Crux (takımyıldız)

Crux ya da Güneyhaçı takımyıldızı, 88 modern takımyıldızın en küçüğü fakat aynı zamanda en ünlü ve göze çarpanlarından biridir. Üç tarafı Erboğa ile çevrilidir, güneyinde ise küçük takımyıldız Sinek yer alır. Samanyolu'nun görünür bandının güney ucunda yer alır. Latince adı olan Crux, Türkçede "haç" anlamına gelir. Dört ana yıldızının her biri +2,8'den daha parlak bir görünür görsel büyüklüğe sahip olduğundan en kolay ayırt edilen takımyıldızlar arasındadır. Güney Yarımküre'nin birçok halkları arasında yüksek bir kültürel öneme sahiptir. Parlaklığı ve belirgin şekli nedeniyle, Avustralya, Brezilya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerin bayraklarında sıkça tasvir edilir. Bu ülkeler, takımyıldızı coğrafi güney konumlarının bir sembolü olarak kullanırlar.

Takımyıldızın en güneydeki üyesi olan mavi-beyaz α Crucis (Acrux), 0,8 kadir büyüklüğüyle en parlak olan yıldızıdır. Haçın diğer üç yıldızı β Crucis (Mimosa), γ Crucis (Gacrux) ve δ Crucis (Imai) ise saat yönünde ve azalan büyüklük sırasına göre görünürler. ε Crucis  (Ginan) de haç asterizmi içinde yer alır. Bu parlak yıldızların çoğu, güney Samanyolu boyunca ortak bir kökeni ve hareketi paylaşıyor gibi görünen sıcak mavi-beyaz yıldızların oluşturduğu büyük ama gevşek bir grup olan Akrep-Erboğa birliğinin üyeleridir.

Güneyhaçı, her biri uygun koşullar altında çıplak gözle görülebilen dört Sefe değişeni ve ayrıca doğu sınırında Mücevher Kutusu (NGC 4755) olarak bilinen parlak ve renkli bir açık kümeyi de içerir. Güneydoğuda 7°'ye 5°'lik bir alana yayılan ve Kömür Çuvalı Bulutsusu olarak bilinen büyük bir karanlık bulutsu yer alır ve bu bulutsunun bazı kısımları komşu Erboğa ve Sinek takımyıldızlarında haritalanmıştır.

Çok eski dönemlerden beri üzerinde pek çok yazı yazılmasına karşın, ilk kez 1679'da Augustine Royer tarafından bir takımyıldız olarak tanımlanmıştır.

Güneyhaçı, güney yarımkürede 35. paralelin güneyinden yılın hemen hemen her zamanı kutup yöresinde kolayca görülebilir. Kuzey yarımkürenin tropikal enlemlerinden de kuzey kışı ve ilkbaharı boyunca her gece birkaç saat süresince ufka yakın gözlenebilir.


Kategori:Ulusal semboller