Akşehir

Akşehir, Konya ilinin bir ilçesidir. Tarihte Filomilion adıyla bilinir.

İlçenin yüzölçümü 895 km²'dir. Akşehir ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.025 metredir. Konya-Afyon kara yolu üzerinde olup Konya iline  135 km, Afyonkarahisar iline 90 kilometre mesafededir. Akşehir ilçesinde 55 mahalle bulunmaktadır.

 Tarihçe 
Tarih boyunca hep önemli bir yerleşim, ticaret, kültür merkezi olan Akşehir'e ait ilk arkeolojik bulgular Neolitik Dönem'e kadar uzanır. Hititler zamanında Akşehir'in adı Thymbrion'dur. Zamanla Frigya devletine daha sonra Anadolu'da egemenlik kuran Lidyalılar'ın yönetiminde kalan Akşehir'in önemi daha da artmıştır. "Krallar Yolu" Akşehir'den geçmektedir. Akşehir, milattan önce 3. yüzyılda, "Bal Sevenler" adıyla anılmaya başlanmıştır. Pers ve Hellenistik dönemlerden sonra kent, Roma, daha sonra da Bizans egemenliğine geçmiştir.

Filomilion (veya Filomelium; Φιλομήλιον, Philomelion) muhtemelen Efes'ten doğuya uzanan büyük Greko-Romen Yolu üzerindeki bir Bergama kuruluşuydu ve Kilikya'ya giden Cicero, günümüze ulaşan yazışmalarının bir kısmını buraya tarihlemiştir. Elçi Pavlus 1. yüzyıldaki ikinci ve üçüncü müjdeleme yolculuğunda kentten geçmiştir ve etkisi bölgedeki çok sayıda Hristiyan yazıtından izlenebilmektedir. Smirnililer, Polikarp'ın şehit edilişini anlatan mektubu Filomilion kasabası halkına yazmıştır. Kasaba bir noktada piskoposluk merkezi haline gelmiş ve Katolik Kilisesi'nin bir unvan piskoposluğu olarak kalmıştır.

Araplar Akşehir'i, beyaz çiçek açmış elma ve erik ağaçlarının görüntüsünden dolayı "Belde-i Beyza" (Beyaz Şehir) olarak anmışlardır. Ancak sonra Anadolu'ya yayılan Türkler, Kutalmışoğlu Süleyman Şah komutasında kenti almışlardır. Haçlı Seferleri, Selçuklu taht kavgaları, Moğol istilası sıralarında sürekli savaşlar yaşayan Akşehir (Akşar) büyük yıkımlar yaşamıştır. 1381 yılında Padişah I. Murad'a (Hüdavendigâr) satılarak Osmanlı egemenliğine girse de (Yıldırım) I. Bayezid'in Timur'a yenilmesi ile Moğollar'ın, Fetret Dönemi'nden sonra Karamanoğulları'nın eline geçer. Yıldırım Bayezid 8 Mart 1403 tarihinde Akşehir'de ölmüştür. Bu olaydan sonra Akşehir'de Oğuzların Avşar boyuna ait Türklerin oranı artmıştır. Fatih Sultan Mehmet 1467 yılında Akşehir'i fethederek Osmanlı topraklarına katar. 19. yüzyıl sonlarında Akşehir'de kaymakamlık yapan Bereketzade İsmail Hakkı'nın hatıralarında verdiği bilgilere göre; Akşehir'in çevre kasabalarıyla birlikte 100.000'den fazla nüfusu vardır. Akşehir sosyal ve ekonomik bakımdan canlı bir merkezî yerleşim birimidir.

Türk Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktası Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra, 18 Kasım 1921 tarihinden itibaren Garp (Batı) Cephesi Karargâhı Akşehir'e yerleşir. Kumandan İsmet Paşa TBMM'den ve Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'dan aldığı emirlerle Büyük Taarruz'un hazırlıklarını 9 ay boyunca Akşehir'de yapar. Akşehir, bir anlamda sinesinde Büyük Taarruz'u doğuma hazırlar. Mustafa Kemal Paşa'nın da katılımıyla son hazırlıklar tamamlanır ve 24 Ağustos 1922 tarihinde, Batı Cephesi Karargahı ve bağlı kuvvetlerimiz Büyük Taarruz için Akşehir'den Afyon'a doğru hareket ederler. Ünlü yazar, Tarık Buğra, Küçük Ağa romanında işte o günlerin Akşehir'ini anlatmıştır.
küçükresim|Atatürk'ün kaldığı karargah müze yapılmıştır.

20. yüzyılın ilk çeyreğinde I. Dünya Savaşı'nın başlaması sonucunda  Anadolu'daki diğer birçok yerleşim yeri gibi Akşehir'de savaştan etkilenmiştir. Savaş sırasında birçok Ermeni, Tehcir Kanunu uyarınca şehri terk etmiştir. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra  başta Bermende (Savaş köyü) olmak üzere Akşehir ve çevresinde yaşayan Rum nüfustan 799 kişi, mübadele ile Yunanistan'a gönderilmiştir. II. Abdülhamid döneminde Çarlık Rusyası'ndan gelip Akşehir Gölü çevresine yerleşen ve balıkçılıkla uğraşan Ortodoks Don Kazakları 1960'ların sonlarına kadar ABD'ye göç etmiştir. Akşehir'in gayrimüslim nüfusu bu göçler sonucunda yok olmuş, şehrin çok kültürlü yapısı baltalanmış ve homojenleşmiştir.

Akşehir tarihi boyunca nüfusu gittikçe artan bir ilçe olmuştur. 
küçükresim
küçükresim
küçükresim

 Kültür 
Nasreddin Hoca gençliğinden itibaren burada yaşamıştır. Nasreddin Hoca Türbesi Akşehir'de bulunmaktadır. 2007 yılında Nasreddin Hoca Derneği, Türk Patent ve Marka Kurumu'ndan Markaların Korunması Hakkında 556 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname'ye göre, "Dünyanın Ortası Akşehir" şeklindeki tescil belgesini almıştır.
küçükresim|Nasreddin Hoca Türbesi
küçükresim|Nasreddin Hoca heykeli
küçükresim|Nasreddin Hoca Türbesi'nin iç görünümü

24 Ağustos her yıl Akşehir Onur Günü olarak kutlanır. Türkiye'de Lady Diana'nın yediği söylentileriyle bilinen ve Akşehir-Eber Gölleri arasında oluşan mikroklima etkisiyle aromasını kazanan Napolyon kirazı  meşhurdur. Bu kiraz 2004 yılında Akşehir kirazı adıyla tescil ettirilmiştir.

İlçede bulunan Nasreddin Hoca'nın maya çaldığı Akşehir Gölü harita üzerinde yüz ölçümü olarak Türkiye'nin en büyük 5. gölüdür (353 km²). Akşehir Gölü, bilinçsiz sulama ve küresel ısınmanın etkisiyle her yıl yok olmaya bir adım daha yaklaşmaktadır. Toplam 350 km² sulak alan, 2004 yılında 95, 2005'te ise 35 km²ye 2009'da ise 5 km²ye daha gerileyerek 30 km²ye ulaşmıştır. Gün geçtikçe iyice düşen su seviyesi, gölde yaşayan canlı türlerini de olumsuz etkilemektedir. Uzmanlar tarafından 1970'li yıllarda 30 çeşit olduğu belirtilen balık türünün sayısı 3'e kadar düşmüştür. İlçede yerel televizyon bulunmamakta, 1953 yılında kurulan Pervasız gazetesi en eski yerel gazete olarak yayın hayatına devam etmektedir. Bunun yanı sıra İstasyon gazetesi 2002'den, Akşehir Postası gazetesi ise 2011 yılından beri yayımlanmaktadır.

 Nüfus 

 Akşehir'in mahalleleri 
 Altunkalem
 Altuntaş
 Anıt
 Atakent
 Bozlağan
 Cankurtaran
 Çakıllar 
 Çamlı
 Çay
 Çimendere
 Çimenli
 Değirmenköy
 Doğrugöz
 Engili
 Eskikale
 Gazi
 Gedil 
 Gölçayır
 Gözpınarı
 Ilıcak
 İstasyon
 Karabulut
 Karahüyük 
 Kızılca
 Kileci
 Kozağaç
 Kuruçay
 Kuşçu
 Meydan
 Nasreddin
 Ortaca
 Ortaköy
 Reis
 Saray
 Savaş
 Selçuk
 Seyran
 Sorkun
 Söğütlü
 Tekkeköy
 Tipi
 Tipiköy
 Ulupınar
 Üçhüyük
 Yarenler
 Yaşarlar
 Yaylabelen
 Yazla
 Yeni
 Yeniköy
 Yeşilköy
 Yıldırım

 Uluslararası Akşehir Nasreddin Hoca Şenliği 

5-10 Temmuz tarihleri arasında her yıl düzenli olarak gerçekleştirilen etkinliklere dünyadan, farklı alanlarda çalışmaları olan sanatçılar, yazarlar, bilim adamları ve basın mensupları katılmaktadır. 4 Temmuz günü temsili Nasreddin Hoca'nın türbeden şenliğe davet edilmesiyle şenlik başlar, ardından Akşehir Gölü'ne maya çalmaya gidilir. Şenlik 10 Temmuz gecesine kadar sürer.

Her yıl sevilen, mizahi karakteri bulunan bir sanatçı temsili Nasreddin Hoca olur. Şehrin ve Nasreddin Hoca'nın tanıtımı için yapılan bir uygulamadır.

Şimdiye kadar temsili Nasreddin Hoca olan sanatçılardan bazıları Lütfi Ökeşli, Osman Ongun, Zafer Özbakır, Levent Kırca, Abdullah Şahin, Erol Günaydın, Sevim Güvendik, Behzat Uygur, Şoray Uzun, Ahmet Yenilmez, Hüseyin Goncagül, Hasan Kaçan ve Kadir Çöpdemir'dir.

 Sağlık 
 Akşehir Devlet Hastanesi

Akşehir'de 1953 yılından bu yana eski binasında hizmet veren Akşehir Devlet Hastanesi, yeni hizmet binasına 200 yataklı tescil edilerek taşınan Akşehir Devlet Hastanesi, kısa sürede büyüdü ve 276 yatağa ulaşarak Konya'nın en büyük ilçe hastanesi haline geldi. Bölgenin hastanesidir.

 Özel Akşehir PARKHAYAT Hastanesi

Özel Akşehir PARKHAYAT Hastanesi, 11.500 m² kapalı alana ve 34'ü yoğun bakım yatağı olmak üzere toplam 103 yatak kapasitesine sahiptir. Hastanede 4 ameliyathane, ağız ve diş sağlığı merkezi, güzellik merkezi ve 120 kişilik konferans salonu bulunmaktadır. Bölgenin tek özel hastanesi olan Özel Akşehir PARKHAYAT hastanesinde  21 branşta 28 hekim ve toplam 300 personel ile sağlık hizmeti sunulmaktadır.

 Özel FMC Konya Akşehir Diyaliz Merkezi

Özel FMC Konya Akşehir Diyaliz Merkezi 43 yataklı olarak Akşehir'de hizmet vermektedir.

 Eğitim 
Akşehir'de Selçuk Üniversitesine bağlı 2 fakülte 1 yüksek okul ve 1 meslek yüksek okulu vardır.
 Selçuk Üniversitesi Akşehir İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
 Selçuk Üniversitesi Akşehir Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi
 Selçuk Üniversitesi Akşehir Kadir Yallagöz Sağlık Yüksek Okulu
 Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksek Okulu
Ayrıca Akşehir'de üniversite açılması gündeme gelmiştir. Anadolu Selçukluları döneminde Hortu ile Akşehir ve çevresinde yaşayan efsanevi kişi olan Nasreddin Hoca adında bir üniversite 2010'lu yıllarda yapılacağı söylenmiştir fakat herhangi bir gelişme yaşanmamıştır.

 Spor 
Akşehir'de futbol, basketbol, voleybol, halter, boks, masa tenisi, binicilik, atıcılık, hentbol vb. spor faaliyetleriyle ilgilenen spor kulüpleri vardır. Akşehirspor, AK-Nasreddin SK. Akşehir Selçukluspor, Akşehir Belediyespor, Akşehir Gençlik Spor, Akşehir Endüstri Spor; spor kulüpleri amatör küme olarak mücadele etmektedir. Bu spor faaliyetlerine ilaveten Akşehir'de 2013 yılından beri "Akşehir XC Open" adıyla yamaç paraşütü mesafe dalı yarışması düzenlenmektedir.

 Tarihi ve turistik mekanları 

 Nasreddin Hoca Türbesi
 Batı Cephesi Karargâhı Müzesi (18 Kasım 1921)
 Hıdırlık
 Akşehir Evi
 Nasreddin Hoca Etnoğrafya Müzesi (1914-Rüştü Bey)
 Ulu Camii (1213)
 Hasan Paşa İmaret Camii (1510-11)
 Taş Medrese (1250-Fahreddin Ali Sahip Ata)
 Gülmece Anıtı
 Seydi Mahmut Hayrani Türbesi (1224)
 Eski Kilise (19.Y.Y.)
 Gavur Hamamı (?)
 Meydan (Şifa) Hamamı (1329-30)
 Kızılca Mescidi (1476-77)
 Kileci Mescidi (13. yy.)
 Ferruhşah Mescidi (1224)
 Güdük Minare Mescidi (1227)
 İplikçi Camii (1337)
 Hacı İbrahim Veli Türbesi (1370)
 Nimetullah Nahçivani Türbesi - Akşehir Kent Ormanı

 Türküleri 

 Karadır Kaşların
 Entarisi Aktandır
 Karanfilsin Bibersin
 Emmiler Emmiler
 Kıcılar Kavak Kıcılar
 Durnam Gelir Yata Kalka
 Bir Sabahtan Yolum Düştü Gedil'e
 Yasiyan'a Varamadım Yalınız
 Karşıdan Gel Göreyim
 Gadifem Gara Gatlı
 Garip Çoban
 Üç Türkoğlu
 Yüz Dirhemdir
 Kartal Kuşun Kanadında Al Olur
 Ay Oğlan
 Tahiroğlu
 Bermende Zeybeği
 Gedil Zeybeği

 Yemekleri 

 Zülbiye (Soğan Aşı)
 Herse
 Nasreddin Hoca Peynir Baklavası
 Kaymak Baklavası
 Ergörmez Aşi
 Toğga çorbası
 Sakala sarkan
 Etli Ekmek

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Akşehir Belediyesi
 Akşehir Kaymakamlığı
 Akşehir Televizyonu


Kategori:VikiProje Tarih kaynak bekleyen maddeler
Kategori:Konya ilinin ilçeleri