Logaritma

Matematikte logaritma, üstel fonksiyonların tersi olan bir matematiksel fonksiyondur. Mesela, 1000'in 10 tabanına göre logaritması 3'tür çünkü 1000, 10'un 3. kuvvetidir,  Daha genel bir ifadeyle:

Tabanın 10 olması durumunda işlev, onluk logaritma ya da genel logaritma olarak adlandırılır. Onluk logaritmanın fen ve mühendislikte pek çok kullanım alanı vardır. Taban e sayısı olursa buna doğal logaritma denir. Doğal logaritma, soyut matematikte çok sık kullanılır. Bir diğer logaritma şekli de ikilik logaritmadır, bilgisayar bilimlerinde önemli bir yere sahiptir.

Logaritma 17. yüzyılın başında John Napier tarafından hesaplamaları kolaylaştırmak için oluşturuldu. Denizciler, bilim insanları, mühendisler ve daha hızlı hesap yapmak isteyen kişiler tarafından hızlıca benimsenen logaritma, hesap cetvelleri ve logaritma tabloları aracılığıyla kullanılabiliyordu.
Uzun zaman alan çok basamaklı çarpma işlemleri logaritmanın şu özelliği sayesinde oldukça kolaylaştı:

Logaritmanın bugünkü yazım şekli 18. yüzyıla dayanır. Leonhard Euler logaritmanın üstel işlevlerle olan ilişkisini keşfetmiş ve bugünkü yazımı oluşturmuştur.

 Gerekliliği ve tanımı 
Logaritma, üstel işlevlerin tersinin hesaplanmasına duyulan ihtiyaç sonucu ortaya çıkmıştır. Örneğin 2'nin küpü 8'dir. Burada 3'ü ifade etmek için logaritmaya ihtiyaç vardır. log2 8 = 3.

 Tarihi 
Logaritma, birbirinden habersiz çalışan iki kişi tarafından keşfedilmiştir. Bunlar; 1614'te İskoçyalı John Napier ve 1620'de İsviçreli Joost Bürgi'dir.

Logaritmaya önemli katkı sağlayan bir diğer isim de cebirin babası olarak tanınan Fars matematikçi Harezmi'dir. Aynı zamanda ondalık sayıyı bulmuştur ve sıfırı kullanan ilk kişidir. 780-850 yılları arasında yaşamıştır.

Logaritma üzerinde önemli çalışmaları olan bir Türk matematikçi Gelenbevi İsmail Efendi'dir. Kendisi büyük bir matematikçi olup, mantıkla da uğraşmıştır. 1730-1790 yıllarında yaşayan bu büyük alimin Logaritma Risalesi isimli çok açık, anlaşılır yazılmış bir eseri mevcuttur. Bu risaledeki metinler, bilim insanlarına hesap yapabilen bir cihaz tasarlama fikrini vermiştir. İsmail Efendi'nin bilim dünyasına bu açıdan bakıldığında büyük katkıları olduğu açıkça fark edilmektedir. Logaritmanın Türkiye'ye gelişine ve uygulanışına dair en detaylı bilgileri veren bilimsel bir makalede  bu konu bilim tarihi bakımından ve Salih Murat Üzdilek'in hatıralarıyla beraber açıklanmakta ve Türkiye'de logaritma konusunda ilk çalışmanın Halifezade İsmail Efendi tarafından 1765 yılında yayınlanan Tuhfe-i Behic-i Rasini Tercüme-i Zic-i Kasini adlı yazma tercüme eser olduğu ve logaritmanın Türkiye'ye Batı'dan J. Cassini üzerinden yapılma tercümeyle geldiğini kabul etmek gerektiği gösterilmektedir.

 Logaritmik özellikler 
küçükresim|Logaritma: log10 (sarı),ln (kırmızı) ve log½ (mavi)|upright=0.82

Çarpma, bölme, üs ve kök
  Özellik  Örnek çarpma    bölme    üs   kök   

 Taban değiştirme 

Hesap makineleri istenen logaritma değerini hesaplamak için şu formülü kullanır:

 Özel tabanlar 
Yaygın olarak kullanılan üç tane taban vardır.
Tabanİsim logb(x)ISO gösterimiDiğer gösterimlerKullanıldığı alanlare doğal logaritma ln(x)matematiksel inceleme, fizik, kimya,istatistik, ekonomi2 ikili logaritma lb(x) ld(x), log(x), lg(x), log2(x) bilgisayar bilimi, bilgi kuramı, matematik, müzik kuramı10 adi logaritma lg(x) "log(x)"(mühendislik, biyoloji, astronomi), log10(x) çeşitli mühendislik alanları (bkz. desibel), logaritma tabloları, hesap makinesi, spektroskopi

 Negatif ve imajiner logaritma 
Negatif logaritma üzerinde en önemli çalışmalar yapan matematikçi Leonhard Euler dir.

Euler özdeşliği yardımıya negatif sayıların logaritması alınabilir. Bu logaritmayı alabilmek için logaritmanın özellikleri ve Euler özdeşliği bilinmelidir.

 İşte negatif ve imajiner logaritmanın en önemli denklemlerinden biridir. Euler özdeşliği.

 denkleminin çözümü  olur.

Burada  şeklinde de yazılabilir. Bu logaritmanın ln ile genişletmesinin sebebi  denklemi uygun bir logaritma olan ln logaritma fonksiyonudur.

 olur.  denkleminde yerine yazılırsa  olur. Bu sonuç da  denkleminde yerine yazılırsa

 sonucuna ulaşılır.

 Sonuç 

 İmajiner logaritma 
Sanal logaritma demektir. Sanal sayılar ı içerir.  şeklindeki logaritmanın  şeklinde dönüştürülerek bulunabilir. Negatif logaritmaya benzer bir şekilde Euler özdeşliğinden  şeklinde bulunmuştu (yukarıda) denklem düzenlenirse  den dolayı  olur.  denkleminde ln(i) yerine yazılırsa sonuç:  olur.

 şeklindeki logaritma ise  olur. Yani  dir.  bulunmuştu. Yerine yazılırsa  düzenlenirse  sonucuna ulaşılır.

Ayrıca bakınız
 Matematiksel fonksiyonların listesi

 Kaynakça 


Kategori:Temel özel fonksiyonlar