Şehzade Camii

Şehzade Camii (Şehzade Mehmet Camii ya da Şehzadebaşı Camii olarak da bilinir), İstanbul'un Fatih ilçesinde yer alan ve Mimar Sinan tarafından yapılan cami, I. Süleyman tarafından Saruhan Sancak Beyi iken 1543'te 22 yaşında ölen oğlu Mehmed adına yaptırılmıştır. Camiyi 1543-1548 yılları arasında Mimar Sinan'a yaptırttı. Mimar Sinan'ın "çıraklık eserimdir" dediği camidir.

18,42 metrelik kubbesi 4 büyük yarım kubbeye yaslanır. Şadırvan avlusu 12 sütunda 16 kubbelidir. İkişer şerefeli çift minaresi vardır. İmaret ve medrese, tabhane, türbeler cami bahçesinde ve arka sokaktadır. Caminin dış duvarında Emine Hanım Çeşmesi bulunur.

 Tarihi 
Şehzade Camii, Osmanlı padişahı I. Süleyman tarafından, 1543 yılında ölen oğlu Şehzade Mehmed’in anısına yaptırılmıştır. Yapının inşası Mimar Sinan’ın sorumluluğunda 1543–1548 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Sinan, daha sonraki yıllarda burayı kendi “çıraklık eseri” olarak nitelemiştir. Caminin çevresinde, vakfiyelere göre imaret, medrese, tabhane, derviş hücreleri ve çeşitli hizmet birimlerinden oluşan bir külliye yer almaktaydı. Bu yapılardan bir bölümü zaman içinde işlev değişikliğine uğramış, bir kısmı da günümüze ulaşmamıştır.

 Mimari 

 Genel düzen 
Cami, merkezî kubbe etrafında kurgulanmış simetrik bir mekân düzenine sahiptir. Yaklaşık 18,4 metre çapındaki ana kubbe, dört büyük yarım kubbe ile desteklenmiştir. Bu şema, Sinan'ın daha sonraki büyük ölçekli camilerinde geliştireceği merkezî plan denemelerinin erken bir örneği kabul edilir. Harim, altı paye üzerine oturan kubbe sistemiyle taşınır; yan kısımlarda daha küçük birimlerle mekân genişletilir. İç mekân aydınlatması, altlı üstlü pencereler ve yan açıklıklar aracılığıyla sağlanır. Süreklilik gösteren kemerler ve payanda düzeni, strüktür ile iç mekân algısı arasında uyum kurar.

 Dış mekân 
Yapının dış cephesi kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir. Kuzeyde yer alan son cemaat yeri beş gözlüdür ve her bir gözü küçük kubbeler örter. Avlu, üç tarafı revaklarla çevrili kareye yakın bir plan gösterir; ortasında mermer bir şadırvan bulunur. Cephe düzeninde pencere açıklıkları, mihrap çıkıntısı ve payanda kitleleri bir arada değerlendirilmiştir. Bu düzenleme, yapının hem taşıyıcı sistemini hem de dış görünümünü belirleyen temel ögedir. Caminin iki minaresi bulunmaktadır. Minareler tek şerefeli olarak tasarlanmış, gövde oranları ve konumları yapının simetrik çizgisiyle uyumlu tutulmuştur.küçükresim|Şehzade Camii plan şeması

 İç mekân 
sol|küçükresim|300x300pik|İç mekan ve kubbe görünümü
Harimde kalem işi bezemeler ve sınırlı çini uygulamaları kullanılmıştır. Mihrap ve minber mermerden yapılmış olup mukarnaslı geçişler ayrıntılı fakat ölçülü bir işçilik gösterir. İç mekân süslemesinde 16. yüzyılın erken klasik dönemine özgü kırmızı, mavi ve yeşil tonlar öne çıkar.

 Külliye kompleksi 

 İmaret ve sosyal birimler 
Külliyenin bir parçası olan imaret, vakfiyelerde belirtilen günlük yemek dağıtımıyla kentin farklı kesimlerinden gelenlere hizmet veriyordu. Yapının bazı bölümleri günümüze değişmiş bir biçimde ulaşmıştır.

 Medrese 
Medrese, hücreli avlu etrafında düzenlenmiş klasik bir plan şemasına sahipti. Hücreler öğrencilerin barınması için kullanılırken, avlunun bir kenarında dershane mekânı yer alıyordu. Plan özellikleri, aynı dönemde İstanbul'da inşa edilen diğer medreselerle benzerlik gösterir.

 Türbeler 
Cami avlusunun güneydoğusunda Şehzade Mehmed'in türbesi bulunur. Türbenin iç mekânında çini kaplamalar ve yazı kuşakları yer alır. Şehzade türbesinin içi rengârenk çinilerle doludur. Ortadaki sandukada Şehzade Mehmed, sağında Şehzade Cihangir, solunda Hümaşah Sultan metfundur. Şehzade türbesinin sol tarafında Rüstem Paşa'nın türbesi ise külliyenin dış kısmında, cami ile ilişkili ayrı bir yapı olarak tasarlanmıştır. Diğer şehzade türbeleri Vefa tarafındadır. Dış avluda Destari Mustafa Paşa'nın türbesi vardır.

 Koruma ve onarımlar 
Şehzade Camii, 19. ve 20. yüzyıllarda çeşitli onarım çalışmaları geçirmiştir. Özellikle Cumhuriyet döneminde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen kampanyalar kapsamında, kubbe örtüleri, cephe taşları ve iç mekân süslemeleri üzerinde restorasyonlar yapılmıştır.

 Değerlendirme 
Şehzade Camii, Mimar Sinan'ın mesleki gelişimi içinde erken bir aşamayı temsil eder. Yapı, merkezî kubbe düzeni, oran anlayışı ve strüktürel kurgusu bakımından klasik dönem Osmanlı camilerinin temel özelliklerini yansıtır. Aynı mimarın daha sonra inşa ettiği Süleymaniye Camii gibi yapılarda bu denemelerin geliştirilmiş biçimleri gözlenir.

 Galeri 

 Kaynakça 
Abdullah Kuran:Sinan:The grand old master of Ottoman architecture, Ada Press Publishers, 1987.ISBN 0-941469-00-X (İngilizce)

 Dış bağlantılar 

 Şehzade Mehmet Camii ve Mimar Sinan
 T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Şehzade Camii tanıtım sayfası

Kategori:Mimar Sinan'ın eserleri
Kategori:Fatih'teki camiler
Kategori:Selatin camileri
Kategori:İstanbul'un Tarihî Alanları
Kategori:Kalenderhane
Kategori:1540'larda tamamlanan camiler
Kategori:1540'larda Osmanlı İmparatorluğu'nda kurulan oluşumlar
Kategori:1548'de tamamlanan dinî yapılar