Tatyos Efendi

Tateos Ekserciyan (Osmanlı Türkçesi: طاتيوس اكسرجيان , Ermenice: Թադեոս Էքսէրճեան), (d. 1858, Ortaköy, İstanbul - ö. 16 Mart 1913, İstanbul), Osmanlı Ermenisi müzisyen ve bestekar.

Osmanlıca yazımda Türkçedeki artdamak n'si, kef üzerine üç nokta ile yazılırdı. Elyazısında bu noktalar konmazdı, bu yüzden kef (ك) harfi ince k, artdamak n'si (ñ, ng) ve ince g için kullanılan ortak harf olduğundan, kimilerince yanlışlıkla Ekserciyan diye yanlış okunduğu olur. Ekser, bir tür çivinin adıdır. 16 Mart 1913 tarihinde hayatını kaybetti.

Babası Monakyan, Ortaköy Ermeni Kilisesi musikişinaslarındandır. Ortaköy'deki Ermeni okulunu bitirdi. Zanaatkâr olması için bir çilingire ve bir saatçiye çırak olarak verildi. Musikiye düşkünlügü sebebiyle dayısı Movses Papazyan'dan kanun dersi almaya başladı. Amatör topluluklarda bir süre kanun çalmasının ardından kanunu bıraktı. Kemanî Kör Şebüh'dan keman çalmasını öğrendi. Andon ve Civan kardeşlerden ve Hanende Asdik Ağa'dan ders aldı. Hanende Karakaş, Tanburî Ovakim, Kanunî Şemsi gibi sanatkârlarla Galata'daki Pirinççi Gazinosu başta olmak üzere, uzun yıllar fasıllar yönetti. O zamanki gazino sözü, günümüz gazinolarıyla karıştırılmamalıdır.

Ünlendikten sonra Ahmet Rasim Bey, Civan ve Andon kardeşler, Şevki Bey, Kemençeci Vasilaki, Tanburi Cemil Bey ile arkadaşlık yaptı ve beraber çaldı. Bu arkadaşlıkların olumlu etkisiyle saz eserlerinde de başarılı oldu.

Eserlerinin çoğu kayıt altına alınamadığı için nota bilmesine rağmen unutulmuştur. Tatyos Efendi, birçok eserine de güfte yazmıştır. Çağının gerekleri ve sanat anlayışına göre güzel saz ve söz eserleri bestelemiş, Klasik Türk müziği makamlarının geleneksel ifade özelliklerini başarı ile yansıtmıştır. Tatyos Efendi'nin, saz eseri olarak bestelediği karcığar, suzinak, rast peşrevleri; hüseyni, suzinak, rast saz semaileri ile birlikte bazı şarkıları meşhurdur.

Sağlığı bozulduktan sonra Tatyos Efendi, Ahmet Rasim ve Kemençeci Vasilaki gibi birkaç dostunun dışında yalnız kaldı. Ölüm kaydı, kilise defterine Türk müziğinde önemli bir sanatçı olmasına rağmen "Çalgıcı" olarak kaydedilmiştir. Sanatçının cenazesi Ahmet Rasim Bey'le beraber on-on beş kadar kişi tarafından kaldırılmış ve Hasanpaşa Uzunçayır'da bulunan Kadıköy Ermeni Mezarlığı'na defnedilmiştir.

Tatyos Efendi'nin Kadıköy Ermeni Mezarlığı'ndaki anıtmezarı

Yakın dostu Ahmet Rasim Bey, sözlerini de kendisinin yazdığı uşak makamındaki:"Gamzedeyim devâ bulmamGaribim bir yuva kurmamKaderimdir hep çektiğimİnlerim hiç rehâ bulmam"güfteli eseri için "onun ömrünün hâsılasıdır" demiştir.

Hikâyesi ise şöyledir: Tatyos Efendi'nin sevdiği bir kız vardır. Fakat bir türlü kavuşamamışlardır. Ancak sevdiği kız Ermenistan'a taşınır. Gün gelir sevdiği kız İstanbul'a geri döner. Tatyos Efendi'nin cenazesine sevdiği kız gelir. Çok az dostlarından biri olan Ahmet Rasim'in yanına oturur ve eline bir mektup tutuşturup: Bunu tabutun içine yerleştirin der. O mektup ise şöyledir:“Gamzedesin, devan benimGarip kuşsun yuvan benimÇektiğimiz yeter gayriKaderimsin inan benimTakat yetişmez elemeBülbül imrenir çilemeŞu bizim kara sevdamızKalsın öteki alemeElbet kadrini bilirimİste canımı veririmKüsme talihine TatyosÇok durmam ben de gelirim…”Tatyos Efendi'nin; çatık kaşlı, pos bıyıklı, kısa boylu, tıknaz yapılı, kalender yaradılışlı, hafif şehlâ gözlü bir kişi olduğu söylenir.

Türk Mûsikî repertuvarında sekiz peşrev, altı saz semaisi, bir beste denemesi, muhtelif makam ve usûllerden bestelediği kırk yedi şarkısı bulunmaktadır.

Atatürk'ün sevdiği şarkılardan "Mani oluyor halimi takrire hicabım" şarkısı da Tatyos Efendi'nindir.

Tatyos Efendi'nin çok bilinen 'Gamzedeyim Deva Bulmam' şarkısını Barış Manço, Müzeyyen Senar, Cansu Koç, Gaye Su Akyol, Kubat gibi pek çok sanatçı tarafından seslendirmiştir.

küçükresim|Kemal Gürses tarafından yapılan çalıntıları
Makam (mode)  Türü  Şarkı adı  UsulBestenigar  Peşrev  Bestenigar Peşrev Fahte Hicaz Şarkı Bilsen ne bela geçti şu bi–çare serimden Sengin Semai Hicaz  Şarkı Gülşen–ı zevk–ı hayatın şimdi mehcurlardan Ağır Aksak Hicaz Şarkı Nev–bahar–ı dehr içinde harsız gül mü olur Aksak Hicaz Şarkı Neydi maksudun senin bu hale koymaktan Aksak Hicaz Şarkı Şu mahzun gönlümü yar şad eylesin Curcuna Hicazkar Şarkı Ben çare ararken dil–ı bi–çareye senden Sengin Semai Hicazkar Şarkı Mani oluyor halimi takrire hicabım Curcuna Hicazkar Şarkı Tir–ı çeşmin ta ciğer–gahımda hançerler vur Ağır Aksak Hicazkar Şarkı Yok mudur ey mah–peyker zerre insafın ban Türk Aksağı Hüseyni Şarkı Çektim elimi gayrı bu dünya hevesinden Curcuna Hüseyni Şarkı Gönül düştü yine gülzar–ı zevka Curcuna Hüseyni Peşrev Hüseyni Peşrev Devr–i Kebir Hüseyni Saz Semai Hüseyni Saz Semaisi Aksak Semai Hüseyni Şarkı Meskenim kuşe–ı zillet olalı şam–u seher Aksak Hüseyni Şarkı Ölürüm terk edemem ey gül–ı nev–reste seni Curcuna Hüseyni Şarkı Sakı–ı bezm–ı elest–ı ruh iken şirin–güvar Düyek Hüseyni–Aşîran Saz Semai Hüseyni–Aşiran Saz Semaisi Aksak Semai Hüzzam Şarkı Açtım yüzünü talat–ı didarına baktım Curcuna Hüzzam Şarkı Gözüm hasretle giryandır AksakIsfahan Şarkı Akl–u sabrım gitti mahzun oldum ah AksakKarcığar Şarkı A gözüm bakma hevayi sözüne Aksak Karcığar Şarkı Göz süzüp yan bakışınlaa yine aldatma beni Aksak Karcığar Şarkı Güldün eğlendin perişan hal–u kaalimle bug Ağır Aksak Karcığar Şarkı Hatırım rahatsız etmezse seni CurcunaKarcığar Peşrev Karciğar Peşrev Çifte Düyek Karcığar Saz Semai Karciğar Saz Semaisi Aksak SemaiKarcığar Şarkı Kemend–ı zülf esiri zülf–ı yar oldum Aksak Karcığar Beste O mah–tabı aceb gösterir mi bana felek Zencir Karcığar Şarkı Söyle çeşm–ı ela sen nur–ı imanım mısın Ağır Aksak Kürdilihicazkâr Şarkı Ehl–ı aşkın neşvegahı kuşe–ı meyhanedir Ağır Aksak Kürdilihicazkâr Şarkı Hoş geçen eyyamı cana her nefes ah özlerim Aksak Kürdilihicazkâr Şarkı İltiyam–ı zahm–ı aşkın ah doktor çaresi Aksak Kürdilihicazkâr Peşrev Kürdi'li Hicazkar Peşrev Devr–i Kebir Kürdilihicazkâr Saz Semai Kürdi'li Hicazkar Saz Semaisi Aksak Semai Kürdilihicazkâr Şarkı Sohbetinle hoş geçen eyyamı cana özlerim Aksak Muhayyer Şarkı Uyandı bahtım artık etmem şekva felekten Sengin Semai Müstear Şarkı Tağyir olunmuş guya havası Türk Aksağı Neva'da Uşşak Şarkı Gam–zedeyim deva bulmam Sofyan Nihavend Şarkı Cana firkatinle sinemi ben dağlarım Aksak Nihavend Şarkı Geçtikçe demler sehharelendi Sengin Semai Nihavend Şarkı Meftunu gönül oldu o şuhane nigahın Sengin Semai Rast Şarkı Beni dilgir ederken ah visali Aksak Rast Şarkı Bir gönlüme bir hal–ı perişanıma baktım Sengin Semai Rast Şarkı Çeşm–ı celladın ne kanlar döktü Kağıdhane Ağır Aksak Rast Şarkı İftirak–ıy can kederinle senin ey gül–beden Ağır Aksak Rast Şarkı Mavi atlaslar giyersin Türk Aksağı Rast Şarkı Mey–ı lalinle dil mestane olsun Curcuna Rast Peşrev Rast Peşrev Düyek Rast Saz Semai Rast Saz Semaisi Aksak Semai Segah Şarkı Nice feryad edeyim ah aşk senden Aksak Suzinak Şarkı Afet misin ey hüsn–i mücessem bu ne halet Sengin Semai Suzinak Şarkı Atf etme sakın hançer–ı müjganını nagah Sengin Semai Suzinak Şarkı Cevher–ı ruhum musun ey melek AksakSuzinak Şarkı Çeşm–ı celladı boyandı girdi artık kaanıma Ağır AksakSuzinak Şarkı Efendim nev–civanımsın Sengin Semai Suzinak Şarkı Gel ela gözlüm efendim yanıma Müsemmen Suzinak Şarkı Gülşen–ı zevk–ıy hayatın şimdi mehcurlarda Ağır Aksak Suzinak Şarkı Güzelim gözlüğünü çeşmine tak Aksak Suzinak Şarkı Hasretinle gün–be–gün olmakta halim ah bet Curcuna Suzinak Peşrev Suzinak Peşrev Çenber Suzinak Saz Semai Suzinak Saz Semaisi Aksak Semai Suzinak Şarkı Suznak–ı ateş–ı gam yetiş feryada gel Aksak Suzinak Şarkı Suznak–ı fasl–ı aşkın söyleyim dinle yeter Aksak Şehnaz Şarkı Sevdi bir şuh–ı cihanı kim gönül Devr–i Hindi Uşşak Şarkı Bu akşam gün batarken gelAksak Uşşak Şarkı Nail–ı vuslat olan zinet–ı dünya bilmez Müsemmen Uşşak Şarkı Ol kadar ağlattın ki gülmek bana oldu haram Ağır Aksak Uşşak Şarkı Rahmi yok bir yare düştüm el–aman gonca Ağır Aksak Uşşak Şarkı Ruhum musun ey ruh–ı safa–bahş–ı cihanın Türk Aksağı Uşşak Peşrev Uşşak Peşrev Devr–i Kebir Uşşak Saz Semai Uşşak Saz Semaisi Aksak Semai 

 Kaynakça 


Kategori:1858 doğumlular
Kategori:1913'te ölenler
Kategori:20. yüzyılda Osmanlılar
Kategori:Osmanlı müzisyenleri
Kategori:Osmanlı Ermenileri
Kategori:Klasik Türk müziği bestecileri
Kategori:İstanbul ili doğumlu besteciler
Kategori:Kadıköy Ermeni Mezarlığı'na defnedilenler
Kategori:Alkol bağımlılığından ölenler
Kategori:Osmanlı bestecileri
Kategori:Sirozdan ölenler
Kategori:Erkek klasik müzik bestecileri
Kategori:İstanbul ili doğumlu müzisyenler