Ali Kuşçu

Ali Kuşçu veya asıl adıyla Ali bin Muhammed (1403, Semerkand - 16 Aralık 1474, İstanbul), Timur İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşamış olan astronom, matematikçi, fizikçi, filozof ve dil bilimcidir.

 Hayatı ve bilimsel çalışmaları 
Astronom, matematikçi ve kelâm âlimi olan Ali Kuşçu, 1403'te Semerkand'da, Timur İmparatorluğu topraklarında doğdu. Babası Muhammed, Timur İmparatorluğu hükümdarı ve astronomu olan ve aynı zamanda Timur'un torunu olan Uluğ Bey'in kuşçusu olduğu için, ailesi "Kuşçu" lakabıyla meşhur olmuştur. Küçük yaştan itibaren matematik ve astronomiye pek ilgi duyan Ali Kuşçu, bu alanlarda Bursalı Kadızâde Rûmî, Gıyaseddin Cemşid ve Muînuddîn Kâşî gibi isimlerden ders aldı. Daha sonra bilgisini artırmak için Kirman'a gitti. Burada Hall-ü Eşkâl-i Kamer (Ay Safhalarının Açıklanması) adlı risale ile Şerh-i Tecrid adlı eserini yazdı. Ali Kuşçu, Semerkand ve Kirman'da eğitimini tamamladıktan sonra Uluğ Bey'e yardımcı ve rasathanesine müdür oldu.

Uluğ Bey tarafından Çin'e yollandığı ve dönüşte de Dünya'nın yüzölçümünü ve ekliptiği 24 derece olarak hesapladığı bilinir.
küçükresim|Ekliptik eksen ile dünyanın ekseni aralarında 23,5 derecelik bir eğiklik vardır. Dünya kendi ekseni etrafında yaklaşık 23,5 derecelik bir açıyla döner. Bir yıl boyunca ekliptik düzlemin ekvatorla yaptığı açı iki kez ve en fazla 23,5 derece olur.
1449'da hacca gitmek istedi. Tebriz'de Akkoyunlu Devleti hükümdarı Uzun Hasan kendisine büyük saygı gösterdi ve Osmanlı Devleti ile barış görüşmelerinde yardımını istedi. Bunun üzerine Ali Kuşçu, bir süre Uzun Hasan'ın sözcülüğünü yaptı. Ardından, Osmanlı padişahı II. Mehmed'in davetiyle İstanbul'a gitti.

Osmanlı - Akkoyunlu sınırında Fatih Sultan Mehmed'in emriyle büyük bir törenle karşılanan Ali Kuşçu, Fatih tarafından Sahn-ı Seman Medresesi'ne müderris olarak göreve başladı.
küçükresim|Ali Kuşçu'nun er-Risâletü'l-fetḥiyye adlı eserinde gezegen hareketlerini gösteren bir çizim.
Burada bir yandan talebe yetiştirip bir yandan Gök Cisimleri'ni araştırarak bilim eserleri yazdı. Güneş saatleri icat edip İstanbul'un enlem ve boylamını bugünkü değerle bire bir hesapladı.

küçükresim|upright=1.23|Semerkant'ta, Uluğ Bey Rasathanesi'nin girişi
Ali Kuşçu, 16 Aralık 1474 tarihinde, 71 yaşındayken İstanbul'da öldü. 15. yüzyıla özgü olan mezarı, İstanbul'un Eyüp Sultan Türbesi etrafındaki hazirededir.Haskan, Mehmet Nermi:Eyüplü Meşhurlar, Eyüp Belediyesi Yayınları, cilt.2, s. 40-41, İstanbul 2014 Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim'in Maraş'ı fethetmesinden kısa bir süre sonra o bölgede Şiî mezhebinin tekrar artması sonucu Ali Kuşçu'nun torunlarından bir kısmı, ferman ile Maraş'a gönderilmiştir. Geriye kalan torunları ise daha sonra Düzce'ye kendi arzularıyla göç etmişlerdir. Maraş'ta bulunan ailenin bir kısmı da cumhuriyetin ilanından sonra Bursa'ya yerleşmişlerdir. Bursa'daki Fuat Kuşçuoğlu Caddesi de ismini Ali Kuşçu'nun torunlarından Fuat Bey'in isminden almıştır. Soyu Kahramanmaraş, Düzce ve Bursa'da Kuşçuoğlu soy isimleriyle devam etmektedir.

 Eserleri 
Astronomi
 Sharḥ e Zîj e Ulugh Beg
 Risāla fī Halle Eshkale Moadeleye Ghamar lil-Masir
 Risāla fī aṣl al-Hâric yumkin fī al-sufliyyeyn
 Sharḥ ʿalā al-tuḥfat al-shāhiyya fī al-hayāt
 Risāla dar elm-i ḥeyāt
 Al-Fatḥīya fī ʿilm al-hayʾa
 Risāla fi Hall-e Eshkal-i Ghammar

Matematik
 Risāla al-muḥhammadiyya fi-ḥisāb
 Risāla dār ʿilm al-ḥisāb: Suleymaniye

Kelâm ve Fıkıh
 Sharh e Jadid ale't-Tejrîd
 Hashiye ale't-Telvîh
 Unkud-üz-Zevahir fi Nazm-al-Javaher

Mekanik
 Tazkare fi Âlâti'r-Ruhâniyye

Dil ve Belagat
 Sharh Risâleti'l-Vadiyye
 El-Ifsâh
 El-Unkûdu'z-Zevâhir fî Nazmi'l-Javâher
 Sharh e'Sh-Shâfiye
 Resale fî Beyâni Vadi'l-Mufredât
 Fâ'ide li-Tahkîki Lâmi't-Ta'rîf
 Resale mâ Ene Kultu
 Resale fî'l-Hamd
 Resale fî Ilmi'l-Me'ânî
 Resale fî Bahsi'l-Mufred
 Resale fî'l-Fenni's-Sânî min Ilmihal-Beyân
 Tafsir e-Bakara ve Âli Imrân
 Risâle fî'l-İstişâre
 Mahbub-al-Hamail fi kashf-al-mesail
 Tajrid-al-Kalam

 Galeri 

 Kaynakça 
Özel

Genel
 Yavuz Unat, Ali Kuşçu, Kaynak Yayınları, 2000

Kategori:1403 doğumlular
Kategori:Semerkant doğumlular
Kategori:1474'te ölenler
Kategori:Eyüpsultan Mezarlığı'na defnedilenler
Kategori:Etnik Özbekler
Kategori:Akkoyunlular'da kişiler
Kategori:Arapça eser veren yazarlar
Kategori:Farsça eser veren yazarlar
Kategori:Orta Çağ Müslüman astronomları
Kategori:Orta Çağ Müslüman matematikçileri
Kategori:Osmanlı astronomları
Kategori:Osmanlı dilbilimcileri
Kategori:Osmanlı matematikçileri
Kategori:Timur Devleti'nde kişiler
Kategori:15. yüzyılda Osmanlılar
Kategori:15. yüzyıl astronomları
Kategori:15. yüzyıl matematikçileri
Kategori:Türk fizikçiler
Kategori:İstanbul ilinde ölenler
Kategori:Türk yazarlar