Naftalin

Naftalin veya naftalen,Tarihî olarak batı dillerinde önce naftalin olarak adlandırılmış, sonra kimyasal adlandırma kuralları gereği son eki "-en" olarak değiştirilmiştir. kapalı kimyasal formülü C10H8 olan, aromatik hidrokarbondur.

Maden kömürünün damıtılmasıyla elde edilen orta ve ağır yağlardan ayrıştırılır. Beyaz pulcuklar biçiminde, billur yapılı bir katıdır. Keskin ve kendine özgü bir kokusu vardır. Yoğunluğu 1,15 olup, 80 °C'de erir, 217 °C'de kaynamaya başlar. Suda çözünmez, alkolde ise, sıcaklıkla doğru orantılı olarak artan bir yoğunlukta çözünür. Atmosfer ortamında kolaylıkla buharlaştığından haşere (böcek türleri) ile mücadelede kullanılır. Güveleri uzaklaştırdığından yünlü kumaş ve kürkleri korumakta kullanılır. Sanayide eritici, yakıt ve boya hammaddesi olarak; eczacılık ve parfümeride ise ara madde olarak kullanılır. Ayrıca lavaboların temizlenmesinde büyük rol oynar. Naftalin katı halden gaz hâle sıvılaşmadan geçer. Buna süblimleşme denir.

1866'da Alman kimyager Emil Erlenmeyer tarafından onarılmış olan açık formülü, ortaklaşmış iki karbon atomu içeren iki bitişik benzen halkası gösterir: Naftalen, benzen gibi, yer değiştirme ve katılma tepkimelerine yatkındır. Tetralin, dekalin, naftoller, naftilaminler ve stalik anhidrit üretiminde, ayrıca güve öldürücü olarak kullanılır.
Tarihçe
1820'lerin başlarında, iki ayrı raporda kömür katranının damıtılmasıyla elde edilen keskin kokulu beyaz bir katı madde tanımlandı. 1821'de John Kidd bu iki açıklamaya atıfta bulundu ve ardından bu maddenin birçok özelliğini ve üretim yöntemlerini açıkladı. Bir tür naftadan (kömür katranı da dahil olmak üzere herhangi bir uçucu, yanıcı sıvı hidrokarbon karışımını kapsayan geniş bir terim) türetildiği için naftalin adını önerdi. John Kidd (1821). "Observations on Naphthalene, a peculiar substance resembling a concrete essential oil, which is produced during the decomposition of coal tar, by exposure to a red heat". Philosophical Transactions. 111: 209–221. doi:10.1098/rstl.1821.0017. S2CID 97798085.

Naftalinin kimyasal formülü 1826'da Michael Faraday tarafından belirlendi. İki kaynaşmış benzen halkasının yapısı 1866'da Emil Erlenmeyer tarafından önerildi Emil Erlenmeyer (1866). "Studien über die s. g. aromatischen Säuren". Annalen der Chemie und Pharmacie. 137 (3): 327–359. doi:10.1002/jlac.18661370309.  ve üç yıl sonra Carl Gräbe tarafından doğrulandı. C. Graebe (1869) "Ueber die Constitution des Naphthalins", Annalen der Chemie und Pharmacie, 149 : 20–28.

İnsan sağlığına etkileri

Büyük miktarlarda naftaline maruz kalınması alyuvarlara zarar verebilir ve hatta yok edebilir.

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) tarafından naftalin, insanlarda ve hayvanlarda kansere neden olma şüphesi bulunan bir madde olarak sınıflandırılmıştır (Grup 2B). Naftalinin insanlarda kanserojen olduğuna dair kesin bir kanıt yoktur.

Güve ilacı olarak üretilen naftalin topları ve naftalin içeren diğer ürünler AB içerisinde 2008 yılından itibaren yasaklanmıştır.

 Kaynakça 

Kategori:Antiseptikler
Kategori:Çevreyi kirleten maddeler
Kategori:Hava kirliliği
Kategori:IARC 2B grubu kanserojenler
Kategori:İnsektisitler

Kategori:Polisiklik aromatik hidrokarbonlar
Kategori:Hidrokarbonlar