Ayvacık, Çanakkale

Ayvacık, Türkiye'nin kuzeybatısında, Çanakkale iline bağlı bir ilçedir. Ege Denizi kıyısında yer almasıyla hem tarihi hem de doğal güzellikleriyle öne çıkar.

İlçe, antik çağlardan beri önemli bir yerleşim yeri olmuştur. Özellikle Assos Antik Kenti ve Kaz Dağları gibi tarihi ve doğal alanlarıyla tanınır. Assos, antik dönemde önemli bir liman kenti olup, günümüzde Athena Tapınağı ve antik tiyatrosuyla ziyaretçileri cezbeder. Kaz Dağları ise zengin bitki örtüsü ve oksijen seviyesiyle doğaseverlerin uğrak noktasıdır.

Ayvacık'ın ekonomisi ağırlıklı olarak tarım, hayvancılık ve turizme dayanır. Özellikle zeytincilik ilçenin önemli geçim kaynaklarından biridir. Ayrıca, ilçenin 83 km'lik sahil şeridi boyunca yer alan koylar ve plajlar, yaz aylarında turistlerin ilgisini çeker. Sivrice Plajı ve Küçükkuyu Sahili, deniz turizmi açısından popüler destinasyonlardır.

İlçenin yüzölçümü 880 km²dir. Bunun %52'si ormanlık alanlarla kaplıdır. Ayvacık ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 301 metredir. İlçeye bağlı 64 köy bulunmaktadır.

Doğuda Balıkesir ili, batıda Ege Denizi, güneyde Edremit Körfezi, kuzeyde ise Bayramiç ve Ezine ilçeleri ile çevrilidir. 2024 yılı itibarıyla ilçe nüfusu 35.088, ilçe merkezinin nüfusu ise 10.575'tir.

 Tarih 

Ayvacık, Çanakkale ilinin güneyinde yer alan ve tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış köklü bir yerleşim yeridir. Antik çağlardan itibaren önemli bir merkez olan Ayvacık, özellikle Assos Antik Kenti ve Kaz Dağları ile bilinmektedir.

Bölgenin bilinen en eski yerleşimlerinden biri olan Assos Antik Kenti, M.Ö. 6. yüzyıla kadar uzanan geçmişiyle dikkat çeker. Assos, deniz ticareti ve kültürel faaliyetleriyle öne çıkmış, Arkaik Çağ'da inşa edilen Athena Tapınağı gibi yapılarıyla ün kazanmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde Ayvacık, stratejik konumu nedeniyle önemli bir yerleşim yeri olmuştur. Özellikle Babakale, Osmanlı döneminde inşa edilen ve Anadolu'nun en batı ucunda yer alan bir kale olarak dikkat çeker. Babakale Kalesi, 1722-1729 yılları arasında Osmanlı padişahı III. Ahmed döneminde, Kaptan-ı derya Kaymak Mustafa Paşa tarafından Fransız korsanlarına karşı korunmak amacıyla inşa edilmiştir.

Kurtuluş Savaşı sırasında, 28 Mayıs 1919'da Yunan kuvvetleri Ayvacık'ı işgal etmeye başlamış ve 4 Temmuz 1920'de ilçe merkezini ele geçirmiştir. Ayvacıklılar, Hafız Ahmet Hamdi Efendi liderliğinde Ayvacık Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni kurarak direnişe geçmişlerdir. Büyük Taarruz sonrasında, 21 Eylül 1922'de Ayvacık, Türk kuvvetleri tarafından işgalden kurtarılmıştır.

Cumhuriyet döneminde, Ayvacık 1926'da Ezine ilçesine bağlanmış, ancak 1928'de Milli Mücadele'ye katkılarından dolayı tekrar müstakil ilçe statüsüne kavuşmuştur.

Günümüzde Ayvacık, tarihi ve doğal zenginlikleriyle hem kültürel geziler hem de doğa tatilleri için ideal bir destinasyon olarak öne çıkmaktadır. Assos Antik Kenti, Babakale Kalesi ve Kaz Dağları gibi önemli tarihi ve doğal alanlarıyla ziyaretçileri cezbetmektedir.

 Coğrafya 

 İklim 

 Yönetim 

 Belediye başkanları 
SeçimİsimParti1963Abdulbaki ErenAdalet Partisi19681973Metin ÖzerdemCumhuriyet Halk Partisi1977Mustafa Fikri Enengin1984Ali Nihat TangörDoğru Yol Partisi1989Mustafa AydınSosyaldemokrat Halkçı Parti1994Mustafa YeşilDoğru Yol Partisi1999Semra AydınCumhuriyet Halk Partisi2004Mehmet Ünal ŞahinAdalet ve Kalkınma Partisi200920142019Mesut BayramCumhuriyet Halk Partisi2024

 Mahalleler 
Ayvacık'ın 6 mahallesinin tamamı ilçe merkezinde yer almaktadır. Merkez mahalleleri dışında en kalabalık yerleşim yerlerinden biri, turistik ve ekonomik faaliyetleriyle öne çıkan Behram (Assos) köyüdür.

 Fatih Mahallesi
 Gökçetepe Mahallesi
 Hamdibey Mahallesi
 Mıhlı Mahallesi
 Sahil Mahallesi
 Ümmühan Mahallesi

 Köyler 
Ayvacık ilçesi, Çanakkale iline bağlı olup, toplamda 64 köy ve 1 beldeye sahiptir. Belde Küçükkuyu'dur. Aşağıda Ayvacık ilçesinin köylerinin alfabetik listesi bulunmaktadır:

 Adatepe
 Ahmetçe
 Ahmetler
 Akçin
 Arıklı
 Babadere
 Babakale
 Bademli
 Baharlar
 Bahçedere
 Balabanlı
 Behram
 Bektaş
 Bilaller
 Budaklar
 Büyükhusun
 Cemaller
 Çakmaklar
 Çaltı
 Çamkalabak
 Çamköy
 Çınarpınar
 Demirci
 Dibekli
 Erecek
 Gülpınar
 Güzelköy
 Hüseyinfakı
 İlyasfakı
 Kayalar
 Keçikaya
 Kestanelik
 Kırca
 Kısacık
 Kocaköy
 Korubaşı
 Koyunevi
 Kozlu
 Kösedere
 Kulfal
 Kuruoba
 Küçükçetmi
 Küçükhusun
 Misvak
 Naldöken
 Nusratlı
 Paşaköy
 Pınardere
 Sapanca
 Sazlı
 Söğütlü
 Süleymanköy
 Şapköy
 Tabaklar
 Tamış
 Tartaşık
 Taşağıl
 Taşboğaz
 Tuzla
 Tuztaşı
 Uzunalan
 Yeniçam
 Yeşilyurt
 Yukarıköy

Nüfus

 Eğitim 
Ayvacık, Çanakkale'nin eğitim altyapısı, Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı kurumlar aracılığıyla yürütülmektedir. İlçede çeşitli seviyelerde eğitim veren devlet okullarının yanı sıra bazı özel eğitim kurumları da bulunmaktadır. İlköğretim ve ortaöğretim düzeyinde faaliyet gösteren okullar, hem merkezde hem de kırsal mahallelerde dağılmış durumdadır. Ayrıca ilçede bir Halk Eğitim Merkezi de bulunmaktadır. Bu merkezde, çeşitli yaş gruplarına yönelik mesleki ve kişisel gelişim kursları düzenlenmektedir.

Ayvacık İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü verilerine göre, ilçede toplam 30 okul/kurum bulunmaktadır. Bu kurumlarda 226 derslik, 370 öğretmen ve 4.016 öğrenci yer almaktadır.

 İlkokullar 
Ayvacık ilçesinde hizmet veren ilkokullar şunlardır:

 21 Eylül İlkokulu
 Çankaya İlkokulu
 Babakale İlkokulu
 Behram İlkokulu
 Gülpınar İlkokulu
 İsmail Taner İlkokulu
 Korubaşı İlkokulu
 Kösedere İlkokulu
 Küçükkuyu İlkokulu
 Tuzla İlkokulu
 Yukarıköy İlkokulu

 Ortaokullar 
İlçede faaliyet gösteren ortaokullar şunlardır:

 Atatürk Ortaokulu
 Korubaşı Ortaokulu
 Kösedere Ortaokulu
 Küçükkuyu Fernur Sözen Ortaokulu
 Şehit J. Uz. Çvş. Aycan Özdil Yatılı Bölge Ortaokulu
 Ümmühan Hatun Ortaokulu

 Lise ve mesleki eğitim kurumları 
Ayvacık ilçesinde hizmet veren lise ve mesleki eğitim kurumları şunlardır:

 Ayvacık Anadolu Lisesi
 Ayvacık Fen Lisesi
 Ayvacık Anadolu İmam Hatip Lisesi
 Gülpınar Çok Programlı Anadolu Lisesi
 Küçükkuyu Fernur Sözen Anadolu Lisesi
 Mehmet Akif Ersoy Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
 Ayvacık Mesleki Eğitim Merkezi 

 Anaokulları ve diğer eğitim kurumları 
İlçede okul öncesi eğitim ve diğer eğitim hizmetleri sunan kurumlar şunlardır:

 Ayvacık Vilayetler Hizmet Birliği Anaokulu
 Fernur Sözen Anaokulu
 Halk Eğitim Merkezi
 Ayvacık Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu

 Yükseköğretim 
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'ne (ÇOMÜ) bağlı Ayvacık Meslek Yüksekokulu, ilçede yükseköğretim hizmeti sunmaktadır. Bu yüksekokulda, yerel ihtiyaçlara uygun programlar kapsamında eğitim verilmektedir ve öğrencilere hem teorik hem de uygulamalı bilgi kazandırılmaktadır. Ayvacık MYO, bölgenin sosyoekonomik gelişimine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

 Turizm 
Ayvacık, zengin kültürel mirası, antik kentleri, doğal plajları ve geleneksel köyleriyle hem yerli hem de yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir.

 Tarihi ve kültürel zenginlikler 
Assos Antik Kenti (Behramkale)
küçükresim|Assos Antik Limanı, Temmuz 2023.
Assos, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Behramkale köyü sınırlarında yer alan, tarihi ve kültürel zenginlikleriyle öne çıkan önemli bir antik kenttir. M.Ö. 7. yüzyılda, Midilli Adası'ndan gelen Aiol kolonistleri tarafından kurulan Assos, tarih boyunca birçok medeniyetin etkisi altında kalmış ve önemli bir kültür merkezi olmuştur. Kent, M.Ö. 4. yüzyılda ünlü filozof Aristoteles'in üç yıl boyunca yaşamış ve burada bir felsefe okulu kurmuş olmasıyla da tarihi açıdan büyük bir öneme sahiptir. Assos, aynı zamanda Hristiyanlık tarihinde de önemli bir yer tutar; Aziz Pavlus'un bu kenti ziyaret ettiği bilinmektedir.

Assos Antik Kenti'nin en dikkat çekici yapılarından biri, kentin en yüksek noktasında bulunan ve M.Ö. 6. yüzyılda Dor üslubunda inşa edilen Athena Tapınağı'dır. Bu tapınak, Anadolu'da Dor tarzında inşa edilmiş tek tapınak olarak büyük bir öneme sahiptir. Tapınak, günümüzde büyük bir kısmı ayakta olmasa da, özellikle çevresindeki manzarası ile ziyaretçilere etkileyici bir görüntü sunmaktadır. Kentte ayrıca Agora, Gymnasium, Bouleuterion (meclis binası), Tiyatro ve Nekropol gibi yapılar da bulunmaktadır. Bu yapılar, antik kentin sosyal ve kültürel hayatı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Assos'ta gerçekleştirilen ilk arkeolojik kazılar, 1881-1883 yılları arasında Amerikalı arkeologlar tarafından yapılmıştır. Ancak 1981 yılından itibaren Türk arkeologlar tarafından sürdürülen kazılar, kentin tarihine ışık tutmaya devam etmektedir. Son yıllarda yapılan kazılarda 2200 yıllık mozaikler ve 1800 yıllık anıt mezarlar gibi önemli buluntular keşfedilmiştir.

Assos günümüzde hem tarihi kalıntıları hem de doğal güzellikleriyle büyük bir turistik cazibe merkezidir. Behramkale köyü, taş evleri ve dar sokaklarıyla otantik bir atmosfer sunmakta olup, antik kentin yanı sıra ziyaretçilerine huzurlu bir köy yaşamı da sunmaktadır. Assos, tarih ve doğanın iç içe geçtiği, zengin kültürel mirasıyla keşfetmeye değer bir destinasyon olmaya devam etmektedir. Assos, 2017 yılından beri UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'nde bulunmaktadır.
sol|küçükresim|Babakale Kalesi
Babakale Kalesi

Babakale Kalesi, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Babakale köyünde yer alan Osmanlı dönemine ait bir kaledir. Osmanlı padişahı III. Ahmed döneminde, 18. yüzyılın başlarında inşa edilmiştir. Kale, Osmanlı'nın inşa ettiği en son kale olma özelliğine sahiptir. Dönemin kaptan-ı deryası Kaymak Mustafa Paşa'nın emriyle, bölgedeki korsan saldırılarına karşı korunma amacıyla inşa edilmiştir.

Kale, dikdörtgen plana sahip olup surları denize doğru uzanmaktadır. Dört burç ve mazgallarla güçlendirilmiş yapının iç kısmında bir cami ve su sarnıçları bulunmaktadır. Stratejik konumu sayesinde Osmanlı denizciliğinde önemli bir nokta olmuştur. Günümüzde kale, ziyaretçilere açık olup bölgedeki en önemli tarihi turistik yerlerden biridir.

Apollon Smintheion Ören Yeri

Apollon Smintheion Ören Yeri, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar köyünde yer alan antik bir kutsal alandır. Tapınak, Anadolu'daki Helenistik dönem tapınakları arasında önemli bir yere sahiptir ve özellikle Troas bölgesinin dini merkezi olarak kabul edilmektedir.

Tapınağın adandığı Apollon Smintheios, "Farelerin Koruyucusu Apollon" anlamına gelmektedir. Bu unvanın, bölgedeki fare istilalarına karşı korunma amacı taşıdığı düşünülmektedir. Homeros'un İlyada destanında da Apollon'un "Smintheios" sıfatıyla anıldığı ve bu kutsal alanın Truva Savaşı bağlamında önemli bir rol oynadığı belirtilmektedir. Tapınak, MÖ 2. yüzyılda inşa edilmiş olup İyon düzeninde tasarlanmıştır. Özellikle kabartmalarla süslenmiş frizleri, Truva Savaşı'nı anlatan betimlemeleriyle dikkat çekmektedir. Yapının büyük bir bölümü günümüze kadar korunmuş olup, kazı çalışmaları sayesinde önemli arkeolojik buluntular ortaya çıkarılmıştır. Günümüzde Apollon Smintheion, tarih ve arkeoloji meraklıları için önemli bir ziyaret noktasıdır.

 Doğal güzellikler ve plajlar 
Kadırga Koyu

Kadırga Koyu, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Assos (Behramkale) bölgesinde yer alan, tertemiz denizi ve doğal güzellikleriyle öne çıkan bir koydur. Assos'a yaklaşık 2 kilometre mesafede bulunan koy, özellikle yaz aylarında hem yerli hem de yabancı turistler tarafından yoğun ilgi görmektedir.

Koy, adını Osmanlı donanmasının burada gemilerini demirlemesinden almıştır. Uzun ve geniş sahili ince çakıl taşlarıyla kaplıdır ve denizi berrak olup genellikle dalgasızdır. Bu özellikleri sayesinde özellikle dalış ve yüzme için oldukça elverişlidir. Koyun çevresi, zeytin ağaçları ve doğal bitki örtüsüyle çevrili olup huzurlu bir tatil ortamı sunmaktadır. Bölgedeki tesisler, doğayla uyumlu yapılarıyla dikkat çeker ve genellikle küçük oteller ve kamp alanları şeklinde hizmet vermektedir.
küçükresim|267x267pik|Mıhlı Şelalesi
Mıhlı Şelalesi

Mıhlı Şelalesi, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesinin Küçükkuyu beldesinde yer alan doğal bir güzelliktir. Kaz Dağları'nın eteklerinde bulunan şelale, temiz havası, yemyeşil doğası ve serin sularıyla doğaseverlerin ilgisini çeken popüler bir destinasyondur.

Şelale, Mıhlı Çayı üzerinde yer almakta olup, aynı zamanda antik dönemden kalma tarihi bir taş köprüye de ev sahipliği yapmaktadır. Roma dönemine ait olduğu düşünülen bu köprü, bölgenin tarihi dokusunu korumasına katkı sağlamaktadır. Şelalenin oluşturduğu doğal havuzlar, özellikle yaz aylarında serinlemek isteyen ziyaretçiler için ideal bir noktadır. Mıhlı Şelalesi ve çevresi, trekking ve doğa yürüyüşleri için uygun parkurlara sahiptir. Zengin bitki örtüsü, çınar ağaçları ve kuş sesleriyle huzurlu bir atmosfer sunan bölge, doğa fotoğrafçılığı için de cazip bir mekandır. Ayrıca şelalenin çevresinde bulunan küçük tesisler ve piknik alanları, ziyaretçilere dinlenme imkânı sunmaktadır.

 Ayvacık plajları 
Çanakkale ilinin Ege Denizi kıyısında yer alan Ayvacık ilçesi, doğal ve tarihi zenginliklerinin yanı sıra sahip olduğu plajlarla da önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Bölge, özellikle yaz aylarında hem yerli hem de yabancı turistler tarafından tercih edilmekte; el değmemiş doğası, berrak denizi ve sakin atmosferiyle dikkat çekmektedir. Ayvacık kıyıları boyunca yer alan plajlar, farklı fiziki özellikler ve kullanım imkânları sunmaktadır.

Sivrice Plajı, Assos Antik Kenti'ne yakın konumuyla bilinen, taşlık yapıya sahip bir kıyı şerididir. Özellikle berrak denizi ve sessiz ortamıyla öne çıkan plaj, doğal yapısını büyük ölçüde korumuş olup, küçük ölçekli konaklama tesislerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu özellikleriyle Sivrice Plajı, kitlesel turizmden ziyade bireysel ve doğa odaklı turizme hizmet etmektedir.

Behramkale Köyü yakınlarında yer alan Kadırga Koyu, geniş kumsalı ve temiz denizi ile bölgenin en çok bilinen plajlarındandır. Plaj, hem ücretli işletmelere hem de halkın kullanımına açık serbest alanlara sahiptir. Yüzme açısından güvenli bir koy olmasının yanı sıra, yakın çevresinde çeşitli turistik altyapı da gelişmiştir. Koyunevi Köyü'nün sahil kısmında bulunan Sokakağzı Plajı, kumluk yapısı ve çabuk derinleşen deniz tabanı ile karakterizedir. Bölge, son yıllarda özellikle kamp turizmi açısından öne çıkmaktadır. Plajın çevresinde kamp alanları, butik pansiyonlar ve yazlık işletmeler bulunmaktadır.

Korubaşı mevkiinde yer alan Yeşil Liman, küçük bir koy niteliğinde olup, tesisleşmenin son derece sınırlı olduğu doğal bir plajdır. Ziyaretçiler genellikle günübirlik kullanım amacıyla gelmekte, alanın sakinliği ve doğallığı tercih sebebi olmaktadır. Bu yönüyle Yeşil Liman, koruma altına alınması gereken doğal kıyı tiplerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

Ayvacık ilçe merkezine yaklaşık 30 kilometre mesafede yer alan Gülpınar Halk Plajı, ücretsiz erişim imkânı sunan, geniş bir kumsala sahip kamusal alandır. Bölge halkı ve kampçılar tarafından sıkça tercih edilen plaj, çevresindeki arkeolojik alanlar ve termal kaynaklarla birlikte düşünüldüğünde kültürel turizm açısından da önem arz etmektedir.

 Geleneksel köyler 
sol|küçükresim|Adatepe Köyü, 2019
Adatepe Köyü

Adatepe Köyü, Kaz Dağları'nın batı eteklerinde yer alan tarihi ve doğal güzellikleriyle ünlü bir köydür. Antik dönemlerden Osmanlı'ya kadar uzanan köklü geçmişiyle dikkat çeken Adatepe, geleneksel taş mimarisi, dar sokakları ve doğal atmosferiyle korunmuş nadir köylerden biridir.

Köy, tarih boyunca Rumlar ve Türklerin bir arada yaşadığı bir yerleşim yeri olmuştur. 20. yüzyılın başlarına kadar Rum nüfusunun ağırlıklı olduğu Adatepe, mübadele sonrasında Türklerin yerleştiği bir köy haline gelmiştir. Günümüzde köydeki taş evler restore edilerek koruma altına alınmış ve turizme kazandırılmıştır.

Adatepe, doğal güzellikleriyle de ünlüdür. Köyün hemen yakınında bulunan Zeus Altarı, mitolojik önemiyle bilinir ve eşsiz bir manzaraya sahiptir. Kaz Dağları'nın temiz havası ve yeşillikler içindeki konumu, köyü özellikle doğa tutkunları için cazip bir destinasyon haline getirmektedir. Köyde organik tarım ve zeytincilik yaygındır; aynı zamanda butik oteller ve sanat atölyeleri gibi turistik işletmeler de bulunmaktadır. Geleneksel taş evleri, zengin kültürel dokusu ve huzurlu atmosferiyle Adatepe Köyü, hem tarih hem de doğa meraklıları için önemli bir ziyaret noktasıdır.
küçükresim|267x267pik|Yeşilyurt Köyü, 2022
Yeşilyurt Köyü

Yeşilyurt Köyü, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı, Kaz Dağları'nın eteklerinde konumlanmış tarihi ve doğal dokusunu koruyan özgün bir köydür. Antik dönemdeki adıyla “Büyük Çetmi” olarak da bilinen köy, taş mimarisi, temiz havası ve huzurlu atmosferiyle öne çıkar.

Tarihi çok eskilere dayanan Yeşilyurt Köyü, Rum ve Türk nüfusun uzun yıllar birlikte yaşadığı yerleşim yerlerinden biridir. Zamanla Rum nüfusun göçüyle Türkler ağırlık kazanmış; ancak mimari ve kültürel yapı korunarak günümüze ulaşmıştır. Köydeki taş evler, yöreye özgü işçilikle inşa edilmiştir ve büyük bölümü günümüzde restore edilerek butik otel ya da pansiyon olarak kullanılmaktadır.

Yeşilyurt, özellikle Kaz Dağları'nın oksijen zenginliği ve doğal güzellikleri sayesinde doğa yürüyüşleri, yoga kampları ve sağlıklı yaşam aktiviteleri için tercih edilen bir merkez hâline gelmiştir. Köyde zeytinyağı üretimi önemli yer tutar; geleneksel yöntemlerle üretilen zeytinyağları ve sabunlar, yerli ürün pazarlarında ve köydeki küçük dükkânlarda satışa sunulur.

Bölge, mitolojik olarak da önem taşır. Homeros'un İlyada destanında adı geçen Kaz Dağları'nın eteklerinde yer alması, köye ayrı bir kültürel değer katar.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Ayvacık belediyesi