Daron Acemoğlu

Kamer Daron Acemoğlu (; d. 3 Eylül 1967, Kadıköy, İstanbul), Ermeni kökenli Türk-Amerikalı ekonomist ve akademisyendir. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde ekonomi profesörüdür ve 1993 yılından beri ders vermektedir. 2019 yılında Enstitü Profesörü seçildi. 2005 yılında John Bates Clark Madalyası'nı ve 2024 yılında Nobel Ekonomi Ödülü'nü aldı.

Acemoğlu, 2011 yılında Amerikalı ekonomistler arasında yapılan bir ankette “60 Yaş Altı Yaşayan Favori Ekonomistler” listesinde Paul Krugman ve Greg Mankiw'in ardından üçüncü sırada yer aldı. 2015 yılında, Research Papers in Economics (RePEc) verilerine göre son 10 yılın en çok atıf alan ekonomisti seçildi. Open Syllabus Project'e göre Acemoğlu, Mankiw ve Krugman'dan sonra ekonomi dersleri için üniversite müfredatlarında en sık atıf yapılan üçüncü yazardır.

2024 yılında Acemoğlu, James A. Robinson ve Simon Johnson, devletler ve imparatorluklar arasındaki refah konusundaki karşılaştırmalı çalışmaları nedeniyle Nobel Ekonomi Ödülü'ne layık görüldü. Böylelikle Orhan Pamuk ile Aziz Sancar'dan sonra Nobel Ödülü'nü kazanan üçüncü Türk oldu.

 İlk yılları 
Kamer Daron Acemoğlu, 3 Eylül 1967'de Ermeni bir ailenin çocuğu olarak İstanbul'da doğdu. Babası Kevork Acemoğlu (1938-1988) ticaret avukatı ve İstanbul Üniversitesi'nde öğretim görevlisiydi. Annesi İrma Acemoğlu (ö. 1991) ise Kadıköy'deki Aramyan Uncuyan Ermeni İlk ve Ortaokulu müdürüydü. 1986'da Galatasaray Lisesi'nden mezun oldu. Gençliğinde siyaset ve ekonomiyle ilgilenmeye başladı. 1989'da ekonomi alanında lisans derecesini aldığı York Üniversitesi'nde ve 1990'da ekonometri ve matematiksel ekonomi alanında yüksek lisans ve 1992'de ekonomi alanında doktora derecesini aldığı Londra Ekonomi Okulunda eğitim gördü. Doktora tezinin başlığı "Makroekonominin Mikro Temelleri Üzerine Denemeler: Sözleşmeler ve Ekonomik Performans" idi. Doktora danışmanı Kevin W. S. Roberts'tır. LSE'deki doktora sınavını verenlerden biri olan James Malcomson, tezinin yedi bölümünden en zayıf üçünün bile "doktora vermek için fazlasıyla yeterli" olduğunu söyledi. Arnold Kling, doktorasını aldığı yaş (25) nedeniyle onu bir harika çocuk olarak nitelendirdi.

 Akademik kariyeri 
küçükresim|2009 yılında Acemoğlu
1992-1993 yılları arasında Londra Ekonomi Okulunda ders verdi. 1993'ten itibaren akademik kariyerine ABD'de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) devam etmektedir. 2000 yılında ekonomi profesörü ve 2019 yılında da, üniversitede bir öğretim üyesine verilebilecek en yüksek unvan olan enstitü profesörü ünvanını almıştır.

MIT'deki akademik kariyerinin ilk yıllarında, The Economic Journal'da yayınlanan "Consumer Confidence and Rational Expectations: Are Agents' Beliefs Consistent With the Theory?" (Tüketicinin Kendine güveni ve Rasyonel Beklentiler: Faillerin İnançları Teori ile Tutarlı mıdır?)  başlıklı makalesi "1996 yılının en iyi makalesi" ödülüne değer görüldü. 2005 yılında ekonomi bilimine en büyük katkıyı yapan 40 yaş altındaki bir bilim insanına her iki yılda bir verilen John Bates Clark madalyasına layık görüldü. Siyaset bilimci James A. Robinson'la birlikte yazdığı Economic Origins of Dictatorship and Democracy (Diktatörlük ve Demokrasinin Ekonomik Kökenleri) 2006 yılında yayımlandı. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) tarafından 2006 yılında Sosyal Bilimlerde Bilim Hizmet ve Teşvik Ödülü'ne layık görüldü.

Acemoğlu ve Robinson'un 2012 yılında yayımlanan Why Nations Fail: Origins of Power, Poverty and Prosperity (Ulusların Düşüşü: Güç, Refah ve Yoksulluğun Kökenleri) adlı kitabı The New York Timesın çok satan kitaplar listesine de girdi. Acemoğlu ve Robinson bu kitapta, uluslararası refah farklarının ana nedeninin coğrafi, tarihî ya da kültürel faktörler olmadığını; farklılığın temel nedeninin ulusların sahip olduğu ekonomik ve siyasi kurumların niteliğinde yattığını öne sürmüştür.

Klasik büyüme ve kalkınma teori ve modellerine farklı bir perspektifle yaklaşımı nedeniyle Sosyal Bilimler dalında 2013 yılı T.C. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nün, Acemoğlu'na verilmesi uygun görüldü. Acemoğlu'na ödülü, 24 Aralık 2013 tarihinde gerçekleşen törende Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından verilmiştir.

Utrecht, Bilkent, Bath, Boğaziçi ve Atina üniversiteleri ile Paris'teki École Normale Supérieure tarafından fahri doktor unvanıyla ödüllendirilen Acemoğlu'na 2019 yılında MIT tarafından Enstitü Profesörü, 2021 yılında İngiliz Akademisi tarafından Onur Üyesi unvanı verilmiştir.

2024'te, "kurumların oluşumu ve refaha etkilerine ilişkin çalışmalarından" dolayı Simon Johnson ve James Robinson ile birlikte Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanan grubun içinde yer aldı. Acemoğlu, Orhan Pamuk ile Aziz Sancar'dan sonra  Nobel Ödülü kazanan üçüncü Türk oldu.

Acemoğlu, Review of Economics and Statistics ve Journal of Economic Growth dergilerinin yardımcı editörlüğünü yürütmektedir. Bilim Akademisi üyesidir.

 Eleştiriler 
Daron Acemoğlu 2008 küresel finansal krizi ertesinde yayınlanan bir makalesinde, krizin iktisatçıların daha önce kabul etmiş olduğu belli başlı varsayımları sorgulaması için bir fırsat olduğunu öne sürmüş ve bu varsayımları veri alan iktisatçılar arasına kendisini de dahil etmiştir.

 Kişisel hayatı 
Acemoğlu, ABD vatandaşı olmuştur. İngilizce ve Türkçe bilmekte, biraz da Ermenice konuşmaktadır. Eski bakan İsmail Özdağlar'ın kızı, MIT'de elektrik mühendisliği ve bilgisayar bilimleri profesörü olan Asuman Özdağlar ile evlidir. Birlikte birçok makale yazmışlardır. 2015 yılı itibarıyla Newton, Massachusetts'te iki oğlu Arda ve Aras ile birlikte yaşamaktadır.

 Ödüller 
 2006: TÜBA Sosyal Bilimlerde Bilim Hizmet ve Teşvik Ödülü
 2013: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
 2017: Koç Üniversitesi Rahmi M. Koç Bilim Madalyası
 2024: Nobel Ekonomi Ödülü

 Ayrıca bakınız 
 Dar Koridor

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Daren Acemoğlu CV 
 Yayınları 

Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:1967 doğumlular
Kategori:Türkiye Ermenileri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Türk göçmenler
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri vatandaşlığına kabul edilenler
Kategori:Ermeni asıllı Amerikalılar
Kategori:Amerikalı ekonomistler
Kategori:Galatasaray Lisesinde öğrenim görenler
Kategori:Massachusetts Teknoloji Enstitüsü öğretim üyeleri
Kategori:Türk ekonomi akademisyenleri
Kategori:Bilim Akademisi üyeleri
Kategori:İstanbul ili doğumlu akademisyenler
Kategori:Beyoğlu doğumlular
Kategori:Nobel Ekonomi Ödülü sahipleri
Kategori:21. yüzyıl Amerikalı ekonomistler
Kategori:21. yüzyıl kurgusal olmayan eserler veren Amerikalı yazarları
Kategori:Londra Ekonomi Okulu öğretim üyeleri
Kategori:Londra Ekonomi Okulunda öğrenim görenler
Kategori:York Üniversitesinde öğrenim görenler
Kategori:Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi üyeleri
Kategori:Econometric Society üyeleri
Kategori:Ulusal Bilimler Akademisi üyeleri
Kategori:Kurgusal olmayan eserler veren Türk yazarlar
Kategori:İstanbul ili doğumlu yazarlar
Kategori:Türk Nobel Ödülü sahipleri
Kategori:Amerikalı Nobel Ödülü sahipleri