Agatha Christie

küçükresim|upright=1.14|Agatha Christie'nin çocukluğu
Tam adı Agatha Mary Clarissa Miller Christie Mallowan olan Agatha Christie (15 Eylül 1890 – 12 Ocak 1976), İngiliz yazar, polisiye edebiyatın en önemli isimlerinden biri ve dedektif Hercule Poirot karakterinin yaratıcısıdır. Mary Westmacott takma adıyla aşk romanları da yazmıştır. Ancak asıl ününü, yazdığı 80 dedektif romanına ve West End tiyatrolarında sahnelenen oyunlarına borçludur.

 Yaşamı 

Babası Frederick Alvah Miller, Agatha henüz küçük yaştayken öldü. Annesi tarafından evde eğitilen küçük kız, yalnız bir çocukluk geçirdi. Küçük yaşta öyküler yazmaya başladı. 16 yaşında, şan öğrenimi görmek üzere Paris’e yollandıysa da kısa sürede bundan vazgeçti. Ciddi anlamda ilk edebi denemeleri, duygusal konuları ele alan öyküler oldu. 1914'te pilot albay Archibald Christie ile evlendi ve yeniden Fransa’ya gitti. Dislektik olmasına rağmen öykü, roman okumayı çok seviyordu. Fransa'dayken vakit geçirmek üzere okuduğu dedektif öykülerinin daha iyilerini yazabileceğini düşünerek ilk polis romanı olan The Mysterous Affair at Styles’ı (Styles’daki Esrarengiz Olay) yazdı. Kitap çeşitli yayınevlerince geri çevrildikten sonra 1920’de Bodley Head Yayınevi tarafından kabul edildi. Bu roman, Agatha Christie’nin ilk Hercule Poirot’lu romanıdır.

 Ortadan kaybolması 
Agatha Christie 1926’da 11 gün boyunca kaybolur. Kocası onu boşamak isteyince yazar bir anda ortadan kayboldu. Arabası dik bir yamaçta terk edilmişti. Araba ağaçlara çarpmış, bavulları yerlere saçılmış vaziyette raporlandı. Kendisinden bir iz yoktu. İntihar olasılığı da düşünülerek yaklaşık 15.000 kişinin katıldığı insan avı başlatıldı. Dostu Arthur Conan Doyle bulunsun diye medyumlara kadar gitti. Ancak yapılan tüm aramalara rağmen bulunamadı. 2 hafta sonra bir otelde sağlıklı ve güvenli bir şekilde bulundu. Otele giriş kaydını kocasının metresi Theresa Neele adıyla yapmıştı. Lakin kendisi son 2 haftayı hatırlamıyordu. Christie hiçbir açıklama yapmadı. Bu olayın kaza süsü verilmiş bir senaryo olduğu düşünülür. Yazar A. N. Wilson göre ise Agatha Christie psikojenik amnezi yaşamıştı. Bir çeşit geçici trans halinde bir hafıza kaybına uğramıştır. Bir iddiaya göre ise Agatha Christie kocasının sevgilisini öldürme planları yapmıştır.

 Eserleri 
Hercule Poirot, zekası, espri yeteneği, keskin gözlemciliği ve Avrupalı nezaketi ile dikkat çeken Belçikalı bir dedektiftir. Cinayetleri “küçük gri hücreler” dediği beynini kullanarak çözmesi ve bu arada da İngiliz yüksek sınıfının özel yaşamının saklı yönlerini ortaya dökmesi ile tanınır. Agatha Christie'nin arka arkaya yazmaya başladığı polis romanları Poirot tipine uluslararası ün kazandırdı. Yazar ayrıca Miss Marple adını verdiği bir tip daha yarattı. Sevimli bir yaşlı kadın olan amatör dedektif Miss Marple da çok tutuldu. 1928'de ilk kocasından boşanıp Max Mallowan ile evlendikten sonra birçok ülke gezip görme fırsatı bulan Christie'nin romanları 1930'larda çoğunlukla uluslararası mekânlarda geçmeye başladı.

Hayranlarınca her kitabı beğenilmekle birlikte, Agatha Christie'nin edebi kaygılarla yazdığı bazı romanlar eleştirmenlerin de dikkatini çekti. On Küçük Zenci ise polis romanının klasikleri arasındadır. Agatha Christie, İngiliz töre romanı geleneğinde yazdığı polis romanları ile dünya edebiyatında kendine özgü bir yerin sahibi olmuştur.

Christie 1971 yılında, İngiltere'nin en yüksek onur unvanı olan Britanya İmparatorluğu Kadın Komutanı unvanını almıştır. Yazar, 12 Ocak 1976 tarihinde yaşama veda etmiştir.

 Romanları 
Basım YılıAdDedektif1920Ölüm Sessiz GeldiThe Mysterious Affair at StylesHercule PoirotBaşmüfettiş Japp1922Gizli DüşmanThe Secret AdversaryTommy ve Tuppence1923Dersimiz CinayetMurder on the Links also The Murder on the LinksHercule Poirot1924Kahverengi Elbiseli AdamThe Man in the Brown SuitAnne BeddingfeldAlbay Race1925Köşkteki EsrarThe Secret of ChimneysBaşkomiser Battle1926Roger Ackroyd CinayetiThe Murder of Roger AckroydHercule Poirot1927Büyük DörtlerThe Big FourHercule PoirotBaşmüfettiş Japp1928Mavi Tren'in EsrarıThe Mystery of the Blue TrainHercule Poirot1929Yedilerin GizemiThe Seven Dials MysteryBill EversleighBaşkomiser Battle1930Ölüm ÇığlığıThe Murder at the VicarageMiss Marple1931Sittaford Malikanesi'nin GizemiThe Sittaford Mysteryveya Murder at HazelmoorEmily TrefusisMüfettiş Narracott1932Son Evdeki TehlikePeril at End HouseHercule PoirotBaşmüfettiş Japp1933Lord Edgware'yi Kim ÖldürdüLord Edgware Dies(Thirteen at Dinner) Hercule PoirotBaşmüfettiş Japp1934Doğu Ekspresi'nde CinayetMurder on the Orient Express (Murder in the Calais Coach)Hercule Poirot1934Neden Evans'a Sormadılar?Why Didn't They Ask Evans? (The Boomerang Clue) Bobby JonesFrankie Derwent1935Üç Perdelik CinayetThree Act Tragedy(Murder in Three Acts)Hercule Poirot1935Ölüm Diken ÜstündeDeath in the Clouds (Death in the Air)Hercule PoirotBaşmüfettiş Japp1936Cinayet AlfabesiThe A.B.C. Murders (The Alphabet Murders)Hercule PoirotBaşmüfettiş Japp1936Gece Gelen Ölüm
(Mezopotamya' da Cinayet)Murder in MesopotamiaHercule Poirot1936Briç Masasında CinayetCards on the TableHercule PoirotAlbay RaceBaşkomiser BattleAriadne Oliver1937Sessiz TanıkDumb Witness(Poirot Loses a Client)Hercule Poirot1937Nil'de ÖlümDeath on the NileHercule PoirotAlbay Race1938Ölümle RandevuAppointment with DeathHercule Poirot1938Noel'de CinayetHercule Poirot's Christmas(Murder for Christmas)A Holiday for MurderHercule Poirot1939Zehiri Kim VerdiMurder is Easy(Easy to Kill)Luke Fitzwilliam1939On Küçük ZenciAnd Then There Were None (Ten Little Indians Ten Little Niggers)||
|-
|1940||Esrarengiz SanıkSad Cypress||Hercule Poirot
|-
|1940||İskemlede Beş CesetOne, Two, Buckle My Shoe(An Overdose of Death The Patriotic Murders)||Hercule PoirotBaşmüfettiş Japp
|-
|1941||Ölüm OyunuEvil Under the Sun||Hercule Poirot
|-
|1941||N veya MN or M?||Tommy ve Tuppence
|-
|1942||Cesetler MerdiveniThe Body in the Library||Miss Marple
|-
|1942||Beş Küçük DomuzFive Little Pigs(Murder in Retrospect)||Hercule Poirot
|-
|1942||Cinayet Reçetesi(Esrarengiz Parmaklar)The Moving Finger(The Case of the Moving Finger)
|Miss Marple
|-
|1944||Sıfıra DoğruTowards Zero||Başkomiser BattleMüfettiş James Leach
|-
|1944||Yılan İçini DöktüDeath Comes as the End||
|-
|1945||Şampanyadaki ZehirSparkling Cyanide(Remembered Death)||Tony Morelli
|-
|1946||Hollow Malikanesi CinayetiThe Hollow(Murder After Hours)||Hercule Poirot
|-
|1948||Şeytan DönemeciTaken at the Flood(There is a Tide...)||Hercule Poirot
|-
|1949||Çarpık Evdeki CesetlerCrooked House||Charles Hayward
|-
|1950||Cinayet İlanıA Murder is Announced||Miss Marple
|-
|1951||Bağdat'a GeldilerThey Came to Baghdad||Victoria Jones
|-
|1952||Bayan McGinty'nin ÖlümüMrs McGinty's Dead(Blood Will Tell)||Hercule PoirotAriadne Oliver
|-
|1952||Zarif Bir Cinayet GecesiThey Do It with Mirrorsveya Murder with Mirrors||Miss Marple
|-
|1953||Cenazeden SonraAfter the FuneralFunerals are Fatal(Murder at the Gallop)||Hercule Poirot
|-
|1953||Porsuk Ağacı CinayetiA Pocket Full of Rye||Miss Marple
|-
|1954||Bilinmeyen HedefDestination Unknown(So Many Steps to Death)||
|-
|1955||Üç Yanlış Üç CesetHickory Dickory Dock(Hickory Dickory Death)||Hercule Poirot
|-
|1956||Sonuncu KurbanDead Man's Folly||Hercule PoirotAriadne Oliver
|-
|1957||16.50 Treni4.50 from Paddington(What Mrs. McGillicuddy Saw!Murder She Said||Miss Marple
|-
|1958||Şahidin GözleriOrdeal by Innocence|| Arthur Calgary
|-
|1959||Kapı Tekrar VurulduCat Among the Pigeons||Hercule Poirot
|-
|1961||Ölüm BüyüsüThe Pale Horse||Inspector LejeuneMark Easterbrook
|-
|1962||Kırık Ayna (Ve Ayna Kırıldı)The Mirror Crack'd from Side to Side (The Mirror Crack'd)||Miss Marple
|-
|1963||Ölüm SaatleriThe Clocks||Hercule Poirot
|-
|1964||Ölüm AdasıA Caribbean Mystery||Miss Marple
|-
|1965||Cinayetler OteliAt Bertram's Hotel||Miss Marple
|-
|1966||Üçüncü KızThird Girl||Hercule PoirotAriadne Oliver
|-
|1967||Geceyarısı CinayetiEndless Night||
|-
|1968||Pembe Evdeki ÖlüBy the Pricking of My Thumbs||Tommy ve Tuppence
|-
|1969||Elmayı Yılan IsırdıHallowe'en Party||Hercule PoirotAriadne Oliver
|-
|1970||Frankfurt YolcusuPassenger to Frankfurt||
|-
|1971||Ölüm MeleğiNemesis||Miss Marple
|-
|1972||Filler de HatırlarElephants Can Remember||Hercule PoirotAriadne Oliver
|-
|1973||Kader KapısıPostern of Fate(Son Tommy ve Tuppence Romanı)||Tommy ve Tuppence
|-
|1975||Ve Perde İndiCurtain(Son Hercule Poirot Romanı)||Hercule Poirot
|-
|1976||Uyuyan ÖlümSleeping Murder''(Son Marple Romanı)Miss Marple

 Kısa Öykülerden Oluşan Kitapları 
Basım YılıAdDedektif1924Poirot Kanıt PeşindePoirot InvestigatesHercule Poirot1929Suç OrtaklarıPartners of CrimeTommy ve Tuppence1930Ölümün Tam ZamanıThe Mysterious Mr. QuinMr. SatterthwaiteHarley Quin1932Cinayetler KulübüThe Thirteen ProblemsMiss Marple1933Kanatların Çağrısı The Hound of Death1934Parker Pyne İz ÜzerindeParker Pyne InvestigatesParker PyneAriadne Oliver1937Arka Sokaktaki CinayetMurder in the MewsHercule Poirot(Arka Sokaktaki Cinayet)1947Hercule'un On İki GöreviThe Labours of HerculesHercule Poirot1950Fare KapanıThree Blind Mice and Other Stories1960Noel Kekinin GizemiThe Adventure of the Christmas PuddingHercule Poirot1974Hercule Poirot İz ÜzerindePoirot's Early CasesHercule Poirot1979Miss Marple'ın Son MaceralarıMiss Marple's Final Cases and Two Other StoriesMiss Marple1997Işıklar SönünceWhile the Light Lasts and Other Stories

 Tiyatro Oyunundan Romana Çevrilenler 
Basım YılıAdDedektif1930Acı KahveThe Black CoffeeHercule Poirot1954 Örümcek AğıSpider's Web1958Beklenmeyen MisafirThe Unexpected Guest

 Günümüz kültürüne etkisi 
Christie'nin polisiye eserleri, Agatha Christie: Orient Ekspresinde Cinayet adlı bir video oyununa da konu olmuştur.

 Dış bağlantılar 

 Agatha Christie Türkiye fan forum sitesi
 Türkiye'de yayımlanmış Agatha Christie romanlarının Türkçe adları
 Agatha Christie kitaplarinin bazilarinin okur degerlendirmeleri

 Kaynakça 


Kategori:1890 doğumlular
Kategori:1976'da ölenler
Kategori:19. yüzyıl İngiliz yazarları
Kategori:20. yüzyıl İngiliz yazarları
Kategori:İngiliz hikâye yazarları
Kategori:İngiliz oyun yazarları
Kategori:Britanyalı polisiye yazarları
Kategori:Edgar Ödülü sahipleri
Kategori:Royal Society of Literature üyeleri
Kategori:Britanya İmparatorluk Nişanı sahibi kadınlar