Kanlı 1 Mayıs

Kanlı 1 Mayıs veya 1 Mayıs Katliamı, 1 Mayıs 1977'de Uluslararası İşçi Bayramı kutlamaları sırasında, İstanbul'daki Taksim Meydanı'nda sol görüşlü göstericilere yönelik gerçekleştirilen bir saldırıdır. Ölü sayısı 31 ile 36 arasında değişirken, yaralı sayısı 126 ile 220 arasında değişmektedir. Güvenlik güçleri tarafından 500'den fazla gösterici gözaltına alındı ve bunlardan 98'i hakkında dava açıldı. Faillerden hiçbiri yakalanmadı, ancak kısa sürede şüpheler Kontrgerilla ve bağlantılı sağcı gruplar üzerinde yoğunlaştı. Katliam, 1970'li yılların sonlarında Türkiye'de yaşanan siyasi şiddet dalgasının bir parçasıydı.

Arka plan
Türkiye'de 1 Mayıs İşçi Bayramı, ilk defa 1911 yılında Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde bulunan Selanik'te kutlanırken İstanbul'daki ilk kutlama 1912 yılında gerçekleştirildi. 1923 yılında 1 Mayıs'ın yasal olarak İşçi Bayramı ilan edilmesinden bir yıl sonra hükûmet, kutlamaların kitlesel olarak gerçekleştirilmesini yasakladı. 1925 yılında çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu ile de İşçi Bayramı kutlamaları tamamen yasaklandı.

Cumhuriyet döneminde yükselişe geçen işçi hareketi tarafından uzun yıllar kutlanamayan 1 Mayıs, ilk defa 1976 yılında Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) öncülüğünde yüz bini aşkın kişinin katılımı ile Taksim Meydanı'nda gerçekleştirildi. 1977 yılına gelindiğinde ise Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu daha kitlesel bir kutlama için hazırlıklara başladı. Tertip Komitesi ile İstanbul Valiliği ve İstanbul Emniyeti arasında yapılan görüşmeler sonucu iç güvenliği DİSK'in, dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı dış güvenliği ise emniyet güçlerinin sağlaması konusunda anlaştılar. Ulaşım kolaylığı ve merkezî konumu nedeniyle kutlama yerinin Taksim Meydanı olması konusunda da anlaşma sağlandı.

Bu süreçte, DİSK'in politikalarına karşı çıkan bazı Maoist gruplar da DİSK'in bu 1 Mayıs kutlamalarına katılmak istediklerini belirtmişlerdi. DİSK ise, kendi disiplinlerini bozacağını ve olay çıkaracağını düşündüğü bu grupların kutlamaya katılmalarını istemedi. Buna karşın söz konusu gruplar zorla da olsa Taksim Meydanı'na gireceklerini ilan ettiler. Bu koşullarda, 1 Mayıs öncesi dönemin gazetelerinin bazılarında 1 Mayıs'ta olayların çıkacağı, insanların ölebileceği yönünde köşe yazıları yayımlandı.

Olay
1 Mayıs 1977 günü İşçi Bayramı'nı kutlamak üzere çeşitli illerden İstanbul'a gelenler ile birlikte yüz binlerce kişi Taksim Meydanı'ndaki kutlamalara katıldı. Katılımın yüksek olması sebebiyle kortejlerin alana girmesi uzun sürdü, konuşmalar da uzadı.

Saat 19.00 sularında dönemin DİSK genel başkanı Kemal Türkler konuşmasının sonuna geldiğinde Saraçhane tarafından Taksim Meydanı'na doğru yürüyüşün sonunda Sular İdaresi arkasına kadar gelen Maocu gruplar, kordon oluşturmuş DİSK güvenlik görevlileriyle sopalı kavgaya girmiş kavga yatışmasının ardından Sular İdaresi'nde silah sesleri duyulmuştur. Görgü tanığı sendikacı Sıtkı Coşkun ilk silah seslerinin, Sular İdaresi'nin üzerindeki uzun namlulu silahları olan üniformalı bir gruptan geldiğini söyledi. Bunun ardından tüm Taksim Meydanı'nı saran silah sesleri duyulmaya başladı. Gerek DİSK gerekse kutlamaya katılan çeşitli kuruluşlardan Sular İdaresi binasının üstünden, beyaz Renault marka bir araçtan, Pamuk Eczanesi üzerinden ve Intercontinental Oteli'nin (bugün The Marmara Oteli) üst katlarından ateş açıldığı iddialarında bulunuldu. Intercontinental otelinin altındaki garajdan Kazancı Yokuşu'nun altına çıktıktan sonra dolanarak Sıraselviler Caddesi üzerinden meydana giren ve göstericilere ateş ederek Gümüşsuyu'na yönelen, yine aynı güzergahta ateş ederek geri dönen beyaz Renault'nun İstanbul Emniyeti'ne ait olduğu ve içinde bir polisin olduğu iddiası yıllar sonra İstanbul Emniyeti eski Müdür Yardımcısı Recep Ordulu tarafından doğrulanmıştır.

Taksim Meydanı'nı dolduran kalabalık panik hâlinde kaçmaya çalışırken polis de ses bombaları ve panzerlerle kalabalığa müdahale etmeye başladı.

Meydandan kaçmak için Kazancı Yokuşu'na yönelen büyük bir kalabalık DİSK üyesi Teknik-İş Sendikasına ait bir kamyonun önünde sıkışınca burada birçok kişi ezildi. Sonuç olarak, 28 kişi ezilme ya da boğulma nedeniyle, 5 kişi silahla vurulma nedeniyle, 1 kişi de panzer altında kalarak toplamda 34 kişiBunlar arasında: Meral Özkol, Mültezim Oltulu (Mürtezim Örtülü), Ahmet Gözükara, Ziya Baki, Bayram Eği (Eyi), Diran Nigiz (Negis), Ramazan Sarı, Hacer İpek (Saman), Hamdi Toka, Nazan Ünaldı, Jale Yeşilnil, Bayram Çatak (Çıtak), Rasim Elmaz (Elmas), Mahmut Atilla Özbelen (Özveren), Leyla Altıparmak, Ercüment Gürkut, Kenan Çatak, Mustafa Elmas, Hatice Altun, Kahraman Alsancak, Kadriye Duman, Aleksandros Konteas (Kontuas), Hüseyin Kırgın, Mehmet Ali Genç, Ali Sıdal, Ömer Narman, Sibel Açıkalın, Garabet Ayhan, Hikmet Özkürkçü, Nazmi Arı, Kadir Balcı (Bağcı) ve Niyazi Darı bulunmaktaydı. öldü, yaklaşık 130 kişi de yaralandı. DİSK'in yayımladığı listede ise 36 kişinin öldüğü belirtilmişti.Bu listede ise; Ali Yeşilgül, Mustafa Ertan, Yücel Elbistanlı, Tevfik Beysoy, Bayram Sürücü, Özcan Gürkan ve Hülya Emecan bulunmaktaydı.

Ölen Kişilerin Listesi
 Kahraman Alsancak — Uzel işçisi
 Hasan Yıldırım — Uzel işçisi
 Ziya Baki — Uzel işçisi
Niyazi Darı — Kutlutaş Fabrikası, Maden-İş üyesi
M. Atilla Özbelen — Ders Aletleri A.Ş., Maden-İş üyesi
Leyla Altıparmak — Ankara Numune Hastanesi, Hemşire, Tüs-Der üyesi
Ömer Narman — Töb-Der  (İlkokul Öğretmeni)
Mustafa Elmas — Töb-Der  (İlkokul Öğretmeni)
Hikmet Özkürkçü — Töb-Der (Öğretmeni)
Kenan Çatak — Töb-Der (Kabataş Erkek Lisesi Öğretmeni)
Bayram Cıtak — Töb-Der (İlkokul Öğretmeni)
Hüseyin Kırkın — Oleyis üyesi
Meral Özkol — Memur
Diran Nergis — Otopark bekçisi
Nazan Ünaldi — Öğrenci
Kıymet Duman — Hemşire (Haydarpaşa Göğüs Cerrahisi)
Rasim Elmas — Ar-Film Stüdyosu işçisi
Nazmi Ar — Polis
Bayram İyi — İnşaat ustası
Ahmet Gözükara — Töb-Der (Sultanahmet Lisesi Öğretmeni)
Ercüment Günkut — Öğrenci
Aleko Konteus — Müstahtem
Mehmet Ali Genç — Büyük Maksim'de gece bekçisi
Hacer İpek Saman — Öğrenci
Sibel Açıkalın — Öğrenci
Karabet Akyan — İşçi
Jale Yeşilmi — Öğrenci
Kadir Balcı — Tezgahtar
Hamdi Toka — Seyyar satıcı
Hülya Emecan — Ev kadını
Bayram Sürücü — İşçi
Mustafa Ertan — Öğrenci
Ali Yeşilgül — (Görev belirtilmemiş)
Yücel Erlistanlı — (Görev belirtilmemiş)
Özcan Gürkan — (Görev belirtilmemiş)
Tevfik Beysoy — (Görev belirtilmemiş)

Sonraki gelişmeler
Olay sonrası 470 kişi göz altına alındı fakat hiçbirinin olayla ilgisi kurulamayarak serbest bırakıldılar. Tertip komitesi, bazı sendika ve sol gruplardan 98 kişi hakkındaki yargılamalar 14 yıl boyunca sürdü. Bu yargılamalardan kimse ceza almadı. Emniyet veya devlet yetkililerinden herhangi birinin yargılanmadığı dava zaman aşımına uğrayarak düştü. Bunun üzerine dava, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşındı. Bugüne kadar ateşi kimlerin açtığı tam olarak belirlenememiş ve olay aydınlatılamamıştır.

 Konuyla ilgili yayınlar 
Korhan Atay, 1 Mayıs 1977 İşçi Bayramı Neden ve Nasıl Kana Bulandı? (Metis Yayınları, 2013) ISBN 9789753429078
Nail Güreli, 1 Mayıs 1977 Türkiye Devrimcilerinin 'İki 1 Mayıs' Belgeseli (Ozan Yayıncılık, 2006) ISBN 9789757891932
Barış Yetkin, Kırılma Noktası 1 Mayıs 1977 Olayı (Otopsi Yayınları, 2005) ISBN 9789944596688

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Ertuğrul Mavioğlu yazı dizisi; 1-2-3-4-5-6-7-8-9 (Radikal Gazetesi) 
 Sosyalist Barikat Dergisi 12. Sayı "1 Mayıs 1977 Katliamı" 

Kategori:Türkiye'deki katliamlar
Kategori:Toplumsal hareketler
Kategori:1 Mayıs İşçi Bayramı
Kategori:Kontrgerilla
Kategori:Türkiye'de sosyalizm
Kategori:Taksim
Kategori:1977'de İstanbul
Kategori:Türkiye'deki silahlı saldırılar
Kategori:1977'de cinayet
Kategori:İstanbul ilinde toplu cinayet
Kategori:Türkiye'de antikomünizm