Çankaya

Çankaya, Ankara ilinin bir ilçesi. Ankara ilinin orta kesiminde bulunan ilçe,Ankara districts görüntüsünde görüldüğü gibi Ankara'nın başkent olması ile birlikte Türkiye'nin yönetim merkezi durumuna gelmiştir. 2023 yılı nüfus verilerine göre Ankara ilinin birinci, Türkiye'nin ise Esenyurt ve Şahinbey'den sonra en büyük üçüncü ilçesi konumundadır. Türkiye'nin en kalabalık ilçelerinden biri olarak nüfusu pek çok ilden daha fazladır. Gün içinde iki milyona kadar çıkabilmektedir. 102 lise ve 13 üniversitesi ile ilçe önemli bir eğitim kentidir. 2025 yılında Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yaptığı araştırmaya göre Türkiye'nin en gelişmiş ilçesi seçilmiştir.

 Tarihçe 

Çankaya sırasıyla Hatti, Hititler, Frigyalılar, Lidyalılar, Pers İmparatorluğu, Makedonya Krallığı, Galatlar, Roma İmparatorluğu, Doğu Roma İmparatorluğu, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Anadolu Selçuklu Devleti, Ahiler ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerini yaşamıştır. 19. yüzyılda önemini kaybeden yerleşim, 20. yüzyılın başlarında Bağdat Demiryolu'nun yapılması, daha sonra Mustafa Kemal Atatürk'ün, Kurtuluş Savaşı'nı buradan yönetmesi ile gelişti. Ankara'nın, 13 Ekim 1923 tarihinde, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti olmasının ardından gelişen Çankaya, 15 Haziran 1936 tarihinde 3012 No.lu Kanun ile ilçe statüsüne erişmiştir. Ayrıca, bu tarihte Elmadağ ve Gölbaşı bucakları Çankaya ilçesine bağlanmıştır. 1960 yılında bucak teşkilatının kaldırılmasıyla Kayaş, Cebeci, Bahçelievler ve Dikmen bucakları bu statülerini kaybetmiştir. 30 Kasım 1983 tarihinde Çankaya sınırlarına dâhil olan Gölbaşı ve Mamak, ilçe statüsüne kavuşarak Çankaya'dan ayrılmıştır.

 Coğrafya 

Çankaya, İç Anadolu Bölgesi'nin kuzeybatısındaki Yukarı Sakarya Bölümü'nde yer alır. Çankaya'nın doğu ve kuzeydoğusunda yine Ankara iline bağlı Mamak, Altındağ ve Elmadağ, güneyinde Gölbaşı, batısında ise Etimesgut ilçeleri bulunur.Ankara districts görüntüsüne göre 
Çankaya, Orta Anadolu'nun düzlükleri ortasında kayalık bir alanda kurulmuştur. Bu kayalık alan, artık kentin merkezinde küçük bir ada niteliğindedir. Bu adayı yükseltiler çevreler, ortada bir çanak bırakırlar. Eskiden bataklık olan bu çanak, Cumhuriyet döneminde kurutularak yerleşime açılmıştır.

İlçenin yüzölçümü 483 km²'dir. Çankaya ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.099 metredir.

 Mahalleler 
Çankaya'nın 124 mahallesinin 99'u merkezde bulunmaktadır. Merkez mahallelerinde 710.283 kişi (%77) yaşamaktadır. En uzak mahallesi ise 57,3 km uzaklıktaki Akarlar'dır. İlçede nüfusu en fazla olan, 30.111 kişi ile Birlik mahallesidir. Çankaya'nın nüfusu 2017 yılında %0,31 artmıştır.

 Mahalleler
 100. Yıl
 50. Yıl
 Ahlatlıbel
 Akarlar
 Akpınar
 Alacaatlı
 Anıttepe
 Arka Topraklık
 Aşağı Dikmen
 Aşağı İmrahor
 Aşağı Öveçler
 Aşıkpaşa
 Ata
 Aydınlar
 Ayrancı
 Aziziye
 Bademlidere
 Bağcılar
 Bahçelievler
 Balgat
 Barbaros
 Bayraktar
 Beytepe
 Birlik
 Boztepe
 Büyükesat
 Cebeci
 Cevizlidere
 Cumhuriyet
 Çamlıtepe
 Çankaya
 Çavuşlu
 Çayyolu
 Çiğdem
 Çukurambar
 Devlet
 Dilekler
 Dodurga
 Doğuş
 Ehlibeyt
 Emek
 Ertuğrulgazi
 Erzurum
 Esatoğlu
 Eti
 Evciler
 Fakülteler
 Fidanlık
 Gaziosmanpaşa
 Gökkuşağı
 Göktürk
 Güvenevler
 Güzeltepe
 Harbiye
 Hilal
 Huzur
 İleri
 İlkadım
 İlkbahar
 İlker
 İncesu
 İşçi Blokları
 Karahasanlı
 Karapınar
 Karataş
 Kavaklıdere
 Kazım Özalp
 Keklikpınarı
 Kırkkonaklar
 Kızılay
 Kızılırmak
 Kocatepe
 Konutkent
 Korkutreis
 Koru
 Kömürcü
 Küçükesat
 Kültür
 Malazgirt
 Maltepe
 Mebusevleri
 Meşrutiyet
 Metin Akkuş
 Metin Oktay
 Mimar Sinan
 Muhsin Ertuğrul
 Murat
 Mustafa Kemal
 Mutlukent
 Mürsel Uluç
 Naci Çakır
 Namık Kemal
 Nasuh Akar
 Oğuzlar
 Or-An
 Orta İmrahor
 Osman Temiz
 Ön Cebeci
 Öveçler
 Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı
 Remzi Oğuz Arık
 Sağlık
 Sancak
 Seyranbağları
 Sokullu Mehmet Paşa
 Söğütözü
 Şehit Cengiz Karaca
 Şehit Cevdet Özdemir
 Tınaztepe
 Tohumlar
 Topraklık
 Umut
 Ümit
 Üniversiteler
 Yakupabdal
 Yaşamkent
 Yayla
 Yeşilkent
 Yıldızevler
 Yukarı Bahçelievler
 Yukarı Dikmen
 Yukarı Öveçler
 Yücetepe
 Zafertepe
 Semtler
 Ahlatlıbel
 Anıttepe
 Ayrancı
 Bahçelievler
 Balgat
 Beysukent
 Bilkent
 Cebeci
 Çayyolu
 Demirtepe
 Dikmen
 Gaziosmanpaşa
 Kavaklıdere
 Kırkkonaklar
 Kızılay
 Küçükesat
 Maltepe
 Öveçler
 Seyranbağları
 Sıhhiye
 Söğütözü
 Topraklık
 Yıldız

 İklim 
İlçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Kışları soğuk ve kar yağışlı, yazları sıcak ve kuraktır. Kışları kuru bir ayaz görülür. İlkbahar mevsiminde kırkikindi olarak adlandırılan yükselim yağışları düşer. İç Anadolu Bölgesi'nde Türkiye'nin en az yağış alan bölümü olduğu için ilçede yılın üçte biri güneşli geçer. Ankara il merkezi'nin yıllık yağış ortalaması 404,5 milimetredir. En çok yağış 51,8 mm ile mayıs ayında düşerken, en az yağış 14,4 mm ile ağustos ayında düşer.

 Nüfus 
küçükresim|upright=1.14|sağ|Botanik Parkı 
küçükresim|upright=1.14|sağ|Kuğulu Park 
Ankara ilinin en yüksek nüfusuna sahip ilçesi olan Çankaya'nın nüfusu 2020 sayımlarına göre 925.828 kişidir. İlçe ayrıca Türkiye'nin de nüfus bakımından en büyük ikinci ilçesi konumundadır. 2000 nüfus sayımında 769.331 olan nüfus 21 yılda yaklaşık 156.497 kişi artmıştır. Bir milyona yaklaşan nüfusun 445.235'i erkek; 480.593'ü kadındır. Nüfusun tamamı kentte yaşar.

 Eğitim 
Yüksek nüfusu nedeniyle birçok ilköğretim okulu ve liseye sahip olan Çankaya genel olarak bir öğrenci kenti görünümündedir. İlçede yüzden fazla ilköğretim kurumunun yanında, onlarca lise bulunmaktadır.

 Üniversiteler 
Çankaya'daki on adet üniversitede yüz bini aşan öğrenci yüksek öğrenim görmektedir. Türkiye'nin önemli üniversitelerinden birçoğu ile birlikte vakıf üniversiteleri ilçede yer almaktadır. Dünya'nın en iyi bin üniversitesi listesinde, Türkiye'den dereceye giren iki üniversiteden biri Çankaya'dadır. Kentte birçok üniversitenin yanı sıra, üniversite hastaneleri, fakülteler gibi üniversite alt kuruluşları bulunmaktadır. Çankaya'daki üniversitelere sadece Ankara'dan değil, Türkiye'nin dört köşesinden ve ülke dışından öğrenciler gelmektedir. Çankaya'daki üniversiteler şunlardır:
Devlet: Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi: Vakıf: Bilkent Üniversitesi, Çankaya Üniversitesi,  TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Ufuk Üniversitesi, TED Üniversitesi: Askeri: Kara Harp Okulu

 Kültür 

 Müzeler 

küçükresim|sağ|upright=1.18|Pembe Köşk
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün mozolesinin bulunduğu Anıtkabir, Atatürk'e ait eşyaların da sergilendiği bir müze olarak ilçe sınırları içerisinde yer alır. İsmet İnönü Evi, Türkiye Cumhuriyeti 2. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün 1925'ten 1973'te ölümüne kadar 48 yıl yaşamış olduğu yer olarak, müze biçiminde varlığını sürdürmektedir. Orta Doğu Teknik Üniversitesi içerisinde yer alan ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi'nin kuruluş amacı; MÖ 7000 yılından beri Anadolu'da gelişen teknolojinin tarihini belgelemek ve günümüz teknolojisini sergilemektir. Türkiye Büyük Millet Meclisi yerleşkesinde yer alan Atatürk ve Meclis Müzesinde, 1920 ve 30'lardan kalma, Meclis, İnkılaplar ve Atatürk ile ilgili çeşitli belge ve fotoğraflar teşhir edilmektedir. Beşevler'de yer alan Atatürk Eğitim Müzesinde, Türk Eğitim Tarihi ile ilgili belge, eşya, kitap teşhir salonları, kütüphane ve Başöğretmen Atatürk arşivi bulunmaktadır. MTA Tabiat Tarihi Müzesinde, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün kuruluşundan bugüne kadar yapılmış jeolojik çalışmalar sırasında bulunan mineraller, taş örnekleri, fosiller sergilenmektedir. TRT Müzesinde, 1981 yılında eski radyo malzemeleri toplanarak sergilenmektedir. Jandarma'nın tarihini ve bugününü her yönüyle tanıtmak ve korumak amacıyla kurulan Jandarma Müzesi, Jandarma Eğitim Komutanlığı içerisinde yer almaktadır.
İlçede ayrıca Gazi Üniversitesi bünyesinde Gazi Üniversitesi Resim Heykel Müzesi ve Gazi Üniversitesi Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi, Ankara Üniversitesi bünyesinde Oyuncak Müzesi bulunur.

 Şenlikler 

İlçe, Ankara'da gerçekleştirilen kültürel organizasyonların merkezi konumundadır. Bu faaliyetlerin birçoğu geleneksel hale gelmiştir. Çankaya'daki sinema alanındaki önemli organizasyonlardan biri Ankara Uluslararası Film Festivali'dir. 1998 yılından beri düzenlenen festival, belgesel, uzun film ve kısa film yarışmaları barındırır. Yaklaşık 17 dalda ödül dağıtılır.

Tiyatro alanındaki önemli bir şenlik, Toplumsal Araştırmalar Kültür ve Sanat İçin Vakıf tarafından 1996 yılından beri gerçekleştirilen Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali'dir.
upright=0.91|küçükresim|sol| Kore'de Savaşan Türkler Anıtı
Bunların haricinde Çankaya'da 1983'ten beri Ankara Uluslararası Müzik Festivali ve 1996'dan beri de Ankara Caz Festivali gerçekleştirilir.

 Anıtlar 

Çankaya'da irili ufaklı birçok tarihî ya da modern anıt bulunmaktadır. Bunların en önemlilerinden biri Kızılay Meydanı'ndaki, Emniyet Anıtı olarak da bilinen Güvenpark Anıtı'dır. Anıt, 1935 yılında Prof. C. Hozlmeister ve Prof. J. Thorak'a yaptırılarak Türk Polis Teşkilatı'na hediye edilmiştir. Projesi Prof. C. Hozlmeister tarafından çizilen anıtın kabartma ve heykelleri Prof. J. Thorak ve Anton Hanak tarafından yapılmıştır. Özellikle Kızılay çevresindeki Sakarya ve Yüksel Caddelerinde birçok heykel bulunmaktadır. Bunların başlıcaları Taşankara ve Barış Heykeli'dir. Heykeltıraş Burhan Alkar tarafından 1979'da taştan yapılan Barış Heykeli, Sakarya Caddesi yaya bölgesinde bulunmaktadır. Genç bir kız ile erkeğin birlikte uçurdukları güvercin, özgürlük ve barışı simgelemektedir.Ankara Başkentin Tarihi, Arkeolojisi ve Mimarisi - ISBN 975-95848-3-2 - Ankara Enstitüsü Vakfı Yayınları - Sayfa:269 Bu heykel gibi Taşankara da Danimarkalı heykeltıraş Jørgen Haugen Sørensen tarafından 1992 yılında yapılmış ve Sakarya Caddesi yaya bölgesine konmuştur.

4.30 metre yüksekliğindeki mermer Mimar Sinan Anıtı ise Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin önünde bulunmaktadır. Eserde Mimar Sinan kendine özgü kıyafetleriyle ayakta dururken resmedilmiştir. Bu anıt 1956 yılında heykeltıraş Hüseyin Anka Özkan'a yaptırılmıştır.

 Modern yapı ve yapıtlar 
Çankaya'da 80'li yıllardan itibaren inşa edilen önemli eserler arasında, sadece ilçenin değil Ankara'nın da simgesi olan Atakule, Kocatepe Camii ve Hitit Güneş Kursu Anıtı sayılabilir. Atakule İş Merkezi, Ankara'nın başkent oluşunun 66. yıldönümü nedeniyle 13 Ekim 1989'da açılmıştır. Ankara ilinin ilk, Türkiye'de açılan ikinci alışveriş merkezi olan Atakule, 125 m yüksekliğe ve kulenin tepesinde döner restorana sahiptir.

Kocatepe semtindeki Kocatepe Camii'nin yapımına 1967 yılında başlanmış ve 1987 yılında bitirilmiştir. 88 m uzunluğunda dört minaresi vardır.

 Çankaya Köşkü 

1924 - 2014 yılları arası Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları'nın ikamet etmiş olduğu köşktür. 2014 yılından itibaren Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları'nın resmî konutunun Cumhurbaşkanlığı Külliyesi olmasıyla Çankaya Köşkü artık Türkiye Cumhuriyeti Başbakanları tarafından kullanılmaktadır. Çankaya Köşkü, Ankara'nın merkezi olan Kızılay Meydanı'nın yaklaşık 5 kilometre güneyindedir ve rakımı 1,071 metredir.

Ankara'nın yüksek bir tepesinde yer alan köşk, Kasabyan adlı bir Ermeni tüccar tarafından 1800'lü yılların son çeyreğinde bir bağevi olarak yaptırıldı. Sonrasında kentin zengin ailelerinden Bulgurzadeler'in eline geçti. Ankara Müftüsü Rıfat Efendi'nin gayretleriyle halk arasında 4500 lira toplanıp, Bulgurzade Tevfik Efendi'den satın alınan köşk, Mustafa Kemal Atatürk'e hediye edildi.

Mustafa Kemal Atatürk, 1921 yılında buraya yerleşmiştir. 1924 yılında Mimar Vedat Bey ve Mimar Arif Hikmet Bey'in yapmış olduğu ilavelerle köşk bugünkü halini almıştır.

 Altyapı 

 Ulaşım 
küçükresim|upright=1.36|Ankara Kent Metro Ağı Haritası
İlçe, Ankara ilinin merkezinde bulunmaktadır. A1, M1, M2, M3, M4 hatları ilçe içi ulaşımı kolaylaştırmaktadır. Bu hatlar Çankaya'yı Yenimahalle, Altındağ, Etimesgut, Sincan, Keçiören ilçelerine bağlar. A1'den Ankara Şehirlerarası Otobüs Terminali'ne direkt geçiş vardır. Başkentray'ın ilçede istasyonları mevcuttur. İlçeye havayolu ile ulaşım, 28 km mesafede bulunan, Çankaya'nın kuzeydoğusundaki Esenboğa Uluslararası Havalimanı ile mümkündür.

 Yönetim 
 İdari bölünme 
1936 yılında Ankara'nın merkez ilçesi olan Çankaya'dan, 1960 yılında Elmadağ ayrılıp ilçe olmuştur. 1983 yılında ise Çankaya'dan Mamak ve Gölbaşı ayrılarak iki yeni ilçe kurulmuştur. 1984 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi kurulmuş, Çankaya da bu belediyeye bağlı bir metropol olmuştur. İlçe bir belediye başkanlığına ve bir kaymakamlığa bağlıdır. İlçede 124 tane mahalle vardır.

 Kaymakamlar 
 #  Kaymakam  Başlama Tarihi  Bitiş Tarihi  #  Kaymakam  Başlama Tarihi  Bitiş Tarihi 1  Haluk Nihat Pepeyi  28 Şubat 1936  6 Haziran 1938  2  Daniş Yurdakul  6 Ocak 1938  10 Kasım 1941 3  Necmettin Ergün  1 Aralık 1941  2 Nisan 1942  4  Cemal Dinç  27 Ağustos 1942  3 Kasım 1943 5  Cemal Gönenç  6 Ocak 1944  8 Şubat 1947  6  Ekrem Güvenç  13 Şubat 1947  10 Mayıs 1949 7  Asım Sağıroğlu  11 Mayıs 1949  15 Kasım 1951  8  İbrahim Öztürk  5 Mayıs 1954  1 Aralık 1955 9  M. Kemal Yılmaz  20 Ocak 1956  28 Mayıs 1960  10  Selahattin Özaltan  8 Mayıs 1960  25 Ekim 1961 11  Faruk Cemal Vefkioğlu  20 Kasım 1961  27 Ocak 1965  12  S. Zeki Köseoğlu  12 Ağustos 1965  30 Kasım 1968 13  Ömer Haliloğlu  13 Kasım 1968  6 Ekim 1971  14  Tacettin Özünçer  6 Ekim 1971  29 Eylül 1977 15  Agah Büyüksağış  12 Aralık 1977  15 Şubat 1978  16  Fevzi Baysan  19 Haziran 1978  7 Aralık 1979 17  İ. Cahit Ertan  18 Şubat 1980  11 Nisan 1984  18  N. Kemal Eren  17 Eylül 1984  15 Eylül 1988 19  Çetin Yücel  15 Eylül 1988  3 Eylül 1992 20  T. Fikret Saygılı  3 Eylül 1992  21 Mart 1994 21  A. Namık Tekin  8 Haziran 1994  19 Eylül 1996  22  E. Selçuk Botsalı  19 Eylül 1996  17 Ekim 2001 23  M. Yıldırım Kadıoğlu  17 Ekim 2001  6 Kasım 2006  24  M. Hulusi Arat  7 Kasım 2006  18 Eylül 2011 25  Mehmet Ali Yıldırım  18 Eylül 2011  8 Ekim 2014  26  Aydın Ergün  8 Ekim 2014  16 Aralık 2016 27  Kadir Çakır  1 Aralık 2016  2 Kasım 2018  28  Hüdayar Mete Buhara  8 Kasım 2018  16 Mayıs 2022 29  Murat Duru  18 Mayıs 2022  Görevde        Kaynak:

 Belediye başkanları 
 Seçim  İsim  Parti 1984  Erdoğan Yavuzlar   Anavatan Partisi 1989  Doğan Taşdelen   Sosyaldemokrat Halkçı Parti 1994  1999  Haydar Yılmaz   Cumhuriyet Halk Partisi 2004  Muzaffer Eryılmaz  2009  Bülent Tanık 2014  Alper Taşdelen  2019 2024  Hüseyin Can Güner

Çankaya Belediye Başkanlığı, 1963 yılından itibaren on iki seçimden dokuzunu CHP ya da SHP kazanmıştır. Geriye kalan üç yönetimin ikisi bağımsız, biri Anavatan Partisi'ne mensuptur. Belediye başkanlığını 2024'te yapılan seçimler sonucunda CHP'li Hüseyin Can Güner kazanmıştır ve bu görevi yürütmeye devam etmektedir.

 Kardeş kentler 
Kardeş kentler:











Ön protokol imzalayanlar:






 Görüntüler 

 Ayrıca bakınız 
 Türkiye Büyük Millet Meclisi
 Anıtkabir
 Kızılay Meydanı
 Kocatepe Camii

 Notlar 

 Kaynakça 
 Özel

 Genel
 Küçük Asya'nın Bin Yüzü: Ankara, Dost Yayınları, ISBN 975-298-173-9
 Ankara, Başkentin Tarihi, Arkeolojisi, Mimarisi, Ankara Enstitüsü Vakfı Yayınları, ISBN 975-95848-3-2
 Antik Ankara, Haluk Sargın, ISBN 975-288-886-0
 Turistik Ankara, Mehmet Hengirmen, Engin Yayınları, ISBN 975-320-123-0

 Dış bağlantılar 




 YerelNET'te Çankaya  
 Çankaya ilçesinin ayrıntılı haritası 
 Çankaya Belde A.Ş.