Edirne

Edirne, Türkiye'nin Edirne ilinin merkezi olan şehir. Marmara Bölgesi'nin Trakya kesiminde, Yunanistan ve Bulgaristan sınırında yer almaktadır. Edirne, 1363'ten 1453'e kadar Osmanlı İmparatorluğu'nun başkentiydi. 2020 sayımına göre toplam nüfusu 180.901'di.

 Etimoloji 
Şehir Roma İmparatoru Hadrianus tarafından kuruldu ve Hadrianopolis (, ; ) adını aldı. Daha önce Uskudama adında eski bir Trak yerleşimiydi. Osmanlı dönemindeki adı Edrine (ادرنه) Yunanca adından türetildi. İngilizcede Adrianople olarak yazılır, 1928'deki Türk Harf Devrimi'nin ardından Edirne, uluslararası alanda kabul edilen yeni adı olmuştur.

 Coğrafya 
küçükresim|upright=1.27|Edirne hakkında kısa bir video.Edirne, Türkiye'yi Avrupa'ya bağlayan D-100 (E-80) karayolu üzerinde yer alan bir sınır şehridir. Edirne, Tunca, Arda ve Meriç ırmaklarının buluştuğu düzlükte kurulmuştur. Karasal iklim hakimdir. Yunanistan ve Bulgaristan sınırında yer almaktadır. Şehir merkezi Yunanistan'a 7 km, Bulgaristan'a 17 km uzaklıktadır. İlin denizden yüksekliği 41 metredir.

 Tarih 
küçükresim|upright=0.91|Birinci Balkan Savaşı sonrasında şehre giren Bulgar kuvvetleri.
Edirne civarına bilinen ilk yerleşimciler, Trak kabilelerinden Odrisler ve Bettigeriler'dir.Diktaş, Arzu, sf. 4-5 Yaygın görüşe göre günümüzde Edirne'nin bulunduğu Meriç ile Tunca nehirlerinin birleştiği yere Odrisler tarafından, Odris veya Odrisia adı verilen açık bir şehir veya pazar yeri kurulmuştu. MÖ 1400-1200 yılları arasında bölge Akaların eline geçti ve bu dönemden sonra "polis" hâline getirildi. Ahameniş İmparatoru I. Darius'un MÖ 510'larda İskitler üzerine düzenlediği sefer sırasında bölge Pers hâkimiyetine girdi. MÖ 460 yılında I. Teres hükümdarlığında bağımsızlığını ilan eden Odrisler, tekrar bölgenin hakimi oldu. MÖ 340 yılında II. Filip hükümdarlığındaki Makedonların eline geçen yerleşim yeri, bu dönemde Orestia adıyla anılmaya başlandı. Bölge, daha sonraları Kelt istilalarına da uğradı. Makedonların kontrolündeki Orestia, MÖ 168'de Romalıların eline geçti. Roma İmparatoru Hadrianus'un MS 123-124 yılları arasında gerçekleştirdiği doğu seyahati sırasında adı Hadrianapolis olarak değiştirilen Orestia'ya şehir statüsü verildi.Diktaş, Arzu, sf. 6 Roma İmparatorluğu'nun 395 yılında ikiye ayrılmasının ardından Bizans İmparatorluğu'nun kontrolünde kalan Hadrianapolis, bu dönemde Got, Hun, Peçenek, Avar ve Bulgar saldırılarına maruz kaldı.

813 yılında Bulgaristan Hanı Krum tarafından ele geçirilen şehir,Diktaş, Arzu, sf. 7 Krum'un ölümü sonrasında tahta geçen Omurtag ile Bizans İmparatoru V. Leon arasında 815 yılında yapılan antlaşmayla birlikte iki devlet arasında otuz yıllık barış sağlanırken şehrin kontrolü Bizans İmparatorluğu'na bırakıldı.Diktaş, Arzu, sf. 8

1000'li yıllarda şehir, birkaç defa Peçenek ve Kuman saldırısına uğrasa da Bizans İmparatorluğu kontrolünde kaldı.Diktaş, Arzu, sf. 9 Haçlı Seferleri sırasında çeşitli saldırılara uğrarken, Latin İmparatorluğu kontrolüne giren şehirde Bulgarlarla 1205'te yapılan muharebede Latinler mağlup oldu. Latin İmparatorluğu'nun 1261 yılında yıkılması sonrasında Hadrianapolis Bulgarların yönetimine girdi. Farklı kaynaklara göre 1361-1371 yılları arasında değişiklik gösteren süreçte şehir Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı. Türklerin eline geçince adı Edirne olarak değişen ve daha sonradan Osmanlı İmparatorluğu'na başkentlik yapan şehir, 1453'te İstanbul'un başkent olmasından sonra da önemini kısmen yitirse de padişahların gözde yerlerinden biri ve canlı bir ticari ve idari merkez olarak kalmıştır. 18. yüzyılda yangınlar ve depremle sarsılan kentin gelişimine en büyük darbeyi, bir zamanlar avantaj teşkil eden Balkanlara açılan kapı olma niteliğinin Osmanlı İmparatorluğu'nun gerilemeye başlamasıyla dezavantaja dönüşmesi vurmuştur. Yabancı işgalini ilk olarak 1828-29 yılındaki Osmanlı-Rus harbinde yaşayan şehir, 93 Harbi'nde (1877-1878) tekrar Ruslar tarafından işgal edilmiştir.

Edirne Vilayet Matbaası Müdürü Şevket Dağdeviren'in yazdığı 1892 tarihli salnameye göre; Edirne şehri, Edirne sancağı ile beraber 6 sancak, 21 kaza, 97 nahiye, 1620 köy ve 800.000 nüfusu olan Edirne Vilayeti'nin merkezidir.

Edirne Kazası, üç nahiye ile Edirne ve Karaağaç belediyelerinden oluşmaktadır. Kazada 306 mahalle, 154 köy ve 17132 evde 85733 kadın ve erkek nüfus vardır.

Edirne şehrinde 10780 evde 53348 nüfus vardır. Şehirde 157 cami ve mescit, 69 tekke ve zaviye, 35 medrese ve kütüphane, 52 okul, hapishane, jandarma dairesi, adliye telgraf dairesi, şeriat mahkemesi, hükûmet konağı, askerlik dairesi, 4 askerî lise, 1 sivil lise, 1 erkek, 1 kız ortaokulu, numune çiftliği ile ziraat ve sanayi okulu vardır.

3.870 dükkân, 280 fırın, 37 han, 15 çalışır durumda, 9 harap hamam, 134 değirmen, 7 un fabrikası, 5 matbaa, 568 oda, 148 samanlık ve ambar, 19.476 parça bağ, 2315 bahçe, 5.228 tarla, 278 çayır ve 1.657 arsa vardır.

Bunların dışında 26 kilise ve manastır, 13 sinagog, 5 kışla, 11 karakol, 239 çeşme ve sebil, 5 imaret, 1 ıslahevi, 5 hastane, yangın kulesi, 6 buzhane, 2 reji ambarı, 1 gazhane, 15 kiremit ve tuğla ocağı, 87806 dönüm ekilir ve ekilmez arazi vardır.

Şehir dışındaki kazada, 228 dükkân, 2 fırın, 16 han, 1 hamam, 78 değirmen, 6 un fabrikası, 104 ambar ve samanlık, 54 çiftlik, 6889 bağ, 43.962 tarla, 131 bahçe, 1.230 çayır, 58 mera, 16 orman, 448 arsa, 24 cami, 2 tekke, 32 kilise ve manastır, 20 tuğla ve kiremit ocağı, 29 çeşme ve 997.074 dönüm ekilir ve ekilmez arazi bulunmaktadır.

Edirne'de Meriç, Tunca ve Arda nehirleri etrafında 2.315 parça bakımlı sebze, meyve ve dut bahçeleri vardır. Kayısı, erik, ayva, dut, muşmula ve diğer meyveleri boldur. İstanbul Yolu, Kıyık, Tekke Kapı, Yeni İmaret ve Yıldırım semtlerinde 37 yerde 19.476 parça bağ bulunmaktadır. Yılda üzümden 300 milyon kilo şarap ve 4.600.000 kilo kadar rakı üretilir. Şarabın büyük bölümü Avrupa'ya ihraç edilir.Kazancıgil Ratip, Gökçe Nilüfer, Dağdevirenzade M. Şevket Bey'in Edirne Tarihi ve Balkan Savaşı Anıları, Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları, 2005 Edirne

Balkan Harbi'nde (1912-1913) ise Bulgarlar tarafından işgal edilmiştir. Birinci Balkan Savaşı'ndan sonra kabul edilen barış anlaşmasıyla Bulgaristan'a geçen kent, daha anlaşmanın mürekkebi kurumadan patlak veren İkinci Balkan Savaşı'ndan sonra tekrar Türk topraklarına katılmıştır. I. Dünya Savaşı'ndan Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgiyle çıkmasının ardından Edirne, Temmuz 1920'de Yunan işgaline uğradı; Türk Kurtuluş Savaşı'nın başarıyla sonuçlanmasıyla 25 Kasım 1922'de nihai olarak Türk egemenliğine girdi. Lozan Antlaşması ile Yunanistan'dan savaş tazminatı olarak geri alınan Karaağaç'ın 15 Eylül 1923'te Türkiye'ye katılmasıyla ilin sınırı bugünkü hâlini aldı. Antlaşma anısına inşa edilen Lozan Anıtı ilçenin Karaağaç mahallesindedir.

 Edirne Kazası Nüfus Cetveli (1892) Millet  Kadın  Erkek  Toplam İslam  17948  18649  36597 Rum  13914  14342  28256 Ermeni  1753  1662  3415 Yahudi  3867  4112  7979 Bulgar  4329  4910  9239 Katolik  97  105  202 Protestan  18  24  42 Latin  2  1  3 Toplam  41.928  43.805  85.733

 Nüfus 
küçükresim|upright=1.36|Edirne'nin 100-2012 tarihleri arasındaki nüfusu.

 Sanat ve kültür 
küçükresim|sağ|upright=1.14|Belediye binası
Bir zamanlar Osmanlı İmparatorluğu'na başkentlik yapmasından dolayı şehir han, cami, çarşı ve taş köprü gibi tarihî eserlerle süslüdür.

 Külliyeler 
 II. Bayezid Külliyesi
 Selimiye Külliyesi

 Camiler, kiliseler ve sinagoglar 
Edirne'de Mimar Sinan'ın "ustalık eserim" dediği Selimiye Camii, Üç Şerefeli Cami ve Eski Cami, Darül Hadis Camii en önemli eserleri oluşturur.

Şehirde Hristiyan kültürüne ait Kaleiçinde bulunan İtalyan Katolik Kilisesi, Kıyık'ta bulunan Sv.(Свети) Georgi Bulgar kilisesi ve Kirişhane'de bulunan Sv. Konstantin-Elena Bulgar Kilisesi vardır. Şehrin Yahudi azınlığına ait Kaleiçi'nde bir Edirne Büyük Sinagogu bulunur. Bu, Türkiye sınırları içerisindeki en büyük, Avrupa'daki 3. büyük sinagogdur.
küçükresim|orta|upright=4.55|Selimiye Camii minaresinden Edirne'nin panoramik görüntüsü.

 Kapalı çarşılar 
Edirne'nin Selimiye Arastası, Bedesten ve Alipaşa adında üç kapalıçarşısı bulunmaktadır.

 Edirne Sarayı 

Osmanlı döneminde kullanılan saraydan günümüzde adaletin timsali olan Adalet Kasrı haricinde bir bina kalmamıştır, önünde seng-i arz ve seng-i ibret. Kum Kasrı Hamamında restorasyon çalışmaları devam etmekte olup, restorasyon çalışmalarına başlanılan Matbah-ı Amire'de (Saray Mutfağı), 2013 yılı itibarıyla çalışmalar tamamlanmış bulunmaktadır. Saray mutfağı müzeye dönüştürülecektir.

 El sanatları 
küçükresim|sağ|upright=1.14|Osmanlılar döneminde hastane olarak da kullanılan II. Beyazıt Külliyesi
Edirne, Osmanlı döneminde çini ve seramik sanatının önemli merkezlerindendi. Edirne'deki saray ve önemli binaların çinileri, şehrin sanatsal geleneğinin ürünleridir.

Edirne'deki el sanatları üslubuna "Edirnekâri" (Edirne işi) adı verilir. Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olduğu dönemden beri Edirne'deki el işçiliği yüksek nitelikleriyle beğeni toplamıştır. Günümüzde de bu gelenek ağaç ve oyma işlemeciliğinde devam etmekte; sandık ve dolap gibi ahşap malzemeler üzerine boya ile yapılan desenlerle kendini göstermektedir. Lake kap ve kutu yapımcılığı, çiçek ressamlığı, ciltçilik, hattatlık (özellikle talik yazı), ahşap oyuculuğu ve mezar taşçılığı, Edirne'deki diğer el sanatlarıdır.

Günümüzde süpürgecilik de bir el sanatı olarak varlığını sürdürmektedir. Turistik bir faaliyet haline dönüşen mis sabunculuğu da bir diğer geleneksel el sanatıdır.

 Eğitim 
 Trakya Üniversitesi
 Edirne Emel-Özgür Subaşıay Teknik ve Mesleki Anadolu Lisesi 
 Beykent Eğitim Kurumları
 Edirne Anadolu Turizm ve Otelcilik Meslek Lisesi
 Edirne Sosyal Bilimler Lisesi (2014 yılında öğretmen liselerinin kapatılmasının ardından eski Edirne Anadolu Öğretmen Lisesi binasında eğitim öğretime başladı.)
 Edirne Süleyman Demirel Fen Lisesi
 Yıldırım Beyazıt Anadolu Lisesi
 I. Murat Anadolu Lisesi
 Güzel Sanatlar ve Spor Lisesi
 İlhami Ertem Anadolu Lisesi
 Edirne Lisesi
 Edirne Endüstri Meslek Lisesi
 Anadolu Sağlık Meslek Lisesi
 80. Yıl Anadolu Lisesi
 Edirne Anadolu Teknik Lisesi
 Edirne Kız Meslek Lisesi
 Özel Edirne Beykent Anaokulu
 Özel Edirne Beykent İlkokulu
 Özel Edirne Beykent Ortaokulu
 Özel Edirne Beykent Anadolu Lisesi
 Özel Edirne Beykent Fen Lisesi
 Özel Edirne Bahçeşehir Lisesi
 Özel Edirne Bahçeşehir Fen Lisesi
 Özel Edirne Bahçeşehir Ortaokulu
 Özel Edirne Bahçeşehir İlkokulu
 Özel Serhat Ortaokulu
 Edirne Yüksel Yeşil Ortaokulu
 Edirne İstiklal Ortaokulu
 Edirne Kırkpınar Ağası Alper Yazoğlu Ortaokulu
 Edirne Serhat İMKB Mesleki Teknik Anadolu Lisesi

 Semtleri 
 Yeniimaret
 Ayşekadın
 Esentepe
 Kaleiçi
 Karaağaç
 Kavgaz
 Kıyık
 Kirişhane
 Kutlutaş
 Muradiye
 Saraçhane
 Yıldırım
 Umur Bey
 Küçükpazar
 İstasyon
 Binevler
 Kooperatifevleri
 Avrupa Kent

 Belediye başkanları 
 Osmanlı dönemi 
 №  Şehremini  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi 1  Hacı Salim Efendi  1878  1879 2  Dilaver Bey  1898  1903 3  Fuat Bey  1910  1913 4  Dağdeviren Ahmet Bey  1913  1918 5  Şevket Bey  1918  1920 6  Yolageldili Kasım Bey  1922  1923

 Cumhuriyet dönemi 
 №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  İbrahim Zağra  1923  1925   Cumhuriyet Halk Partisi 2  Tevfik Sırrı Gür  1925  1927 3  Mithat Vardar  1927  1930 4  Ekrem Demiray  1930  1935 5  Ferit Çardaklı  1935  1937 6  Şerif Bilgen  1937  1938 7  Ferit Çardaklı  1938  1939 8  Şerif Bilgen  1939  1939 9  Hasan Osma  1945  1946  10  Tahsin Şıpka  1946  1950 11  Hasan Maksudoğlu  1950  1952   Demokrat Parti 12  Sabahattin Parsoy  1952  1954 13  Ali Rıza Ataktürk  1954  1955 14  Ratip Kazancıgil  1955  1955 15  Nuri Alışkan  1955  1960 16  Binbaşı Saip Kızıltepe  1960  1960   Askerî 17  Sadri Sarptır (Vali)  1960  1963 18  Burhan Işıkseren  1963  1973   Adalet Partisi 19  Şevki Arman  1973  1977 20  Güngör Mazlum  1977  1980   Cumhuriyet Halk Partisi 21  H. Ayhan Ergin  1980  1981   Askerî 22  Alparslan Yalkın  1981  1984 23  İbrahim Ay  1984  1989   Anavatan Partisi 24  Hamdi Sedefçi  1989  1994   Sosyaldemokrat Halkçı Parti 1994  1999   Cumhuriyet Halk Partisi 25  Cengiz Varnatopu  1999  2004   Anavatan Partisi (24)  Hamdi Sedefçi  28 Mart 2004  8 Nisan 2014   Cumhuriyet Halk Partisi 26  Recep Gürkan  8 Nisan 2014  4 Nisan 2024 27  Filiz Gencan Akın  4 Nisan 2024  Görevde
Kaynak:

 Spor 
Kırkpınar Yağlı Güreşleri şehirde düzenlenmektedir. Edirne'nin köklü kulübü Edirnespor bu şehirde oynamaktadır. Olin Edirne şehrin basketbol kulübüdür. Edirnespor Kulübü, 3. Lig'de oynamaktadır.

 Kardeş şehirler 
  Kars, Türkiye
  Ardahan, Türkiye
  İzmit, Türkiye
  Yanbolu, Bulgaristan
  Prizren, Kosova
  Lörrach, Almanya

 Yerel medya 
Yerel TV kanalları
 ETV (Edirne Televizyonu)
Yerel radyo kanalları
 88.5 Keşan FM (Keşan)
 92.2 Radyo Su
 92.7 Radyo Ak
 94.0 Radyo Mola
 106.2 Radyo Günebakan (Trakya Üniversitesi)
Yerel gazeteler
 Edirne
 Edirne Haber
 Edirne'nin Sesi
 Gündem
 Hudut
 Son Haber
 Vatandaş
 Yenigün
 Batı Ekspres
 Gündem Saros
 Medya Keşan
 Uzunköprü

 Ayrıca bakınız 
 Edirne Saat Kulesi

 Galeri 

 Notlar 

 Kaynakça 


 Dış bağlantılar 

 Edirne Belediyesi
 Edirne Valiliği


Kategori:Türkiye'deki şehirler