Bern

küçükresim|upright=0.91|Bern uydudan

Bern (, , Romanşça: Berna, İtalyanca: Berna), İsviçre'nin de facto başkenti ve en büyük beşinci şehri aynı zamanda İsviçre Konfederasyonunun ve Bern kantonunun resmî başkentidir.
Bern şehrinin nüfusu 2020 yılı itibari ile 143.043'tür. Çevre yerleşim bölgeleri ile birlikte Bern nüfusu 419.000 kişiye ulaşır.

Bern'de yaşayanların çoğunluğu Almanca ya da daha özel olarak Bern Almancası konuşmaktadır.

 Etimoloji 

Bern şehrinin adına ilk olarak 1 Aralık 1208 tarihli bir belgede rastlanmıştır.Schweizerische Gesellschaft für Kulturgüterschutz (SGKGS): Berner Altstadt  Şehrin adının kaynağı bugüne kadar anlaşılmasa da, kısmen efsaneler kısmen yorumlamalar ile temellendirilmiş çeşitli açıklamalar bulunmaktadır.
 En bilinen efsane Justinger'in kroniğine dayanır. Konrad Justinger'in kroniğine göre Bern 1191'de "Berchthold V. von Zähringen" tarafından kurulmuştur. Şehrin kurulma hikâyesine göre kurduğu şehrin adını ilk avladığı hayvanın adını vermeyi karar vermişti. Bu hayvan bir ayı olmuştu ve ayının Almanca ismi olan "bär"dan dolayı şehrin ismi "Bern" olmuştu.Konrad Justinger: Cronicka der Stadt Bern . In: DigiBern. Bern Üniversitesi, 4. November 2006, S. 53, 5 Nisan 2016'da ulaşıldı (PDF 31.1 MB, 546 sayfa, Orta Yüksek Almanca). Bär ile Bern arasında hiçbir linguistik bağlantı olmasa da, Bern şehrinin flamalarında ayı resminin kullanılması ile bir halk etimolojisi gelişmiştir.
 Daha ikna edici bir öneri ise "Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen"de (İsviçre belediye isimleri ansiklopedisi) verilmektedir. Buna göre kentin adı Keltçe "berna" sözcüğünden gelmektedir. Bu sözcük eski İrlandaca "toprak", "kaya", ''yarık", "yırtık" gibi anlamlara gelmektedir ve belli bir toprak parçasını ya da Aare nehrinin bir tanımlamak için kullanılmış olmalıdır. Sözcük Gallo-Romanca konuşan topluluklar tarafından alınıp Almancaya ödünç verilmiş olmalıdır.

 Tarihçe 
 Kuruluş ve Orta Çağ 
Şehrin olduğu bölgede La Téne kültüründen bu yana yerleşim görülür. Tiefenau bölgesinde bulunan MÖ. 3. yüzyıla ait yerleşim kanıtları bulunmuştur.MÖ. 2. yüzyılda tüm yarımadanın yerleşimlerle kaplandığı görülür.Vorrömische Zeit . Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da ulaşıldı. Jül Sezarın bahsettiği 12 Helvetik kabileden biri burada olmalıdır. Roma çağında MS. 165-211'e kadar Enge yarımadasında amfitiyatrosu ve kaplıcaları olan bir gallo-Roman "vicus" bulunuyordu.Römische Zeit . Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da erişildi.

Çok sayıda kazı alanı, erken Orta Çağ'da Bümpliz'de bir yerleşim bulunduğunu kanıtlamaktadır. Burada 7. yüzyıldan 9. yüzyıla kadar bir Mauritius kilisesi ve karolenj burgonyasından kalma ağaçtan bir tahkimatı olan bir kraliyet sarayı kalıntıları bulunmuştur.Frühmittelalter . Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da erişildi

Günümüzdeki şehir ise 12. yüzyılda yukarı Burgonya'da iktidarda olan Zähringer hanedanından V. Berthhold tarafından kurulmuştur. 14. yüzyıl kroniği Cronica de Berno kuruluş yılı olarak 1191 tarihini verir. Berthold'un varis bırakmadan ölmesi sonunda  Zähringer hanedanı sona erdi ve Bern, 1218'de bir altın berat ile özgür imparatorluk şehri yapıldı.

 Eski İsviçre Federasyonu 

küçükresim|sol|Bern'in Orta Çağ'daki üç gözetim kulesi: Soldan sağa Christoffelturm (bugün yıkılmış durumda), Käfigturm, Zytglogge.
Şehrin bağımsız bir şekilde büyümeye başlaması Habsburg ve Burgonya soylularının rahatsızlığına yol açtı ve 1339'da patlayan Laupen savaşında Bern, müttefiklerinin de yardımıyla önemli bir zafer kazandı. Üç orman kantonu arasında 1323'ten beri  geçerli olan ve 1341'de yenilenmiş olan birlik Eski İsviçre Federasyonu anlaşmasına Bern de 1353'te katıldı ve 1353 ile 1481 arasında federasyonun oluşum döneminin 8 kantonundan biri oldu.

Şehir, Aare nehrinin oluşturduğu yarımadanın batısına doğru gelişmeye devam etti. Zytglogge'nin bulunduğu yer ("Zeit glocke" yani saat çanı) 1191'den 1256'ya kadar olan genişlemeyi, Käfigturm'un olduğu yer ise 1345'e kadar olan genişlemeyi gösterir. Otuz Yıl Savaşları sırasında, tüm yarımadayı korumak amacıyla, büyük ve küçük "Schanze" adı verilen iki yeni tahkimat daha yapıldı.Kleine Schanze, Bern resmi şehir yönetimi sitesi 

1405'te meydana gelen büyük yangında, şehrin orijinal ahşap evleri tamamen kül olunca, yerlerine şu anda eski şehrin karakteristiği haline gelmiş olan yarı ahşap ve daha sonra da kumtaşından evler yapıldı. 14. yüzyılda Avrupa'yı vuran veba salgını dalgalarına rağmen, şehir büyümeye devam etti ve çevredeki kırsal bölgelerden yoğun bir göç aldı.

 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar 
Şubat 1528'de Berchtold Haller'in başlattığı reform hareketi Bern yönetiminin de desteğini aldı. Bern, 1415'te Aargau'yu, 1536'da Vaud'u ve başka küçük bölgeleri işgal edip ele geçirdi ve böylece Alplerin kuzeyindeki en büyük şehir devleti oldu. Sınırları bugünkü Bern kantonu ve Vaud kantonunu büyük bölümünü içeriyordu. 1648 yılında yapılan ve Avrupa ulus devletlerinin büyük kısmının sınırlarının çizilmesini sağlayan Westfalya anlaşması sayesinden Bern de imparatorluktan bağımsızlığını kazanmayı başardı.

Orta Çağ'ın oligarşik iktidar biçimi 18. yüzyıla kadar egemenliğini sürdürdü: 200 ile 299 arasındaki patriciden oluşan "Gross Rat" (büyük meclis) en büyük karar organı idi. Bu meclisin üyeleri içinden asıl yürütmeyi oluşturan "Klein Rat" (küçük meclis) seçilirdi. En üstte ise "Schultheiss" yer alırdı.

 İklim 

 Demografi 

31 Aralık 2019'da Belediye sınırları içindeki Bern şehir nüfusu, geçici oturanlar dahil, 143.278 kişidir. Belediye sınırları içinde Bern şehrinin nüfus sayımı verilerine göre tarihsel nüfus gelişmesi şu grafik ve tabloda özetlenmiştir: 

Belediye sınırları içindeki Bern şehri nüfusunun değişik konuşma dilleri; bağlı oldukları din ile mezhep  ve İsviçreli olup olmadıkları itibarıyla sınıflandırılmasının tarihsel gelişmesi şu "Tarihî Nüfus Verileri" tablosunda incelenebilir:

 Tarihî Nüfus Verileri Yıl Toplam Nüfus Almanca Konuşan Fransızca Konuşan Protestan Katolik Yahudi Hristiyan Katolik Diğer veya Din belirtilmemiş Din belirtilmemiş İsviçreli İsviçreli olmayan 1700  14.219           1730  15.932           1764  14.515           1798  12.186           1818  18.997           1837  24.362           1850 29.670   27.986 1.478  206   28.009 1.661 1880 44.087 41.784 1.875 39.948 3.456  387 296  40.463 3.624 1910 90.937 83.144 4.566 78.234 9.650  1.056 1.997  81.335 9.602 1930 111.783 102.444 6.378 95.600 13.280  854 2.049  104.864 6.919 1950 146.499 129.781 10.262 118.823 23.295 1.089 792 2.500  139.367 7.132 1970 162.405 133.737 8.041 115.779 41.374 635 561 4.056  139.873 22.532 1990 136.338 110.279 5.236 79.889 36.723 335 334 19.057 10.006 112.599 23.739

 Bölgeler ve semtler 

upright=0.91|sağ|küçükresim|Bern şehri bölgeleri haritası.
upright=0.91|sağ|küçükresim|Bern şehri semtleri haritası .

Belediye sınırları içinde Bern şehri 6 bölgeye (Stadtteile) ve her bir bölgede çok sayıda semte (Quartiere) bölünmüştür: Şu liste bunları özetler:

 Bölgeler  Semtler I. Bölge: Innere Stadt (İç Şehir)  Schwarzes Quartier (ya da Mattequartier), Weisses Quartier, Grünes Quartier, 
Gelbes Quartier, Rotes Quartier  100px II. Bölge: Länggasse-Felsenau Engeried, Felsenau, Neufeld, Länggasse, Stadtbach, Muesmatt  100px III. Bölge: Mattenhof-Weissenbuhl  Holligen, Weissenstein, Mattenhof, Monbijou, Weissenbühl, Sandrain  100px IV. Bölge: Kirchenfeld-Schosshalde  Kirchenfeld, Gryphenhübeli, Brunnadern, Murifeld, Schosshalde, Beundenfeld  100px V. Bölge: Breitenrain-Lorraine  Altenberg, Spitalacker, Breitfeld, Breitenrain, Lorraine 100pxVI. Bölge: Bümpliz-Oberbottigen Bümpliz, Oberbottigen, Stöckacker, Bethlehem, Brünnen (Bern'in en yeni semti) 100px

 Kültür 

 Sinema 

Bern'de düzinelerce sinema bulunur. Sinemalarda genellikle filmler orijinal dillerinde (örneğin İngilizce) gösterilir ve altyazı olarak Almanca veya Fransızca filme eklenir. Çok az sayıda sinemada Almanca dublajlı filmler izlenebilir.

 Tiyatro 

 Bern Tiyatrosu
 Narrenpack Tiyatrosu Bern
 Schlachthaus Tiyatrosu
 Tojo Theater
 Effinger-Strasse Tiyatrosu
 Käfigturm Tiyatrosu

 Müzeler 

 Kunstmuseum (Güzel Sanatlar Müzesi)
 Zentrum Paul Klee. Paul Klee'nin hayatına ait belgeler ve eserleri sergilenir. Bu modern binanın mimarı Renzo Piano'dur. 
 Art-Hall
 Doğal Tarih Müzesi(Natural History Museum)
 Alpine Museum
 Historisches Museum (Tarih Müzesi)
 Einstein House
 Posta Müzesi

Fuar, karnaval ve festivaller

 Zibelemärit (Soğan Pazarı) - her yıl Kasım ayının dördüncü pazartesi günü kurulan bir yıllık pazarı
 Berner Fasnacht - Karnaval
 BeJazz -  Yaz ve Kış Caz Festivali
 Sokak Çalgıcıları festivali
 Gurtenfestival - Gurten tepesinde müzik festivali
 Internationales Jazzfestival Bern
 SHNIT Enternasyonal Kısa Metrajli Film Festivali - Yıllık Ekimin birinci haftasında 
 Taktlos-Festival

 Yüksek eğitim 

Bern Üniversitesi (Almanca: Üniversität Bern) 1834'te kurulmuştur. Bern kantonu tarafından finanse edilmekte ve yönetilmektedir. Belirli bir şehirden ayrı bir kampüsü olmayıp şehir içinde farklı binalarda eğitim vermektedir. Geniş akademik alanlarda kurs ve programları bulunmaktadır. Üniversitede 8 fakülte bulunmaktadır:
 Katolik ve Protestan Teolojisi
 Hukuk
 Ekonomik ve Sosyal Bilimler
 Tıp
 Fen
 Müzik
 Güzel Sanatlar
Üniversite bilimsel ve bilgisel araştırmaya önem vermekte ve 160 kadar araştırma "enstitüsü" bulunmaktadır.

Bern'de ayrıca yüksek eğitim için 1997'de kurulmuş olan Bern Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (Berner Fachhöchschule) bulunmaktadır. Bu üniversite kurumuna 6 "okul" bağlıdır: Mühendislik ve Enformasyon Teknoloji Okulu; Mimarı, İnşaat ve Tahta Sanayi Mühendislik Okulu; İşletme, İdarecilik ve Sosyal Çalışma Okulu; Bern Güzel Sanatlar Üniversitesi; İsviçre Ziraat Koleji ve Magglingen Spor Koleji.

 Ulaşım 

Bern değişik otoyollar ile (A1, A12, A6) diğer şehirlere bağlanmıştır.

"İsviçre Federal Demiryolları (SBB-CFF-FFS)" tarafından işletilen "Bahnhof Bern (Bern Tren Gari)" şehri ülke içindeki ve Avrupa demiryolları sistemlerine bağlamaktadır. Bahnhof Bern Interlaken'den Berlin'e ICE ile ve Paris'e TVG ile ekpres hızlı trenleri için önemli bir istasyondur.

Bern'de bir havaalanı (Regionalflugplatz Bern-Belp) bulunmakta ve İsviçre, bazı Avrupa şehirlerine ve yaz mevsimlik tatil için uçuşlar yapılmaktadır.

"Bern S-bahn" banliyö tren sistemi, "Bern Tramvay Ağı" Sistemi, "Bern Troleybüs" sistemi ve otobüsler şehir içi kamu ulaşımında entegre bir şekilde  etkin olarak kullanılmaktadır. Ayrıca şehirde "Marzili" semtinden "Bundeshaus"'a giden "Marzilibahn" adı verilen kısa 106 metrelik bir füniküler sistemi bulunmaktadır.

 Kardeş şehirler 







 Resimler 

Kaynakça

 Dış bağlantılar 

 Bern şehrinin resmi sitesi
  "Wikivoyage" "Berne" maddesi 
  DMOZ Open Directory Projesi "Bern" maddesi  


Kategori:Özgür imparatorluk şehirleri