Çaybaşı

Çaybaşı, Ordu ilinin bir ilçesi ve bu ilçenin merkezidir.

Tarihçe
Çaybaşı'nın eski adı Çilader'dir. Nitekim 1642 tarihli avarız defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çilader (چیلادر) şeklinde geçer.Tuğba Topçu - 19. Yüzyılın İlk Yarısında Ünye Kazasının Nüfusu, s. 11.  Yüksek Lisans TeziSon Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 193.

Çilader köyü, 1642 tarihli avarız defterinde Ünye'ye tabi Efraz (İfraz) kazasının köylerinden biriydi. 1834 tarihli nüfus defterinde de aynı idari konuma sahipti.

Çilader köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından tarihsel topraklarından göç eden Gürcülerin Ünye kazasında yerleştirildiği köylerden biridir. 1882 yılına gelindiğinde, Acara-i Süfla (Aşağı Acara) bölgesinin Tzoniarisi (წონიარისი) köyünden gelen 38 kişi (17 kadın ve 21 erkek) Çilader köyünde iskan edilmişti. 1910 yılında yapılan nüfus sayımında Çilader veya Cilader köyünün nüfusu, 265'i kadın ve 273'ü erkek olmak üzere, 105 hanede yaşayan 538 kişiden oluşuyordu.Murat Kasap, Batum Muhacirleri, İstanbul, 2018, s. 279, 289, ISBN 978-605-63115-7-4 Bu nüfusun buraya yerleştirilmiş Gürcüleri de kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu sırada Çilader köyü, Trabzon vilayetinin dört sancağından biri olan Canik sancağına bağlı Ünye kazasının sınırları içinde yer alıyordu.

Çilader köyü, 1928 yılında Ünye kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte Ünye kazası Merkez ve Karakuş nahiyelerinden oluşuyordu. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 672 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 523. Çilader, 1945 genel nüfus sayımında Çilader bir köy olarak Tekkiraz bucağına bağlanmıştı. Bu sırda Ünye ilçesi, Merkez, Karakuş ve Tekkiraz nahiyelerinden oluşuyordu. Tekkiraz bucak merkezinin nüfusu 582 kişiden oluşurken, Çilader köyünde 786 kişi yaşıyordu. 1955 genel nüfus sayımında Çilader, "Ciladere" şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada bu yerleşim yeni kurulmuş olan Ciladere nahiyesinin idari merkeziydi ve Ciladere nahiyesi 20 köyü kapsıyordu. Tekkiraz nahiyesinin bazı köyleri Çilader nahiyesine bağlanmıştı. Bu sırada Karakuş, Akkuş adıyla kaza olduğu için Ünye kazası Merkez Çilader ve Tekkiraz nahiyelerinden oluşuyordu. Nahiye merkezi Çilader'in nüfusu 946 kişiden oluşuyordu. Çilader nahiyesinin toplam nüfus ise, 18.982 kişiyi kapsıyordu.1955 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1961, s. 427.

Çilader Türkçe olmadığı için yerleşimin adı 1959 yılında kanunla Çaybaşı olarak değiştirilmiştir. Nitekim bucak merkezi, Çaybaşı (Çilâder) olarak kaydedilmişken, bucak olarak Çilader adı korunmuştur.<ref>{{Web kaynağı|url=https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1960-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf|başlık=Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963, s. 459.|erişimtarihi=28 Nisan 2022|arşiv-url=https://web.archive.org/web/20200218091504/https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1960-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf|arşiv-tarihi=18 Şubat 2020|ölüurl=hayır}}</ref> 1965 genel nüfus sayımında ise, bucak Çaybaşı, bucak merkezi de Çaybaşı (Cilader'') olarak yazılmıştır. Çaybaşı, 20 Ağustos 1971'de belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 1975 yılında gelindiğinde bucak merkezi Çaybaşı, belediyesi ve postanesi olan bir yerdi. Nüfusu 2.305 kişiden oluşuyordu. Çaybaşı bucağı sınırları içinde 28 köy bulunuyordu ve bu köylerin toplam nüfusu 34.240 kişiden oluşuyordu. Çaybaşı bucağında nüfus açısından en büyük yerleşme Yoğunoluk köyüydü ve köyde 3.586 kişi yaşıyordu.

Çaybaşı, Ünye ilçesine bağlı bucakken, 1990 yılında ilçe ve ilçe merkezi olmuştur. Bu sırada Çaybaşı ilçesi, Akbaba, Devecik, Eğribel, Göksü, İçeribükü, İlküvez, Kapılı, Köklük ve Kurudere olmak üzere dokuz köyü kapsıyordu. İlçe merkezinin nüfusu 6.526 kişi, ilçeninki de 15.195 kişiden oluşuyordu.1990 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1991, ISBN 975-19-0377-7.

Coğrafya
Çilader kasabası, Ordu il merkezine 86 km uzaklıktadır. Çilader ilçesinin kuzey ve doğusunda Ünye ilçesi, batısında İkizce, güneyinde Akkuş ilçe sınırları bulunur. İlçenin yüzölçümü 102 km²'dir. Çaybaşı ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 757 metredir. İlçe merkezi, Akçay ve Cüri ırmakları arasında yükselen arazi üzerinde kuruludur. Yörede güneye doğru yükselen arazide görünüşe yassı topoğrafya şekilleri hakimdir.

 Nüfus 
İlçe, 26 mahalleden oluşmaktadır.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Çaybaşı Belediyesi Resmi Sitesi