Danıştay (Türkiye)

Türkiye Cumhuriyeti Danıştay Başkanlığı ya da kısaca Danıştay, Türkiye Cumhuriyeti'nin yüksek yargı organlarından biridir ve idari yargı alanında en üst düzey mahkeme olarak görev yapar. 1868 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde Şûrâ-yı Devlet adıyla kurulan kurum, Cumhuriyet'in ilanından sonra Danıştay adını aldı. Türkiye'de idari işlemlere karşı açılan davalarda nihai karar merciidir. Ayrıca idari uyuşmazlıkları çözmenin yanı sıra, kanun, tüzük ve yönetmelik tasarıları hakkında görüş bildirme gibi danışma görevleri de bulunmaktadır. Merkezi Ankara'dadır. Danıştay, 9 dava dairesi ve 1 idari daire olmak üzere toplam 10 daireden oluşur. Mevcut başkanı Zeki Yiğit'tir.

 Tarihçe 

küçükresim|upright=0.91|Kurumun eski logosu
Gülhane Hattı Hümayunu ile Osmanlı tebaasının din ve mezhep farkı gözetilmeksizin can, mal, ırz ve namus gibi tabi haklarının kanun teminatı altına alınacağı devletçe vadedilmiş, böylece yeni bir hukuk devletinin temel prensipleri ortaya konmuş, idarenin (devletin) de hukuk kurallarına uyması gerekliliği Osmanlı'da kabul edilir bir fikir haline gelmiştir.

Bu dönemde, II. Mahmut tarafından 1837 yılında Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye adında ve günümüz Danıştay'ı ile Yargıtayının temelleri olan bir yüksek mahkeme kurulmuş; daha sonra 1868 yılında Sultan Abdülaziz döneminde bu yüksek mahkeme (Meclisi Vâlây-ı Ahkâmı Adliye) ikiye ayrılarak Şura-yı Devlet adıyla Danıştay ve Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye adıyla Yargıtay kurulmuş; böylelikle, yargı ve yürütme birbirinden ayrılmıştır. Bu iki yargı organından Şura'yı Devlet'e hem kanun tasarılarını hazırlama hem de idari uyuşmazlıklara çözüm getirme şeklinde hem "kanun tasarı hazırlama" hem "yargı" görevi olarak iki görev verilmişken, Divan­ı Ahkâm­ı Adliye'ye ise yalnızca "yargı" görevi verilmiştir.

Padişah Abdülaziz'in 10 Mayıs 1868 günlü nutkuyla fiilen çalışmaya başlayan Şurayı Devlet'in "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü'yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştayının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır.

İmparatorluk döneminde 54 yıl görev yapan Danıştay, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul'daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükûmetinin idaresine geçmesiyle 669 sayılı kanunla yeniden düzenlenip, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya başlamıştır. 669 sayılı Kanuna göre Danıştay, üç idari bir dava dairesi olmak üzere, dört daireden oluşmaktaydı.

1961 Anayasası, mahkemelerin ve hakimlerin bağımsızlığını hem yasama ve hem de yürütme organlarına karşı koruyabilmek için gerekli hükümleri öngörmekte idi. Bu Anayasanın 114. maddesinde, "İdarenin hiçbir eylem ve işlemi yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz" denilmiş ve 1982 Anayasası ile bazı kısıtlamalar getirilmişse de, temel ilke korunmuştur.

1982 yılında ayrıca, ilk derece idari yargı mercileri olan idare ve vergi mahkemelerinin kurulmasıyla, idari yargı örgütünün kuruluşu tamamlanmıştır. Bu gün Danıştay, bu mahkemelerin üzerinde bir temyiz mercii olarak yargı görevine devam etmektedir.

17 Mayıs 2006'da Danıştay 2. Dairesine yönelik silahlı bir saldırı gerçekleştirildi. Saldırıda bir üye ölürken dört üye yaralandı.

10 Şubat 2011 tarihinde Danıştay'ın daire sayısı 13'ten 15'e, üye sayısı ise 95'ten 156'ya çıkarıldı. 2014 yılında ise daire sayısı 15'ten 17'ye, üye sayısı ise 156'dan 195'e çıkarıldı. 2016 yılında üye sayısı 116'ya daire sayısı ise 15'e düşürüldü.

 Yapısı 
Danıştay, Türkiye'nin 4 yüksek yargı organından birisidir. 9'u dava, biri idari daire olmak üzere toplam 10 daireden oluşmaktadır.http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2575.pdf  Danıştay Kanunu md.13 (2/12/2014 tarihli ve 6572 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ondördü” ibaresi “on beşi”, “biri” ibaresi “ikisi” ve
“on beş” ibaresi “on yedi” şeklinde değiştirilmiştir.)

Anayasa'da öngörülen Yüksek Mahkemelerden biri olan Danıştay, Anayasa'nın 155. maddesine göre, yönetimin yargı yoluyla denetlenmesinde etkin ve önemli görev yapan bir yargı kuruluşu olmanın yanı sıra, yürütme organına yardımcı bir inceleme, danışma ve karar organıdır.

Bugün Danıştayın idari görevleri ile yargı görevi birbirlerinden kesin olarak ayrılmış ve her iki görevi yürütecek daireler birbirinden tamamen ayrı olarak kurulmuşlardır. Yönetimin yargı yoluyla denetlenmesi görevini, idare ve vergi mahkemeleriyle birlikte, Danıştayın dava daireleri yürütmektedir.

Günümüzde Danıştay, 1982 yılında yürürlüğe giren 2575 sayılı Danıştay Kanununa göre örgütlenmiştir.01.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6723 sayılı Danıştay Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılan değişiklik hükmü uyarınca Danıştay, on bir dava, bir idari olmak üzere on iki Daireden oluşmaktadır. Bugün Danıştayda, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler olarak, 117 yüksek mahkeme hakimi görev yapmaktadır.

Danıştayda, Daire başkan ve üyeleri haricinde, dava dosyalarını inceleyerek daire veya görevli kurullara gerekli açıklamaları yapmak, tutanakları hazırlamak, dava hakkındaki görüşlerini daire veya kurula bildirmek ve karar taslaklarını yazmakla görevli tetkik hâkimleri ile davalar hakkında hukukî mütalaalarını bildirmekle görevli savcılar da görev yapmaktadır.

 Binaları 
küçükresim|Danıştay'ın mevcut binası
Projesi 1967'de onaylanan Kızılay, Çankaya'daki binanın inşaatı 1969'da başladı. Ödenek yetersizliği nedeniyle inşaatı geciken bina 1978'de tamamlandı. Yeni bina projesinin belirlenmesi için açılan mimari yarışma 29 Haziran 2008'de sonuçlandı. Üniversiteler, Çankaya'da inşa edilen binanın temeli Aralık 2009'da atıldı. Şubat 2012'de Danıştay yeni binasına taşındı. Eski binanın yıkımı eleştirilere ve mahkeme kararlarına rağmen 2016'da gerçekleşti. Aynı yere 2019'da Yüksek Seçim Kurulu Binası inşa edildi.

 Yönetimi 

 Görevi  Adı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Seçiliş  Ayrılış Başkan  Zeki Yiğit  7 Mayıs 2020  7 Mayıs 2028  2 Mart 2011  26 Temmuz 2028 Başsavcı  Cevdet Erkan 16 Ocak 2025  26 Temmuz 2028  15 Aralık 2014  26 Temmuz 2028 Başkanvekili (İdari)  Hasan Güzeler  2 Ekim 2018  2 Ekim 2026  24 Şubat 2011  25 Temmuz 2028 Başkanvekili (Vergi)  Mahmut Vural   25 Eylül 2017  1 Şubat 2027  2 Mart 2011  1 Şubat 2027 Genel Sekreter  Levent Barış Tüfenkci  2 Şubat 2024  2 Şubat 2028  1 Haziran 2022  1 Haziran 2034 1. Daire Başkanı        2. Daire Başkanı  Ercan Ahi  21 Eylül 2016  12 Nisan 2028  24 Şubat 2011  12 Nisan 2028 3. Daire Başkanı  Hanifi Doğan  17 Eylül 2020  25 Temmuz 2028  24 Mart 2011  25 Temmuz 2028 4. Daire Başkanı  Enver Kaya  2 Ağustos 2016  27 Aralık 2026  24 Şubat 2011  15 Mart 2029 5. Daire Başkanı  Fethi Aslan  2 Ağustos 2016  17 Aralık 2026  24 Şubat 2011  23 Ekim 2028 6. Daire Başkanı  Emin Sınmaz  21 Eylül 2018  21 Eylül 2026  24 Şubat 2011  25 Temmuz 2028 7. Daire Başkanı  Hamit Ümit Aksoy  30 Ocak 2019  30 Ocak 2027  6 Ekim 2011  26 Temmuz 2028 8. Daire Başkanı  İsmail Hakkı Sayın  24 Kasım 2024  24 Kasım 2028  17 Aralık 2021  17 Aralık 2033 9. Daire Başkanı  Abdurrahman Gençbay  24 Mayıs 2019  24 Mayıs 2027  15 Aralık 2014  25 Temmuz 2028 10. Daire Başkanı  İbrahim Topuz   23 Mayıs 2024   23 Mayıs 2028  15 Aralık 2014  25 Temmuz 2028 12. Daire Başkanı  Mahmut Doğan  24 Kasım 2020  10 Şubat 2028  16 Aralık 2013  10 Şubat 2028 13. Daire Başkanı  Hasan Gül  15 Mart 2023  15 Mart 2027  14 Nisan 2011  25 Temmuz 2028

 Üyeleri 

 Abdullah Artunç
 Abdullah Aygün
 Abdurrahman Gençbay
 Abdurrahman Madan
 Adil Memiş
 Ahmet Arslan
 Ahmet Murat Altuğ
 Ahmet Saraç
 Ali Alpan
 Ali Çopur
 Ali İhsan Şahin
 Ali Kazan
 Ali Özgür
 Ali Ürker
 Aydemir Tunç
 Aysel Demirel
 Battal Öğüt
 Bilal Çalışkan
 Bilge Apaydın
 Binnaz Mahioğlu
 Birgül Kurt
 Cafer Ergen
 Cengiz Aydemir
 Cevdet Erkan
 Cevdet Malkoç
 Ekrem Özübek
 Emin Sınmaz
 Ercan Ahi
 Enver Kaya
 Erhan Çakan
 Erhan Çiftçi
 Esat Toklu
 Esma Aksoy
 Fatih Mehmet Alkış
 Fatih Terzi
 Fatih Zencirci
 Fethi Aslan
 Gülay Ölmez
 Gürsel Mekik
 Gürsel Özkan
 Hamdi Şenler
 Hamit Ümit Aksoy
 Hanifi Doğan
 Hasan Gül
 Hasan Güzeler
 Hasan Odabaşı
 Hasan Önal
 Hasan Şahin
 Hayriye Şirin Ünsel
 Hicabi Ece
 Hümeyra Ergin Ercan
 Hüseyin Ünal Kara
 İbrahim Er
 İbrahim Topuz
 İlhan Hanağası
 İlker Sert
 İsmail Hakkı Sayın
 İsmail Kalender
 Kemal Açıkgöz
 Kenan Balan
 Keziban Gülcan Kaya
 Levent Barış Tüfenkci
 Lütfiye Akbulut
 Mahmut Ballı
 Mahmut Doğan
 Mahmut Vural
 Mehmet Ali Ceran
 Mehmet Ali Gümüş
 Mehmet Aydın
 Mehmet Gökpınar
 Metin Arıtı
 Mevlüt Atbaş
 Muharrem Özkaya
 Muhsin Yıldız
 Munise Kabakulak
 Musa Albayrak
 Musa Heybet
 Mustafa Arslan
 Mustafa Gökçek
 Mustafa Nafiz Acar
 Mürteza Güler
 Nedret Engin
 Nevzat Özgür
 Nurdane Topuz
 Nurten Çolakoğlu
 Oğuz Yağlıcı
 Oya Işık
 Ömer Civri
 Rasim Aytin
 Recep Kılıç
 Sami Karatekin
 Selbi Koca
 Seyfullah Yıldıztekin
 Süleyman Hilmi Aydın
 Şahnaz Gerek
 Şaziye Fırat Civelek
 Tayyibe Kaycıoğlu
 Turgay Tuncay Varlı
 Tülay Bulgurcu
 Uğurhan Kuş
 Vahit Kınalıtaş
 Yalçın Ekmekçi
 Yunus Aykın
 Yunus Emre Sılay
 Yusuf Binici
 Yücel Bulmuş
 Yüksel Navdar
 Yüksel Öztürk
 Zeki Yiğit
 Zeynep Kenan
 Ziya Özcan

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Kategori:Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı

Kategori:1868'de Osmanlı İmparatorluğu'nda kurulan oluşumlar