Bursa

Bursa, Türkiye'nin nüfus bakımından dördüncü büyük ili olan Bursa ilinin merkezidir. Şehir merkezinin rakımı ortalama 155 metredir. Tarih boyunca Bithynia, Roma ve Bizans gibi medeniyetlere ev sahipliği yapan kent; Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk başkenti olmasıyla tarihsel bir öneme sahiptir.

Türkiye'nin en önemli sanayi kentlerinden biri olan Bursa, 2024 verilerine göre ülkede en fazla ihracat gerçekleştiren 4. il konumundadır. 14. yüzyıldan itibaren ipek ve dokuma sanayisinin merkezi olan şehir, 1970'lerden itibaren kurulan fabrikalarla Türkiye'nin otomotiv üretim üssü hâline gelmiştir. Günümüzde Fiat, Renault ve yerli otomobil Togg gibi üreticilerin tesisleri Bursa'da bulunmaktadır.

Zengin tarihî dokusu sebebiyle 2014 yılında, "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" adıyla; Hanlar Bölgesi, sultan külliyeleri ve Cumalıkızık köyü UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir. Türkiye'nin ilk kayak merkezi olan Uludağ, termal kaplıcalar, İskender kebap ve kestane şekeri; şehrin bilinen diğer simgeleridir. Şehrin futbol takımı Bursaspor, 2009-2010 sezonunda Süper Lig şampiyonu olmuştur.

 Adın kökeni 
Antik Çağ'daki adı Prusa olan şehrin isminin, kurucusu Bithynia Kralı I. Prusias'tan geldiği kabul edilir. Kral Prusias'ın kurduğu diğer kentlerle karıştırılmaması için şehre Antik Çağ'da "Olimpos (Uludağ) kıyısındaki Prusa" anlamına gelen Prusa ad Olympum adı verilmiştir.

Prusa adı ile bilinen diğer antik kentlerin günümüzdeki karşılıkları şöyledir:
 Prusias ad Hypium: Günümüzde Düzce ilinin Konuralp mahallesi (Melen Çayı kıyısındaki Prusa).
 Prusias ad Mare: Günümüzde Bursa'nın Gemlik ilçesi (Deniz kıyısındaki Prusa).

Şehrin ismi Antik Yunancadaki Prusa'dan dönüşerek Türkçeye Bursa olarak geçmiştir. Osmanlı döneminde Batı kaynaklarında ve Latin alfabesiyle yazılan metinlerde Brussa veya Brousse gibi yazımlar görülse de, Cumhuriyet dönemindeki Harf Devrimi ile birlikte kelimenin Türkçe yazımı bugünkü haliyle standartlaşmıştır.

 Tarihçe 
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Archaeological_Museum_6978.jpg|sol|küçükresim|upright=0.89|Athena'nın bronz bir heykeli (MS 2), Bursa Arkeoloji Müzesi

 Antik Çağ 
Strabon ve Stephanos Byzantinos kentin MÖ 6. yüzyılda kurulduğunu belirtirler. Pek çok kaynakta, Yaşlı Plinius'un yazdığı üç kelimeye dayanarak, Prusa kentinin Roma Cumhuriyeti ile yaptığı savaşı kaybettikten sonra Bithynia Krallığı'na sığınan Kartaca'lı general Hannibal'ın önerisiyle  kral I. Prusias'ın tarafından kurulduğu yazılır. Ne var ki yeni arkeolojik çalışmalar Bursa'nın kurulu olduğu Hisar bölgesindeki en eski buluntuların tarihinin MÖ 1. bine kadar uzandığını göstermiştir. 

Bu buluntular ışığında, Bursa'nın Bitinya Kralı I. Prusias döneminden çok daha önce kurulduğu, ancak  I. Prusias döneminde, MÖ 190'larda büyütülerek şehir (polis) haline getirildiği söylenebilir.

Son Bitinya Kralı IV. Nikomedes'in MÖ 74 yılında krallığın tüm topraklarını Roma İmparatorluğu'na vasiyet etmesiyle Prusa, bölgenin diğer kentleriyle birlikte Roma hâkimiyetine girmiştir.

 Roma Dönemi 
Diğer Anadolu kentleri gibi Prusa da Roma hâkimiyeti altında gelişmiştir. Prusalı hatip Dion Khrysostomos'un günümüze ulaşmış söylevleri, kentin bu dönemdeki görünümünü verir. Roma döneminde kentte meclis binası, Zeus tapınağı, tiyatro, gymnasion, agora, konuk evi, küçük bir kütüphane, nekropol, hamam ve çeşitli heykeller vardı.

Bu dönemde halkın çoğu kent surlarının dışındaki evlerde yaşamaktaydı. Geçim kaynakları tarım ve ormancılıktı. Şehrin şifalı termal suları meşhurdu. 4 km batıda (bugünkü Çekirge semtinde), pek çok kaynakta Basilika Therma (Βασιλικὰ Θερμά) adıyla bilinen kaplıcalar vardı.  İmparator Valerian ve Gallienus dönemlerinde Prusalılar dört yılda bir Pisa'daki olimpiyat oyunları ve Delphi'deki Pythian oyunlarının benzeri olan uluslararası nitelikte festivaller düzenlemişlerdir.

MS 256'da bölge kentleriyle birlikte Prusa da Gotların yağmasına uğradı. Bu olaydan sonra şehri kuşatan surlar yeniden inşa edildi.

 Bizans Dönemi 
Prusa, Bizans döneminde bir kale içi yerleşim olarak varlığını sürdürdü. İmparatorluğun dini değiştiğinde kentin pagan dönemine işaret eden kamu yapıları ve tapınakların kiliseye dönüştürüldü veya yıkılarak devşirme malzeme olarak kullanıldı; din merkezli bir yaşantı kuruldu.

I. Justinianus döneminde Prusa askeri yönü ağır basan bir yerleşimdi ve burada imparatorluk muhafızları konuşlandırılmıştı. 7. yüzyılda Opsikion eyaleti içinde yer alan kentin, İstanbul'u almayı hedefleyen müslüman ordularının akınlarından fazla zarar görmemiş olduğu düşünülmektedir. Bu dönemde çevresindeki manastır ve kiliselerin çokluğundan dolayı kente "Theoupolis" (Tanrılar Kenti) dendi ve Prusa, M.S. 680 ve 692'deki konsillerde "Theopolis" olarak temsil edildi.

8. yüzyıl başında Hristiyan inancıyla ilgili ikonoklazm tartışması sırasında Prusa civarındaki manastır ve kiliseler daha da  arttı. İnancı yüzünden baskı gören din adamları Marmara Denizi'nin güneyine kaçıp Karacabey, Tirilye ve özellikle de Uludağ'da pek çok manastır kurdular. Rahip Menton Uludağ'da 120 kadar manastırdan bahseder; kimilerine göre bu rakam 50 civarındadır.

Prusa kenti, Geç Bizans döneminde artan dış tehditlerle küçülüp bir kastron (tarımsal üretimle uğraşan nüfusun savaş döneminde sığındığı, bir tekfur tarafından yönetilen bir kale kent haline geldi. 12. yüzyıl ortalarında İmparator I. Andronikos'a  karşı başlatılan isyana Nikaia ve Lopadion kentleri ile birlikte Prusa da  destek verdi. İmparator, ordusuyla Prusa'ya geldi ve isyanı sonlandırdı. Bu süreçte Prusa'da bazı soylular asıldı ya da diri diri gömüldü. Bu dönemin Prusa kentinden Khoniates'in satırlarında şu şekilde bahsedilir: “surlarla çevrelenmiş yüksek bir tepeye kuruluydu”.

Dördüncü Haçlı Seferi'nde Konstantinopolis'i ele geçiren Latinler yaklaşık bir yıl sonra Prusa'ya da saldırdılar ancak başarısız oldular. Latin kuşatmasından sonra Prusa surları onarımdan geçirildi ve I. Theodoros Laskaris'in adı surlara ‘kurucu' unvanı ile birlikte yazıldı.

 Osmanlı Dönemi 

Bursa, 1317 yılında Osman Bey tarafından kuşatıldı, uzun süren kuşatmadan sonra 6 Nisan 1326'da Osman Bey'in oğlu Orhan Bey tarafından alındı. Beyliğin merkezi 1335 yılında Bursa'ya taşındı ve kentte büyük bayındırlık hareketleri yaşandı.

Osmanlılar Bursa'yı aldıklarında kent yalnızca hisar içinden oluşmuşken, Orhan Gazi kenti hisarın dışına çıkararak Orhan Gazi Külliyesini kurdurmuştur. Surlar dışında var olan yerleşmeye yakın, egemen noktalarda cami, hamam, imarethane, darüşşifa, medrese gibi kamu yapıları inşa edilerek bu külliyelerin çevrelerinde konut alanları yaratılmış ve böylece bir yerleşme geleneği başlamıştı. Şehrin ilk resmi Osmanlı darphanesi de bu dönemde kuruldu.

Osmanlı'nın 1363 yılında Doğu Trakya'da bulunan Edirne'yi (Adrianople) fethetmesiyle birlikte Edirne yeni başkent ilan edildi. Ancak Bursa Osmanlı İmparatorluğu'ndaki manevi ve ticari önemini korudu."In 1363 the Ottoman capital moved from Bursa to Edirne, although Bursa retained its spiritual and economic importance." Ottoman Capital Bursa . Official website of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey. Retrieved 19 December 2014. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinden sonra ise Bursa'nın etkin rolü sona ermiş ve yönetim merkezi niteliğini yitirmiştir.

Osmanlı padişahı I. Bayezid döneminde, 1390-1395 yılları arasında Yıldırım'da bulunan Yıldırım Camii ve 1396-1400 yıllarında Osmangazi'deki Ulu Cami inşa edildi. Bayezid'in 1402'de yapılan Ankara Muharebesi'nde Timur'un kuvvetlerine karşı bozguna uğramasının ardından, Timur'un torunu Muhammed Sultan Mirza, şehri yağmalayıp yaktı.Mohammad Habib, Khaliq Ahmad Nizami, A Comprehensive History Of India Vol.-V: The Delhi Sultanat (1970), p. 128 Buna rağmen Bursa, 1453'te II. Mehmed'in İstanbul'u fethetmesine kadar olan süre boyunca imparatorluğun en önemli idari ve ticaret merkezi olarak kalmaya devam etti. 1487'de Bursa'nın nüfusu 45.000 idi.The city in the Islamic world, Volume 1, ed. Salma Khadra Jayyusi, Renata Holod, Attilio Petruccioli, André Raymond, page 362.

Osmanlı döneminde Bursa, soyluların ürünlerinde kullanılan ipek ürünlerinin pek çoğunun ana kaynağını oluşturuyordu. Şehir, yerel ipek üretiminin yanında İran'dan ve Çin'den zaman zaman ham ipek ithal etti ve 17. yüzyıla kadar olan süre boyunca Osmanlı sarayları için kaftanlar, yastıklar, nakışlar ve diğer ipek ürünlerinin ana üretim merkezi oldu. Bunun yanında, Devşirme sistemi Bursa ve çevresinde de uygulanmıştı. Bursa, Süleyman döneminde inşa edilen Yeni Kaplıca gibi birçok hamamı ile de biliniyordu.

Bursa, 1867'den 1922 yılına kadar Hüdavendigâr Vilayetinin başkenti oldu. Tanzimat sonrası dönemde merkezi rolünü devam ettiren Bursa'ya 1900'lü yılların başında Biga (merkezi Çanakkale), Bilecik, Kütahya, Karesi (Balıkesir), Karahisar (Afyon) sancakları bağlı bulunmaktaydı. Kültürel ve ticari açıdan önemli bir merkez olması sebebiyle buradaki pek çoğu Ermeni olan tüccarlar büyük bir zenginlik elde etti. Bursa'nın ipek ticareti ve ekonomik tarihine ilişkin önemli çalışmalardan biri Osmanlı-Türk tarihçisi Halil İnancık tarafından kaleme alındı.

Millî mücadele döneminde çeşitli ayaklanmaların yaşandığı Bursa, 8 Temmuz 1920'de Yunanlar tarafından işgal edilmiş; Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nden sonra 11 Eylül 1922'de Türk birlikleri tarafından geri alınmıştır.

 Cumhuriyet dönemi 
Bursa, 1987 yılında çıkarılan 3391 sayılı Kanun ile büyükşehir unvanı kazandı. Başlangıçta Nilüfer, Osmangazi ve Yıldırım ilçeleri Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin sınırları içine alındı. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı yasa ile büyükşehir belediyesinin sınırları valilik binası merkez kabul edilerek yarıçapı 30 kilometre olan dairenin sınırlarına genişletildi. Bu sınırlar içinde kalan 7 ilçe, büyükşehir ilçe belediyeleri haline geldi. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı yasa ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.

21 Ekim 2014 tarihinde, Bursa Valiliği ve Bursa Kültür Tanıtma Birliği tarafından Bursa kent logosu tanıtılmıştır. Söz konusu logo, Bursa şehrinin markalaştırılması amacıyla tasarlanmıştır. Logoda Türk İslam sanatının bilinen motiflerinden olan çintemani (dilek taşı) deseninde lale motifi yer almaktadır.

 Coğrafya 
 İklim 
Bursa ili genellikle ılıman bir iklime sahiptir. Ancak, iklim bölgelere göre de değişiklik göstermektedir. Kuzeyde Marmara Denizi'nin yumuşak ve ılık iklimine karşılık güneyde Uludağ'ın sert iklimi ile karşılaşılmaktadır.

İlin en sıcak ayları Temmuz - Ağustos, en soğuk ayları ise Aralık - Ocak'tır. 52 yıllık gözlem süresi itibarı ile yıllık ortalama yağış miktarı 70,6 cm'dir. İlde ortalama nispi nem %69 civarındadır.

 Nüfus 

1987 yılında Bursa büyükşehir statüsü kazanıp il merkezinde yeni ilçeler kurulmuştur. Bu yıldan itibaren il merkezi nüfusu aşağıdaki gibidir.
 Yıl Nüfus İlçeler 1990  834.576  Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım 2000  1.194.687 2007  1.431.172 2008  1.813.452  Gürsu, Kestel, Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım, Gemlik, Mudanya 2009  1.854.295 2010  1.905.570 2011  1.948.744 2012  1.983.780
2004 yılında çıkarılan yasa nedeniyle il merkezinde olmayan Gemlik ve Mudanya ilçeleri de büyükşehir sınırlarına girmiş olup 2008-2012 yılları arasındaki nüfus verileri içine Gemlik ve Mudanya da girmiştir. 2012 yılında ise ilin tümü büyükşehir sınırlarına girmiştir.

 Ekonomi 
2007 yılı nüfus sayımı resmi kesin sonuçlarına göre Türkiye'nin 4. büyük kentidir. Brookings Institution ve JP Morgan'ın 2014 yılı baz alınarak oluşturulan ekonomide yükselen kentler sıralamasında Bursa 300 şehir arasında İstanbul'un ardından 4. sırayı aldı. Aynı listede Türkiye'den İzmir 2. ve Ankara 9. sırada yer almıştır.

Bursa; otomotiv, tekstil, makine ve gıda sanayi sektörlerinde söz sahibidir. Tarihte ilk havlu üretiminin Bursa'da gerçekleştiği söylenir. Günümüzde de havlu üretimi ve ihracatı gerçekleştirilir. İpek üretimi ve bıçakçılık eskiden Bursa'nın  dünyaca tanınmasını sağlarken bu sektörler şu anda bitme noktasına gelmiştir.

1961 yılında kurulan Türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesi Bursa Organize Sanayi Bölgesi ile daha sonra oluşan Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi ve özellikle İzmir ve Ankara yollarının çevresi Bursa'da sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdir. Kaplıcaları, Uludağ'ı, İskender Kebabı, Kestane Şekeri, İnegöl Köftesi, Şeftalisi ve Havlusu ile ünlüdür.

Türkiye'nin ilk zeytinyağı laboratuvarı Bursa'ya kurulmuştur.

 Sanayi 
Otomotiv sanayi

Bursa'da otomotiv sanayi kuruluşları, otomobil, otobüs, metro, hafif metro ve tramvay vagonları ve bunlara ilişkin yedek parçaların üretimini yapmakla birlikte, yurt içine ve yurt dışına satış yapmaktadır. Fiat (TOFAŞ), Togg, Renault, Bosch fabrikaları ve bu fabrikalara parça sağlayan diğer fabrikalar sayesinde Bursa önemli bir otomotiv kentidir. Kentin göç almasındaki en büyük etkenlerin başında bu fabrikalar gelir.

Mobilya sanayi
Mobilya sektörü İnegöl ilçesinde Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet göstermektedir. Ayrıca İnegöl ilçesinde yalnızca mobilya üzerine satış yapan İnegöl Mobiliyum AVM bulunmaktadır.

Tekstil sanayi
Türkiye'deki birçok yerli tekstil markasının fabrikaları ve Bursa Uluslararası Tekstil Ve Ticaret Merkezi Bursa'da bulunmaktadır. Ayrıca tekstil sanayi olarak da Türkiye'nin en gelişmiş kentlerinden biri konumundadır.

 Kültür 
küçükresim|upright=1.36|sol|Osmangazi ilçesinden Bursa'nın manzarası.

2000'de UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınan  Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu, 2014'te ise Dünya Mirası olarak tescil edildi.

Türkiye'nin ilk tekstil müzesi Bursa'dadır.

Uluslararası Bursa Festivali 1962 yılından beri, Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı'nın (BKSTV) koordinasyonunda düzenleniyor. Bursa Bölge Senfoni Orkestrası'nın temeli 1997'de atıldı. Bursa Botanik Parkı, 1998'de hizmete açılmıştır. Bursa Hayvanat Bahçesi, aynı yıl hizmete açılan Avrupa standartlarındaki hayvanat bahçesidir.

 Sanat 
küçükresim|Bursa'nın eski şehir logosu
Karagöz Gölge oyunu, tarihte Bursa'nın Türk kültür yaşamına kazandırdığı en önemli etkinliklerden birisidir. Cumhuriyet tarihinin ilk modern sinema-tiyatro-konser salonları arasında yer alan Tayyare Kültür Merkezi, mimar Arif Hikmet Koyunoğlu'nun projesi doğrultusunda Tayyare Cemiyeti (Türk Hava Kurumu) tarafından yaptırılmış ve 1932 yılında Bursa'da hizmete açılmıştır. Bursa Devlet Tiyatrosu 1957 yılında, Bursa Devlet Türk Sanat Müziği Korosu 1991 yılında kurulmuştur. Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlıdır.

Halk oyunları
Kılıçkalkan, yörenin ünlü halkoyunudur. Bunun yanı sıra Uludağ yöresi Türkmen oyunları olan Güvende, Sekme, Çiftetelli, Düz Oyun ve Büyük Oyun ilgi çeken oyunlar arasındadır.

 Mutfak 

 Bursa Kebabı (İskender Kebap)
 Kestane Şekeri
 Tirilye Zeytini
 Gemlik Sofralık Zeytini
 Kemal Paşa Tatlısı
 Süt helvası
 İnegöl Köfte
 Ciğer Sarma
 Mihaliç (mağlıç) peyniri
 Pideli Köfte
 Cevizli Lokum
 Kaymaklı Ekmek Kadayıfı
 Cantık
 Tahinli pide
Muradiye Çorbası
küçükresim|upright=1.14|Bursa Manzarası

 Turizm 
upright=1.14|küçükresim|sağ|Uludağ Kayak Merkezi
 Uludağ
 Gölyazı
 Mudanya
 İznik
 Cumalıkızık
 Karacabey Longoz Ormanları
 Tümbüldek Kaplıcaları
küçükresim|upright=1.14|Cumalıkızık

 Tirilye
 Çarşılı Köprü Irgandı
 Uluabat Gölü
 Somuncu Baba Türbesi
 Ulu Cami
 Emir Sultan Camii
 Yeşil Türbe
 Tarihi Çınar
 Ağlayan Çınar
 Bursa Kalesi
 Oylat
 Keramet Su Kaplıcası
 Suuçtu Şelalesi

Alışveriş merkezleri ve hipermarketler
küçükresim|Korupark Alışveriş Merkezi|upright=1.11
küçükresim|Zafer Plaza|upright=1.11
 AS Merkez (Yalova Yolu Caddesi)
 Anatolium (Yalova Yolu Caddesi, Bursa Şehirlerarası Otobüs Terminali yanı)
 Korupark (Mudanya Caddesi, Emek Kavşağı)
 Zafer Plaza (Cemal Nadir Caddesi)
 Kent Meydanı AVM (Kıbrıs Şehitleri Caddesi)
 Carrefoursa AVM (İzmir Bulvarı, Orhaneli Kavşağı)
 Carrefoursa Hipermarket (x2) (Anatolium AVM - CarrefourSA AVM) 
 Carrefoursa (x3) (Kent Meydanı AVM - Nalbantoğlu - Bademli)
 Nilpark (İzmir Bulvarı, Orhaneli Kavşağı)
 Özdilek AVM (x3) (Geçit - Yalova Yolu Caddesi - İzmir Yolu Caddesi)
 Özdilek Hipermarket (x7) (Gürsu-Kaplıkaya - Ataevler - İnegöl - Gemlik - Özlüce - Mudanya)
 Koçtaş (x3) (Korupark AVM (Korupark'taki Fix denilen bir küçük mağazaları) - Yalova Yolu Caddesi - CarrefourSA AVM)
 Metro (x2) (Yalova Yolu Caddesi - İzmir Bulvarı)
 Meridyen Avm(Unlu Cadde - Heykel)
 İnegöl AVM (İnegöl Şehirlerarası Otobüs Terminali yanı)
 5M Migros (İnegöl - Korupark AVM). 
 Migros (x14) (Küçükkumla - Mudanya - Mudanya Sahili - Ertuğrul - Nilüfer - Beşevler - Bursa Modern - Bademli - Altıparmak - As Merkez - Zafer Plaza - Kükürtlü - İnegöl AVM - Mustafakemalpaşa)
 IKEA (Yalova Yolu Caddesi, Bursa Şehirlerarası Otobüs Terminali yanı)
 Sur Yapı Marka AVM (Carrefoursa AVM arkası)
 Downtown Yaşam ve Eğlence Merkezi (Fuat Kuşçuoğlu Caddesi, Yunuseli Havalimanı yanı)

Büyük parklar

Bursa'daki büyük parklardan bazıları;
 Reşat Oyal Kültür Parkı 1955'te açılan bünyesinde çay bahçeleri, lokantalar, açık hava tiyatrosu bulunur.
 Uludağ Milli Parkı Dünyaca ünlü Türkiye'nin en önemli kayak merkezidir.
 Merinos Parkı İçerisinde nikâh salonu, konservatuvar, kültür merkezide barındıran büyük bir parktır.
 Teoman Özalp Parkı Hamitler Mahallesi'nde yer alan, içinde Hamitler Sosyal Yaşam Merkezi bulunan büyük bir parktır.
 Azerbaycan- Türkiye Kardeşlik Parkı Azerbaycan ile olan bağları güçlendirmek amacıyla yapılmış güzel bir parktır.
 Bursa Atatürk Kent Ormanı Bursa halkının hafta sonlarında soluk aldığı Bursa'nın inci tanesi kent ormanıdır.
 Hüdavendigar Kent Parkı 500 bin metrekare alana sahip olan Hüdavendigar Kent Parkı Bursa'nın en büyük parkıdır. İçerisinde spor etkinlik alanları, büfe, kafe, lokanta, restoran, yönetim birimleri ve çevre birimlerini barındırmaktadır.
 Bursa Hayvanat Bahçesi Avrupa Standartlarında bir hayvanat bahçesidir.
 Bursa Botanik Parkı Binlerce çeşit bitki ve ağacın bulunduğu Avrupa standartlarında büyük bir park.
 Bursa Millet Bahçesi, Atatürk Stadı yerine inşa edilmiş park.
 Mihraplı Park İçerisinde Şehitlik bulunan büyük bir parktır.
 Minia Yıldırım Yıldırım ilçesindeki tarihi yerlerin küçültülmüş maketlerinin bulunduğu parktır.
 Kaplıkaya Cazibe Merkezi İçerisinde akvaryumların, balık tutma göletlerinin, yürüyüş yollarının, tenis kortlarının, kaykay pistinin bulunduğu dev parktır.
İnegöl Hikmet Şahin Kültür Parkı İçinde Büyük Suni Göl, Yeşillik alanlar, koşu ve yürüyüş parkurları, Nikâh Dairesi, Büyük Meydan, Açık Hava Konser ve Gösteri Alanı, Çocuk Trafik Eğitim Merkezi, Spor Merkezi, Amfitiyatro, Kafeler ve Restoranlar, LunaPark ve Mobilya Fuar Alanınında olduğu Bursa ilindeki önemli parklardan biridir, İnegöl ilçesinde bulunmaktadır.
İnegöl Botanik Parkı (Sanayi Parkı) İnegöl Sanayi Semtinde bulunan yürüyüş, koşu ve gezi parkurlarının da bulunduğu Süs Havuzu ve Kameriyeleriyle İnegöl'de bulunan önemli parklardandır.
İnegöl Kuğulu Parkı İnegöl semtinde bulunan tarihi havuzu ve kuğularıyla ünlü park.
İnegöl Şehir Parkı Bursa-Ankara Yolu üzerinde bulunan yürüyüş, gezi ve ailece oturulabilecek Bursa'da bulunan yeşil parklardan biridir.

Doğal mekânlar
küçükresim|upright=1.11|Uludağ Milli Parkı
küçükresim|upright=1.14|Bursa turizmine büyük katkı sağlayan Uludağ'dan görünüm.
 Aras Şelalesi
 Suuçtu Şelalesi
 Saitabad Şelalesi
 Ayvaini Mağarası 
 Görecik Yaylası
 Kocayayla 
 Sadağ Kanyonu Sansarak Kanyonu 
 Cumalıkızık
 Gölyazı
 Uludağ Milli Parkı 
 İznik Gölü
 Misi
 Aliç Yaylası
 Ilıca
 Karacabey Longoz Ormanları

Kale ve surlar
küçükresim|upright=1.16|Bursa Kalesi
 Bursa Kalesi 
 İznik Kalesi 
 Kestel Kalesi Kite Kalesi
 Ulubat Kalesi
 Yer Kapı Pınarbaşı Kapısı
 Zindan Kapı
 Kaplıcalar Kapısı İstanbul Kapısı 
 Lefke Kapısı
 Yenişehir Kapısı Gazi Akdemir Hisarı
 Balabanbey Hisarı

Tekkeler
 Karabaş-i Veli Tekkesi Kültür Merkezi
 Hacı İbrahim Tekkesi

Camiler
Bursa Ulu Camii|küçükresim|upright=1.25
II. Murat Cami
 Abdal Murat Cami
 Abdal Cami
 Ahmet Dai Cami
 Ahmet Paşa Fenari Cami
 Alaaddin Cami
 Ali Paşa Cami 
 Altıparmak Cami 
 Araplar Cami 
 Armutlu Cami
 Ayaz Köyü Cami
 Aynalı Cami 
 Akşemsettin Camii 
 Baba Sultan Cami
 Baruthane Cami
 Başçı İbrahim Cami 
 Beyazıt Paşa Cami 
 Bedrettin (Hafsa Sultan) Cami
 Beşikçiler Cami 
 Bilal-i Habeşi Cami
 Cuma Cami 
 Cumalıkızık Cami 
 Çardak Cami 
 Çamaşırlık Cami  Taya Kadın Cami 
 Demirtaşpaşa (Timurtaşpaşa) Cami
 Duhtter-i Şerif (Fışkırık) Cami
 Duran Cami
 Ebu İshak Cami 
 Edebali Cami 
Emir Sultan Cami
 Ertuğrul Cami 
 Eski Cami
 Ehli-Beyt Cami
 Gazi Orhan Cami
 Hacılar Cami 
 Hamzabey Cami 
 Hüdavendigar Cami
 Hürriyet Merkez Cami
 Hacı Ömer Raca Cami
 İbni Bezzaz Cami 
 İbrahim Paşa Cami 
 İmam-ı Azam Cami
 İshakpaşa Cami 
 İvaz Paşa Cami 
 Karaçelebi
 Kasım Efendi Cami 
 Kavaklı Cami Kiremitçi Cami 
 Kurşunlu Cami
 Lazlar Cami
 Maksem Cami
 Malhatun Cami
 Merkez Cami
 Meşeli Cami
 Mevlana Cami
 Mollaarap Cami
 Molla Fenari Cami 
 Musababa Cami
 Malhatun Cami
 Namazgah Cami 
 Orhangazi Vakfı Cami
 Örnekköy Cami
 Piremir Camii
 Sani Konukoğlu Cami
 Selimiye Cami
 Selimzade Cami
 Sıracevizler Cami Sinanbey Cami
 Sinandede Cami
 Soğukkuyu Cami
 Somuncu Baba Cami 
 Şahadet Cami
 Şekerhoca Cami
 Şerefüddin Paşa Cami
 Şeyh Müftü Cami 
 Şible Cami 
 Tuzpazarı Cami 
 Ulu Cami 
 Ulu Kubbeli Cami
 Üç Kuzular Cami 
 Üftade Cami 
 Zeynel Abidin Cami
 Veled-i Yaniç Cami
 Yerkapı (Bab-i Zemin) Cami 
 Yeşil Cami
 Yeşilyayla Cami
 Yıldırım Cami 
 Yiğit Cedid Cami
 Yiğit Köhne Cami 
 Zeyniler Cami
 Yunus Emre Cami

Mescitler
 Acem Reis (Arap Dede) Mescidi 
 Akbıyık (Veled-i Harir) Mescidi 
 Alacahırka Mescidi 
 Alanyeri (İsmail Hakki) Mescidi 
 Azeb Bey Mescidi 
 Çakırağa (Mecnun Dede) MescidiÇukur Mahalle Mescidi 
 Davut Paşa Mescidi 
 Mina Mescidi
 Ebu İshak Mescidi 
 Güngörmez Mescidi 
 Hacı Sevinç Mescidi  Hacı Seyfettin Mescidi 
 İmaret-i İsabey Mescidi 
 Reyhan Mescidi 
 Selçuk Hatun Mescidi 
 Tahtalı Mescid
 Yeni Kaplıca Mescidi 

Türbeler

 Abdal Mehmet Türbesi 
 Abdüllatif Kutsi (Zeyniler) Türbesi 
 Ahmed Paşa Türbesi 
 Akbıyık Türbesi 
 Azeb Bey Türbesi 
 Cem Sultan Türbesi 
 Çobanbey Türbesi 
 Devlet Hatun Türbesi 
 Ebu İshak Kazeruni Türbesi
 Emir Sultan Türbesi 
  Eskici Mehmet Dede Türbesi
 Gazi Timurtaş Türbesi 
 Hamit Dede Türbesi
 Hamzabey Türbesi 
 Hatuni İhsa Sultan Türbesi
 Hatice Sultan Türbesi 
 Hatuniye Türbesi 
 Havlucu Ahmet Efendi Türbesi
 İsmail Hakkı Bursevi Türbesi
 Kara Mustafa Paşa Türbesi 
 Mükrime Hatun Türbesi  
 Okçu Baba Türbesi 
 Umur Bey Türbesi 
 Orhan Gazi Türbesi 
 Osmangazi Türbesi
 Süleyman Çelebi Türbesi 
 Şahin Baba Türbesi
 Şehzade Mahmut Türbesi 
 Şehzade Mustafa Türbesi Şehzade Mustafa Türbesi 
 Şirin Hatun Türbesi 
 Üç Kuzular Türbesi 
 Yeşil Türbe
 Yıldırım Bayezid Türbesi
 Somuncu Baba Türbesi
 Tezveren Türbesi
 Üftade Hazretleri Türbesi
 Babasultan Türbesi

Medreseler

 Lala Şahin Paşa Medresesi 
 Muradiye Medresesi  Gökdere Medresesi 
 Molla Yegan Medresesi  
 Vaiziye (Mahkeme) Medresesi 
 Yeşil (Sultan) Medresesi Şair Ahmet Paşa Medresesi
 Eynebey Medresesi

Kiliseler
 Çamlıca Köyü Kilisesi
 Çatalağıl Kilisesi
 Eski Karaağaç Köyü Kilisesi
 Fransız Kilisesi 
 Ermeni Kilisesi 
 Georgios Gürcü Kilisesi  Harmanlı Köyü Kilisesi 
 Dereköy Kilisesi 
 Hagios Taxiarchoi Kilisesi 
 Theotokos manastır Kilisesi 
 Karakoca Köyü Kilisesi  Koimesis Tes Theotokos Kilisesi
 H.Konstantinos Kilisesi 
 Michael Taxiarches Kilisesi 
 Theodoros Kilisesi  Ayasofya Kilisesi 
 Derecik Bazilikası 
 H.Apostoloi Kilisesi 
 Gürle Köyü Kilisesi

Müzeler
 Bursa Kent Müzesi
 Bursa Tofaş Anadolu Arabaları Müzesi
 Hünkar Köşkü Müzesi
 Uluumay Osmanlı Halk Kıyafetleri ve Takıları Müzesi
 Bursa Arkeoloji Müzesi
 Bursa Ormancılık Müzesi
 Bursa Tekstil Müzesi
 Osmanlı Evi Müzesi Atatürk Evi Müzesi
 Hüsnü Züber Evi
 Yeşil İslam Eserleri Müzesi
 Bursa Enerji Müzesi
 Bursa Kılıç Kalkan Evi Müzesi
 Bursa Göç Tarihi Müzesi
 Panorama 1326 Bursa Fetih Müzesi

 Spor 

Futbol
Bursaspor 2009-10 sezonunda Süper Lig şampiyonu olmuştur. Süper Lig tarihinde şampiyon olan 5. takımdır. Anadolu kulüpleri içinde Trabzonspor'dan sonra şampiyon olmuş tek futbol kulübüdür. Bursaspor'un müzesinde çeşitli kupaların yanı sıra bir Türkiye Kupası da vardır. Ayrıca UEFA Şampiyonlar Liginde gruplara kalan ilk Anadolu kulübüdür. Kulübün Teksas adıyla Türkiye çapında tanınan taraftar grubu vardır.

2018-19 sezonu sonunda, Bursaspor Süper Lig'den 1. Lig'e düşmüştür. İnegölspor 2. Lig'de, Karacabey Birlikspor 3. Lig'de yer almıştır. BAL'daki 5 takımından ikisi küme düşmüştür.

Türkiye Kupası'nda 3 lig takımı katıldıkları turlarda elenmişlerdir.

Basketbol

Tofaş 1998-99 ve 1999-2000 sezonlarında Türkiye Basketbol Ligi şampiyonu olmuştur.

2017-2018 sezonunda Avrupa kupalarına basketbol erkekler EuroCup'ta Tofaş grup beşincisi olarak elenmiştir.

Bursaspor Erkek basketbol takımı 2022 yılında EuroCup'da Finale çıkma başarısı göstermiş ve sezonu 2.olarak tamamlamıştır

2018-19 sezonu sonunda Tofaş, play-off maçları yarı finalinde elenerek lig üçüncüsü olmuştur. Bursaspor Erkek basketbol takımı ligi şampiyon bitirerek süper lige çıkmıştır. Bursa BŞB (1. lig K.) ve Final Gençlik (1. lig E.) liglerinde kalmıştır. 2. ligde 1, EBBL'de 2 takımı yer almıştır.

Federasyon kupasında Bursaspor, kupa ikincisi olmuştur. Tofaş, EuroCup'da başarılı olamamıştır.

Voleybol
Kadınlar Voleybol 1. Liginde Nilüfer Belediyesi mücadele vermektedir. Bu alanda Bursa Büyükşehir Belediyespor (kadın voleybol takımı) Cev Challenge Kupasını alarak Avrupa Şampiyonu olmuştur.

2017-2018 sezonunda Challenge Cup'ta Bursa Büyükşehir Belediyespor, geçen yıl şampiyon olduğu kupada bu yıl 2. olmuştur.

2018-2019 sezonu sonunda Nilüfer Belediye ve İnegöl Belediyespor süper liglerde yer almışlardır. Erkekler 1. liginde yer alan Bursa BŞB, süper lige yükselmiştir. 2. liglerdeki 5 takımından İnegöl Belediyespor (E) 2. takımı 1. lige, Bölgesel ligden Nilüfer Belediye (K) 2. takımı 2. lige çıkmıştır.

Kupa Voley Kadınlar'da Nilüfer Belediye çeyrek finalde elenmiştir.   

Hentbol

2018-2019 sezonunda hentbol süper liglerinde erkeklerde Nilüfer Belediyespor, kadınlarda Osmangazi Belediyespor yer almıştır. 2. lig kadınlarda Mudanya Belediye SK ligi tamamlamıştır.

Önemli spor tesisleri:

Bursa Büyükşehir Belediye Stadı (43.331), Tofaş Spor Salonu (7.500), Cengiz Göllü Spor Salonu (5.000), Atıcılar Kapalı Yüzme Havuzu-olimpik (2.500), Bursa Osmangazi Hipodromu (2.690) ve Uludağ Kayak Merkezi'dir.

 Eğitim 
Osmanlı Devleti'nin uzun süre başkentliğini sürdüren Bursa'da devletin kuruluşundan itibaren çok sayıda mektep ve medrese kurulmuştur. 1468'de kurulan ve bugün eğitime Hocailyas Ortaokulu adıyla devam eden mektep, günümüzde Türkiye'de varlığını kesintisiz sürdüren en eski okul kabul edilir. 17. yüzyılda  Bursa şehir merkezinde 50 medrese vardı; medreseler dışında çoğu 16. yüzyılda kurulmuş yaklaşık 150 vakıf mektebi bulunmaktaydı. 17. yüzyılda Bursa'da halkın eğitim-öğretim kurumlarına ve hizmetlerine ilgisi oldukça azaldı, bu yüzyılda şehirde yeni bir sıbyan mektebi veya medrese inşa edilmedi.

19. yüzyılda başlayan eğitim seferberliği sırasında Bursa'da  bir kısmı bugün de varlığını devam ettiren pek çok okul kuruldu. 1845'te Sultan Abdülmecid tarafından Mekteb-i Fünun-u İdadi adıyla kurulan eğitim kurumu, 2016'da kanun hükmündeki kararname gereğince diğer askeri liselerle birlikte kapanana kadar Işıklar Askeri Lisesi adıyla eğitimini sürdürdü. Şehir merkezinde kurulan idadi, günümüzde Bursa Anadolu Erkek Lisesi adıyla; cumhuriyet döneminde Bursa Amerikan Kız Koleji'nin kapatılmasından sonra açılan kız lisesi ise Bursa Anadolu Kız Lisesi adıyla eğitime devam etmektedir. 1888'de kurulan Bursa İpekçilik Enstitüsü, 1976'ya kadar hizmet verdi. 1891'de tarım konusunda bilgili elemanlar yetiştirmek amacıyla Hamidiye Ziraat Mektebi kuruldu. Bu okul, eğitimini  Bursa Tarım Meslek Lisesi adıyla sürdürdü. Aynı yüzyılda Bursa'da misyoner okulları da kuruldu.Aralarında en önemlilerinden biri olan  Bursa Amerikan Kız Koleji, 1928'de kapatıldı.

Günümüzde eğitim ve öğretim açısından Türkiye'nin önemli merkezlerinden biri olan Bursa'da 749'u devlet, 601'i özel olmak üzere toplam 1.350 okul bulunmaktadır. Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa Teknik Üniversitesi ve Mudanya Üniversitesi bu şehirde bulunmaktadır.

 Kardeş kentler 
  Ankara, Türkiye
  Erzurum, Türkiye
  Denizli, Türkiye
  Lefkoşa, KKTC
  Tiran, Arnavutluk
  Priştine, Kosova
  Kulmbach, Almanya
  Darmstadt, Almanya
  Anshan, Çin
  İstanbul, Türkiye
  Oulu, Finlandiya
  Van, Türkiye''
  Plevne, Bulgaristan
  Vinnitsa, Ukrayna
  Kosice, Slovakya
  Çadır Lunga, Moldova

  Saraybosna, Bosna Hersek
  Manastır, Kuzey Makedonya
  Kızılorda, Kazakistan
  Filibe, Bulgaristan
  Bahçesaray, Kırım, Ukrayna
  Mestanlı, Bulgaristan, Bulgaristan
  Mahiliou, Belarus
  El-Halil, Filistin
  Veliko Tırnovo, Bulgaristan
  Yeni Pazar, Sırbistan
  Ningbo, Çin

 Galeri 

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Bursa Büyükşehir Belediyesi
 Sanal sunum
 Eski Fotoğraflar - SALT Araştırma Merkezi  (Yüksek Çözünürlük, Açık Erişim, İndirilebilir - ↓)


Kategori:Türkiye'deki şehirler