Allosaurus

Allosaurus (Yunanca: "farklı kertenkele"), Geç Jura döneminde (155 ila 145 milyon yıl önce) yaşamış Carnosauria kladından bir teropod dinozor cinsi. Yaşadığı dönemde Avrupa ve Kuzey Amerika'nın bilinen en büyük etobur dinozorlarından biriydi.

 Bulunuşu ve adlandırılması 

Allosaurus, ilk olarak Colorado'da 1877 yılında paleontolog Othniel Charles Marsh tarafından bulunmuş ve adlandırılmıştır. Hemen hemen tam olan ilk fosili, 1883'te yine Colorado'da, M. P. Felch tarafından bulunmuştur. Utah'taki Cleveland-Lloyd ocağında 46 örneğe ait 10.000 fosil parçası keşfedilmiştir. Bu bu bölge en yoğun Allosaurus buluntularına sahip bölgedir.

 Özellikleri 
sol|küçükresim|Allosaurus örneklerinin insanla boyut karşılaştırması
küçükresim|Allosaurus kafatası, Oklahoma Doğa Tarihi Müzesi
Allosaurus klasik iki ayaklı teropod vücut yapısına sahipti. S şeklinde boynu ve diğer dinozorlardan farklı olan bir omurgası vardı. Bu omurga yapısı ona bu "farklı kertenkele" adını kazandırmıştır.

Güçlü bir kuyruğa ve iri bir gövdeye sahipti. Ön ayakları kısa ve üç parmaklıydı. Pençeleri 15 cm kadardı. Bu türün üyeleri 9-12 metre uzunluğa ve 1.5-2 ton ağırlığa erişebilirlerdi. Allosaurus'un çene ve kafatası yapısı bilim adamları tarafından incelendiğinde alt ve üst çenesiyle ısırdığı zaman uyguladığı basıncın bir aslanınkinden zayıf olduğu saptandı. Ancak Allosaurus, bu dezavantajını jilet keskinliğindeki tırtıklı dişleri ve güçlü boynunun da yardımıyla uyguladığı kendine has balta vuruşunu yaptığı üst çenesinin ilginç ısırığıyla kapatıyordu. Tam vücut büyüklüğüne yaklaşık 15 yılda ulaşabiliyordu ve anatomisi incelendiğinde 20 km bir ortalama hıza ulaşabildiği anlaşılıyor.

Allosaurus, kendisine çok benzeyen Saurophaganax cinsiyle oluşumla bulunmuştur, Allosaurusun iki katı ağırlığındaki bu etçil sırt omurlarındaki ayrıntılarla ondan ayrılır.

 Sınıflandırma 
Allosaurus bir allosauriddir ve Allosauroidea üstfamilyasına aittir. Bu grubun diğer familyaları Neovenatoridae, Carcharodontosauridae ve Sinraptoridaedir. Benson ve meslektaşlarının 2009'da yayımladığı kladogram aşağıdadır:

 Paleoekoloji 

 Beslenme 
upright=1.27|küçükresim|Mygatt-Moore Taş Ocağı'nda Ceratosaurus ve Allosaurusun başka bir teropodun kurumuş leşi için savaştığını gösteren bir yeniden canlandırma

Jura aslanı olarak bilinen ve döneminin en büyük etçillerinden biri olan Allosaurusun güçlü çenesi, keskin dişleri ve pençeleri en büyük silahlarıydı. Büyük olasılıkla Stegosaurus ile aralarında bir tür av-avcı ilişkisi vardı. Bunun yanında orta boy sauropodları da öldürebildiği tahmin ediliyor. Allosaurusun diş izleri bir Apatosaurusun omurgasında bulunmuştur. Leş ile de beslenmiş olması muhtemeldir. Hatta bir Stegosaurusun kuyruk dikeni Allosaurusun kuyruk omurunda ve bir başka numunenin pelvis kemiğinde bulunmuştur.

 Habitat 
Allosaurus 155-145 milyon yıl önce Geç Jura'da yaşayan büyük bir teropoddur. Fosilleri Kuzey Amerika ve Avrupa kıtalarında bulunmuştur. Dolayısıyla Lavrasya üzerinde yaşadığı yorumu yapılabilir. Geç Jura yaşlı Morrison Oluşumu'ndaki en tanıdık ve en fark edilen dinozordur, aynı zamanda bu oluşumdaki en baskın teropod olduğu da fosil kalıntılarının sıklığından yola çıkılarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu formasyondan olan Apatosaurus, Camarasaurus, Stegosaurus, Saurophaganax, Ceratosaurus, Camptosaurus, Stokesosaurus gibi farklı pek çok dinozorla aynı ekosistemi paylaşıyordu. Genellikle Camptosaurus ve Stegosaurus gibi orta boyuttaki canlıları ve dev sauropodların daha genç bireylerini avladıkları düşünülüyor. Bazı Allosaurus fosil kalıntıları üzerinde ısırık izlerinin bulunması bu cins içinde yamyamlık görüldüğünü şeklinde bir savın ortaya atılmasına yol açmıştır.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Allosaurus, the story of "Big Al", from the University of Wyoming Geological Museum in Laramie.
 Specimens, discussion, and references pertaining to Allosaurus on December 30, 2008 at dinosaurgeek.com at The Theropod Database.
 Allosaurus on December 30, 2008 at dinosaurgeek at DinoData.
 Public Pioneer, Utah State Fossil, Allosaurus, from Utah.gov.
 Restoration of MOR 693 ("Big Al") and
 muscle and organ restoration at Scott Hartman's Skeletal Drawing website.
 List of the many possible Allosaurus species...

Kategori:Allosauridae
Kategori:Jura devri dinozorları
Kategori:Avrupa dinozorları
Kategori:Kuzey Amerika dinozorları
Kategori:Colorado'da paleontoloji
Kategori:Utah'ta paleontoloji
Kategori:Wyoming'de paleontoloji
Kategori:Utah'ın sembolleri
Kategori:1877'de tanımlanan fosil taksonları
Kategori:Othniel Charles Marsh tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:Joseph Leidy tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:Süper yırtıcılar