Devlet Mezarlığı

Devlet Mezarlığı, Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanları ile Türk Kurtuluş Savaşı sırasında en az tümen komutanlığı yapmış ve 1988 yılında Genelkurmay Başkanlığının politik kriterlerine uyan (Örnek: Sakallı Nurettin Paşa politik kriterlere uygun bulunmamıştır.) 61 komutanın mezarlarının yer aldığı, 1988 yılında hizmete açılmış; "anıt-park" niteliğindeki mezarlıktır. Kenan Evren'in: "Anıtkabir'in mezarlık olmaması, cumhurbaşkanlarını ve Kurtuluş Savaşı'nda büyük yararlılıkları görülmüş ve Atatürk'ün yakın silah arkadaşı olan komutanları bir araya toplamak" düşüncesiyle Evren tarafından yaptırılmıştır. Ankara'da, Atatürk Orman Çiftliği arazisi içinde yer alır. 536.000 metrekarelik alanda yer alan ve 356.000 metrekaresi yeşil alan olan park, halka açıktır. Millî Savunma Bakanlığı tarafından yönetilir.

Türkiye'de, Devlet Mezarlığı'nın yaptırılması için 6 Kasım 1981 Tarihli ve 2549 Sayılı Kanun 11 Kasım 1981'de Resmî Gazete'de yayımlandı. Mezarlık için Millî Savunma Bakanlığı'nın 1982 yılında açtığı yarışma sonucu 42 proje arasından seçilen Y. Müh. Mimar Özgür Ecevit ile, Y. Ziraat Müh. Ekrem Gürenli'nin projesi uygulanmıştır. Bu projede İslam kültürüne uygun olarak gösterişli mezarlardan kaçınılmış, işlevsel olmayan anıtsal formlar kullanılmamış ve hüzünlü bir hava oluşmamasına dikkat edilmiştir. 30 Ağustos 1988 günü devlet töreni ile hizmete açılmıştır.

8 Kasım 2006 tarihinde TBMM'de yapılan yasal düzenleme ile başbakanların yanı sıra TBMM başkanlarının da ailelerinin talebi doğrultusunda Devlet Mezarlığı'na defnedilmesi sağlanmıştır. Bu şekilde cumhurbaşkanı ve kurmay komutanların dışında ilk defnedilen başbakan Mustafa Bülent Ecevit'tir.

 Cumhuriyet Tarih Yolu 
Park içinde, 19 Mayıs 1919'dan Cumhuriyetin kurulduğu güne kadar olan tarih döneminde ülke tarihi açısından önemli olaylar heykel ve simgelerle canlandırılmıştır. "Cumhuriyet Tarih Yolu" olarak adlandırılan bu alan, Türkiye'deki ilk büyük kapsamlı heykel düzenlemesidir. Bu düzenleme için 600 ton Marmara mermeri kullanılmıştır. Mezarlık alanındaki heykeller, Prof. Dr. Rahmi Aksungur tarafından yapılmıştır. Heykel düzenlenmesinin uygulanmasında ayrıca şu heykel sanatçılarının emeği geçmiştir: Ayla Aksungur, Ömer Yavuz, Elvide Akdağ, Ulaş Korkmaz, Mustafa Yılmaz, Deniz Erol, Ferit Yazıcı. 
küçükresim|upright=1.14|Cumhuriyet tarih yolu üzerinde bulunan Atatürk’ün Samsun’a çıkışını ifade eden kaya
Cumhuriyet Tarih Yolu'ndaki ilk heykel, Atatürk’ün  Samsun’a çıkışını ifade eden bir kayadır. Kayanın gölgesi, haritadaki Samsun limanının siluetini ortaya çıkarır. Kayadaki bir delik, gölgenin içinde bir ışık belirmesine neden olur. Özellikle 11.00-14.00 saatleri arasında bu ışık, Atatürk’ün profili olarak belirir. Böylece Atatürk’ün Samsun’a çıkışı toprağa düşen nur olarak canlandırılmıştır. 19 Mayıs bölümünden sonra "Kongreler Bölümü" yer alır. Bu bölümdeki iki basamak, Kongreler sonucu Meclis'in kurulmasını simgeler. Kongreler bölümünden sonraki "Savaşlar Bölümü"'nde 5 sütun yer alır. Sütunların üzerinde Nutuk'tan sözler vardır. Bölümün sonundaki heykel, Lozan Anlaşması'nı simgeler; sağda ve soldaki rölyeflerin her biri ise bir savaşı anlatmaktadır. En son heykel bölümünde "Cumhuriyet" tek bir soyut heykel ile sembolleştirilmiştir.

 Devlet Mezarlığı Müzesi 
Devlet Mezarlığı'nda yer alan müzede defnedilen Cumhurbaşkanları ve Kurtuluş Savaşı Komutanlarına ait eşyalar, resimler ve dergiler sergilenir.

 Karadeniz Havuzu 
1931 yılında Atatürk tarafından yaptırılan "Karadeniz Havuzu" adlı havuz, Devlet Mezarlığı inşaatı sırasında restore edilmiştir. Çevresi, dinlenme havuzu olarak kullanılmaktadır.

 Tören Alanı 
Mezarlık alanı sınırlarındaki tören alanı üzerinde "otağ çadırı" formunda tasarlanmış bir yapı bulunur. "Simge" olarak adlandırılan sekizgen planlı bu yapı, tören alanını güneş ve yağmurdan korur. Simgenin altındaki "Anısal Duvar", mezarlıkta yatanların adlarından oluşmuş, bitmemiş bir duvar görünümündedir. Her yeni Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı için yeni bir taş konularak örülmesine devam edilmektedir. Böylece Cumhuriyet'in sürekliliği ifade edilir.

Mezar alanlarına giden tören yolunun iki yanında İstiklal Savaşı'nı simgeleyen iki heykel grubu, Cumhurbaşkanları mezar alanı içinde cumhuriyetin gelişimini simgeleyen heykel ve 25 metre uzunluğundaki bayrak direği bulunur.

 Defnedilenler 
Not: Devlet Mezarlığında 61 Kurtuluş Savaşı Komutanı ve 60 Cumhurbaşkanı mezarı hazırlanmıştır. 2006 Yılında Yapılan Kanun değişikliği ile artık Başbakanlar ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanları da buraya defnedilebilecektir.

Cumhurbaşkanları
 #  Cumhurbaşkanı  Sırası  Doğum  Tarihi  Ölüm  Tarihi  Açıklama  1.  Cemal Gürsel    4. Cumhurbaşkanı  1895  1966   Naaşı, Anıtkabir devrim şehitleri bölümünde defnedilmiş, 1988 yılında Devlet Mezarlığı'na nakledilmiştir. 2.  Cevdet Sunay    5. Cumhurbaşkanı  1899  1982  Naaşı, Cebeci Asri Mezarlığında defnedilmiş, 1988 yılında Devlet Mezarlığı'na nakledilmiştir 3.  Fahri Korutürk  6. Cumhurbaşkanı  1903  1987  Devlet Mezarlığı'nın yapımı sürerken 16 Ekim 1987 tarihinde defnedilen ilk Cumhurbaşkanı olmuştur 4.  Kenan Evren     7. Cumhurbaşkanı  1917  2015  Cenazesi, 12 Mayıs 2015 tarihinde Ahmet Hamdi Akseki Camii'nde kılınan öğle namazını müteakip Devlet Mezarlığı’nda toprağa verildi. 

Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanları
 #  TBMM Başkanı  Sırası  Doğum  Tarihi  Ölüm  Tarihi  Açıklama  1 Ferruh Bozbeyli 10. TBMM Başkanı  1927  2019  2 Sabit Osman Avcı 11. TBMM Başkanı  1921  2009   3 Kemal Güven 12. TBMM Başkanı  1921  2013   4 İsmet Sezgin 18. TBMM Başkanı 1928  2016  5 Yıldırım Akbulut 15. TBMM Başkanı 1935  2021 6Deniz Baykal25. ve 26. Geçici TBMM Başkanı19382023Devlet Mezarlığı’na defnedilen ilk geçici TBMM başkanıdır.7Cahit Karakaş13. TBMM Başkanı19282025

Başbakanlar
 #  Başbakan  Sırası  Doğum  Tarihi  Ölüm  Tarihi  Açıklama  1. Bülent Ecevit  16. Başbakan  1925  2006  2006'da TBMM’deki partilerin ortaklaşa aldığı karar ile Başbakanların da Devlet Mezarlığı’na defni mümkün hale geldi. 2. Yıldırım Akbulut  20. Başbakan  1935  2021 

 Başbakan eşleri 
 #  Başbakan Eşi  Sırası  Doğum  Tarihi  Ölüm  Tarihi  Açıklama 1. Rahşan Ecevit 16. Başbakan Eşi  1923  2020 2020'de TBMM’deki partilerin ortaklaşa aldığı karar ile Başbakanların eşlerinin de Devlet Mezarlığı’na defni mümkün hale geldi.

 Komutanlar 
Not1: Mezarlığa defnedilecek Kurtuluş Savaşı Komutanları 1988 yılında Genelkurmay Başkanlığı tarafından belirlenmiştir (Parantez içindeki rütbeler Genelkurmay'ın çevirilerine dayanmaktadır).

 #  Adı  Rütbesi  Rütbe  yılı  Açıklama  1.  Fevzi Çakmak  Müşir (Mareşal)  1922  (Sembolik Mezar) İstanbul'daki Eyüp Sultan Mezarlığında Hüseyin Şeyh türbesine defnedilmiş ve ailesinin isteğiyle Devlet Mezarlığı'na nakledilmemiştir. 2.  Ali Fuat Cebesoy  Ferik (Korgeneral)  1923  (Sembolik Mezar) Geyve'de Alifuatpaşa köyündeki Merkez Camii avlusuna defnedilmiş ve ailesinin isteğiyle Devlet Mezarlığı'na nakledilmemiştir. 3.  Cevat Çobanlı  Birinci Ferik (Orgeneral)  1926  (Sembolik Mezar) Erenköy Mezarlığı'nda defnedilmiş,1988 yılında Devlet Mezarlığı'na nakledilmemiştir. 4.  Yakup Şevki Subaşı  Birinci Ferik (Orgeneral)  1926   5.  Fahrettin Altay  Birinci Ferik (Orgeneral)  1926   6.  Kazım Özalp  Birinci Ferik (Orgeneral)  1926   7.   Kâzım Karabekir   Ferik (Korgeneral)  1920   8.  İzzettin Çalışlar  Birinci Ferik (Orgeneral)  1930   9.  Kazım Orbay  Orgeneral  1935    10.  Nafiz Gürman  Orgeneral  1940   11.  Salih Omurtak  Orgeneral  1940   12.  Mustafa Muğlalı  Orgeneral  1942   13.  Cemil Cahit Toydemir  Orgeneral  1942   14.  Sabit Noyan  Orgeneral  1945   15.  Kazım İnanç  Ferik (Korgeneral)  1924   16.  Şükrü Naili Gökberk  Ferik (Korgeneral)  1926   17.  Ali Hikmet Ayerdem  Ferik (Korgeneral)  1926   18.  Kemalettin Sami Gökçen  Ferik (Korgeneral)  1926    19.  Ahmet Naci Eldeniz  Ferik (Korgeneral)  1927   20.  Nihat Anılmış Ferik (Korgeneral)  1928   21.  Mehmet Kâzım Dirik  Ferik (Korgeneral)  1928   22.  Nazmi Solok  Ferik (Korgeneral)  1930   23.  Ahmet Naci Tınaz  Ferik (Korgeneral)  1930   24.  Ahmet Derviş  Ferik (Korgeneral)  1930   25.  Mehmet Kenan Dalbaşar  Ferik (Korgeneral)  1931   26.  Ömer Halis Bıyıktay  Ferik (Korgeneral)  1934   27.  Yusuf İzzet Met  Mirliva (Tümgeneral)  1915   28.  Refet Bele  Mirliva (Tümgeneral)  1922  (Sembolik Mezar) İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki aile mezarlığına defnedilmiş ve ailesinin isteğiyle Devlet Mezarlığı'na nakledilmemiştir. 29.  Rüştü Sakarya  Mirliva (Tümgeneral)  1921   30.  Selahattin Adil  Mirliva (Tümgeneral)  1923   31.  Kazım Sevüktekin  Mirliva (Tümgeneral)  1922   32.  Osman Nuri Koptagel  Mirliva (Tümgeneral)  1922   33.  Hüseyin Nurettin Özsu  Mirliva (Tümgeneral)  1922   34.  Mehmet Sabri Erçetin  Mirliva (Tümgeneral)  1922   35.  Mürsel Bakü  Mirliva (Tümgeneral)  1922   36.  Halit Karsıalan  Mirliva (Tümgeneral)  1922   37.  Âşir Atlı  Mirliva (Tümgeneral)  1925   38.  Akif Erdemgil  Mirliva (Tümgeneral)  1927    39.  Sıtkı Üke  Mirliva (Tümgeneral)  1927   40.  Mehmet Suphi Kula  Mirliva (Tümgeneral) 1927   41.  Cavit Erdel  Mirliva (Tümgeneral)  1927   42.  Alaâddin Koval  Mirliva (Tümgeneral)  1927   43.  Osman Zati Korol  Mirliva (Tümgeneral)  1926   44.  Ahmet Zeki Soydemir  Mirliva (Tümgeneral)  1927   45.  Nazif Kayacık  Mirliva (Tümgeneral)  1928   46.  Mehmet Hayri Tarhan  Mirliva (Tümgeneral)  1929   47.  Münip Uzsoy  Albay  1921   48.  Veysel Özgür  Albay  1921   49.  Mehmet Arif Örgüç  Albay  1921   50.  Şerif Yaçağaz  Albay  1921   51.  Ethem Servet Boral  Albay  1921   52.  Ahmet Nuri Öztekin  Albay  1921   53.  Mehmet Nâzım  Şehit Albay  1921   54.  Hasan Mümtaz Çeçen  Albay  1921   55.  Reşat Çiğiltepe  Albay  1922   56.  İbrahim Çolak  Albay  1922   57.  Mehmet Hulusi Conk  Albay  1922   58.  Halit Akmansü  Albay  1922   59.  Mehmet Nuri Conker  Albay  1920   60.  Ahmet Fuat Bulca  Albay  1924   61.  Mahmut Nedim Hendek  Yarbay  1922  

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 
 Türk Kurtuluş Savaşı'na katılan üst düzey subaylar listesi
 Türkiye cumhurbaşkanlarının gömüldükleri yerler listesi
 Türkiye başbakanlarının gömüldükleri yerler listesi
 Türkiye'deki mezarlıklar listesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Savunma Bakanlığı Devlet Mezarlığı Müdürlüğü web sitesi
 Anıtkabir’in Hatırlanmayan Yılları(1974-1988)

Kategori:Ankara ilindeki mezarlıklar
Kategori:Türkiye'deki askerî anıt ve mezarlıklar
Kategori:Ulusal mezarlıklar
Kategori:1988'de Ankara
Kategori:Anıt mezarlar
Kategori:Ankara'daki askerî müzeler
Kategori:1988'de Türkiye'de kurulan oluşumlar