Nursultan Nazarbayev

Nursultan Äbişulı Nazarbayev ( ;  ); (6 Temmuz 1940), Kazak siyasetçi ve devlet adamı. Kazakistan Cumhuriyeti'nin ilk Devlet Başkanı ve kurucusu. 24 Aralık 1990'da başladığı cumhurbaşkanlığı görevinden 19 Mart 2019'da istifa etti. Günümüzde Türk Devletleri Teşkilatı ömür boyu onursal başkanıdır.

1989 yılında Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri seçildi ve Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrası bağımsızlığını ilan eden Kazakistan'ın ilk Devlet Başkanı oldu. Ayrıca "Elbaşı" (Türkçe: İlbaşı,Nedir? Ne Demek? - İlbaşı : "Selçuklular'da köy yöneticisi", Erişim tarihi: 10 Ocak 2022 (Türkçede anlam farklılaşmasıyla il yöneticisi, vali) ülkenin lideri, devletin başındaki kişi) unvanına sahiptir.

 Hayatı 

Nazarbayev, 6 Temmuz 1940'ta Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti Almatı yakınlarındaki kırsal bir kasaba olan Çemolgan'da doğdu. Babası, 1930'larda Josef Stalin'in kolektifleştirme politikası sırasında ailenin tarım arazisine el konana kadar zengin bir aile için çalışan fakir bir işçiydi.

II. Dünya Savaşı sonunda aile Çemolgan'a döndü ve Nazarbayev Rusça öğrenmeye başladı. Okuldaki başarıları nedeniyle Kaskelen'deki yatılı bir okula gönderildi. Okuldan ayrıldıktan sonra Nazarbayev, Temirtau'daki Karağandı Çelik Fabrikası'nda devlet tarafından finanse edilen bir yıllık burs aldı. Yirmi yaşına geldiğinde, yüksek fırında "inanılmaz derecede ağır ve tehlikeli işler" yaparak nispeten iyi bir ücret kazanıyordu.

Nazarbayev Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne 1962'de katıldı ve Genç Komünist Ligi'nin (Komsomol) önde gelen bir üyesi oldu. 1972 yılında Karaganda Metalurji Kombinat Komünist Parti Komitesi sekreterliğine atandı ve dört yıl sonra Karaganda Bölgesel Parti Komitesi İkinci Sekreteri oldu.

Bürokrat olarak Nazarbayev, yasal meseleleri, lojistik sorunları ve endüstriyel anlaşmazlıkları ele alıp bireysel sorunları çözmek için işçilerle görüştü. Daha sonra "sermaye yatırımının merkezi tahsisi ve fonların dağıtımı" altyapısının zayıf olduğu, işçilerin moralsizleştirildiği, çok çalıştıkları ve merkezi olarak belirlenen hedeflerin gerçekçi olmadığı anlamına geldiğini yazdı; demir-çelik tesisinin sorunlarını bir bütün olarak Sovyetler Birliği için bir mikro kozmos olarak gördü.

 İktidara yükseliş 

sol|küçükresim|upright=1.24|Almatı Anlaşması'nın imzalanmasında Nazarbayev, Aralık 1991
1984 yılında Nazarbayev, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri Dinmuhammed Kunayev yönetiminde Kazakistan SSC Başbakanı oldu. Ocak 1986'da Kazakistan Komünist Partisi'nin on altıncı oturumunda Nazarbayev, Bilimler Akademisi başkanı Askar Kunayev'i bölümünde reform gerçekleştirmediği için eleştirdi. Buna öfkelenen Kunayev Moskova'ya gitti ve Nazarbayev'in görevden alınmasını talep ederken, Nazarbayev'in destekçileri Kunayev'in görevden alınması ve Nazarbayev'i desteklemek için kampanya yürüttüler.

Kunayev 1986 yılında görevden alındı ve yerine, Kazakistan'da çok az yetkisi olan bir Rus, Gennady Kolbin geçti. Nazarbayev 22 Haziran 1989'da parti lideri seçildi ve Kunayev'den sonra bu makama gelen ikinci Kazak oldu. 22 Şubat - 24 Nisan 1990 tarihleri arasında ise Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti (devlet başkanı) oldu.

24 Nisan 1990'da Nazarbayev, Yüksek Sovyet tarafından Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanı seçildi. Rus Cumhurbaşkanı Boris Yeltsin'i 1991 Sovyetler Birliği darbe girişimine karşı destekledi. SSCB Devlet başkanı Mihail Gorbaçov kendisini Sovyetler Birliği Başkan Yardımcısı görevinde görecek kadar yakındı; ancak Nazarbayev bu teklifi reddetti.

Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında bağımsızlığını kazanan Kazakistan'da 1 Aralık'ta yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçiminde, tek adaydı ve oyların %95'ini alarak ilk cumhurbaşkanı seçildi. 21 Aralık'ta Kazakistan Bağımsız Devletler Topluluğu üyesi olarak Almatı Protokolünü imzaladı.

 Devlet başkanlığı dönemi 
Nazarbayev, eski Devlet Savunma Komitelerini Savunma Bakanlığı olarak yeniden adlandırdı ve 7 Mayıs 1992'de Sagadat Nurmagambetov'u Savunma Bakanı olarak atadı. Yüksek Kurul Başkanı, Konuşmacı Serikbolsyn Abdilin önderliğinde, Haziran 1992'de bir anayasa taslağı üzerinde çalışmaya başladı. Anayasa, yürütme gücü üzerinde sınırlı kontrolleri olan güçlü bir yürütme dalı oluşturdu.

Muhalefetteki siyasi partiler Azat, Zheltoqsan ve Cumhuriyetçi Parti, 10-17 Haziran tarihleri arasında Almatı'da bir koalisyon hükûmeti kurulmasını, Başbakan Sergey Tereshchenko ve Yüksek Konsey hükûmetinin istifasını isteyen gösteriler düzenledi. Ülke bağımsızlığını kazanmasından bu yana henüz seçimde bulunmayan Komünist Parti meclis üyelerinden oluşan Kazakistan Parlamentosu, 28 Ocak 1993 tarihinde anayasayı kabul etti.
küçükresim|upright=0.95|1991'de Nazarbayev

Nisan 1995 referandumuyla beraber Nazarbayev'in görev süresi 2000 yılına kadar uzatıldı. 1999 yılının Ocak ayında ve Aralık 2005'te tekrar seçildi. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı son başkanlık seçimini uluslararası demokratik standartların altında kaldığı için eleştirdi.

Nazarbayev, 4 Mayıs 2001'de Marat Tazhin yerine Kazakistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Kültür, Enformasyon ve Concord Bakanı olarak görev yapan Altynbek Sarsenbayev'i atadı. Musayev Cumhurbaşkanlığı Güvenlik Hizmetinin başına getirildi.

Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi olmasında rağmen, İsrail ile iyi ilişkilere sahipti. 1992 yılında diplomatik ilişkiler kuruldu ve Başkan Nazarbayev 1995 ve 2000 yıllarında İsrail'e resmi ziyaretlerde bulundu. 1994'te başkentin Almatı'dan Astana'ya taşınmasını önerdi ve resmi değişim 10 Aralık 1997'de gerçekleşti.

4 Aralık 2005'te yeni Kazakistan başkanlık seçimi yapıldı ve Nazarbayev %91,15'lik bir oranla seçimleri tekrar kazandı. 2009 yılında İngiltere eski Bakanı Jonathan Aitken, Kazakistan'ın Efsanevi Lideri Nazarbayev adlı biyografi kitabını yayınladı. Kitap genel olarak Nursultan Nazarbayev'in gençliğinden itibaren siyaset sahnesinde yaşadıklarını ve modern Kazakistan'ın kurulmasındaki rolünü anlatmaktadır.

Nazarbayev, eğitimin ulusun sosyal gelişimindeki rolünü her zaman vurgulamıştır. Eğitimi uygun hale getirmek için 13 Ocak 2009'da Kazakistan'ın yetenekli gençleri için "Orken" eğitim bursunu tanıttı. Bu karar 23 Eylül 2016 tarihinde değiştirilmiştir.
küçükresim|upright=0.95|2015'te Nazarbayev

Aralık 2011'de Nazarbayev muhalifleri, BBC tarafından iktidardaki zamanının en büyük muhalefet hareketi olarak tanımlanan Mangistav'da ayaklandı. 16 Aralık 2011'de petrol şehri olan Zhanaozen'deki göstericiler ülkenin Bağımsızlık Günü'nde polisle çatıştı. On beş kişi güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldü ve yaklaşık 100 kişi yaralandı. Protestolar hızla diğer şehirlere yayıldı, ancak bir süre sonra sona erdi.

Avrasya Vakfı Başkan Yardımcısı Daniel Witt, 11 Haziran 2011'de Nazarbayev'in rolünü ve siyasi reformlarını kabul etti:"Başkan Nazarbayev Kazakistan'ı zor zamanlar geçirerek refah ve büyüme çağına sürükledi. ABD ve Batı ittifaklarına değer verdiğini ve demokratik yönetişim sağlamaya kendini adadığını gösterdi."Aralık 2012'de Nazarbayev, Kazakistan 2050 Stratejisi adı verilen ileriye dönük bir ulusal strateji belirledi. 2014 yılında, Kazakistan'ın adının "Kazakistan Eli" ("Kazakların Ülkesi") olarak değiştirilmesi gerektiğini, ülkenin daha iyi ve daha fazla yabancı yatırım çekmesini önerdi. -stan ekinin turistlere ve yatırımcılara itici geldiğini belirtti. Nazarbayev, Moğolistan'ın Kazakistan'dan daha fazla yatırım aldığını, çünkü aynı coğrafyada olmasına ve Kazakistan kadar istikrarlı olmamasına rağmen bir "devlet" ülkesi olmadığına dikkat çekti. Ancak ülkenin adının değiştirilmesini halkın oylamasına sunmayı tercih etti.

 Ekonomik meseleler 

 Avrasya Ekonomi Birliği 
küçükresim|upright=0.79|Kazakistan 2050'nin logosu
küçükresim|Nazarbayev, Nikol Paşinyan, Anna Hakobyan, Igor Dodon ve Dmitri Medvedev ile Rusya'daki 2018 FIFA Dünya Kupası'nı izliyor
1994 yılında Nazarbayev, Moskova Devlet Üniversitesi'nde bir konuşma sırasında bir "Avrasya Birliği" oluşturma fikrini önerdi. 29 Mayıs 2014'te Rusya, Belarus ve Kazakistan, 170.000.000 kişilik tek bir ekonomik alan yaratan ve Ocak 2015'te yürürlüğe giren bir Avrasya Ekonomik Birliği oluşturmak için bir anlaşma imzaladılar. Nazarbayev, anlaşmanın imzalanmasından kısa bir süre sonra, "Bunu açık bir alan ve Avrupa ve Asya'nın büyüyen ekonomileri arasında yeni bir köprü olarak görüyoruz" dedi. Nazarbayev, Mayıs 2019'da Yüksek Avrasya Ekonomi Konseyi Onursal Başkanı seçildi.

 Kazakistan 2050 Stratejisi 
Nazarbayev, Kazakistan'ın gelecekteki büyüme beklentilerini sağlamak için uzun vadeli bir strateji olan Kazakistan 2050 Stratejisi'ni tanıttı ve Kazakistan'ı dünyanın en gelişmiş 30 ülkesinden biri olarak konumlandırdı.

 Nurly Zhol (Nurlu Yol) 
Cumhurbaşkanı Nazarbayev, 2014 yılında Nurly Zhol - Geleceğe Giden Yol olarak adlandırılan milyar dolarlık yerel bir modernizasyon ve reform planını açıkladı.

 Dijital Kazakistan 
Nazarbayev, dijital ekosistem gelişimi yoluyla Kazakistan'ın ekonomik rekabet gücünü artırmak için bu teknolojik modernleşme girişimini açıkladı.

 Çevre sorunları 
1998 otobiyografisinde Nazarbayev, “Aral Gölü'nün daralmasının, bugün gezegenimizin karşı karşıya kaldığı en ciddi ekolojik felaketlerden biri olduğunu yazdı. Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Kırgızistan ve daha geniş bir alanı Sovyetler Birliği döneminde meydana gelen çevresel zararı tersine çevirmek için daha fazlasını yapmaya çağırdı.

 Nükleer silahlara karşı tutumu 
Kazakistan, Sovyetler Birliği'nden dünyanın dördüncü büyük nükleer silah stoğunu devraldı. Yeni hükûmetin ilk büyük kararlarından birisi de, Sovyet ordusu tarafından 456 nükleer testin yapıldığı Semey'de bulunan nükleer deneme sahasını kapatılması oldu. Sovyet döneminde, Kazakistan bölgesindeki bilim adamları tarafından, çoğunlukla Semey test sahasında, radyasyon hastalığı ve doğum kusurlarına neden olan 500'den fazla askeri deney yapıldı. "Proje Safir" olarak adlandırılan projede, Kazakistan ve Amerika Birleşik Devletleri, ülkedeki eski Sovyet silahlarını kaldırmak için birlikte çalıştılar ve Amerikalılar ulaşım ve tazminat maliyetlerinde $800.000.000'dan fazla fon sağlamayı kabul etti.

Nazarbayev, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunu 29 Ağustos'u Uluslararası Nükleer Testlere Karşı Günü olarak belirlemeye teşvik etti. Makalesinde yeni bir Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı "imzalayan hükümetler açısından net yükümlülükleri garanti edecek ve anlaşmanın şartlarına uymayanlar için gerçek yaptırımlar belirleyecek" önerisinde bulundu. Dışişleri bakanı 8 Eylül 2006'da Orta Asya Nükleer Silah Serbest Bölgesine yetki veren bir anlaşma imzaladı. The Washington Times'ta yer alan bir görüşte, Nazarbayev, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın modernize edilmesini ve daha iyi dengelenmesini istedi.

Mart 2016'da Nazarbayev "Manifesto: Dünya. 21. yüzyıl"ı yayınladı. Bu manifestoda Kazakistan Devlet Başkanı, mevcut nükleer silahsız bölgelerin genişletilmesi ve çoğaltılması çağrısında bulundu ve mevcut uluslararası silahsızlanma anlaşmalarının modernize edilmesi gerektiğini vurguladı.

27 Ağustos 2020'de ise Birleşmiş Milletler tarafından "Nükleer Denemeler Yapılmayan bir Dünyanın Savunucusu" statüsüne layık görüldü.

 Din 
küçükresim|upright=1.09|Aktöbe merkez camii ziyareti
küçükresim|Nazarbayev Vladimir Putin ve Şevket Mirziyoyev ile birlikte
Nazarbayev Astana'da dünya ve geleneksel dinlerden oluşan bir forum düzenleme girişimini ortaya koydu. Daha önce benzer olayların organizatörleri sadece önde gelen dinlerin ve mezheplerin temsilcileriydi. Uluslararası diyalog kurmayı amaçlayan diğer benzer etkinliklerin yanı sıra, Ekim 1986 ve Ocak 2002'de İtalya'nın Assisi kentinde düzenlenen dünya dinleri ve mezheplerinin temsilcilerinin toplantıları da vardı. 2003 yılında toplanan ilk Dünya ve Geleneksel Dinler Kongresi, tüm büyük dinlerin liderlerinin karşılıklı işbirliği beklentileri geliştirmesine olanak sağladı.

Nazarbayev başlangıçta Sovyet döneminde din karşıtı görüşleri savundu;Ideology and National Identity in Post-Communist Foreign Policies By Rick Fawn, p. 147 Ancak daha sonra Hac görevini yerine getirdi ve camilerin yenilenmesini destekleyerek Müslüman mirasını korunmasına katkıda bulundu.

Nazarbayev önderliğinde, Kazakistan vatandaşları arasında çeşitli etnik gruplardan ve hatta insan kaynaklarını koordine etmek için ülke ile işbirliği bağları geliştiren uluslardan yetenekleri korumak için bazı derecelerde çok kültürlülük yürürlüğe koydu. Kazak liderinin bu prensibi, ona "Bozkırların Singapur'u" adını kazandırdı. Ancak 2012 yılında Nazarbayev, daha sonra parlamento tarafından çıkarılan ve dini uygulamalara sıkı kısıtlamalar getiren reformlar önerdi. Bu reformlar aşırılıkçılıkla mücadele girişimi olarak açıklandı. Yerel düzeyde var olabilmek için, bir grubun 50'den fazla üyesi olmalıdır: bölgesel düzeyde 500'den fazla ve ulusal düzeyde 5.000'den fazla üyesi bulunmalıdır. Nazarbayev, Türk mirasına açık bir atıfta bulunarak "Biz Türküz, Arap değiliz!" diyerek Türk geleneklerini İslam üzerinde vurgulamayı seçerek, perdeye karşı eleştirel açıklamalar yaptı.

 Milliyetçilik 
2014 yılında Vladimir Putin'in Kazakistan'ın tarihselliği ile ilgili açıklamalarında, Nazarbayev'in "hiç devleti olmayan bir bölgede bir devlet yarattığını..." sözleri Nazarbayev'den ciddi bir tepki aldı.

 İnsan hakları 

küçükresim|Nazarbayev Dmitri Medvedev, Tarja Halonen ve José Luis Rodríguez Zapatero ile birlikte, 2011
küçükresim|Bakü'de gerçekleşen 7. Türk Keneşi zirvesi
1990'larda Kazakistan, çocuk haklarına ve kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına ilişkin sözleşmeleri onayladı.

2003 yılında Başkan Nursultan Nazarbayev'in kararnamesi ile Kazakistan Devlet Başkanı'na bağlı İnsan Hakları Komisyonu kuruldu.

2014 yılında Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande ile yaptığı görüşmelerin ardından Nazarbayev düzenlediği basın toplantısında Kazakistan'da yaşayan onlarca milletten temsilcinin “aynı haklara sahip olduğunu, dilleri ve kültürlerinin korunduğunu” ve “okulların 18 dilde faaliyet gösterdiğini” söyledi. Kazakistan Devlet Başkanı'na göre, ülkede 40 dini itiraf  "tamamen özgürce" faaliyet gösteriyor.

Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan'ın insan hakları durumu, bağımsız gözlemciler tarafından eşit olarak yoksul olarak tanımlanmaktadır. İnsan Hakları İzleme Örgütü, "Kazakistan'ın toplanma, konuşma ve din özgürlüğünü büyük ölçüde kısıtladığını söylüyor. 2014 yılında yetkililer, barışçıl ama onaylanmamış protestolardan sonra gazeteleri kapattı, hapse attı veya para cezasına çarptırdı ve dini kontrolleri devlet kontrolleri dışında uyguladıkları için para cezasına çarptırdı veya gözaltına aldı. Muhalefet lideri Vladimir Kozlov da dahil olmak üzere hükûmet eleştirmenleri haksız yargılamalardan sonra tutuklu kaldı. 2014 yılının ortalarında, Kazakistan yeni ceza, ceza infaz, ceza muhakemesi usulleri ve idari kodları ve sendikalarla ilgili temel özgürlükleri kısıtlayan ve uluslararası standartlarla uyumlu olmayan yeni bir yasa kabul etti. Gözaltı yerlerinde işkence yaygın olmaya devam ediyor." şeklinde bir açıklama yaptı.

 Dış politika 
Nazarbayev'in devlet başkanı olarak ilk kararlarından biri, Semipalatinsk nükleer test sahasını kapatmak ve ardından dünyanın dördüncü en büyük nükleer silah cephaneliğini terk etmekti. Kazakistan, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi alanındaki tüm anlaşmalar ve kurumlarda aktif katılımcılardan biri haline geldi.

Nazarbayev başkanlığı sırasında Kazakistan'ın uluslararası ilişkilerinin ana ilkesi, yabancı ortaklarla dostane ilişkiler kurma girişimlerine dayanan çoklu vektör dış politikasıydı. Kazakistan, başkanlık döneminde 130 ülke ile diplomatik ilişkiler kurmuştur. Bölgesel entegrasyon çerçevesinde, Nazarbayev, Avrasya Ekonomik Birliği'nin tamamen ekonomik doğası olan SSCB'nin eski cumhuriyetleri arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin yeniden canlanmasını sağladı.

2001 yılında Kazakistan Şanghay İşbirliği Örgütü'nün kurucu üyesi oldu.Gill (30 November 2001). "Shanghai Five: An Attempt to Counter U.S. Influence in Asia?". Brookings. ABD Başkanı Donald Trump, Nazabayev'in liderliğine övgüde bulundu ve Kazakistan'ın Nazarbayev başkanlığı altındaki başarılarını 30 Kasım 2016'daki telefon görüşmeleri sırasında "mucize" olarak nitelendirdi.

Kazakistan, uluslararası kuruluşların faaliyetlerinde aktif rol aldı. 2010'da Kazakistan, AGİT'e, 2011'de İslam İşbirliği Teşkilatı'na başkanlık etti. İlk günlerden itibaren Şanghay İşbirliği Örgütü'nün çalışmalarına aktif olarak katıldı, 2010-2011 yıllarında başkanlığını yaptı. 2016 yılında ülke, 2017-2018 yılları için BM Güvenlik Konseyi'nin daimi olmayan üyeliğine seçildi.

2015 yılında Nursultan Nazarbayev Vakfı, uluslararası bir tartışma platformu olan Astana Club'ı düzenledi. Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Çin, Avrupa, Orta Doğu ve Asya'dan politikacıları, diplomatları ve düşünce kuruluşlarından uzmanları küresel eğilimleri tartışmak ve tüm dünyayı ve Avrasya bölgesini etkileyen sorunlara çözümler bulmak için her yıl bir araya getiriyor.

Nazarbayev, 1987'de Karabağ ihtilafı sırasında barış arabuluculuğu yaptı, 2014 Ukrayna krizinde, Suriye ve diğer uluslararası çatışmalarda Astana'da konuşmalar yaptı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Kazakistan'a ilk ziyaretini Aralık 2016 ortalarında Nazarbayev ile bir araya geldiğinde gerçekleştirdi. İki ülke araştırma ve geliştirme, havacılık, kamu hizmeti komisyonları ve tarımsal işbirliği konulu anlaşmaların yanı sıra tarımsal konsorsiyum kurulması hakkında bir anlaşma imzaladı.

Astana, 2017 yılında 112 ülkenin katılımıyla alternatif enerji konusuna yönelik EXPO-2017 Dünya Fuarı'na ev sahipliği yaptı. Serginin tamamlanmasının ardından, Astana Uluslararası Finans Merkezi, mekanında açıldı.

Ocak 2019'da Zimbabwe Cumhurbaşkanı Emmerson Mnangagwa, Afrikalı bir liderin ülkeye yaptığı ilk ziyarette Nazarbayev ile görüşmek üzere Nur-Sultan'a bir devlet ziyaretinde bulundu.küçükresim|upright=1|Türk Dünyası Kültür Mahallesi'nde yer alan, Nursultan Nazarbayev tarafından Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmiş olan yurt
küçükresim|Ankara'da bulunan anıtı

 Türk dünyası 
1992'den itibaren Türkiye'nin girişimleriyle yapılan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesinde ilk kez 2006'da Nazarbayev tarafından Türk devletleri arasında bir işbirliği örgütü kurulması önerildi. Önerisi üzerine Nahçıvan Anlaşmasıyla birlikte 3 Ekim 2009'da Türk Keneşi kuruldu. Günümüzde birçok yayın organında Nazarbayev'in Mustafa Kemal Atatürk'ü kendisine örnek aldığına ve Türk devletlerinin Türk kültürünü yaşatmak adına birlik içinde hareket etmelerine sebep olduğu belirtilmektedir.

İstanbul Topkapı'daki Topkapı Türk Dünyası Kültür Mahallesi'nde, Nursultan Nazarbayev tarafından dönemin Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmiş bir otağ bulunmaktadır. Ayrıca Kazakistan'ın başkenti Astana'da yaptırılmasını istediği Mustafa Kemal Atatürk anıtına karşılık olarak Ankara'da Nursultan Nazarbayev anıtı bulunmaktadır.

 İstifası 
19 Mart 2019'da, Nazarbayev, Kazakistan Devlet Başkanlığından istifa ettiğini ve "yeni nesil liderlere" ihtiyaç duyulduğunu açıkladı. İstifa ettiği konuşma kanalı canlı olarak televizyonlarda yayınlandı ve ardından 20 Mart 2019 tarihinden itibaren yetkilerini sona erdiren bir kararname imzaladı. Parlamentonun üst meclisinin başkanı Kasım Cömert Tokayev, başkanlık döneminin sonuna kadar ''devlet başkan vekili'' olarak atandı.

Devlet Başkanı olarak istifa etmesine rağmen, iktidardaki Nur Otan Partisi'nin genel başkanlığı, Anayasa Konseyi üyeliği ve ömür boyu görevini Güvenlik Konseyi başkanı olarak görevine devam etmektedir. Nazarbayev'in çeşitli meslektaşları duyuru saatlerinde tepki gösterdi, Özbekistan devlet başkanı Şevket Mirziyoyev, Nazarbayev ile telefon görüşmesi yaparak ona "büyük politikacı" dedi. Nazarbayev'e mesaj gönderen diğer dünya liderleri arasında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'da bulunuyordu.

Ondan ziyade, Birinci Devlet Başkanı'nın Fonu çerçevesinde sosyal faaliyetlerde bulunmaya devam etti. 2019 yılında Vakıf, “El Umiti” ve “Kamkorlyk” gençlik destek programlarını başlattı. İlki genç değişim yöneticilerini eğitmeyi hedefliyor. Program kapsamında katılımcılar, dünyanın önde gelen üniversitelerinde ve şirketlerinde eğitim almanın yanı sıra hükûmet, mentorluk yapan yerli ve yabancı uzmanlarla doğrudan etkileşim kurma fırsatı buldular. “Kamkorlyk” programı kapsamında, yılda 5 bine kadar çocuğa ücretsiz kapsamlı rehabilitasyon sağlamak için hastanelerde rehabilitasyon merkezleri ve okullarda kaynaştırma destek odaları açıldı.

Haziran-Temmuz 2020'de Nursultan Nazarbayev koronavirüse yakalandı. Koronavirüs pandemisi sırasında Nursultan Nazarbayev, "Biz Birgemiz!" ulusal eylemini başlattı. (“Birlikteyiz!”), 2,3 milyondan fazla vatandaşa yardım sağlayan: muhtaç ailelere gıda sepetleri, sağlık çalışanlarına gönüllü yardım, düşük gelirli aileler için uzaktan eğitim için çocuklar için bilgisayarlar vb.

28 Nisan 2021'de Nursultan Nazarbayev, 1995'ten beri yönettiği Kazakistan Halk Meclisi Başkanı'nın yetkilerini tüm etno-sosyal grupların genel Kazakistan toplumuna entegrasyonunun sürdürülmesi ihtiyacına işaret ederek Kassym-Jomart Tokayev'e devretti. Nazarbayev, Meclis Onursal Başkanı unvanına layık görüldü.

Nisan 2021'de Nazarbayev'in girişimiyle büyük çaplı bir yardım etkinliği "Elbasy Zhyluy" başlatıldı. Nursultan Nazarbayev Vakfı ve Değdar Yardım Vakfı, kampanya kapsamında çok çocuklu dar gelirli ailelere, özel gereksinimli çocuk yetiştiren ailelere ve Büyük Vatanseverlik Savaşı gazilerinin yaşadığı ailelere yardım sağlıyor. 681 muhtaç aileden her biri yaklaşık 132 kilo ağırlığında mal aldı.

23 Kasım 2021'de «Nur Otan» partisinin genel başkanının yetkilerini Kasım-Jomart Tokayev'e devredeceğini açıkladı, çünkü onun görüşüne göre ülke lideri, partinin başkanı olmalıdır (28 Ocak 2022'ye kadar partinin başkanlığını yaptı).

 Başkanlığı sonrası 
küçükresim|9 Mayıs Zafer Günü günü kutlamaları sırasına Vladimir Putin ile birlikte, 2019
The Economist'e göre istifasına rağmen Nazarbayev, hala ülkenin liderliğinin arkasında. İstifadan bu yana, Güney Kore Devlet Başkanı Moon Jae-in ve Macaristan Başbakanı Viktor Orbán ile Kazakistan'ı ziyaretleri sırasında bir araya geldi. Özellikle, Nazarbayev ile yaptıkları toplantılar, devlet başkanı Kasım Cömert Tokayev ile yaptıkları toplantılardan ayrı olarak düzenlendi. Görevden ayrıldıktan iki gün sonra sivil nüfus tarafından karşılandığı Nevruz kutlamalarına katıldı. İlk cumhurbaşkanı olarak konaklama konusunda, kişisel ofisinin başkanlık sarayından farklı bir yere taşındığı bilinmektedir. Nisan 2019'un sonlarında Nazarbayev'in resmi ve özel ziyaretler için özel bir jet tuttuğu da bildirildi. Görevden ayrıldıktan sonra Pekin ve Moskova'yı ziyaret etti. Mayıs ayı sonunda Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi üzerine Nazarbayev'in Türk Keneşi onursal Başkanı olduğunu duyurdu. Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye yaptığı ziyarette ev sahibi Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'e babasının eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in başkentin gelişmesinden "çok memnun olacağını" söyledi.

Ekim 2019'da, Savunma Bakanı, İçişleri Bakanı ve Dışişleri Bakanı hariç, tüm potansiyel bakan adaylarının Kasım Cömert Tokayev tarafından atanmadan önce Nazarbayev'in onayına ihtiyacı olduğu açıklandı.

 Başkentin yeniden isimlendirilmesi 
İstifasının ardından Kazakistan devlet başkanıı Kasım Cömert Tokayev, başkent Astana'nın adının Nur-Sultan (Kazakça: Нұр-Сұлтан) olarak adlandırılmasını önerdi. Kazakistan parlamentosu resmi olarak başkentin adlandırılmasını oylayarak onayladı.

 COVID-19 
Nazarbayev, Mart 2020'de "COVID-19 pandemisi ile etkin bir şekilde mücadele ederken ekonomiyi de destekleyen" Biz Birgemiz Fonu'nu oluşturdu. Haziran 2020 itibarıyla fon, fonun üç yardım dalgasının bir parçası olarak 23 şehirde 470.000'den fazla aileye mali yardım sağlamak için 28 milyar tenge (69,3 milyon Amerikan doları) topladı. Haziran ortasında Nazarbayev'e COVID-19 teşhisi konması üzerine, Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, Ürdün kralı II. Abdullah, Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhuriyet Halk Partisi lideri Kemal Kılıçdaroğlu ve eski Hırvatistan cumhurbaşkanı Stjepan Mesić dahil olmak üzere dünya liderlerinden telefon ve destek telgrafları aldı.

 80. yaş günü 
Nazarbayev, COVID-19 hastalığını doğum günü olan 9 Temmuz'dan önce yendi. Aynı zamanda 9 Temmuz, Kazakistan'da Başkent Günü olarak kutlanmaktadır. Tebrik veren liderler arasında Ermenistan devlet başkanı Armen Sarkisyan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, eski Tataristan cumhurbaşkanı Mintimer Şeymiyev, Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve eski Cumhurbaşkanı Abdullah Gül de vardı. Eski Rusya Federasyonu Dışişleri Bakan Yardımcısı Grigory Karasin, doğum gününü onurlandıran bir röportajı Nazarbayev'i "siyasi süreçler vizyonu olan birkaç dünya siyasetçisi" olarak nitelendirdi. Ayrıca Ulusal Savunma Üniversitesi'nde askeri üniformalı bir Nazarbayev heykeli de açıldı.

 2021 parlamento seçimleri 

Nur Otan partisinin Genel başkanı olarak Nazarbayev, 4 Haziran 2020'de 2021 parlamento seçimlerinin hazırlanmasında parti içinde "açık ve siyasi rekabet, siyasi sürece sivil katılımı teşvik etmek ve kapalı ön seçimlerin yapılacağı tarihi belirleyen bir kararnameyi imzaladı. "Kadınları ve ülkenin gençlerini güçlendirin" diyen partinin listesinde kadınların %30'unu ve 35 yaş altı kişilerin %20'sini listeye alması talimatını verdi. Ön seçimler, Nazarbayev'in kendisinin çevrimiçi oy kullandığı 17 Ağustos-3 Ekim 2020 tarihleri arasında yapıldı.

Nur Otan, 25 Kasım 2020 tarihinde düzenlenen 20. Nur Otan Olağanüstü Kongresi'nde parti adaylarının listesini ve delegeler tarafından onaylanan seçim platformlarını açıkladı. Nazarbayev de kongrede konuştu:"Devlet Başkanı Sayın [Kasım-Jomart Tokayev] tarafından bugün açıklanan parti programı iddialı ve aynı zamanda hesaplı, mali ve insan kaynakları tarafından destekleniyor. Bağımsızlık yıllarım boyunca her zaman net hedefler belirledim ve bu hedeflere ulaşmak için çok çalışmak gerektiğini söyledim. Başkanın önerdiği bu programı destekliyorum ve ortak görevimiz onun etrafında toplanıp birlikte çalışmaktır. Kendinize inanmalı, vatanınızı sevmeli ve ilerleme için mümkün olan her şeyi yapmalısınız."10 Ocak 2021'de yapılan Mazhilis seçimlerinin ardından, iktidardaki Nur Otan partisi, 2016 seçimlerinin aksine sekiz sandalye kaybetmesine rağmen 76 sandalyenin rahat çoğunluğunu aldı. Nazarbayev, partinin seçim zaferini kutlayarak, "Kazakistanlılar ülkemizin daha da gelişmesini, refahın yükselmesini partimizle ilişkilendiriyor" dedi.

 Yolsuzluk iddiaları 
Başkanlığı boyunca kendisine ve çevresine karşı yolsuzluk ve kayırmacılık suçlamaları yöneltildi. Eleştirmenler, ülke hükûmetinin bir klan sistemine benzediğini söylüyor.

New Yorker'a göre, 1999 yılında İsviçreli bankacılık yetkilileri Nazarbayev'e ait bir hesapta 85.000.000 dolar keşfetti; Kazakistan hazinesine yönelik olan para kısmen James Giffen'e bağlı hesaplardan aktarılmıştı. Kazak muhalefet gazetesi Respublika, 2002'de Nazarbayev'in 1990'ların ortalarında İsviçre banka hesaplarında gizlice 1.000.000.000 dolarlık devlet petrol gelirini gizlediğini bildirdiğinde, bir karkas, gazete ofisinin önüne bırakıldı. daha sonra karkas, editör Irina Petrushova'nın evinin önüne, "Son kez olmayacak" yazısıyla bırakıldı. Mayıs 2007'de Kazakistan Parlamentosu, Nazarbayev'in istediği kadar yeniden seçilmesini sağlayacak anayasa değişikliğini onayladı. Bu değişiklik özel olarak ve sadece Nazarbayev için geçerlidir, çünkü ilk devlet başkanının göreve kaç kez aday olabileceği konusunda hiçbir sınırlaması olmayacağını belirtmektedir, ancak sonraki başkanlar beş yıllık bir dönemle sınırlandırılacaktır.

Mayıs 2018'de Kazakistan Parlamentosu, Nazarbayev'in Güvenlik Konseyi Başkanı olmasına izin veren anayasa değişikliğini kabul etti. 28 Haziran'da Anayasa Konseyi tarafından onaylanan bu reformlar, Güvenlik Konseyi'nin yetkilerini genişleterek anayasa organı statüsünü de verdi.

 Kişisel hayatı 
küçükresim|Nursultan Nazarbayev ve eşi Sara Nazarbayeva'nın yer aldığı bir posta pulu
Nazarbayev kendisini Müslüman olarak tanımlamaktadır. 1962 yılından beri Sara Nazarbayeva ile evlidir. Bu evliliklinden Dariga, Dinara ve Aliya adlarında üç kızları vardır. SSCB'de yetişen Nazarbayev, Kazak Türkçesi olduğu kadar akıcı bir şekilde Rusça ve İngilizcede bilmektedir. Ayrıca Satybaldy (1947-1980) ve Bolat (1953) adında iki erkek kardeşi ve Anip adında bir kız kardeşi vardır. 16 Ağustos 2020'de Nazarbayev'in torunu Aysultan Nazarbayev'in Londra'da kalp durmasından öldüğü bildirildi. Bundan önce Aysultan, sosyal medyada Nazarbayev'in babası olduğu ve hayatının sürekli tehdit edildiğine dair birkaç açıklama yaptı. Ayrıca dedesinin ortaklarını komplo kurmakla suçladı.

Haziran 2020'de kurucu devlet başkanının internet sitesinden Nazarbayev'in COVID-19 testinin pozitif çıktığı ve "Endişeye gerek yok. Nursultan Nazarbayev, uzaktan çalışmaya devam ediyor." açıklaması yapıldı. 3 Temmuz 2020'de ise Nazarbayev iyileşti ve pozitif testten üç hafta sonra ayağa kalktı. Dindar bir Müslüman olan Nazarbayev, maneviyatının, felsefesi aydınlanmış bir İslam'a dayanan bir Kazak şairi olan Abay Kunanbayoğlu'nun sözlerine dayandığını açıkladı. Nazarbayev'e göre, Abay'ın "Bilgelik Sözleri", Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra modern bir Kazakistan inşa etme girişiminde ona yardımcı oldu.

Ekim 2021'de yapılan bir röportajda Nazarbayev, 2011 yılında omurgasından bir hastalık geçirdiğini, bunun bir konsere katılırken fark edildiğini, bunun sonucunda dikkatlice salondan çıkarıldığını ve sonunda bir omurga ameliyatı geçirdiğini açıkladı.

Ocak 2023'te, Astana'daki Ulusal Bilimsel Kalp Cerrahisi Merkezi'nde hastaneye kaldırıldı. 20 Ocak 2023'te başarılı geçen bir kalp ameliyatı geçirdi.

 Nobel Adaylığı 
2010'da Dünya Türkleri Asamblesi Genel Başkanı Ermentay Sultanmurat'ın yaptığı açıklama ile DTA tarafından Nursultan Nazarbayev Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterildi.

 Ödüller 
KurdeleÖdülÜlkeTarihKaynakorta|60x60pikAltın Kartal Nişanı2019orta|60x60pikNazarbayev Madalyasıorta|60x60pikAstana Madalyasıorta|60x60pikKazakistan Cumhuriyeti'nin Bağımsızlığının 10. Yılı Madalyasıorta|60x60pikKazakistan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri'nin 10. Yıldönümüorta|60x60pikKazakistan Cumhuriyeti Anayasasının 10. Yıldönümüorta|60x60pikKazakistan Demiryollarının 100. Yıldönümü Anısınaorta|60x60pikKazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu'nun 10. Yıldönümüorta|60x60pikBakir Toprakların 50. Yıldönümüorta|60x60pik"1941-1945 Büyük Vatanseverlik Savaşı'nda 60 Yıllık Zafer" Jübile Madalyasıorta|60x60pikAstana Şehri'nin 10. Yılı Madalyasıorta|60x60pikKazakistan Cumhuriyeti'nin Bağımsızlığının 20. Yılı Madalyasıorta|60x60pikAlgys Nişanıorta|60x60pikKızıl Bayrak İşçi Nişanıorta|60x60pikOnur Rozeti Nişanıorta|60x60pikBakir Toprakların Gelişimi Madalyasıorta|60x60pik"SSCB Silahlı Kuvvetlerinin 70 Yılı" Jübile Madalyasıorta|60x60pikAziz Andrew Nişanıorta|60x60pikAleksandr Nevski Nişanıorta|60x60pik"Kazan'ın 1000. Yıldönümü Anısına" Madalyasıorta|60x60pik"Saint Petersburg'un 300. Yıldönümü Anısına" Madalyasıorta|60x60pik"Moskova'nın 850. Yıldönümü Anısına" Madalyasıorta|60x60pikAhmet Kadirov Nişanıorta|60x60pik"Anavatana Haklar İçin" Nişanıorta|60x60pikAmir Amanullah Han Ödülüorta|60x60pikAvusturya Cumhuriyeti'ne Hizmetler için Onur Nişanıorta|60x60pikHaydar Aliyev Nişanıorta|60x60pikHalkların Dostluk Nişanıorta|60x60pikLeopold Nişanıorta|60x60pikZayed Nişanıorta|60x60pikAziz Michael ve Aziz George Nişanıorta|60x60pikDostluk Madalyasıorta|60x60pikTerra Mariana Haç Nişanıorta|60x60pikFinlandiya Beyaz Gül Nişanıorta|60x60pikFinlandiya Aslanı Nişanıorta|60x60pikLégion d'honneur (Büyük Haç)orta|60x60pikBüyük Mugunghwa Nişanıorta|60x60pikBüyük Kral Tomislav Nişanı (Büyük Haç)orta|60x60pikIsabella Katolik Nişanı2017orta|60x60pikİtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (Yakada Şövalye Büyük Haçı)orta|60x60pikKrizantem Nişanıorta|60x60pikBağımsızlık Nişanıorta|60x60pikAltın Manas'ın 1000. Yıldönümü Nişanıorta|60x60pikÜç Yıldız Nişanıorta|60x60pikBüyük Vytautas Nişanı5 Mayıs 2000orta|60x60pikMeşe Taç Nişanıorta|60x60pikMacar Liyakat Nişanıorta|60x60pikNil Nişanıorta|60x60pikSaint-Charles Nişanıorta|60x60pikAltın Özbekistan Madalyasıorta|60x60pikBeyaz Kartal Nişanıorta|60x60pikRomanya Yıldızı Nişanıorta|60x60pikSırbistan Cumhuriyeti Nişanıorta|60x60pikBeyaz Çifte Haç Nişanı2007orta|60x60pikIsmoili Somoni Nişanıorta|60x60pikTürkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı22 Ekim 2009orta|60x60pikÖzgürlük Nişanıorta|60x60pikBilge Prens Yaroslav Nişanıorta|60x60pikKurtarıcı Nişanıorta|60x60pikTürk Dünyası Ali Nişanı15 Ekim 2019

 Yazdığı kitaplar 
N. Nazarbayev'in dünya ekonomisi, Kazakistan ekonomisi, sosyal, siyasi ve tarih hakkında eserleri bulunmaktadır:
 «Важнейшее условие интенсификации» (А., 1983), Rusça
 «Стальной профиль Казахстана» (А., 1984), Rusça
 «Экономика Казахстана: реальность и перспектива становления» (А., 1988), Rusça
 «Без правых и левых» (М., 1991), «Стратегия развития Казахстана как суверенного государства» (А., 1992), Rusça
 «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» (М., 1992), Rusça
 «Идейная консолидация общества как условие прогресса Казахстана» (А., 1993), Rusça
 «Narık jane alevmettik-ekonomikalık damuv» (А., 1994), Kazakça
 «Ğasırlar toğısında» (А., 1996), Kazakça
 «Евразийский союз: идеи, практика, перспективы» (М., 1997), Rusça
 «Tarih tolkınında» (А., 1997), Kazakça
 «О времени, о судьбах, о себе...» (Лондон, 1997), Rusça
 «Стратегия трансформации общества и возрождение евразийской цивилизации» (М., 2002), Rusça
 «Beybitşilik kindigi» (А., 2002), Kazakça
 «Sındarlı on Ýıl» (А., 2002), Kazakça
 «Evraziya Ýüreginde» (А., 2005). Kazakça

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Kişisel web sitesi  

Kategori:1940 doğumlular
Kategori:Almatı doğumlular
Kategori:Kazakistan devlet başkanları
Kategori:Türkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı sahipleri
Kategori:Haydar Aliyev Nişanı sahipleri
Kategori:Vytautas Nişanı sahipleri
Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:Nursultan Nazarbayev'in ailesi
Kategori:Kazak siyasetçiler
Kategori:Sovyetler Birliği'ndeki siyasal parti liderleri
Kategori:Nursultan Nazarbayev
Kategori:Türk Devletleri Teşkilatı Ali Nişanı sahipleri
Kategori:İslamcılık eleştirmenleri
Kategori:Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti hükûmet başkanları
Kategori:Sovyet metalürjistler