Yunan alfabesi

Yunan alfabesi, tarihî dönemden çağdaş döneme kadar çeşitli değişikliklerle aslen Yunancanın yazımında kullanılan alfabedir. Aslen Fenike alfabesinden türetilmişThe Development of the Greek Alphabet within the Chronology of the ANE  (2009), Quote: "Naveh gives four major reasons why it is universally agreed that the Greek alphabet was developed from an early Phoenician alphabet.

1 According to Herodutous "the Phoenicians who came with Cadmus... brought into Hellas the alphabet, which had hitherto been unknown, as I think, to the Greeks."

2 The Greek Letters, alpha, beta, gimmel have no meaning in Greek but the meaning of most of their Semitic equivalents is known. For example, 'aleph' means 'ox', 'bet' means 'house' and 'gimmel' means 'throw stick'.

3 Early Greek letters are very similar and sometimes identical to the West Semitic letters.

4 The letter sequence between the Semitic and Greek alphabets is identical. (Naveh 1982)" ve ilk olarak MÖ 9. yüzyıl sonlarında ya da MÖ 8. yüzyıl başlarında kullanılmaya başlanmıştır.The date of the earliest inscribed objects; A.W. Johnston, "The alphabet", in N. Stampolidis and V. Karageorghis, eds, Sea Routes from Sidon to Huelva: Interconnections in the Mediterranean 2003:263-76, summarizes the present scholarship on the dating.Cook, B. F. (1987). Greek inscriptions. of California Press/British Museum, s.9. Latin ve Kiril alfabelerinin atasıdır. Günümüzde Yunanca yazmak dışında matematikte, temel bilim ve mühendislik bilimlerinde bilimsel gösterimler olarak kullanılır. Alfabe, yedisi ünlü, on beşi ünsüz, ikisi ise birleşik olmak üzere yirmi dört harften oluşur:

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η ΘΙ Κ Λ Μ Ν Ξ Ο ΠΡ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ωα β γ δ ε ζ η θι κ λ μ ν ξ ο πρ σς τ υ φ χ ψ ω

 Tarihçe 
MÖ 16. ve MÖ 12. yüzyıllar arasında Miken Uygarlığı'nda, Linear B yazı sistemi, Yunan dilinin en erken dili, Miken Yunancasını yazmak için kullanılmıştır. Yunan alfabesiyle ilgisiz olan bu yazı sistemi MÖ 13. yüzyılda terkedilmiştir ve MÖ 9. yüzyılın sonlarında veya MÖ 8. yüzyılın başında Yunan alfabesi ortaya çıkmıştır. İki yazı sisteminin zamanları arasındaki dönem, Yunan Karanlık Çağı olarak anılır. Karanlık çağın bitiminde Fenike alfabesi, beş sesli harf eklenerek kullanılmaya başlanmıştır. Yunan Alfabesi, Antik Yunan'dan günümüze Yunanistan'da kullanılmaktadır. Bunun yanında Hristiyanlığın Ortodoks mezhebine bağlı Karamanlı Türkler tarafından 18.-20. yüzyıllarda Karaman sahası Türk ağzının yazımında da kullanılmıştır.Hatice Şirin User, Başlangıçtan Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Akçağ, Ankara 2006, s. 85.

Alfabeyi oluşturan harflerin her biri farklı değişiklikler geçirmiştir ve şekilleri değişmiştir. Harflerin tarih içindeki şekilleri şu şekildedir:
KitâbeEl yazmaModern ArkaikKlasikMajüskül (büyük harf)Minüskül (küçük harf)Küçük harfBüyük harfx30pxαΑx30pxβΒx30pxγΓx30pxδΔx30pxεΕx30pxζΖx30pxηΗx30pxθΘx30pxιΙx30pxκΚx30pxλΛx30pxμΜx30pxνΝx30pxξΞx30pxοΟx30pxπΠx30pxρΡx30pxσςΣx30pxτΤx30pxυΥx30pxφΦx30pxχΧx30pxψΨx30pxωΩ

 Modern harfler 
SimgeAdıSes değeriRakamİbraniLatinHTMLAntikOrta ÇağModernAntikOrta ÇağModernΑ αalfa (ἄλφα)alfa (ἄλφα)alfa (άλφα)[a] [aː][a][a]1אaΑ αΒ βbeta (βῆτα)vita (βῆτα)vita (βήτα)[b] [v]2בbΒ βΓ γgamma(γάμμα)gamma(γάμμα)gama (γάμμα / γάμα)[g] [ɣ, ʝ]3גgΓ γΔ δdelta (δέλτα)delta (δέλτα)delta (δέλτα)[d] [ð]4דdΔ δΕ εei (εἶ)e psilon (ἒ ψιλόν)epsilon (έψιλον)[e] [e]5הeΕ εΖ ζzeta (ζήτα)zita (ζήτα)zita (ζήτα)[zd] [dz] [z]7זzΖ ζΗ ηeta (ἦτα)ita (ἦτα)ita (ήτα)[ɛː] [i]8חēΗ ηΘ θtheta (θῆτα)theta (θῆτα)tita (θήτα)[tʰ] [θ]9טthΘ θΙ ιiota (ἰῶτα)iota (ἰῶτα)iota (ἰῶτα)[i] [iː] [i]10יiΙ ιΚ κkappa (κάππα)kappa (κάππα)kapa (κάππα)[k] [k]20כkΚ κΛ λlambda (λάμβδα)labda (λάβδα)lamda (λάμδα / λάμβδα)[l] [l]30לlΛ λΜ μmu (μῦ)mu (μῦ)mi (μι / μυ)[m] [m]40מmΜ μΝ νnu (νῦ)nu (νῦ)ni (νι / νυ)[n] [n]50נnΝ νΞ ξksei (ξεῖ)ksi (ξῖ)ksi (ξι)[ks] [ks]60סks, xΞ ξΟ οou (οὖ)o mikron (ὂ μικρον)omikron (όμικρον)[o] [o]70עoΟ οΠ πpei (πεῖ)pi (πῖ)pi (πι)[p] [p]80פpΠ πΡ ρro (ρω)ro (ρω)ro (ῥῶ)[r] [r]100רr, rhΡ ρΣ σ ςsigma (σῖγμα)sigma (σῖγμα)sigma (σίγμα)[s] [z] [s] [z]200שsΣ σ ςΤ τtau (ταῦ)tau (ταῦ)taf (ταυ)[t] [t]300תtΤ τΥ υu (ὗ)u psilon (ὔ ψιλον)ipsilon (ύψιλον)[y] [yː] [i]400וu, yΥ υΦ φphei (φεῖ)phi (φῖ)fi (φῖ)[pʰ][ɸ][f]500 phΦ φΧ χkhei (χεῖ)khi (χῖ)khi (χῖ)[k<font style="font-family:lucida sans unicode">ʰ</small>] [x]600 kh, chΧ χΨ ψpsei (ψεῖ)psi (ψῖ)psi (ψι)[ps] [ps]700 psΨ ψΩ ωo (ὦ)o mega (ὠ μέγα)omega (ωμέγα)[ɔː] [o]800עōΩ ω

 Eski harfler 
SimgeAdıSes değeri!IPA Rakamİbrani	ϜDigamma, Nick Nicholas' Home Page Digama, Vau[w]6וͶPamphylian Digamma, Nick Nicholas' Home Page Tsan, Nick Nicholas' Home Page Pamfilyaca Digama, (Tsan)[v] ([ts])ͰHeta, Nick Nicholas' Home Page Heta[h]חϺSan, Nick Nicholas' Home Page San[s]צϘKoppa, Nick Nicholas' Home Page 
(ϟ)Numeric Koppa, Nick Nicholas' Home Page Kopa[k]90קͲSampi, Nick Nicholas' Home Page 
(ϡ)Numeric Sampi, Nick Nicholas' Home Page Sampi[ss] ([ts])900צ

 Birleşik harfler 
SimgeAdıSes değeri ϛStigma, Nick Nicholas' Home Page Stigma[st] ϗKai, Nick Nicholas' Home Page Kai[kaj] ȣOu, Nick Nicholas' Home Page Ou[u]

 Harf birleşmeleri 
Yunancada kullanılan birçok sesin kendine özel harfi yoktur. Mevcut harflerin bir araya gelmesi ile harf bileşikleri oluşur. Yunancada bu yöntemle elde edilen 7 harf bileşiği bulunur. Sözcüğün içinde bulunduğu yere göre harfler kendi seslerini de temsil ediyor olabilir. Fakat genel olarak:

 Ünsüz harf birleşmeleri 
 ΜΠ - μπ 
/b/ olarak:
 ΜΠ birleşiği sözcük başına geldiğinde her hâlükârda B okunur; μπικίνι /bikini/ 
 ΜΠ birleşiği sözcük ortasında iken kendinden önce bir sessiz harf gelirse yine B okunur; τουρμπίνα /turbina/
 ΜΠ bileşiği sözcük içinde iki kez tekrarlanmışsa B olarak okunur: Μπαμπάς /babas/

/m/-/b/ olarak:
 ΜΠ birleşiği sözcük ortasında iken kendinden önce bir sesli harf gelirse mb olarak okunur; γαμπρός /gambros/

 ΝΤ - ντ 
/d/ olarak:
 ΝΤ birleşiği sözcük başına geldiğinde her hâlükârda D olarak okunur; ντύνομαι /dinome/.
 ΝΤ birleşiği sözcük ortasında iken kendinden önce bir sessiz harf gelirse yine D okunur; σουρντίνα /surdina/.
 ΝΤ bileşiği sözcük içinde iki kez tekrarlanmışsa D olarak okunur; νταντά /dada/.

/n/-/d/ olarak
 ΝΤ birleşiği sözcük ortasında iken kendinden önce bir sesli harf gelirse nd olarak okunur; πάντα /panda/.

 ΓΚ - γκ 
/g/ olarak:
 ΓΚ birleşiği sözcük başına geldiğinde her hâlükârda G olarak okunur; γκάφα /gafa/.
 ΓΚ birleşiği sözcük ortasında iken kendinden önce bir sessiz harf gelirse yine G okunur; αργκό /argo/.
 ΓΚ bileşiği sözcük içinde iki kez tekrarlanmışsa G olarak okunur; γκογκό /gogo/.

/n/-/g/ olarak:
 ΓΚ birleşiği sözcük ortasında iken kendinden önce bir sesli harf gelirse ng olarak okunur; παγκράτι (pangrati).

 ΓΓ - γγ 
/n/-/g/ olarak:
 Sadece kelime ortasında bulunabilir ve bu durumda ng olarak okunur; αγγλος (anglos).

 ΓΧ - γχ 
/n/-/g/-/h/ olarak:
 Sadece kelime ortasında bulunabilir ve bu durumda ngh olarak okunur; συγχωρ /singhor/.

 ΤΣ - τσ 
Peltek /ç/ olarak:
 ΤΣ τσ Τσ bileşikleri Yunancada her zaman, Türkçede olmayan bir peltek /ç/ şeklinde telâffuz edilir. Ses daha çok t'ye kayar; τσακμάκ /ćakmak/.

 ΤΖ - τζ 
Peltek /c/ olarak:
 ΤΖ τζ Τζ bileşikleri Yunancada her zaman, Türkçede olmayan bir peltek /c/ şeklinde telâffuz telâffuz edilir. Ses daha çok z'ye kayar; τζάμι /źami/.

 ΓΙ - γι 
ΓΙ bileşiği y olarak okunur.

 Ünlü harf birleşmeleri 
 ΑΙ - αι 
ΑΙ - αι birleşmesi, /e/ olarak okunur. Ancak ι harfinde umlaut (iki nokta) olursa (ΑΪ - αϊ) /ay/ sesi verir.

 ΑΥ - αυ 
Av ya da Af olarak okunur. Sözcük içindeki yerine göre sesletim değişir. İkiliden sonra ünlü harfler ve β,ρ,γ,λ,ν,δ,μ,ζ harfleri gelirse ikili /av/ diye okunur. Bu harfler akılda tutmak için "vergilendirmez" kelimesi akılda tutulabilir. Diğer harfler gelirse ikili /af/ diye okunur.

 EI - ει 
Birleşim, /i/ sesini verir.

 ΕΥ - ευ 
Bu birleşim, /ev/ ya da /ef/ olarak okunur. Sözcük içindeki yerine göre sesletim değişir. İkiliden sonra ünlü harfler ve β,ρ,γ,λ,ν,δ,μ,ζ harfleri gelirse ikili /ev/ diye okunur. Diğer harfler gelirse ikili /ef/ diye okunur.

 ΟΙ - οι 
ΟΙ - οι birleşimi, /i/ sesini verir. ΟΪ - οϊ /oy/ sesini verir. Eğer ι harfi üzerindeki iki nokta olmasaydı, diftong i olur

 ΟΥ - ου 
Birleşim, /u/ sesi verir.

 Ayrıca bakınız 
 Karamanlıca

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Greek Unicode Issues 
 Yunan Unicode


Kategori:Alfabeler
Kategori:Türk yazı sistemleri