Pomaklar

Pomaklar (, ), başta Balkanlar'da Rodop Dağları, Kuzey Bulgaristan ile Aşağı Trakya, Makedonya, Batı Anadolu'da ve dünyanın değişik yerlerinde yaşayan, dilleri Slavca; çoğunluğu Müslüman kökenli olan bir halktır. Müslümanlığı seçen Bulgarlara da verilen bir isimdir.

Osmanlı'nın Balkanlar'a yaptığı akınlarda Müslümanlığı seçen bir topluluktur. Mübadele anlaşmaları sonucu Yunanistan'da ikamet eden Pomakların bir bölümü; Trakya'da boşaltılan Rum köylerine yerleştirilmiştir.

Müslüman olmalarından dolayı Bulgarlar milliyetçileri tarafından sürekli baskıya, ötekileştirilme politikasına ve katliama maruz kalmışlardır.

Balkan Savaşlarıyla Pomaklar üzerindeki baskı artmış, savaş sırasında Bulgaristan Genelkurmay Harekât Dairesi Başkanı Orgenaral Sarafov'un emriyle, Rodop ve Pirin bölgelerinde bütün Müslüman Pomakların resmen Hristiyanlaştırılması ve Bulgarlaştırılması, kabul etmeyenlerin ise imha edilmesi kararı alınmıştır. Balkan Savaşları ve sonrasında Bulgarların, Pomaklar ve diğer unsurlar üzerinde izledikleri Hristiyanlaştırma politikaları daha sistematik şekilde sürmüştür. 1912 ve 1942 tarihleri arasında isim değiştirme kampanyaları sırasında Bulgar yöneticilileri tarafından Pomak köylerine papazlar gönderilerek zorla Hristiyanlaşmaları yönünde çaba sarf etmişlerdir.

Balkan Savaşı'nın bitmesiyle birlikte Pomaklara uygulanan baskı ve asimilasyon politikası daha da şiddetlenince, Osmanlı Devleti'nin Sofya Elçisi Fethi Bey (Okyar), Sofya Ateşemiliteri Mustafa Kemal Paşa ile birlikte Bulgar Hükûmeti'nin bu uygulamalarından vazgeçmesi, uyguladıkları asimilasyon ve soykırımı engellemek ve farkındalık oluşturmak için çalışma başlatmışlardır. Fethi Bey, Osmanlı Devleti'nin Pomak köylerinde Hristiyan din adamlarının uzaklaştırılması dışında herhangi bir önemli adım atmadığını, gerekli önlemlerin bir an önce alınmasını istemiştir.

 Tarih 
93 Harbi'nin sonunda, Vǎča vadisinde bulunan yaklaşık 20 Pomak köyünde çıkmış, Osmanlı İmparatorluğu Doğu Rumeli vilayetinden özerklik elde edilmesiyle sonuçlandı. Büyük bir köy olan Timraş'ı yönetim merkezi alarak kurulan özerk Pomak Timraş Cumhuriyeti 8 yıl kadar sürebilmiş, 1886'da Bulgaristan egemen olmuştur.

 Dil 

Pomakların ana dili; Güney Slav dillerinden Pomakçadır. Bulgarca ve Makedonca ile oldukça benzerlik taşır.

 Bazı Pomakça örnekler 
Türkçe Rodop Pomak Lehçesi (İskeçe, Gümülcine)MerhabaZdraveyBen Pomak'ımYa sam PomakBen Pomakça konuşuyorum Ya dumam pomaşkiNasılsın?Kak si?TeşekkürlerBlagodarya viİyi günler!Ubav den!ÇocuklarDetsaBu kitapTazi kitapBu teyzeTazi Tetyaİbrahim benim dayımİbrahim e moy dayçoHatice benim kız kardeşim Hatice e moya sestraBenim BabamMoy bubaykoNe yapıyorsun?Kina praviş?BiliyordumYa znayehBilliyor musun?Ti znayeş li?O iyi bir adamdıToy beşe dobar çılakBen İskeçeliyimYa sam ot SkeçaYeni köyden bir kadın Anna jena ot novoto selo Bir gün ve bir geceEdin den i anna noştSeni seviyorumMilovam te
Znayete li pomaşki? - Pomakça bilir misiniz?
Da, ubavu znayem - Evet, güzel (iyi) bilirim
Ya samo malku pomaşki znayem - Ben sadece biraz Pomakça bilirim
Koy ste vie? - Siz kimsiniz?
Kak ste vie? - Nasılsınız?
Ya sam Pomak - Ben Pomak'ım
Kolku ste gudini? - Kaç yaşındasınız?
Na tridesat gudini sam - Otuz yaşındayım
Va den vremetu mlogu ubavu - Bu gün hava çok güzeldir
Ti dyeka vodiş? - Sen nereye gidiyorsun?
Ya vodam na seloto - Ben köye gidiyorum
Ya şe vorvam na kasabota - Ben kasabaya döneceğim

 Pomak yerleşimleri 
 Türkiye 

Pomakların Türkiye Trakya'sı ve Anadolu'ya ilk gelişleri 93 Harbinin hemen ertesidir. Bu sebeple halk arasında  93 mâcırı olarak da bilinirler. Kırklareli'den Samsun'a, Samsun'dan Eskişehir'e, Eskişehir'den İzmir'e kadar geniş bir bölgede çoğunlukla yaşarlar.

Bafra, Çarşamba, Balıkesir, Bursa, Karacabey, Gönen, Manyas, Darıca, Şevketiye, Erdek, Edincik, Yenice, Çan, Biga, Edirne, İpsala, Keşan, Uzunköprü, Beykoz, BeylikdüzüBeylikdüzü, Çatalca, Silivri, Adapazarı, Söğütlü, Ferizli, Babaeski, Demirköy, İğneada, Vize, Soğucak, Soma.

 Aydın 

Didim

 Kırklareli 
Lüleburgaz, Babaeski, Kofçaz, Saray, Karaağaç, Pehlivanköy, Eskitaşlı,
Alpullu, Katranca, Büyük Mandıra, Kuştepe köyü, Alacaoğlu köyü, Kocahıdır beldesi, Beğendik, Üsküp, Kırıkköy, Yenice, Poyralı, Doğanca, Katranca Köyü

 Sivas 
Divriği, Zara, Suşehri, Akıncılar ve İmranlı ilçeleri başta olmak üzere azınlık bir şekilde yayılmışlardır.Pomak Tarihi - Erdem Yılmazlar 2015

 Edirne 
Merkeze bağlı Musabeyli köyü, Karahamza köyü, Havsa, Azatlı köyü, Abalar Köyü, Naipyusuf Köyü, Orhaniye köyü Küplü beldesi, Hasırcıarnavut köyü, Kavaklı köyü, Subaşı beldesi ile Uzunköprü'nün, Sipahi, Uzunköprü|Kurtbey]], Hasanpınar, Çöpköy, Kırcasalih, Yağmurca, Sazlımalkoç, Başağıl, Kadı, Kadıgebren ve Yağmurca köyleri. Keşan'ın Koruklu köyü, Yeşil, Orhaniye, Suluca, Çobançeşmesi köyü, İpsala (Esetçe) beldesi, Aliçopehlivan köyü, Enez'in Sultaniçe, Hacı ve Pazardere İbrikte köyleri.Sipahi\Turnacı\Sultanşah Uzun köprü (Gazihalil)

 Tekirdağ 
Süleymanpaşa 'nın Barbaros Kasabası, Şarköy'ün Yayaağaç, Kocaali ve Yeniköy köylerinde. Hayrabolu,Saray, Şalgamlı beldesi, Çerkezmüsellim kasabası, Büyük Danişment köyü, Malkara'da Prafça (Çınaraltı köyü), Hayrabolu ve Popköy (Kabahöyük).

 Çanakkale 
Bigada 22 köyde Gelibolu Çeşmealtı köyü, Yeniköy, Değirmendüzü, Tayfurlar ile İlyağa köyleri. Yenice, Çal köyü

 Balıkesir 
küçükresim |sağ|Yöresel kıyafetli Pomak kızlar, Gönen
Gönen'in Dumanalan, Kocapınar, Hafızhüseyinbey, Hodul, Hasan Bey, Atıcıoba köyleri. Erdek, Yukarıyapıcı, Belkıs, Ballıpınar, Düzler, Ocaklar, Narlı, İlhanlar, Gölyaka, (Simavlı köyü), Doğanlar, Turanlar, Çakıl köyü, Manyas, İvrindi'nin Aşağıkaleoba köyü, 
Sındırgı'ya bağlı Şahinkaya köyü. Karesi ilçesine bağlı Taşkesiği (Karıncalı) köyü ve Toybelen köyü.

 İzmir 
İzmir, Gaziemir, Bayındır, Dikili ve Kemalpaşa'nın çeşitli köylerinde.

 Manisa 
Manisa'nın Soma İlçesindeki Turgutalp Mahallesi (Kasaba), Karaağaçlı köyü. Demirci ilçesinde Bardakçı köyü.

 Bursa 
Mudanya'nın Dere köyü ve Yalıçiftlik köyü, Çanakkale'nin Çal köyü, Çan (Yaykın köyü), Irbaalan, İlyasağa köyü, Havdan köyü. Gemlik'in Benlik köyü. İnegöl.

 Bilecik 
Bilecik'in Şükraniye köyü, Küplü köyü ve Vezirhan köyü. Bozüyük ilçesinin Saraycık köyü. Osmaneli ilçesinin Orhaniye köyü

 Eskişehir 
Eskişehir Alpu ilçesi Osmaniye Mahallesi, Karakamış Mahallesi, Bahçecik Mahallesi; Beylikova İlçesi Uzunburun Mahallesi

 Kocaeli 
Karamürsel'in Yalakdere köyü (Moglena bölgesinden mübâdil)

 Sakarya 
 Sakarya, Ahmediye köyü.

 Konya 
 Konya, Ilgın ilçesinin Boğazkent köyü, Çumra ilçesinin Gökhüyük köyü.

 Bulgaristan 

küçükresim|sağ|upright=1.36|Bulgaristan'da:  Müslüman Pomak çoğunluklu bölgeler
Pomaklar, Bulgaristan'da Smolyan, Blagoevgrad, Pazarcık, Velingrad, Razlık, Yakorit, Kırcaali, Goce Delčev bölgelerinde ve Mesta Vadisi, Rodop Dağları'nda sıkışık alanlarda yaşamaktadır. Lofça Bölgesi civârında ise küçük Pomak grupları bulunmaktadır. Bununla birlikte Pomakların %50'si Rodop Dağları'nın güneyinde bulunmaktadır. Bulgaristan İçişleri Bakanlığı'nın 1989'da Müslüman Bulgarlar ismi altında yaptırdığı çalışmada, nüfuslarının 268.971 ile toplam nüfusun %3'ünü oluşturduğunu ortaya koymuştur.

 Yunanistan 
Karacaova Nâhiyesindeki 26 köyde Pomak grubu yaşıyordu. Alman gezgin Adolf Struck'un Karacaova'ya yaptığı gezi sonucu yazdığı kitapta Gostolyub (Konstantia) gibi 300 nüfuslu ve iki parçalı köylerde sadece Pomakların yaşadığını söylüyor. Ayrıca Karacaova'daki Vlahlar (Meglen-Aromanians) üzerine araştırma yapan Theodor CapidanCapidan, Theodor. Meglenoromânii, istoria şi graiul lor, vol. I, Bucureşti, 1925, s.5, 19, 21-22.    kitabında bu bölgede Pomakların yaşadığını ifade ediyor. Şu an İskeçe ve Gümülcine'de 30.000 civarında Pomak yaşamaktadır.

 Kuzey Makedonya 
Kuzey Makedonya'da Pomaklar Berova, Debre, Manastır, Struga, Dolna Reka ve Üsküp civarında yaşamaktadırlar. Nüfusları tam tespit edilememekle birlikte toplam 40.000 olduğu söylenmektedir.

 Arnavutluk 
Arnavutluk'ta Pomaklar genellikle Kuzey Makedonya sınırı civarında yaşamaktadırlar. Fakat bugüne kadar Arnavutluk Pomakları hakkında çok da ayrıntılı araştırma olmamıştır hatta tamamen yok sayılmışlardır. Tahmin edilen nüfusları oldukça ilgi çekicidir. Çünkü kaynaklar Arnavutluk'taki Pomak nüfusunu 80.000-120.000 olduğunu tahmin etmektedirler.

 Diğer yerler 
Tüm bunların yanında 1878 göçleri döneminde 20.000 ailenin İtalya'ya ve 1.000 ailenin de İsviçre'ye göç ettirildiği ve iskân edildikleri verisi mevcuttur.

 Pomak mutfağı 

 Ayrıca bakınız 
Torbeşler
Goranlar 
Boşnaklar
Çitaklar

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Pomak.eu Forum
 Hjusein Mehmed. Pomacite i Torbešite v Mizija, Trakija i Makedonija, С., 2007.
 Pomaknews.com Nezavisen glas na Pomaci
 Sercan Ahincanov - Kıpçaklar & Türk Halklarının Katalizör Boyu, Selenge Yayınları, 2014, s.150
 TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Edirne: 2008 / Prof.Dr. İlker Alp Pomak Türkleri 
 BALKANLARDA POMAK TÜRKLERİ / Prof.Dr. Hüseyin Memişoğlu.

Kategori:Pomaklar
Kategori:Türkiye'deki etnik gruplar
Kategori:Bulgaristan'daki etnik gruplar
Kategori:Torbeşler