Tahtacılar

Tarihsel olarak Osmanlı döneminden beri ağaç işçiliğiyle uğraşan Tahtacılar, kökenlerini Üçok Türkmenlerine dayandıran bir Alevi Türkmen topluluğudur. Genellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinin ormanlık ve dağlık kesimlerinde yaşamışlardır. Tahtacılar, Bektaşîlik ve Anadolu Aleviliği ile ortak yönler taşısalar da, kendilerine özgü inanç anlayışları ve ritüelleriyle farklı bir kimlik oluşturmuşlardır. Şamanist öğelerle Alevi-Bektaşi geleneklerinin harmanlandığı bu kültürel yapı; el sanatlarında, inanç pratiklerinde ve doğayla kurdukları sıkı ilişkide açıkça görülmektedir.

upright=1.07|küçükresim|Tahtacıların Yerleşim İlleri

 Kökenleri 

Osmanlı döneminde Toros Dağları’nda yaşayan Tahtacılar, bölgedeki ormanlarda kereste üretimiyle uğraşmışlardır. Kesilen ağaçlar Antalya, Alanya, Finike ve çevresindeki limanlardan sevk edilirdi. Kereste ihracatı devletin tekelinde bulunmaktaydı ve 1477 yılına ait kayıtlara göre, kereste ve reçineden elde edilen gümrük gelirleri yaklaşık 3.500 altın dukaya ulaşmıştır.

Timur, Türkistan ve Horasan'ı egemenliği altına alınca, yurtlarını terk etmek zorunda kalan Ağaçeriler'in bir bölümü İran'a, çoğunluğu da Anadolu'ya yerleşti. Diğer bazı kaynaklara göre, 466 yılında büyük bir göç dalgası meydana geldi ve Hunlara ait Ağaçeri kabileleri gelerek Anadolu'ya yerleşmiştir.

Moğolların Anadolu'yu işgal etmesi üzerine, buraya gelmiş olan Ağaçeriler bu kez Suriye ve Irak'a göç ettiler. Bunlardan bazılarının Timur'un ölümünden sonra 1405 yılında yeniden Anadolu'ya döndüğü ve bu dönemlerden itibaren 'Tahtacılar' olarak anıldığı kabul edilir. Fatih Sultan Mehmed' in, 1453 yılında İstanbul'un fethi sırasında kullanılan gemilerin yapımı için, Balıkesir' in Kaz Dağları'ndaki köylerden Tahtacıları da getirdiği bilinir. Tahtacılar, araştırmacıların bir kesimi tarafından Yörükler ile aynı sosyal yapıda değerlendirilmişlerdir.  Dr. İsmail Engin, Tahtacılar, Tahtacı Kimliğine ve Demografisine Giriş, Ant Yayınları, 1998.

Yazılı kaynaklarda Tahtacı adına ise ilk olarak 16. yüzyılda Osmanlı vergi nüfusu tahrir defterlerinde “Cemāat-ı Tahtacıyān” şeklinde rastlanmaktadır.Çıblak, Nilgün (2003). “Mersin Tahtacı Kültüründeki Terimler Üzerine Bir Deneme” , Folklor / Edebiyat, C.IX, S. XXXIII, ss.217-238.

küçükresim| Felix von Luschan tarafından Antalya'nın Tahtacı köylerinde çekilmiş yörükler, 1889

upright=1.77|küçükresim|Balıkesir Tahtacı Türkmenleri: Balıkesir Kazdağları'nda ve Balıkesir ovası çevresinde yaşayan Tahtacılar'ın geleneksel kostümleri|centre

 Türkiye'de Yerleşim Yerleri 
Zamanla yerleşik yaşama geçmeye başlayan Tahtacılar günümüzde daha çok Adana, Mersin, Antalya, Muğla, Denizli, Isparta, Burdur, Aydın, İzmir, Manisa, Balıkesir, Çanakkale, Afyonkarahisar gibi illerde yaşamaktadırlar.

Adana'daki Tahtacı köyleri:

 Pozantı: Belemedik
 Karaisalı: Nergizlik
 İmamoğlu: Uluçınar
Seyhan:Yeşiloba
Çukurova:Bahçeşehir

Mersin'deki Tahtacı köyleri:

 Toroslar: Dalakderesi, Düğdüören, Bekiralanı
 Erdemli: Tömük
 Silifke: Sayağzı, Kırtıl
 Mut: Yazalanı, Kayabaşı, Keleceköy, Kamaçukuru
 Tarsus: Çamalan, Kaburgediği
 Mezitli: Kuzucubelen
 Anamur: Kaşdişlen
 Bozyazı: Çubukkoyağı, Bahçekoyağı, Tekedüzü

Antalya'daki Tahtacı köyleri:

 Elmalı: Akçaeniş
 Finike: Alacadağ, Arifköy, Gökbük
 Kumluca: Beşikçi, Hızırkahya, Toptaş
 Manavgat: Dolbazlar, Sağırin
Muğla'daki Tahtacı köyleri:
 Fethiye: Foça
 Ortaca: Kemaliye

Balıkesir'deki Tahtacı köyleri:

 Balıkesir: Türkali
 Burhaniye: Pelitköy, Tahtacı
 Edremit: Arıtaşı, Çamcı, Doyran, Kavlaklar, Mehmetalan, Tahtakuşlar
 Kepsut: Mehmetler
 Savaştepe: Kongurca

Çanakkale'deki Tahtacı köyleri:

 Çanakkale: Akçeşme, Çiftlikdere, Denizgöründü, Elmacık, Gürecik, Kayadere
 Ayvacık: Bahçedere, Güzelköy, Uzunalan
 Bayramiç: Karıncalı
 Ezine: Derbentbaşı, Koşuburun
 Denizli'deki Tahtacı köyleri:
 Sarayköy: Yeşilyurt
İzmir'deki Tahtacı köyleri:
 Bayındır: Turan, Yakapınar
 Bergama: Yerlitahtacı

 Dil ve Din 

İnançlarında ve yaşam biçimlerinde Şamanizm'e ilişkin kanıtlar bulunmasıyla birlikte, korudukları bu kültür, Alevilik inanç ve töreleri ile harmanlanmıştır. İçinde Öz Türkçe'den pek çok kelimeler barındıran, günümüze kadar muhafaza edebildikleri bir günlük konuşma dili kullanmaktadırlar. Kullandıkları ağız, yaşadıkları bölgelerin ağız özelliklerinden de beslenmiş, etkileşime girmiştir.

 Kültür 
Tahtacılar tarih boyunca hep doğayla iç içe yaşamışlardır. Giyim kuşamları, el sanatları, yemek kültürleri ile büyük bir kültürel zenginliğe sahiptirler. Örf, adet ve gelenekler bakımından Orta Asya Türk kültüründen izler taşırlar. Zanaat olarak sürdürdükleri ağaç işçiliğinde kadın - erkek birlikte çalışırlar. Bir kısım halk, Cumhuriyet ilan edildikten sonra azalan kamusal baskı nedeniyle ziraat, esnaflık, memurluk, serbest meslek vb. meslek gruplarına da ayrılmıştır. Eskiden bu yana süregelen önemli geleneklerinden birisi de bir düğünün hemen sonrası, yeni gelin olmuş kadınlar için yapılan 'Baş Bağlama' ritüelidir.  Veli Asan, Tahtacı Türkmenlerde Baş Bağlama, Cem Dergisi, S. 71, 1997.
upright=1.31|küçükresim|Ormanda çalışan iki Tahtacı kadın|right

Ünlü Tahtacılar
Musa Eroğlu: Türk halk müziği sanatçısı ve bağlama virtüözü. Mersin Tahtacılarından olan Eroğlu, genellikle Tahtacı türküleri derlemektedir.
Ahmet Günday: Türk halk müziği sanatçısı. Muğla Fethiye Tahtacılarından olan Günday, genellikle Tahtacı türküleri derlemiş ve seslendirmiştir. 13 Mart 2021 tarihinde vefat etmiştir.

Ayrıca bakınız
 Ortaca Olayları

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Ege Bölgesi Tahtacı Dernekleri

Kategori:Türkiye Türkmenleri
Kategori:Alevilik
Kategori:Yörükler