Ağrı

Ağrı, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinde bulunan Ağrı ilinin merkezi olan şehir. Ayrıca tarihte birden fazla isim değişikliği yaşamıştır. Karakilise, Ararat, Karaköse ve son olarak Ağrı Dağından esinlenilerek Ağrı ismi verilmiştir. 

Ağrı şehir merkezinin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) yaklaşık 1.640 metredir. 

Ağrı Ovasının kuzeyinde kurulmuştur. Çok soğuk bir iklimi olup ormanlık alanı azdır. Halkın büyük çoğunluğu tarım ve hayvancılık ile uğraşmaktadır. 15 Nisan "İşgalden Kurtuluş Günü" olarak kutlanır.

 Tarih 

Ağrı, kökenleri Orta Çağ ve İslam dönemine kadar uzanan Doğubayazıt ve Patnos gibi eski yerleşim yerlerine sahiptir. Uzun süre bölge Urartular, Ahameniş İmparatorluğu, İskender döneminde en güçlü çağını yaşayan Makedonya Krallığı, Seleukoslar ve uzun yıllar Pers ve Roma egemenliğini tanıyan Ermeni Krallığı'nın bir parçası olmuştur.

Muhammed'in 632'de ölümünden sonra başlayan İslami fetihlerle bölge müslüman yönetimine girdi. Müslümanlar bu bölgeyi Ermenilerden ve İranlılardan (Sasani İmparatorluğu) alıp kendi halifeliklerine bağladılar ve uzun süre bölgede söz sahibi oldular. Bölgeye ilk Müslümanlar Abbasiler döneminde 872'de yerleştiler.

Şehir, 1048 Pasinler Savaşı'ndan sonra Bizans egemenliğinden kısa bir süre Selçuklu egemenliğine girdi. Moğollar, 1243'teki Kösedağ Savaşında Ağrı da dahil olmak üzere tüm Anadolu'yu fethetti ve şehir daha sonra 1256'da kurulan İlhanlı Hanlığına dahil edildi.
küçükresim|Ahmed-i Hani türbesi, Türbe 17. Yüzyılda bölgeye yerleşen ve Beyazıt sarayında öğrenim gören kürt filozof, astronom, matematikçi, teolog ve mutavassıf Ahmed-i Hani'den adını almıştır 
Şah İsmail 1501 yılında Safevi devletini kurdu ve 1503 yılında Doğu Anadolu seferi sırasında Ağrı ve çevresini fethetti. 1514 yılında Çaldıran Muharebesi ile Safevi kontrolündeki şehir Osmanlı yönetimine girdi. 17. yüzyılda ünlü Kürt astronom, coğrafyacı, filozof ve İslam alimi Ehmede Xani (Ahmed-i Hani) bu şehre geldi. Beyazıt Sarayı'nda eğitim gördü ve fikirlerini orada geliştirdi.
küçükresim|Lev Lagorio'nun 93 Harbi sırasında Doğubayazıt'ın savunulması
19. yüzyılda Ağrı (özellikle Doğubayazıt ilçesi), Kaçar İran'ının başkomutanı Abbas Mirza'nın 1821'de şehri işgal ettiği ve daha sonra 1856'da Ruslar tarafından saldırıya uğrayıp 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında Ruslar tarafından ele geçirildiği çatışmalara tanık oldu. Ruslar geri çekildiğinde, yerel Ermenilerin çoğu onlarla birlikte Sevan Gölü kıyısındaki Yeni Beyazıt'ı (şimdi Ermenistan'da Gavar) inşa etmek için ayrıldı.

Osmanlı döneminde bu bölgedeki şehirleşme 1860 yılında Pakrevand (Üçkilise) piskoposu Hovhannes önderliğindeki Bitlisli Ermeni ticaret gruplarının Karakilisa (Kara Kilise) adını verilerek başlamıştır. Bir mülkte 10-15 dükkân kurularak başlatılan şehirleşme sonrası Milli Mücadelenin ardından kent adı Karaköse adıyla değiştirilmiştir. 1946 yılında ise adı Ağrı yapılmıştır.

 Nüfus 
2020 yılı ADNKS'ye göre merkez ilçenin nüfusu; şehir merkezinde 119.154, bağlı köylerde 31.109 olmak üzere toplam 150.263 kişiden oluşmaktadır. Şehrin yıllara göre nüfus değişimi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

 Ulaşım 
küçükresim|156x156pik|Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi logosu.
Türk Hava Yolları, her gün İstanbul Havalimanı'ndan Ağrı'ya bir sefer düzenlemektedir. AnadoluJet ise her gün Ankara'dan Ağrı'ya ve Sabiha Gökçen Havalimanı'ndan Ağrı'ya karşılıklı birer sefer yapmaktadır.

 Belediye başkanları 
+Ağrı Belediye Başkanları №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  H. Nuri Karaca  1927  1928   Cumhuriyet Halk Partisi 2  Piri Tekdal  1928  1930 3  İbrahim Ethem Akıncı  1930  1931 4  Mehmet Muhtar Bey  1931  1932 5  Ali Kemali Aksüt  1932  1933 6  Ahmet Rıfat Vona  1933  1934 7  İmadettin Arda  1934  1935 8  Burhanettin Şevki Teker  1935  1939 9  Hasip Kuylan  1939  1940 10  Ahmet Niyazi Mergen  1940  1944 11  Hilmi Balcı  1944  1946 12  Ahmet Tokar  1946  1955 13  Şevki Karaca  1955  1956   Demokrat Parti 14  Şerafettin Saraçoğlu  1956  1957 15  Fazıl Karacan  1957  1960 16  Cevdet Elçi  1963  1973   Adalet Partisi 17  Hayrettin Koç  1974  1977   Cumhuriyet Halk Partisi 18  Zübeyt Sarı  1977  1979   Adalet Partisi 19  Urfan Alpaslan  1979  1980   Bağımsız 20  Enver Kazanoğlu  1980  1981 21  Kutlu Aktaş  1981  1984 22  Hikmet Erdem  1984  1989   Anavatan Partisi 23  Fevzi Bulut  1989  1994   Sosyaldemokrat Halkçı Parti 24  Zeki Başaran  1994  1998   Refah Partisi 1998  1999   Fazilet Partisi 25  Hüseyin Yılmaz  1999  2004   Halkın Demokrasi Partisi 26  Ekrem Aktaş  2004  2009   Adalet ve Kalkınma Partisi 27  Hasan Arslan  2009  2014 28  Sırrı Sakık  9 Haziran 2014  17 Mart 2017   Barış ve Demokrasi Partisi 29  Musa Işın  17 Mart 2017  30 Haziran 2017   Kayyım 30  Süleyman Elban  30 Haziran 2017  2 Nisan 2019 31  Savcı Sayan  2 Nisan 2019  16 Mart 2023   Adalet ve Kalkınma Partisi 32  Metin Karadoğan 24 Mart 2023  4 Nisan 2024 33  Hazal Aras  4 Nisan 2024  Görevde   Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi

 Notlar 

 Kaynakça 


Kategori:Ağrı (il)
Kategori:Türkiye'deki şehirler