde görülen bir hareketler zinciridir. Fleksiyon, ekstansiyon, addüksiyon ve abdüksiyondan oluşur.Gray's 2015, ss 538
sol|küçükresim|Bir beyzbol oyuncusunun top atışı; (kolda) fleksiyon, ekstansiyon, abdüksiyon ve addüksiyon hareketlerini içerdiğinden bir sirkümdiksiyondur.|227x227pik

 Özel hareketler 
Özel hareketler; sıklıkla genel hareketlerin belirli bir vücut bölümde farklı adlandırılmış halidir.
 Elde ve ayakta, fleksiyon ve ekstansiyon 
Fleksiyon ve ekstansiyon; elde ve ayakta aynı mekanikle işler ancak farklı bir şekilde isimlendirilir.

 Ayak 
küçükresim|upright=0.73|Dorsifleksiyon (ekstansiyon) ve plantar fleksiyon (fleksiyon)Dorsifleksiyon; ayağın, ayak bileği ekleminden dorsal (Dorsum pedis, ayak sırtı) tarafa doğru hareket ettirilmesidir. Hareket sonucunda ayağın anatomik duruşta yukarı bakan (görünen) yüzü, bacağın öne bakan yüzüne yaklaşır. Bu, aynı zamanda bir ekstansiyon hareketidir.Gray's 2015, s. 539

Plantar fleksiyon; ayağın, ayak bileği ekleminden plantar (Planta pedis, ayak tabanı) tarafa doğru hareket ettirilmesidir. Hareket sonucunda ayağın anatomik duruşta zemine değen (görünmeyen) yüzü, bacağın arkaya bakan yüzüne yaklaşır. Bu, aynı zamanda bir fleksiyon hareketidir.

 El 
Elin ve ayağın fleksiyon ve ekstansiyon için tanımlanmış özel hareketleri; embriyolojik dönemde uzuvların yaptığı dik açılı dönmenin birbirine ters oluşundan dolayı, zıttır.
Dorsifleksiyon; elin, el bileği ekleminden dorsal (Dorsum manus, elin sırtı) tarafa doğru hareket ettirilmesidir. Hareket sonucunda elin anatomik duruşta önden görünmeyen yüzü (elin sırtı), ön kolun görünmeyen yüzüne yaklaşır.Gray's 2015, s. 689 Bu aynı zamanda bir ekstansiyon hareketidir.Gray's 2015, f. 7.6.2

Palmar fleksiyon; elin, el bileği ekleminden palmar (Palma manus, avuç içi) tarafa doğru hareket ettirilmesidir. Hareket sonucunda elin anatomik duruşta önden görünen yüzü (avuç içi), ön kolun görünen yüzüne yaklaşır. Bu aynı zamanda bir fleksiyon hareketidir.

 Ayrıca bakınız 

 Kaynak Kitaplar 



 Kaynak Kitap Bölümleri 

Kategori:Tıp terimleri