Karbondisülfür

Karbondisülfür, formülü CS2 olup, yanabilen, hemen hemen renksiz olan, oldukça zehirli bir sıvı. Genel kanıya göre inorganik bileşik olarak kabul edilir. Ticari karbondisülfürün kokusu safsızlık kaynaklı olup, çürük lahana veya yumurta kokusuna benzerken saf karbondisülfürün kokusu etere benzer.Holleman, Arnold Frederik; Wiberg, Egon (2001), Wiberg, Nils (ed.), Inorganic Chemistry, translated by Eagleson, Mary; Brewer, William, San Diego/Berlin: Academic Press/De Gruyter Karbondisülfür -108,6 °C'de donar, 46,3 °C'de kaynar. Yoğunluğu 1,261 g/cm³'tür. Suda az çözündüğü hâlde alkol, eter ve karbon tetraklorürde çok çözünür.

Üretimi
Karbondisülfür, elektrik fırınında 800-1000 °C de kükürt ile kömürün ısıtılması suretiyle elde edilir. Fırından buhar hâlinde çıkan karbondisülfür yoğunlaştırılarak toplanır.

600 °C gerektiren daha düşük sıcaklıktaki bir reaksiyon, silika jel veya alümina katalizörlerin varlığında karbon kaynağı olarak doğal gaz kullanır:
2 CH4 + S8 → 2 CS2 + 4 H2S

Kullanım alanları
Karbon disülfür; fosfor, kükürt, selenyum, brom, iyot, yağlar, reçineler, kauçuk ve asfalt için kullanılan iyi bir çözücüdür.

Karbondisülfür en çok viskoz ipeği ve selefon imalatında kullanılır. Ayrıca, karbon tetraklorürün, ditiyokarbonatların, tiyosiyanatların ve ürenin imalatında, ziraatte depolanmış tahılların toprağının dezenfekte edilmesinde ve toprakta yuvalanmış hayvanların öldürülmesinde kullanılır.

Tarihi
1796'da Alman kimyager Wilhelm August Lampadius (1772–1842) piriti nemli kömürle ısıtarak karbon disülfürü ilk kez hazırladı. Buna "sıvı kükürt" (flüssig Schwefel) adını verdi.Lampadius (1796). "Etwas über flüssigen Schwefel, und Schwefel-Leberluft" Karbon disülfürün bileşimi nihayet 1813'te İsveçli kimyager Jöns Jacob Berzelius (1779–1848) ve İsviçreli-İngiliz kimyager Alexander Marcet'in (1770–1822) ekibi tarafından belirlendi.Berzelius, J.; Marcet, Alexander (1813). "Experiments on the alcohol of sulphur, or sulphuret of carbon". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 103: 171–199.

Tepkimeleri
CS2'nin yanması, bu ideal stokiyometriye göre kükürt dioksit verir:
CS2  +  3O2 → CO2  +  2SO2

Karbondisülfürün klorlanması, iki aşamada karbon tetraklorür verir:
CS2  +  3 Cl2   →   CCl4 + S2Cl2
Bu dönüşüm, bir ara ürün olan tiyofosgen, CSCl2'nin aracılığı ile ilerler.
Polimerleşme
Karbondisülfür, polimeri keşfeden Percy Williams Bridgman'ın adını taşıyan car-sul veya "Bridgman's black" adı verilen çözünmeyen bir malzeme vermek üzere fotoliz üzerine veya yüksek basınç altında polimerize olur.Bridgman, P.W. (1941). "Explorations toward the limit of utilizable pressures". Journal of Applied Physics. 12 (6): 461–469.

Sağlık üzerindeki etkileri

Karbon disülfürün, çeşitli semptomlarla birlikte hem akut hem de kronik zehirlenme vakalarıyla bağlantılı olduğu tespit edilmiştir.

500–3000 mg/m3 konsantrasyonları akut ve subakut zehirlenmeye neden olur. Bunlar, çoğunlukla nörolojik ve psikiyatrik semptomlardan oluşan ve ensefalopati sülfokarbonika (encephalopathia sulfocarbonica) olarak adlandırılan bir dizi semptomu içerir. Semptomlar arasında akut psikoz (manik deliryum, halüsinasyonlar), paranoyak düşünceler, iştahsızlık, gastrointestinal ve cinsel bozukluklar, polinörit, miyopati ve ruh hali değişiklikleri (sinirlilik ve öfke dahil) bulunur. Daha düşük konsantrasyonlarda gözlemlenen etkiler arasında nörolojik sorunlar (ensefalopati, psikomotor ve psikolojik bozukluklar, polinörit, sinir iletiminde anormallikler), işitme sorunları, görme sorunları (gözlerde yanma, anormal ışık reaksiyonları, artmış oftalmik basınç), kalp sorunları (kalp hastalığına bağlı ölüm oranlarında artış, anjina pektoris, yüksek tansiyon), üreme sorunları (düşüklerde artış, hareketsiz veya deforme sperm) ve azalmış bağışıklık yanıtı yer alır.

Bildirilen diğer belirtiler ise: kramplar, kas güçsüzlüğü, ağrı, nörofizyolojik bozukluk, priapizm, erektil disfonksiyon, psikoz, keratittir. Solunum yetmezliği nedeniyle öldürür.Lay, Manchiu D. S.; Sauerhoff, Mitchell W.; Saunders, Donald R.; "Carbon Disulfide", in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2000 

Karbon disülfüre mesleki maruziyet, özellikle inme olmak üzere kardiyovasküler hastalıkla da ilişkilidir.

Kaynakça

Kategori:Sülfürler
Kategori:Zehirli maddeler
Kategori:Çözücüler
Kategori:İnorganik karbon bileşikleri
Kategori:Nörotoksinler