Balya

Balya, Balıkesir ilinin bir ilçesidir.

Tereyağı ile ünlüdür. Son yıllardaki nüfusu azalmıştır. Eskiden nüfusu 36.000 iken sanayi azalmasına uğramıştır. Maden başta olmak üzere seramik fabrikaları gibi sanayiler kapanmıştır. Bunun sebebi sonucunda da birçok Balyalı ilçeyi terk etmiştir. Fakat ilerleyen yıllarda maden ve fabrika kurma planları sürmektedir.

 Tarih 
Balya'nın tarihi; Balya merkezi ve çevresindeki madenlerin tarihi olmuştur. Tarihin ilk dönemlerinden bu yana, çinko ve kurşun başta olmak üzere manganez ve linyit madenlerinin işletildiği, bu nedenle Balya'nın sürekli bir yerleşim yeri olarak kullanıldığı bilinmektedir.

Romalılar döneminde de kurşun madenlerinin işletildiği ve adının Ergastêrion (maden işliği) olduğu bilinen Balya, 1317 yılından önce Kocagümüş Köyü adıyla anılmakta ve Balıkesir (Karesi) Sancağına bağlı Alidemirci Bucağı'nın bir köyü idi. 1310 yılında Kocagümüş köyü çevresindeki kurşun madenlerinin imtiyazı alınmıştır. Madenlerin işletilmesi için yurdun çeşitli yerlerinden gelen işçilerin nüfus yoğunluğunu ve hane sayısını arttırması üzerine, Alidemirci köyünde bulunan bucak teşkilatının nakli gerçekleştirilmiştir.

Balya madenlerinin işletilmesi Osmanlı İmparatorluğu zamanında da sürdürülmüş ve Osmanlılar döneminde Kadılık olan Balya'nın adının, 1650 yıllarında burada Kadılık yaptığı rivayet edilen “Bali Bey”den geldiği de ileri sürülmekte ise de bu görüşün tarihi bir temeli yoktur. Balya sözcüğü muhtemelen Yunanca Palaia ("eski") tabirinden Türkçeye uyarlanmıştır.

1901'de Fransızlar Mancılık'ta kurdukları ilk termik santralde çıkardığı kömürü yakarak elektrik üretip maden makineleri çalıştırdı. Fazlasını da belediyeye satarak, Balya'nın aydınlanmasını sağladı. Osmanlı imparatorluk sarayından sonra ilk elektrik kullanan ilçe Balya olmuştur.

Balya 1910 yılında ilçe kuruluşuna sahip olmuştur. İlçe; 1920 yılında Yunan işgaline uğramıştır. Balya halkı, Yunan işgalinden kurtulmak için Yunan askerleri ile savaşırken aynı zamanda, kuzeyde Anzavur Ahmet, batıda Gavur İmamla savaşmak zorunda kalmıştır. İlçe, 6 Eylül 1922 tarihinde düşman işgalinden kurtarılmıştır. Bu bakımdan 6 Eylül Kurtuluş Günü olarak her yıl kutlanmaktadır.

Balya maden ve fabrikaların kapatılmadığı zamanlarda çok gelişmiş bir ilçeydi. Hatta o zamanlar Küçük İstanbul lakabını bile edinmişti.

 Coğrafya 
 Konumu 
İlçe, Balıkesir'in kuzeybatısında yer alır. Balıkesir-Çanakkale yolu ilçenin ulaşımını sağlar. İlçe toprakları Kocavaşar Çayı ve kollarının açtığı vadiler ile bunların iki yanında yükselen dik yamaçlardan oluşur.

Balıkesir il merkezine 52 km mesafede olan ilçenin doğusunda Balıkesir, batısında Çanakkale ilinin Yenice ilçesi, kuzeyinde Manyas ve Gönen ilçeleri, güneyinde de İvrindi ve Havran ilçeleri yer almaktadır.

Dağlık bir alanda kurulan Balya'nın deniz seviyesinden yaklaşık yüksekliği 150 metredir. 23 km ilerisindeki şifalı suları büyük ilgi görmektedir. Fransızların eseri olan 100 yıllık maden ve yakınındaki hastane gibi o döneme ait mimari eserlere sahiptir. Çanakkale'ye 170 km, Balıkesir Merkez'e 52 km, İstanbul'a 224 km'dir.

İlçe Marmara Bölgesinin güneyinde Balıkesir iline bağlıdır. İlçenin yüzölçümü 797 km²dir. Balya ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 237 metredir.

Arazi dik yamaçlı derin vadilerle ayrılmıştır. Dik yamaçlı derin vadilerle kasabanın 20 km kuzey batısındaki Konak, batıdaki Ekizce, doğudaki Akçal Dağları Balya'nın en önemli engebelerini teşkil eder. En yüksek tepesi doğudaki Akçal Dağları üzerinde bulunan Akçal Dedesi Tepesi'dir. Balya'yı Kocaçay boydan boya kat ederek Manyas Gölü'ne dökülür.

 İklim 
İlçenin yazları kurak ve sıcak, kışları sert ve yağışlı geçer, yağışlar kış aylarında kar ve yağmur şeklindedir. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 230 metredir. Ancak gerek rakım ve gerekse konum itibarıyla yazlar Akdeniz iklimindeki kadar sıcak olmayıp kısmen serindir. Yılın en sıcak ayları temmuz ve ağustos, en soğuk ayları ise ocak ve şubat ayları olarak belirlenmiştir.

 Ekonomi 
İlçe ekonomisi tarıma dayanmakla birlikte toprakları verimsiz olduğundan sınırlı üretim yapılır. Başlıca tarım ürünleri, buğday, arpa, mısır ve nohuttur. Meyvecilik, bağcılık, hayvancılık ve ormancılık da ekonomisinde önemli yer tutar.

Balıkesir-Bandırma karayolunun 13. km'sinden Şamlı'ya ayrılan yola 22 km uzaklıkta olan kaplıcanın Romatizma, siyatik, kireçlenme ve bazı cilt hastalıklarına iyi geldiği bilinmekte ve yerli turist çekmektedir.

19. yüzyılda Fransızlar tarafından işletilen Balya kurşun madenleri kapitülasyonların kaldırılmasıyla 1930 yılında üretimini durdurmuştur. Aradan geçen uzun yıllardan sonra Eczacıbaşı topluluğu kuruluşlarından Esan Madencilik Şirketi uzun süren arama faaliyetleri sonucunda yer altı maden işletmeciliği yaparak kurşun ve çinko madeni üretimine başlamıştır. Türkiye'nin en büyük metalik maden işletmelerinden olan bu tesis Balya'nın ekonomik gelişmesine katkı sağlamıştır.

Son yıllarda şaraplık üzüm üretiminde gelişme kaydedilmektedir. Çukurcak Mahallesinde tesis edilen bağlarda üretilen üzümler ile Ilıca beldesinde şarap üretimi yapılmaktadır.

 Yönetim 

 Eski belediye başkanları 
SeçimİsimParti1963Mustafa İnalBilinmiyor1963Mahmut SarıCumhuriyet Halk Partisi1968Şerafettin KoçakAdalet Partisi1973Ali Şuuri İnalCumhuriyet Halk Partisi19771980-1981Mustafa ErtanAskeri1981-1982M. Temel Koçaklar1983A. Yaşar Dereli1983-1984Mahmut Kaplan1984Yakup YağcıoğluSosyal Demokrasi Partisi1989Sosyaldemokrat Halkçı Parti1994Zekai Bayram1999Cumhuriyet Halk Partisi2004Kemal ÇavdarAdalet ve Kalkınma Partisi2009Dündar CengizCumhuriyet Halk Partisi2014Osman KılıçMilliyetçi Hareket Partisi2019Orhan GagaCumhuriyet Halk Partisi2024Kaynak:

 Görev yapmış kaymakamlar 
SıraİsimGörev yıllarıNot1Nejat Güngör1962 - 1963Kaymakam V.2Ergün Tezel19633Cahit Bayar1963 - 19664H. Cahit Aktüre1966 - 1967Kaymakam V.5M. Sönmez Özyürek1967 - 19686Aydın Güçlü1968 - 19697Selçuk Ertürk1969 - 19708M. Caner Akay9Salih Bor1971 - 197210H. Kemal Baykal1974 - 197611Ahmet Karaöz1974 - 1975Kaymakam V.12Ali Özmez1976 - 197713H. Kemal Baykal1977 - 198014Muammer Aksoy198015Ziya Güler16M. Temel Koçaklar1980 - 198217Ali Osman İşsen1982 - 198618Mesut Şenol1986 - 198719H. İbrahim Acır1988 - 1989Kaymakam V.20Mehmet Oduncu1989 - 199121Adnan Gürsoy1991Kaymakam V.22Levent Tunçsiper23Şevket Cinbir1991 - 199224Zeki Kaya199225Adem Yazıcı26Ejder Sarıçiçek199327Metin Selçuk28Abdulkadir Kaya1994 - 199529Birol Kurubal1994 - 199730Hamza Erkal1997 - 200031Osman Altın2001Kaymakam V.32Erkan Kalender2001 - 200233R. Ahmet Özyiğit200334Ömer Şahin200435Tolgahan Ertuğrul2004 - 200536Bilgihan Bayar200637Oktay Erdoğan2007 - 201038Erkan Kalender200939Onur KökçüKaymakam V.40Tolga Özdemir201041Bekir Abacı2011 - 201342Bünyamin Karaloğlu2011 - 2012Kaymakam V.43M. İkbal Eşki2013 - 201444Fikret Dağ201445Fatih Topuz2017 - 201946Burak Keser2019 - 202147Mehmet Buğra Katırcı2021 - 2022Kaymakam V.48Mustafa Şeker2022 - 202349Oğuzhan Altunay2023 - 202450İrem Ayşegül Çetin202451Zeynep Biber Demir2024 - 202552Faruk Atar202553Murathan Cebeci2025 - günümüzKaynak:

 Nüfus 
İlçe topraklarında bulunan simli kurşun madeni 1940 tarihine kadar ilçenin temel ekonomik kaynağı olmuştur. Osmanlı Devleti zamanında ilk grev bu madende yapılmıştır. 1940 yılında rezervlerinin azalması sebebiyle üretim durdurulmuştur. İlçede 19 okul, 1866 öğrenci ve 150 öğretmen bulunmaktadır. İlçe merkezinde 1 sağlık merkezi, 1 sağlık ocağı, Ilıca, Danişment ve Çamavşar'da da birer sağlık ocağı bulunmaktadır.

 Ulaşım 
 Balya...Balıkesir...50 km
 Balya...Susurluk....90 km
 Balya...Bandırma....90 km
 Balya...Erdek....105 km

 Dış bağlantılar 
  Balya-Karaaydın Madenleri Osmanlı Anonim Şirketi

 Kaynakça