Kıraat

Kıraat (Arapça: قراءة qıraeh; "okuma", "okuyuş"), Kur'an'ın farklı rivayetlerle gelen okunuş farklılıklarını ve kurallarını, bunların kaynağı olan kıraat alimleri ve rivayet zincirleriyle ilgilenen ilim dalıdır. Kur'an'ın serbest okunuşunu Kıraat-ı Aşere'ye göre içeren ve her defasında farklı okunan ve tonu ve içeriği de değiştiren bir yöntemdir.

Günümüzde Müslümanlar arasında, Kur'an'ın değişik okuma şekillerine bağlı olarak farklı mushaflar bulunduğu bilinmektedir. Bunların en yaygını Hafs Mushafı ve Verş Mushafıdır. Ancak bu değişikliklerde okuyuş şekillerinin ötesinde farklılıkların bulunduğu da araştırmacılar tarafından ortaya konmuştur.

Kelime anlamı
Kıraat, Arapçada toplamak bir araya getirmek anlamlarına gelen 'kırae' fiilinin mastar halidir. Gerçekte kelimenin okunuşu 'kırae' iken Türkçeye geçişinde sonundaki okunmayan t harfiyle birlikte 'kıraat' şeklinde geçmiştir. Kırae ise Arapçada okumak anlamına da gelmektedir. Arapçada herhangi bir okumayla ilgili geniş bir anlamı olan bu kelime Kur'an söz konusu olduğunda mushaftan herhangi bir parçanın okunmasını anlamına gelir. Aynı fiilin Arapçada diğer karşılığı tilave(t) gelir. Türkçede ise özelleşerek sadece Kur'an okumaya münhasır kılınmıştır.

Maddenin konusunu oluşturan Kur'an'ın farklı okuyuş şekillerinin kıraat imamlarına dayandırılarak incelenmesi ise aslında kıraat ilmi olarak isimlendirilir. Fakat zamanla kıraat ismi bu ilmi ifade eder olmuştur.

Normal musikide sadece tek bir metin olmasına rağmen Kur'an'ın okunuşundaki 10 (Arapça: aşere) çeşit okunma ve farklı anlamla insan sesinin piyanoyla veya kanunla akort edilmesi sayesinde geniş olanaklara sahiptir.

Tarihi
23 yıllık bir süreçte Muhammed'e sözlü olarak vahyedildiğine inanılan Kur'an, sahabilerine ezberletmiş ve yazdırmıştır. Bu şekilde mevcut halinde korunmaya çalışılan Kur'an'ın okunuşunda ilk olarak lehçe farklılıklarına Muhammed tarafından izin verilmiştir. Daha sonraki dönemde Arap harflerinin noktalamalarından kaynaklı farklılıklar da oluşmuş bu okuyuş farklılıkları Muhammed'in ölümünden sonra da devam etmiştir. Bu dönemde Kur'an halife Ebu Bekir döneminde mushaf haline getirilmiş, halife Osman döneminde de 'resmi' mushaf haline getirilip çoğaltılarak bazı merkezlere gönderilmiş, diğer nüshaların yakılması emredilmiştir. Bunu sebebinin genellikle farklı okuyuş şekillerinin önüne geçmek olduğu bilinmektedir.

Her ne kadar bu şekilde bir 'imam mushaf' oluşturulup, tüm İslam topraklarında bunun resmi olarak tanınması istenmişse de buna muhalepet eden sahabiler de olmuştur. Abdullah bin Mesud bu konuda başı çekmektedir. O bu mushaf yazımı işine de oluşturulan resmi mushafa da şiddetle karşı çıkmıştır. Daha sonraki dönemde de çeşitli ilim merkezlerinde sahabiden rivayet edilen kıraat şekilleri okunmuş ve tabiinden olan alimlerce rivayeti sürdürülmüştür. Zamanla bu Kur'an rivayetleri kıraat denilen ilim dalının doğup gelişmesine sebep olmuştur.

Kıraat imamlarından her birinin, rivayet ve tariklarının ittifak ile temsil ettiği okuyuşa kıraat yedi veya on kıraattan her birinin kendisine dayandırıldığı kimseye de imam denir. Bir İmam'a ait Raviye (talebesine) nispet edilen kıraat farklılığına Rivayet; bu rivayeti nakleden, yani kıraat imamlarından birisinden kıraat rivayet eden kişiye de Ravi denilmiştir. Ravilerin ravileri arasındaki farklı nakillere de Tarik tabiri kullanılmıştır. Kıraatları bilen kimseye kurra; bunları sözlü olarak nakledip okutan kimseye de mukri denilmiştir.

 Kıraat-ı Seba (Yedi Kıraat) 
İslam dünyasında ünlü olan yedi okunuş şeklinin imamları şunlardır:

+Yedi kıraat imamı ve ravileriİmam Ravileri Adı Doğum Ölüm Tam Adı Not Adı Doğum Ölüm Tam Adı Not Yaygın bölgeNâfi bin Abdurrahman689785Ebu Abdurrahman Nâfi bin Abdurrahman bin Ebu Nuaym el-Leysi el-Medeniİsfahan doğumlu İranlıKalun738835Ebu Musa İsa bin Mina' bin Verdan el-Medeni Roman, Client of Bani ZuhrahLibya ve Tunus çoğuVerş728812Ebu Said Osman bin Said bi Abdullah el-Kıbti Mısırlı; client of Quraysh Fas, Cezayir, Moritanya, the Sahel, Batı Afrika ve Tunus'un bazı bölgeleriEbu Ma'bed İbn Kesir665738Ebu Ma'bed Abdullah bin Kesir bin Amr ed-DariİranlıBezzî786864Ebü'l-Hasen Ahmed bin Muhammed bin Abdullah el-Bezzî İranlıArtık kullanılmıyorKunbül811904Ebu Ömer Muhammed bin Abdurrahman el-Mahzumi el-Mekkî Mahzum kabilesiArtık kullanılmıyorEbu Amr bin Ala689770Ebu Amr Zebban bin el-Alâ bin Ammar el-Mazini el-BasriDuri767860Ebu Ömer Hafs bin Ömer bin Abdulaziz el-Ezdi ed-Duri el-BağdadiGrammarian, deafSudan, Çad, Merkezi Afrika, Doğu Afrika ve Yemen'in bir kısmıSusi786 874 Ebu Şuayb Salih bin Ziyad bin Abdullah es-SusiOkunmuyorİbn Âmir630736Ebu İmran Abdullah bin Âmir bin Yezid el-YahsubiHişam bin Ammar 770859Ebu'l-Velid Hişam bin Ammar bin Nusayr es-Sülemi ed-DımaşkiYemen'in bir kısmıEbu Amr İbn Zekvan 789857Ebu Amr Abdullah bin Ahmed bin Beşir bin Zekvan ed-DımaşkiNot commonly recitedAsım bin Behdele? 745Ebu Bekr Asım bin Ebi'n-Necud Behdele el-Esedi el-Kufiİranlı Ebu Bekir bin Ayyaş 713 809  Ebu Bekir Şu'be bin Ayyaş bin Salim el-Esedi el-Kefi Esedoğulları kölesiOkunmuyorHafs bin Süleyman709796Ebu Ömer Hafs bin Süleyman bin el-Mugire el-EsediOrta Asya, Güney Asya, Güneydoğu Asya ve Merkezi AsyaHamza bin Habib699773Ebu Umare Hamza bin Habib bin Umare ez-Zeyyat et-Teymi el-Kufi İranlı Halef bin Hişam 767  844 Ebu Muhammed Halef bin Hişam bin Sa'leb (Talib) el-Esedi el-Bağdadi el-Bezzar Artık okunmuyorHallad bin Halid? 835Ebu İsa Hallad bin Halid eş-Şeybani Kureyş kabilesiOkunmuyorAli bin Hamza el-Kisai738805Ebu'l-Hasen Ali bin Hamza bin Abdullah el-Kisai el-Kufiİranlı (Asadi by loyalty) Al-Layth  ? 240 AH (854 CE) Abu al-Harith, al-Layth Ibn Khalid al-Baghdadi OkunmuyorDüri150 AH246 AH (860 CE)Abu 'Amr, Hafs Ibn 'Umar Ibn 'Abd al-'Aziz al-BaghdadiTransmitter of Abu 'Amr (see above)Okunmuyor

 Kıraat-ı Aşere (On Kıraat) 
Yedi okunuş şekline daha sonra üç okunuş şekli daha eklenmiş ve buna da Kıraat-ı Aşere denmiştir. Bu üç yeni okunuşun imamları ise şunlardır.

 Halef b.Hişam el-Bezzâr (-844)
 Ebû Ca'fer Yezid b.el-Ka'ka el-Mahzûmî el-Medeni (-748)
 Ebû Muhammed Ya'kub b.İshak el-Hadremî el-Basrî

 Kaynakça 


Kategori:Kur'an
Kategori:Arapçadan Türkçeye geçen sözcükler
Kategori:İslam ilimleri
Kategori:Namaz terimleri