Elbistan

Elbistan, Kahramanmaraş iline bağlı bir ilçedir. Akdeniz Bölgesi, İç Anadolu Bölgesi ve Doğu Anadolu bölgelerinin kesiştiği noktada konumlanmıştır. Şehir merkezinin nüfusu yaklaşık olarak 110.000'dir. TÜİK 2023 yılı ADNKS nüfus sayımına göre tüm ilçe nüfusu belde ve köyleriyle birlikte 127.755'tir.

 Etimoloji 
Roma ve Bizans döneminde Plasta diye adlandırılan şehir Ermenice kaynaklarda Ablasta, Ablastayn; Arapça kaynaklarda Ablestin, Ablusteyn; Farsça kaynaklarda Ablistin olarak geçer. Osmanlı hakimiyetine girmesiyle bugünkü söylenişine uygun şekil almıştır. Halk arasında Albıstan şeklinde de telaffuz edilir. Elbistan, Bizans İmparatorluğu'nun Ablasta olarak adlandırdığı bir yerleşim yeridir. IV. Murad, Bağdat Seferi sırasında Osmanlı kaynaklarında Albustan olarak adlandırılan Elbistan'dan geçmiştir. Ablastan, Albıstan gibi farklı dönemlerde değişik isimlendirmeler yapılmış olup Arap tarihçiler tarafından ise Ablustayn olarak bahsedilmiştir. XVI. yüzyıldan itibaren Arap tarihçisi İbni İlyas dışındaki tüm tarihçiler tarafından Albistan veya Elbistan olarak bahsedilmiştir.Elbistan Tarihi, Adnan Güllü, Elbistan Yayınları, Ekim 2003, S.9-10

 Coğrafya 
İlçe sınırları Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Bölümü'ndedir. Elbistan ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.136 metredir. İlçenin yüzölçümü 432 km²dir. İlçenin toplam yüzölçümü 2.201 km²dir. Yaklaşık olarak 37 doğu meridyeni - 38 kuzey paraleli arasında bulunan Elbistan'ın kuzeyinde Darende ve Gürün, güneyinde Nurhak ve Ekinözü, doğusunda Malatya, Doğanşehir ve Akçadağ, batısında ise Afşin ve Göksun ilçeleri bulunmaktadır. Elbistan, Malatya şehir merkezine 120 km, Sivas'a 232 km, Adıyaman'a 160 km, Kayseri'ye 216 km, Adana'ya 280 km ve bağlı bulunduğu Kahramanmaraş şehir merkezine ise 158 km uzaklıktadır. İlçenin konumu nedeniyle bir tarafı soğuk iken diğer tarafı sıcaktır.

 Tarihçe 
Elbistan'ın tarihi çok eskiye dayanır. İlçe höyük oluşumları açısından çok zengindir. Kara Höyük Mahallesinde yapılan kazı çalışmalarında Geç Hitit dönemine ait bazı eserler gün yüzüne çıkarılmıştır. Ayrıca Elbistan ilçesindeki Yukarı Ceyhan bölgesinde yapılan kazılarda şu ana kadar 21 tane höyüğe rastlanmıştır. Bugün Kahramanmaraş Müzesi'nde bulunan Maraş Aslanı Arıtaş'ta bulunmuştur. Elbistan'da henüz bir müze olmadığı için bu eserler; İstanbul, Ankara, Adana ve Kahramanmaraş'ta sergilenmektedir. Elbistan ve köylerinde Oğuzların Avşar, Bayat, Beydili boyları çoğunlukta olmakla birlikte hemen hemen 24 Oğuz boyunun tamamı mevcuttur.

Bizans ile Abbasiler arasında 9., 10. ve 11. yüzyıllarda çeşitli savaşlar meydana geldi. Elbistan, 1084'te Selçuklular tarafından fethedildiyse de, Haçlı Seferleri sırasında sık sık yağmalandı ve el değiştirdi. Elbistan, 1144 yılında Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. Mesud zamanında tekrar alındı. Ancak bu dönemde de sık sık Danişmentliler ile mücadele edildi. Ardından, 1190 yılında II. Kılıçarslan ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırdı. Elbistan Tuğrul Şah'a verildi. Bölge Kösedağ Muharebesi'nden sonra Moğol hakimiyetine girdi. Hakimiyet 1273-1277 yılları arasındaydı. Moğol hakimiyetinden sonra, 15 Nisan 1277 tarihinde Memlûk Sultanı Baybars'ın Moğol ordusunu yenmesi ile 112 sene Memlûk Devleti bütün bölgede egemen oldu. Dulkadiroğulları Beyliği, bölgede 176 sene Memlük Devleti'ne bağlı olarak hakimiyet kurdu. Bölge, Osmanlılarca ilk defa I. Bayezit döneminde kuşatıldıysa da (1399), bu girişim başarısızlıkla sonuçlandı. 1400 yılında da Timur, Elbistan ve yöresini yağmaladı. Bu yağmadan sonra Elbistan 16. yüzyılın başlarına kadar yağmalandı. Bölge, Osmanlılarca 1515 yılına kadar çeşitli şekillerde kuşatıldıysa da bu girişimler başarılı olamadı.

küçükresim|upright=1.59|I. Süleyman (Kanuni) dönemi (1563) Elbistan Sancağı
küçükresim|upright=1.14|Osmanlı İmparatorluğu'nda Halep Vilayeti (1864)
Elbistan, Osmanlı Devleti'ne son katılan beylik olan Dulkadiroğlu Beyliği'ne başkentlik yapmıştır. Beyliğin başkenti ancak 1507'de Elbistan'ın savaşta tamamen yakılmasından sonra Maraş'a taşınmıştır. Ancak kısa bir süre Maraş'tan yönetilen beylik 1515'te Turnadağ Muharebesi ile Osmanlı İmparatorluğu'na katılmıştır.İ. Hakkı UZUNÇARŞILI: 1994, Osmanlı Tarihi, I. Cilt, Ankara.

 Osmanlı dönemi 
I. Selim döneminde Turnadağ Muharebesi (1515) ile Osmanlı İmparatorluğuna katıldı. 1522 yılında Maraş bölgesi, özel yönetiminden ayrılır, sancak haline gelir ve Elbistan da Maraş'ın kazası haline gelir. Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'sinde bölge hakkında bilgiler verir: Bu dağlar ve beldelerde hep Türkmenler otururlar. Lisanları (kendileri gibi) Buhara illerinden gelmedir. Bütün Türkler on iki çeşit lisan üzere konuşurlar.Abdülaziz döneminde, Halep Vilayeti kurulunca Maraş kazaya dönüşürken, Elbistan ve köy çevresi eski önemini kaybetmiştir. 1871 yılında da Elbistan'da ilk kez belediye teşkilatı kurulmuştur.  I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Halep'i kaybetmesiyle, Halep Vilayeti'ne bağlılık sona ermişti.

 Cumhuriyet dönemi 
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından sonra Maraş günümüzdeki şeklini aldı ve Elbistan tamamen Maraş'a bağlandı. Yerleşik hayata geçtikten sonra yaylaya çıkma geleneği 1980'lerden sonra terk edilmiştir.

İlçe, 2023 Kahramanmaraş depremleri sebebiyle ağır hasar görmüştür.

 İl olma tartışması 
1970'li yıllardan beri il olmayı isteyen Elbistan halkı, bu konuda çeşitli girişimlerde bulundu. 12 Şubat 1993 tarihinde bu isteğine çok yaklaşan Elbistan, heyette bulunan muhtar Nuri Taphasanoğlu sayesinde birçok girişime imza attı. Başbakan Süleyman Demirel, muhtar Taphasanoğlu'nun ısrarcı davranışları üzerine ceketinin arkasını imzalayarak; "Muhtarım, Elbistan il oldu" yazıp altını imzaladı. Ancak Elbistan ilçe olarak kalmaya devam etti.

Uzun yıllar süre gelen Elbistan'ın il olma hususu 2000 yılında TBMM'ye verilen kanun teklifiyle resmiyet kazanmıştır. Kahramanmaraş'ın büyükşehir statüsüne geçmesi ile bu konu zamanın akışına bırakılmıştır.

 2023 depremi 

Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesinde 6 Şubat 2023 Pazartesi günü sabah saat 04.17'de 7,7 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Deprem, Kahramanmaraş, Hatay, Osmaniye, Adıyaman, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır, Malatya ve Adana başta olmak üzere çevre illerde yoğun şekilde hissedildi ve yıkıma neden oldu. 7,7 büyüklüğündeki depremin ardından saat 13.24'te bir deprem daha meydana geldi. Merkez üssü Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesi olan depremin büyüklüğü 7,6 olarak kaydedildi. Elbistan'da deprem nedeniyle 900'den fazla kişi hayatını kaybetti.

 Ekonomi 
küçükresim|upright=1.14|Afşin-Elbistan A Termik Santrali

İlçenin ekonomisinde tarım ve tarıma dayalı ticaret ağırlıklı paya sahiptir. Termik santraller ve şeker fabrikası dışında sanayi henüz gelişmemiştir. Özellikle kırsal kesimlerde tarım büyük önem arz etmektedir. Afşin-Elbistan termik santralleri Türkiye'nin elektrik üretimine önemli bir katkı sağlamaktadır. Şu anda mevcut olan iki santral toplam 17 milyar kwh elektrik üretmektedir. Bölgedeki kömür yataklarının toplam 5 milyar tondan fazla rezerve sahip olduğu MTA kurumunca açıklanmıştır. Bölgenin en büyük şeker fabrikası olan Elbistan Şeker Fabrikası ovada ve civar illerde yetişen pancarları işler.

Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren sürekli sosyolojik gelişmeler gösteren Elbistan'ın en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Tarımsal olarak üretilen en önemli ürünler tahıl ve şeker pancarıdır. İlçede ayrıca şeker fabrikası, PVC kapı ve pencere fabrikası, tuğla fabrikası gibi birçok sanayi kuruluşu bulunmaktadır. Bunlara ek olarak, kömür dışında sınırları içerisindeki köylerde mermer, krom gibi madenler bulunmaktadır. Ayrıca devlet tarafından bir Organize sanayi bölgesi kurulması kararlaştırılmış olup bu OSB'nin sanayileşmeyi çok hızlandırması beklenmektedir.

2019 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı'nca Doğan kırsal mahallesine kurulacak besi çiftliğinde her yıl 100 binden fazla büyükbaş hayvan yetiştirilecektir. Organize Bölgesi'nin kurulması kararlaştırılmış olup bu tesisin kapsayacağı arazi 4 bin dönümden çok olacaktır. Bu besi bölgesinin çevresinde ayrıca çeşitli kesimhaneler, sucuk ve et ürünleri fabrikaları, bir yem fabrikası ve deri işleme fabrikaları bulunacaktır.

26 Ocak 2015 tarihinde Elbistan Organize Sanayi Bölgesi'nde 1. etap alanına ait yol, içme suyu, atık su, yağmur suyu ve iletişim hatlarının döşenmesini kapsayacak altyapı projesi için ilk kazma vuruldu.OSB’de ilk kazma vuruldu http://www.elbistaninsesi.com/haber/29078-osb-de-ilk-kazma-vuruldu.html  Erişim Tarihi: 12.02.2015

 Ulaşım 
Gölbaşı-Nurhak yolu ile Elbistan güneydoğu illerinin batıya açılan kapısıdır. Ayrıca Elbistan-Afşin-Sarız yolunun faaliyete geçmesi, havaalanının yapılması ve Kayseri-Malatya hızlı tren projesinin Elbistan üzerinden planlanması, Elbistan'ın gelişmesine büyük katkı sağlayacaktır. Elbistan 140.000'i aşan nüfusuyla ve içinde barındırdığı ticaret hacmi  ve oluşan sermaye açısından Türkiye'nin 18 ilinden daha büyüktür.

 Nüfus 
küçükresim|upright=1.14|1944'ten önce Elbistan

 Eğitim 
Elbistan'da köyler dahil toplam 95 okul bulunmaktadır. Sadece şehir merkezinde toplam 13 ilkokul, 10 ortaokul, 10 lise ve 6 (4 ayrı kurum) özel eğitim kurumu, 10 dershane ve 1 MYO ve 1 fakülte vardır. KSÜ'ye bağlı meslek yüksek okulu bulunmaktadır. Yürütme Kurulunun 3 Ağustos 1988 tarihli kararı ile İnönü Üniversitesi'ne bağlı olarak kurulmuştur. 9 Mayıs 2018 tarih ve 7141 sayılı kanun ile kurulan Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'ne bağlanmıştır. Ayrıca Elbistan Mühendislik Fakültesi 2011 yılında KSÜ'ye bağlı olarak kurulmuştur. 18 Mayıs 2018 tarihinde yeni kurulan Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'ne bağlanmıştır.

 Sağlık 
Şehirde iki devlet hastanesi vardır. En büyüğü 2017 yılında açılan 300 yataklı Elbistan Devlet Hastanesi'dir. Diğeri de Elbistan Ağız ve Diş Hastanesi'dir.

 Tanınmış kişiler 
 Osmanlı Devleti döneminden 
 I. Ayşe Hatun
 Sitti Mükrime Hatun
 Osman Necati Erginöz
 Mustafa Köker
 Eczacı Lütfü Bey (Köker)
 Eğitimci Hüsamettin Yinanç
 Hasan Reşit Tankut

 Cumhuriyet döneminden günümüze 
 Erol Uğurlu
 Mehmet Erten
 Mükrimin Halil Yinanç
 Zeynel Doğan
 Sermest Bulut
 Mazlum Çimen
 Adnan Yüksel
 Mehmet Çevik
 Fatih Hilmioğlu
 Hacı Orman
 Mahir İpek
 Tahsin Yücel

 Siyasetçiler 
 Mahir Ünal
 Besime Konca
 Ülkü Söylemezoğlu
 Emin Soysal
 Mazhar Özsoy
 Aziz Tunç
 Ali Karaoba
 Ali Rahmi Beyreli
 Ali Şahin
 Mehmet Erten
 Hasan Reşit Tankut
 Avni Doğan
 Esat Bütün
 Hilmi Soydan

 Şair, yazar ve ozanlar 
 Bahaettin Karakoç
 Hüseyin Tenecioğlu
 Abdurrahim Karakoç
 Tahsin Yücel
 Ömer Sevinçgül
 Emre Uslu
 Murat Aykaç Erginöz
 Mahzuni Şerif

 Dini mekânlar 
Elbistan'da köyler dahil toplam 132 tane cami bulunmaktadır. Sayısı henüz belli olmayan Cumhuriyet, Demircilik, Sevdilli, Soğucak, Bakış ve Küçükyapalak mahallelerinde cemevi bulunmaktadır.

 Spor 
küçükresim|Elbistan Belediyespor Logosu
1981 yılında kurulan Elbistanspor, yeni adıyla Elbistan Belediyespor, amatör kümelerde mücadele ediyor. Elbistanspor 8 sezon 3. Lig'de oynadı. 1993 sezonunda amatör kümeye düştü. 2010 yılında kurulan Bölgesel Amatör Ligde mücadele eden Elbistan Belediyespor iki yıl üst üste baraj maçı ile ligde kaldı. 2018 yılında Türkoğlu Belediyespor'u yenerek Bölgesel Amatör Lig'e yükseldi. Başkan İsmail Hakkı Arslan'dır.

 Yönetim ve siyaset 
 Yerel seçimler 
Seçim Belediye başkanı Parti Oy oranıOy sayısı 1963Mehmet Ziya Nakipoğlu Cumhuriyet Halk Partisi%55,611.6641968%54,741.8881973 %22,971.0591977 Hacı Ahmet Özsoy Bağımsız%48,942.7261984 Hamza Akbaş  Anavatan Partisi %40,84.4191989 Hacı Abdullah Dede Milliyetçi Çalışma Partisi %36,675.3311994 %27,865.4721999 Abdullah Paksoy Milliyetçi Hareket Partisi %31,716.9902004 %47,7611.7402009 Durmuş Küçük Adalet ve Kalkınma Partisi %52,121.4332014  %46,835.2342019Mehmet Gürbüz%52,93.7932024 Erkan Gürbüz Cumhuriyet Halk Partisi%37,1723.083

 Mahalleleri 

Elbistan ilçe merkezinde 14, kırsalda ise 79 olmak üzere toplam 93 mahalle vardır.

 Merkez mahalleleri 
 Bahçelievler
 Battalgazi
 Ceyhan
 Cumhuriyet
 Esentepe
 Güneşli
 Kızılcaoba
 Köprübaşı
 Kümbet
 Orhangazi
 Pınarbaşı
 Tepebaşı
 Yeşilyurt
Yunusemre

 Kırsal mahalleleri 
 Ağlıca
 Akarca
 Akbayır
 Akören
 Aksakal
 Alembey
 Alkayaoğlu
 Armutalan
 Atmalıkaşanlı
 Bakış
 Balıkçıl
 Beştepe
 Beyyurdu
 Büyükyapalak
 Çalış
 Çatova
 Çıtlık
 Çiçekköy
 Demircilik
 Dervişçimli
 Doğan
 Eldelek
 Elmalı
 Evcihüyük
 Fakıoğlu
 Geçit
 Gökçek
 Gücük
 Gümüşdöven
 Günaltı
 Gündere
 Güplüce
 Güvercinlik
 Hacıhasanlı
 Hasanalili
 Hasankendi
 Horhor
 Izgın
 İğde
 İkizpınarı
 İncecik
 Kalaycık
 Kalealtı
 Kangal
 Kantarma
 Karaelbistan
 Karahasanuşağı
 Karahüyük
 Karamağara
 Kavaktepe
 Kayageçit
 Keçemağara
 Kışlaköy
 Körücek
 Köseyahya
 Köşkköy
 Küçükyapalak
 Ovacık
 Özbek
 Özcanlı
 Sarıyatak
 Sevdili
 Söğütlü
 Sünnetköy
 Tapkıran
 Tapkırankale
 Taşburun
 Tepebaşı
 Topallı
 Toprakhisar
 Türkören
 Uncular
 Uzunpınar
 Yalakköy
 Yalıntaş
 Yapılı
 Yapılıpınar
 Yapraklı
 Yoğunsöğüt

 Kardeş şehirler 
  Pont-à-Mousson, Fransa 
   Fatih
   Samsun
   Bafra
   Canik 
   Çarşamba 
   Havza
   19 Mayıs
   Tekkeköy
   Kayseri
   Develi
   Ortahisar
   Talas
   Akçaabat
   Trabzon

 Yemekleri 
Malhıda Çorbası
Tahalak Köfte
Daşkebabı
Eşgili Köfte
Lousa Çorbası
Gavurma
Düğürcük Çorbası
Bazlama
Musakka Sulusu
Pendir Helvası
İçli Köfte
Cıvıklama
Gıldüğürcük Gıyması
Gıllıgıyma
Çiğ Köfte
Mercimek Pilavı
Keşgek
Borani
Kenger Pilavı
Erişte Çorbası
Yemlik Pilavı
Çiriş Aşı
Pendirli Çörek
Tahinli Çörek
Kömbe
Çaldırma Ekmek
İrişgit
Çağla Sulusu
Sızgıt
Munbar Dolması
Albıstan (Elbistan) Tava
Nahana (Lahana) Dolması
Lalek (Leylek) Kıyması
Pisiomacı
Tarhana Şorası (çorbası)
Gendime Şorası (çorbası)
Un Gavurma Çorbası
Meyhane Pilavı
Gıvrım Tatlısı
Gaygana
Löhmecin (Lahmacun)
Patata (Patates) Gavurması
Patata (Patates) Sulusu
Yımırta Zalatası (Yumurta Salatası)
Közleme ve Etli Közleme
Gavga
Hedik
Mıhlama
Hatize
Gırma Gavurması
Hahırdak
Gatmer

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 
 Afşin-Elbistan A Termik Santrali
 Afşin-Elbistan B Termik Santrali
 Afşin-Elbistan C Termik Santrali
 Elbistan Belediyespor
 Elbistan Kömür Sahası
 Elbistan Muharebesi
 Elbistan Ulu Camii
 Karahöyük Steli

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Kahramanmaraş Valiliği'nde Elbistan
 Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi'nde Elbistan
 Elbistan Belediyesi 
 Elbistan Kaymakamlığı 
 KSÜ, Elbistan Teknoloji Fakültesi 


Kategori:Kahramanmaraş ilinin ilçeleri