Sınıf bilinci

Marksizmde sınıf bilinci, bireylerin toplumdaki sosyal sınıfları veya ekonomik konumları, sınıflarının yapısı ve ortak sınıf çıkarları ile ilgili sahip oldukları inançlar bütünüdür. Karl Marx'a göre sınıf bilinci, "proletaryayı mülksüz ve ücretli bir kitle olmaktan çıkarıp egemen sınıfa dönüştürerek proletarya diktatörlüğünü kuracak" bir devrimi ateşlemenin anahtarı olan bir farkındalık durumudur.

Marksistler genellikle proletarya içindeki sınıf bilincine (veya yokluğuna) odaklanma eğiliminde olsalar da, toplumdaki üst sınıflar da sınıf bilinciyle düşünüp hareket edebilirler. Leonard Fein'in belirttiği gibi, "Çok zenginler sınıfsal ayrıcalıklarının gayet farkındadır ve bunu korumak için büyük çaba harcamışlardır."  Bu duruma örnek olarak Warren Buffett'ın şu sözleri sıkça anılır: "Evet, bir sınıf savaşı var… ama savaşı başlatan benim sınıfım, yani zenginler sınıfı, ve bu savaşı biz kazanıyoruz." 

 Marksist teori 
19. yüzyılın başlarında, "işçi sınıfları" ve "orta sınıflar" etiketleri İngiliz toplumunda yaygın biçimde kullanılmaya başlanmıştı. David Cody bu dönem hakkında şunları yazıyor: "Eski soylu aristokrasi, ticaret, sanayi ve serbest mesleklerdeki başarıları sayesinde yükselen yeni kentli seçkinlerle birleşerek, siyasi sistemi inatla kontrolü altında tutan ve yalnızca işçi sınıflarını değil, orta sınıfları da siyasi süreçte söz sahibi olmaktan mahrum bırakan 'üst sınıfa' dönüştü. Bu üst sınıfın bilinci büyük ölçüde kamu okulları ve üniversiteler tarafından şekillendirilmişti." Sanayi Devrimi ilerledikçe, sosyoekonomik bölünmelerin keskinleşmesi her grubun toplumsal hiyerarşideki konumunun daha net bir şekilde farkına varmasına neden oldu.

Karl Marx "sınıf bilinci" terimini nadiren kullanmış olsa da, iki önemli ayrım yapmıştır: Ortak şikayetleri ve birleşik bir bakış açısını paylaşan bir toplumsal tabaka olarak tanımlanan "kendi içinde sınıf" ve kendi çıkarlarını aktif olarak takip eden örgütlü bir tabaka olarak tanımlanan "kendisi için sınıf".

Bir kişinin sosyal sınıfını kategorize etmek, o kişinin sınıfına dair farkındalığında da belirleyici etken olabilir. Marksistler, sınıfları üretim araçlarıyla olan ilişkilerine, özellikle de sınıf üyelerinin sermayeye sahip olup olmadıklarına göre kategorize ederler. Marksist olmayanlar ise toplumu; gelir, ırk, cinsiyet, etnik köken, eğitim, meslek veya statü gibi toplumsal tabakalaşma ölçütlerine göre sınıflandırır.

Marx, işçi sınıfının sömürü deneyiminin bir sonucu olarak sınıf bilinci kazanacağına inanırken, daha sonra gelen ortodoks Marksizm, özellikle Vladimir Lenin tarafından formüle edildiği şekliyle, işçi sınıfının kendi başına ancak "sendikal bilinç" geliştirebileceğini savundu. Lenin, Ne Yapmalı? adlı eserinde sendikal bilinci, "sendikalarda birleşmenin, işverenlere karşı mücadele etmenin ve hükümeti gerekli iş yasalarını geçirmeye zorlamanın gerekliliğine duyulan inanç" olarak nitelendirdi. Lenin'e göre, bu sınırlı bakış açısını aşmak için işçi sınıfının politik olarak en ileri kesiminden oluşan bir öncü partinin, sendikal bilinci sınıf bilinciyle değiştirmeye yardımcı olması gerekiyordu.

 Eleştiri 
Polonyalı siyaset felsefecisi Leszek Kolakowski, sınıf bilincinin bir öncü parti tarafından dışarıdan aşılanabileceği fikrine karşı çıkmıştır. Marksizmin Ana Akımları'nda ve diğer yazılarında, teori ile pratiğin birliğini sağlamak için yalnızca teorinin gerçekliği değiştirme çabasıyla ona yönelmesi gerektiğini değil; aynı zamanda gerçekliğin de teoriye yönelmesi gerektiğini savunmuştur. Aksi halde tarihsel süreç kendi yaşamına devam ederken, teorisyenler kendi küçük teorilerini üreterek tarihsel süreç üzerinde olası bir etkiyi umutsuzca beklerler. Bundan böyle, gerçekliğin kendisi teoriye yönelmeli ve onu "devrimci sürecin ifadesi" haline getirmelidir. Buna karşılık, proletaryanın sınıf bilincine ulaşmasına yardımcı olmayı hedefleyen bir teori, öncelikle "nesnel bir sınıf bilinci teorisi" olmalıdır. Ancak teori kendi başına yetersizdir ve nihayetinde insanlığın ve proletaryanın bilinç mücadelesine dayanır: "sınıf bilincinin nesnel teorisi, yalnızca onun nesnel olasılığının teorisidir".Leszek Kolakowski, "My Correct Views on Everything", The Socialist Register 1974, pp. 1–20'Marxism, being a scientific theory, could not be a spontaneous product of the working class [according to Lenin], but had to be imported from outside, by intellectuals equipped with scientific knowledge, became the peculiar ideological instrument to justify a new idea of the party of manipulators. Since the working class is in principle incapable of articulating theoretically its consciousness, it is possible and even necessary that the "genuine" theoretical consciousness of the working class should be incarnated in a political organism that could consider itself the carrier of this consciousness regardless of what the "empirical" working class thought about it, given that the "empirical" consciousness of this class is irrelevant in defining who in a given moment represents its interest. This is why the theory of class consciousness instilled from outside and the whole idea of scientific socialism so conceived served to justify the fact that in all kinds of political activity and later in the exercise of political power, the working class may be and must be replaced by the political apparatus which is the vehicle of its consciousness at the highest level. The whole Leninist and then Stalinist principle of dictatorship which the proletariat exercises through the intermediary of its self-appointed representatives, is only a development of the idea of "scientific socialism" so conceived.' Leszek Kolakowski, "Althusser's Marx", The Socialist Register 1971, pp. 111–128

Avusturya Okulu iktisatçısı Ludwig von Mises, "Marx'ın kast ve sınıf kavramlarını birbirine karıştırdığını" öne sürmüştür. Mises, kastların katı biçimde ayrıldığı toplumlarda —örneğin, köleliğin yasal olduğu ve kölelerin diğer kastlara göre dezavantajlı konumlarına son vermek için ortak bir motivasyona sahip olduğu durumlarda— sınıf bilincinin ve buna bağlı sınıf mücadelesinin geçerli kavramlar olabileceğini kabul eder. Ancak kanun önünde herkesin eşit olduğu kapitalist toplumda sınıf, keyfi bir ayrımdır. Mises, kapitalizmde bir kişinin servetinin, yasama organı, kolluk kuvvetleri veya mahkemeler tarafından nasıl muamele gördüğü üzerinde belirleyici bir etkisi olmadığını savunur.

 Örnekler 

 1819 Balon isyanı
 Haymarket Olayı
 1934 Batı Yakası sahil şeridi grevi
 Zoot takım elbise isyanları
 Dünya Ekonomik Forumu
 Bilderberg Toplantıları
 Wall Street'i İşgal Et

 Kaynakça 

Kategori:Sol komünizm
Kategori:Marksizm
Kategori:Toplumsal kavramlar