İstiridye

250px|küçükresim
250px|küçükresim
250px|küçükresim
İstiridye, yumuşakçalar (Mollusca) şubesinin yassı solungaçlılar sınıfından, ılıman ve sıcak denizlerde toplu halde yaşayan çift kabuklu bir hayvan.

Zemine yapışan kabuk çukur ve büyük, üstte kalan kabuk ise düz ve daha küçüktür. İstiridyenin kabukları, derisinin salgısıdır. Kabuğun üst yüzeyi sert ve pürüzlüdür.

İstiridyeler, midyeler gibi bulundukları yerde sabit kalırlar. Ayakları ve kafaları yoktur ve yer değiştiremezler. Kalpleri, sinir sistemleri ve kabukları arasında tek bir kabuk kapayıcı kasları vardır. Solungaç solunumu yaparlar. Kabukların aralanmasıyla sudaki oksijen solungaç tarafından soğurulur. Bu yolla sudaki bitkisel ve hayvansal planktonları da alarak beslenirler. 

Çoğu hermafrodit olmakla beraber ayrı eşeyli olanları da vardır. Atlas Okyanusu ve Kuzey Amerika'nın Büyük Okyanus kıyılarında bol rastlanan Virginia istiridyelerinin bazı türleri beşinci aya kadar erkek olarak yaşar ve sonraki aylarda dişiye dönüşerek yumurtlamaya başlarlar. İstiridyeler gri bir toz biçiminde milyonlarca yumurta döker. Bu yumurtalar denizde döllenir. Döllenen yumurtalar birkaç gün içinde açılır ve içinden larvalar çıkar. Bu larvalar bir iki gün serbestçe yüzdükten sonra sert zeminlere yapışarak tutunurlar ve hayatları boyunca bu noktada sabit kalırlar.

Birçok ülkede insanlar tarafından besin kaynağı olarak tüketilmesinin yanında, denizyıldızları, balıklar, ahtapotlar tarafından da tüketilmektedir. Yiyecek olarak tüketim, çamurlu zeminler ve kirli sular sebebiyle az sayıda istiridye hayatta kalabilmektedir. Besin ortamı zengin bölgelerde 50 yıl kadar yaşayabilenleri vardır.

İstiridyelerin içindeki inci bir servet kaynağıdır. Kabukları arasında kalan kum veya kurt gibi yabancı maddeleri sedef salgılarıyla örterek inci meydana getirirler. İnci 2-3 yılda meydana gelir. Basra Körfezinde Seylan Adaları, Bahreyn Adaları çevresinde ve Kaliforniya sahillerinde inci istiridyeleri avlanır. Hatta özel olarak inci tavlaları kurulur. Bir tek inci için bazen bin kadar inci istiridyesi açılır. Amerika'da istiridyelerin içlerinde inci olup olmadığı röntgen ile yoklanır. Boş olanlar tekrar denize atılır. Yüksek değerli siyah inciler Meksika Körfezinden çıkarılır. İstiridyecilik, istiridye tavlalarında yapılır. İstiridye üreticileri larvaların tutulması için temiz zeminler hazırlamak zorundadır. Çünkü çamurlu tabaka onların ölümüne sebep olur. Bu maksatla istiridye kabukları veya tuğlalar kullanılır. En iyi istiridyeler akıntılı sularda yetişir. Çünkü böyle sular temiz ve bol besin taşırlar. Lağımlı sularda bulunan istiridyeler veba ve tifo hastalıklarına sebep olabilir..Newell, R. 2004. Ecosystem Influences of Natural and Cultivated Populations of Suspension-Feeding Bivalve Molluscs: A Review. J. Shellfish Research, 23(1):51-61. İstiridyeler, azot içeren bileşikleri (nitratlar ve amonyak), fosfatları, planktonu, detritusu, bakterileri ve çözünmüş organik maddeleri tüketerek sudan uzaklaştırırlar.

Dünya genelinde Portekiz istiridyesi, Lopha cristagalli, Dredge istiridyesi, Doğu istiridyesi, Ostrea edulis, Dendostrea frons, Ostrea lurida, Pasifik istiridyesi, Kaya istiridyesi, Saccostrea glomerata, Ostrea permollis, Placunidae, Dimyidae, Anomiidae, Pteriidae, Spondylus, Tikod amo, Arctica islandica türleri daha yaygın kullanılır. 

Özellikleri
İstiridyeler İstiridyegiller (Ostreidae) ailesine aittir. Ilıman ve sıcak denizlerde sürüler halinde yaşar. İki parçadan meydana gelen kabukları kalın ve katmerlidir. Parçalar eşit büyüklükte değildir. Sol kabuk çukur olup, bununla vücudunu zemine bağlar. Düz olan üst kavkı (kabuk) kapak vazifesi görmektedir. Ömrü: 10 yıldan fazladır. 100-den fazla türü bilinmektedir. Bunlardan yalnız Avrupa, Japon ve Amerikan istiridyeleri avcılar tarafından avlanır. Dreçlerle avlanır. 

 Kaynakça 

Dipnot
 Rehber Ansiklopedisi

Ayrıca bakınız
 İstiridye pilakisi
 Tarak ve istiridye külbastısı
 İstiridye sosu
 Küfeki taşı
 Deniz kabuğu
 İstiridye mantarı

Kategori:Ostreoida
Kategori:İstiridye
Kategori:Yenilebilir yumuşakçalar
Kategori:Tütsüleme
Kategori:Mississippi'nin sembolleri
Kategori:Tütsülenmiş gıdalar
Kategori:Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri mutfağı
Kategori:New England mutfağı
Kategori:Afrodizyak yiyecekler
Kategori:Yumuşakçaların yaygın adları