Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti

Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti (Osmanlı Türkçesi: Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkate-i MillîyesiMustafa Budak, İdealden Gerçeüğe: Misâk-ı Millî'den Lozan'a Dış Politika, Küre Yayınları, ISBN 975-6614-05-6, s. 31-32./Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i CumhuriyesiToplu eserler: Osmanlı ve cumhuriyet tarihi yazıları (2006), Turhan Kitabevi, sf. 252), 17-18 Ocak 1919 tarihleri arasında gerçekleştirilen Büyük Kars Kongresi'nin sonucunda kurulan ve 12 Nisan'da İngilizlerin Kars'ı işgal etmeleriyle son bulan geçici hükûmet. Elviye-i Selâse'nin tamamını kapsamakta birlikte Kars (Hükûmet merkezi), Batum, Ahıska, Ahılkelek, Artvin, Ardahan, Acara, Posof, Çıldır, Göle, Oltu, Karakurt, Sarıkamış, Karapınar, Kağızman, Kulp, Iğdır, Serdarabat, Aralık, Nuraşen, Nahçıvan, Culfa ve Ordubad gibi yerleri kapsamaktaydı.Budak, A.g.e., s. 175. (Ahmet Ender Gökdemir, Cenûb-i Garbi Kafkas Hükümeti, Ankara, 1989) Güneybatı Kafkas Cumhuriyetiİ.Ü. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü yıllığı, 8. cilt (1993), İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, sf. 74Yükseler, Kayhan. Güneybatı Kafkas'ta Taşnak mezalimi (2006), Kaynak Yayınları, sf. 125Yılmaz, Salih. Türkiye ve Kafkasya'da yaşayan Karapapak (Terekeme) Türkleri tarihi ve kültürü (2007), sf. 60 veya Kars CumhuriyetiKelebek ömürlü cumhuriyet  (Türkçe). Erkan Karagöz. adlarıyla da bilinir.

İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Somerset Arthur Gough-Calthorpe tarafından kaldırılmıştır.

 Tarihi 
 Kuruluşu 
9 Ekim 1918'de Ahıska Hükûmet-i Muvakkatası, 3 Kasım'da Aras Türk Hükûmeti, 5 Kasım'da Kars İslam Şurası kurulmuştur. 15 Kasım'da Birinci Kars Kongresi düzenlenmiş ve sekiz kişilik Muvakkat Heyeti seçilmiştir. 30 Kasım'da İkinci Kars Kongresi (Kars İslam Şurası Büyük Kongresi) düzenlenmiş ve Millî Şura Hükûmeti kurulmuştur. Aras ve Ahıska'daki hükûmetlerini birer şubesi sayarak Millî Şura Hükûmetine katılmıştır.

I. Dünya Savaşı sonunda 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı Devleti ordusu birliklerinin Güney Kafkasya'dan çekilmesini öngörmüştür. Osmanlı Devleti bu hükme uyarak 4 Aralık 1918 tarihinde askerlerini 1877 yılından önceki Rusya sınırına aynı uzaklıktaki yere çekecektir. Fakat Kars'tan askerlerini 2 ay sonra çekme kararı almıştır.

Bu kararın nedeni halkın bölgede bir hükûmet kurmasına zaman vermektir. Çünkü askerlerin geri çekilmesi ile Elviye-i Selase denen Kars, Batum ve Ardahan, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti işgaline açık bir hale gelecektir. Bunun üzerine 29 Ekim 1918 tarihinde Ahıska ve Ahılkelek çevresinde Ahıska Hükümet-i Muvakkatası (Ahıska Geçici Hükûmeti), 3 Kasım 1918 tarihinde Emir Bey Ekberzâde başkanlığında, merkezi Iğdır olmak üzere Aras Türk Hükûmeti ve 5 Kasım 1918'de Kepenekçi Emin Ağa (Emin Ağa Borçalı) ve Piroğlu Fahreddin Bey başkanlıklarında merkezi Kars olmak üzere Kars İslâm Şûrası kurulmuştur. 30 Kasım 1918 tarihinde Kars'ta toplanan kongrede bu üç hükûmet Kars Millî İslâm Şûrası Merkez-i Umumisi adı altında birleşmiştir. Başkanlığına Cihangirzade İbrahim Bey seçilmiştir.Milli Mücadele'de Elviye-i Selase  (Türkçe). ATAM. 60 yöresel temsilcinin katıldığıUlusal ve Yerel Kongreler Kronolojisi (Türkçe). TBMM. bu kongre ile Kars, Oltu, Kağızman, Igdır, Sarıkamış, Ardahan ile Türklerin veya Müslümanların yaşadığı Ahılkelek, Ahıska ve Batum gibi şehirlerde yaşayan halk örgütlenmiştir.W.E.D. Allen, P. Muratoff, "Caucasian Battlefields", Cambridge, 1953. 17 Ocak 1919 ve 18 Ocak 1919 tarihlerinde Dr. Esat Oktay Bey başkanlığındaA. Ender Gökdemir, Cenûb – i Garb – i Kafkas Hükûmeti, Ankara,1998, s. 90. Kars'ta toplanan kongreye 131 temsilci katılmış ve kongrede Kars Millî İslam Şûrası'nın adı Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkata-i Milliyesi (Güneybatı Kafkasya Milli Geçici Hükûmeti) olarak değiştirilmiştir. Başkanlığına yine Cihangirzade İbrahim Bey seçilmiştir. Bu geçici hükûmet, 18 maddeden oluşan anayasası ve yeşil ve kırmızı zemin üzerinde bulunan ay-yıldızlı bayrağı kabul edip; 12 üyeli bir bakanlar kurulu ve halkın oyu ile seçilen 131 milletvekilli bir parlamento kurmuştur. 25 Mart 1919 tarihinde bu meclis Cenûb-i Garbî Kafkas Hükümet-i Cumhuriyesi adını almıştır.H. Pehlivanli, "The Post Armistice situation on South-West Caucasia" in "Kars and Eastern Anatolia in the Recent History of Turkey", Ankara, 1994. Hükûmet Kars'ın dışında Artvin, Ardahan, Batum, Gümrü, Sarıkamış, Nahçıvan, Ordubad ve Iğdır'ı sınırları içinde saymıştır.

 Yıkılışı 
Bölgede bulunan İngilizler, yerel hükûmetin çalışmalarına bir süre göz yumdular. Ancak 19 Nisan 1919'da Kars'ı işgal ederek hükûmetin varlığına son verdiler.Chapter Six: The Final War in the East. — Kars, page 211. // Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims, 1821–1922. Author: Justin McCarthy. Princeton: Darwin Press, 1995, XV+368 pages.ISBN 9780878500949 Hükûmetin 12 üyesini tutuklayarak önce Batum'a, sonra da Malta'ya sürdüler.

İngilizlerin Ermenilere devrettiği Kars, 1920 sonbaharında Kâzım Karabekir komutasındaki Türk birliklerinin bölgeyi ele geçirmesine kadar bir buçuk yıl işgal altında kaldı.

 Malta Sürgünü 
Malta'ya sürgüne gönderilen isimler aşağıdaki gibidir.
+ Malta Sürgünleri #  İsim  Sürgün Tarihi  Sürgün No  Görevi 1 Cihangirzade Aziz Bey 2 Haziran 1919 27 19 Adalet Bakanı 2 Alibeyzade Mehmed Bey 2 Haziran 1919 27 16 Kars Valisi 3 Cihangirzade Hasan Han 2 Haziran 1919 27 18 Savunma Bakanı 4 Cihangirzade İbrahim Bey 2 Haziran 1919 27 17 Cumhurbaşkanı 5 Mehmetoğlu Muhlis Bey 2 Haziran 1919 27 27 PTT Genel Müdürü 6 Matvey Radjinski 2 Haziran 1919 27 25 Rus Şura üyesi 7 Musa Salah Bey 2 Haziran 1919 27 20 Polis Müdürü 8 Pavlo Camusev 2 Haziran 1919 27 14 Rum Şura Üyesi 9 Tevhidüddin Mamiloğlu 2 Haziran 1919 27 22 Emniyet Müdürü (Orenburglu Kazak Türkü) 10 Stefani Vafiades 2 Haziran 1919 27 26 Rum Şura Üyesi, Sosyal Yardım Bakanı 11 Yusufoğlu Yusuf Bey 2 Haziran 1919 27 21 Şura Üyesi, Gıda Bakanı

 Zaman Çizelgesi 

 Mart 1878, Rusya Kars'ı Osmanlı'dan ilhak eder.
 3 Mart 1918, Rusya Brest-Litovsk Antlaşması'nın şartlarına uyarak Kars'ı terk eder.
 14 Nisan 1918, Osmanlı Kars'ı tekrar topraklarına dahil eder.
 30 Ekim 1918, Mondoros Mütakeresi imzalanır ve 1. Dünya Savaşı'nın Orta Doğu Cephesi sona erer.
 30 Ekim 1918, Osmanlı Ordusu Kafkaslar'dan çekilir.
 1 Aralık 1918, Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti ilan edilir.
 13 Ocak, 1919, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'nden Ermeniler Kars'a gönderilir.

 Ayrıca bakınız 
 Brest-Litovsk Antlaşması
 Türk Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi
 Gümrü Antlaşması
 Kars Antlaşması
 Malta sürgünleri
 Kurtuluş Savaşı
 Türk Kurtuluş Savaşı kronolojisi
 Iğdır Millî Cumhuriyeti
 Aras Türk Cumhuriyeti

 Kaynakça 

Kategori:Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi
Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı
Kategori:Kars ili tarihi
Kategori:Ardahan ili tarihi
Kategori:Rus İmparatorluğu sonrası devletler
Kategori:Geçici hükûmetler
Kategori:Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti
Kategori:Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti
Kategori:1918'de kurulan bölgeler ve ülkeler
Kategori:1918'de Asya'da kurulan oluşumlar
Kategori:Kukla devletler
Kategori:Tarihteki Türk devletleri