Sil Baştan (film, 2004)

Sil Baştan veya özgün adıyla Eternal Sunshine of the Spotless Mind, yönetmenliğini Michel Gondry'nin üstlendiği, senaryosunu Charlie Kaufman'ın yazdığı; Gondry, Kaufman ve Pierre Bismuth'un ortak hikâyesinden uyarlanan bir Amerikan romantik drama filmidir. Başrolde Jim Carrey ile Kate Winslet; yardımcı rollerde Kirsten Dunst, Mark Ruffalo, Elijah Wood ve Tom Wilkinson yer almaktadır. Filmin adı, Alexander Pope'un 1717 tarihli Eloisa to Abelard adlı şiirinden bir alıntıdır. Yapım, psikolojik drama ve bilimkurgu öğelerini doğrusal olmayan anlatı yapısıyla birleştirerek hafıza ve aşkın doğasını inceler.

Sil Baştan, 19 Mart 2004'te Amerika Birleşik Devletleri'nde Focus Features tarafından sinemalarda gösterime sunuldu ve eleştirmenlerden geniş çapta övgü aldı; özellikle senaryosu ve yönetmenliği takdir edildi. 20 milyon ABD doları bütçeyle çekilen film, dünya genelinde 74 milyon dolar hasılat elde ederek gişede başarı kazandı ve American Film Institute tarafından 2004 yılının en iyi 10 filminden biri seçildi. 77. Akademi Ödülleri'nde Bismuth, Gondry ve Kaufman, En İyi Özgün Senaryo ödülünü kazandı; Winslet ise En İyi Kadın Oyuncu dalında aday gösterildi.

Film, birçok yayın tarafından 21. yüzyılın en iyi filmlerinden biri olarak gösterilmiş ve zamanla kült film statüsü kazanmıştır. Ayrıca film, Jay Electronica'nın 2007 tarihli "Eternal Sunshine (The Pledge)" adlı çalışması, Jhené Aiko'nun 2014 çıkışlı "Spotless Mind" parçası ve Ariana Grande'nin 2024 tarihli Eternal Sunshine albümü gibi çeşitli müzik projelerine de ilham kaynağı olmuştur.
 Konu 
Joel Barish (Jim Carrey), bir süredir görüşmediği kız arkadaşı Clementine Kruczynski'nin (Kate Winslet) New York firması Lacuna tarafından onunla ilgili anılarının silinmesi için bir prosedürden geçtiğini öğrenir. Kalbi kırık bir şekilde aynı prosedürden geçmeye karar verir. Hazırlık aşamasında inişli çıkışlı ilişkileriyle ilgili anılarını anlatan bir kasedi kaydeder.

Lacuna çalışanları, dairesinde uyurken beyni üzerinde çalışırlar; böylece prosedür tamamlandığında Joel hiçbir anı olmadan uyanacaktır. Çalışanlardan Patrick (Elijah Wood), bu sırada Clementine'i görmek için oradan ayrılır. Prosedüründen bu yana Joel ile Clementine'in anılarını onu etkilemek için bir kılavuz olarak kullanmaktadır. Prosedürü Joel'in beyninde sürerken teknisyen Stan (Mark Ruffalo) ile sekreter Mary (Kirsten Dunst) uyuşturucu alır, eğlenir ve seks yaparlar.

Joel, son kavgalarından başlayarak Clementine ile ilgili anılarını silinirken yeniden yaşar. Daha erken, daha mutlu anılara ulaştığında onu unutmak istemediğini fark eder. Zihnindeki Clementine imajının Joel'in belleğindeki onun bulunmadığı anılara da bulaştığı anlaşılır. Bu durum, prosedürü durdurur ancak Stan patronu Howard'ı (Tom Wilkinson) arar ve Howard gelip prosedürü yeniden başlatır. Joel, Clementine'le ilgili kalan son anısına gelir: ilk tanıştıkları gün, Montauk'ta bir plajda. Hafıza etraflarında dağılırken Clementine, Joel'e onunla Montauk'ta buluşmasını söyler.

Stan dışarıdayken Joel'in dairesinde Mary, Howard'a ona aşık olduğunu söyler ve öpüşürler. Howard'ın karısı geldiğinde onları pencereden görür ve öfkelenir. Howard'ın ona gerçeği söylemesini ister: Mary ile Howard'ın daha önce bir ilişki yaşadığı ve Mary'nin anılarının silindiğini. Bundan tiksinen Mary, Lacuna kayıtlarını çalarak Joel ve Clementine de dahil olmak üzere tüm hastalara bunları postalar.

Joel uyanır, Clementine ile ilgili anıları silinmiştir. Dürtüsel olarak Montauk'a gider ve trenle eve giderken tesadüfen Clementine ile karşılaşır. Birbirlerine çekilirler ve Boston'daki donmuş Charles Nehri'ne bir randevu ayarlarlar. Joel, Clementine'i eve götürür ve Patrick, ikisini uzaktan görünce birbirlerini tekrar bulduklarını anlar. Joel ve Clementine'a Lacuna kasetleri ulaşır ve kayıtlarını dinlerler. Birbirlerine duydukları acı hatıralar karşısında şok olur ve ayrılma noktasına gelirler ama yine de ilişkilerine bir şans daha vermeye karar verirler.

 Yapım aşaması 
küçükresim|"Sil Baştan" (orijinal adıyla Eternal Sunshine of the Spotless Mind), 2004 yapımı bir bilimkurgu romantik drama filmidir ve hikâyesi kurgusal olarak Montauk, New York'ta geçer. Montauk, Long Island’ın doğu ucunda, East Hampton'a oldukça yakın bir sahil kasabasıdır. Filmde ana karakterler Joel (Jim Carrey) ve Clementine (Kate Winslet), Montauk'ta tanışırlar ve burada birlikte birçok anı biriktirirler. Montauk sahilleri, filmde aşk ve unutulmuş anılar arasında geçen bu sıradışı hikâyeye fon oluşturur.
Filmin adı, didaktik şiirleriyle ünlü şair Alexander Pope'un yazdığı Eloisa to Abelard isimli, aslı çok daha uzun olan şiirinin bir bölümünden alınmıştır. Bu şiir Charlie Kaufman'ın Being John Malkovich filminde de kullanılmıştır:

How happy is the blameless Vestal's lot!
The world forgetting, by the world forgot;
Eternal sunshine of the spotless mind!
Each pray'r accepted, and each wish resign'd.

Filmin bütçesi $20.000.000'dır. Sevgilisini neden silmek istediğine dair yapılan kaset kayıtları sırasında Jim Carrey ve Kate Winslet'in filmdeki bazı diyalogları, gerçek hayatlarındaki aşk acılarını paylaştıkları konuşmalara dayanmıştır. Elijah Wood ile Mark Ruffalo arasında geçen diyaloglarda oyuncular kendileri değişikliğe gitmiştir.

 Gösterim 
Film ABD'de 19 Mart 2004'te gösterime girdi. İngiltere'de 30 Nisan, Almanya'da ise 20 Mayıs'ta gösterime giren film, Türkiye'de yaklaşık 2 sene sonra BirFilm dağıtımcılığında 26 Mayıs 2006'da gösterime girdi. Film kendi ülkesinde (ABD) $34,400,30, kendi ükesi dışında $37,857,825 ile toplamda $72,258,126 hasılata ulaşmıştır.

 Oyuncular 
küçükresim|upright=0.81|Jim Carrey, Joel Barish'i canlandırdı.
küçükresim|upright=0.8|Kate Winslet, Clementine Kruczynski'yi canlandırdı.
 Jim Carrey - Joel Barish
 Kate Winslet - Clementine "Clem" Kruczynski
 Elijah Wood - Patrick
 Thomas Jay Ryan - Frank
 Mark Ruffalo - Stan
 Jane Adams - Carrie
 David Cross - Rob
 Kirsten Dunst - Mary
 Tom Wilkinson - Dr. Howard Mierzwiak
 Ryan Whitney - Genç Joel Barish
 Paulie Litt - Genç Bully
 Josh Flitter - Genç Bully

 Ödüller ve eleştiriler 
 Akademi Ödülleri (İki dalda aday olup, birini kazanmıştır) 
 En İyi Orijinal Senaryo - Charlie Kaufman (senaryo-hikâye), Michel Gondry (hikâye), Pierre Bismuth (hikâye)
 En İyi Kadın Oyuncu - Kate Winslet 
 Altın Küre Ödülleri (Dört dalda aday olmuştur)
 En İyi Film - Müzikal veya Komedi
 En İyi Kadın Oyuncu - Müzikal veya Komedi - Kate Winslet
 En İyi Erkek Oyuncu - Müzikal veya Komedi - Jim Carrey
 En İyi Senaryo - Charlie Kaufman
 SAG (Screen Actors Guild Awards) (Bir dalda aday olmuştur)
 En İyi Kadın Oyuncu - Kate Winslet
 BAFTA (British Academy Film Awards) (Beş dalda aday olup, ikisini kazanmıştır)
 En İyi Senaryo - Charlie Kaufman
 En İyi Kurgu
 En İyi Film
 En İyi Kadın Oyuncu - Kate Winslet
 En İyi Erkek Oyuncu - Jim Carrey

Daha birçok ödül alan film, İnternet Film Eleştirmenleri tarafından da En iyi Film dahil birçok dalda ödüle layık görüldü.

Kate Winslet'in Clementine rolünde gösterdiği performans, Premiere Magazine'in tüm zamanların en iyi 100 performansı listesinde (100 Greatest Performances of All Time) 81. sıradadır.

Film eleştirmenlerinin yorumlarının yer aldığı Rotten Tomatoes sitesinde film hakkında yer alan 208 film eleştirisinden %94'ü film hakkında olumlu yorum içermektedir. (Fresh: 195 Rotten: 13)

Film, IMDB'nin üyelerinin puanlarıyla belirlenen En İyi 250 FilmEn İyi 250 Film sıralamasında ilk 75 içindedir.

2016 yılında açıklanan ve dünya çapında 117 sinema eleştirmenin düşünceleri ile yapılan 21. Yüzyılın En İyi Filmleri listesinde 6. sırayı almıştır.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Resmi site

  Sinemalar.com profili ve fragman 

Kategori:Amerika Birleşik Devletleri romantik komedi filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri komedi-drama filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri psikolojik dram filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri romantik dram filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri bilimkurgu komedi filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri dramatik bilimkurgu filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri fantastik komedi filmleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri bağımsız filmleri
Kategori:2000'lerde bilimkurgu komedi filmleri
Kategori:2004 çıkışlı komedi-drama filmleri
Kategori:2000'lerde psikolojik dram filmleri
Kategori:2000'lerde fantastik komedi filmleri
Kategori:2000'lerde romantik komedi filmleri
Kategori:2000'lerde romantik dram filmleri
Kategori:2000'lerde bağımsız filmler
Kategori:Michel Gondry'nin yönettiği filmler
Kategori:Charlie Kaufman'ın senaryosunu yazdığı filmler
Kategori:Focus Features filmleri
Kategori:Çevrimiçi Sinema Eleştirmenleri Topluluğu En İyi Film Ödülü sahipleri
Kategori:Çevrimiçi Sinema Eleştirmenleri Topluluğu En İyi Özgün Senaryo Ödülü sahipleri
Kategori:Steve Golin'in yapımcısı olduğu filmler
Kategori:Jon Brion'un müziğini yaptığı filmler
Kategori:Kurguda bellek silme
Kategori:Bellek ile ilgili filmler
Kategori:New Jersey'de çekilmiş filmler
Kategori:Konusu Manhattan'da geçen filmler
Kategori:Konusu Long Island'da geçen filmler
Kategori:New York eyaletinde çekilmiş filmler
Kategori:Çılgın bilim insanı filmleri
Kategori:2000'lerde İngilizce filmler
Kategori:En İyi Bilimkurgu Filmi Saturn Ödülü kazanan fimler
Kategori:İngilizce bağımsız filmler
Kategori:Satürn Ödülü kazanan filmler
Kategori:Anonymous Content filmleri