Uluslararası Fonetik Alfabe

Uluslararası Fonetik Alfabe (), seslerin kâğıt üzerinde gösterilebilmesi için oluşturulmuş standart alfabedir. Tüm dillerdeki konuşma seslerini bir örnek biçimde kodlayabilmek için oluşturulmuş işaretler ve simgeler sistemidir. Bu sistemden en çok dilbilimde ve sözlüklerin hazırlanmasında yararlanılır.

Dillerin doğru telaffuz edilmesini sağlamak, tutarsız ve keyfi yazımlarla çok sayıda transkripsiyon (yazı çevirimi) sisteminin doğurduğu karışıklıkları önlemek amacıyla geliştirilmiş alfabedir. IPA'nın bir amacı da bir sözcüğü diğerlerinden ayırmaya yarayan her ses için ayrı bir sembol geliştirmektir.

IPA'da temel olarak Latin harfleri kullanılır. Bunun dışında başka alfabelerden harf alınmış (örneğin Yunan Alfabesi), bunlar Latin harflerine uyacak biçimde değiştirilmiştir. İnce ses ayırımları ve genizsilleşen ünlülerle sesin uzunluk, vurgu ve titreşimi, harflerin üstüne veya altına konan çeşitli işaretlerle belirtilir.

IPA dar ve geniş yazı çevrimlerinde kullanılabilir. Mesela anadili İngilizce olanlar tek bir /t/ sesi ayırt ederler. Bu sebeple geniş yazı çevriminde bu sese karşılık tek bir sembol yeterlidir. Ama /t/'nin “tap”, “pat” ve “stem” gibi sözcüklerdeki söylenişlerinin birbirinden biraz farklı olduğunu belirtmek için dar yazıçevrimi yani /t/'nin altına veya üstüne belli işaretler koymak gerekir.

Uluslararası Ses Abecesi umulduğu kadar başarılı olamamıştır. ABD'de Avrupa'ya nazaran daha az kullanılmıştır. Latin alfabesinin yanı sıra çok sayıda özel işarete yer verdiği için basım ve daktilo etme güçlüğü vardır. Daktilo güçlüğünü engellemek için X-SAMPA geliştirilmiştir. Yer kazanmak ve kolaylık sağlamak gayesiyle IPA işaretleri ekseriyetle değiştirilerek veya birbirlerinin yerine kullanılır.

 Alfabe 
 Ünsüzler 

 Chart IPA 

+Akciğer ünsüzleri Eklemleme yeri →DudaksılTaçsılDamaksılKöksülGırtlaksılÇiftdudaksılDişsil-dudaksılDişsilDişyuvasılArtdişyuvasılÜstdamaksıl(Ön) DamaksılArtdamaksılKüçükdilsilYutaksılÜstgırtlaksıl Eklemleme biçimi ↓Patlamalı        Genizsil   Titrek  Çarpmalı   Sürtünmeli            	 Yansürtünmeli   
|[ꞎ] [𝼅]SürtünmesizYansürtünmesiz[𝼆] [e']

Notlar
 Çift olarak yazılan sembollerden soldaki ötümsüz, sağdaki ötümlü ünsüzleri gösterir.
 Koyu alanlar, sesletimi imkânsız olduğu değerlendirilen ünsüzleri gösterir.

 Akciğer dışı ünsüzler Şaklamalar Ötümlü içpatlamalılar Dışgırtlaksıllar  Çiftdudaksıl  Çiftdudaksıl  Örnekler:  Dişsil  Dişsil/dişyuvasıl  Çiftdudaksıl  (Art)dişyuvasıl  Damaksıl  Dişsil/dişyuvasıl  Dişyuvasıl-damaksıl  Artdamaksıl  Artdamaksıl  Yandişyuvasıl  Küçükdilsil  Dişyuvasıl sürtünmeli

 Diğer simgeler  Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl sürtünmeli   Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl sürtünmesiz  Ötümlü dudaksıl-damaksıl sürtünmesiz   Artdamaksıllaşmış dişyuvasıl yansürtünmesiz  Ötümsüz dişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli  Ötümlü dişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli  Ötümsüz artdişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli

 [ɧ] sesinin çıkış yeri tartışmalıdır.

 Patlamalı sürtünmeliler Çubuklu Çubuksuz Tanım   Ötümsüz dişyuvasıl patlamalı sürtünmeli   Ötümlü dişyuvasıl patlamalı sürtünmeli   Ötümsüz artdişyuvasıl patlamalı sürtünmeli   Ötümlü artdişyuvasıl patlamalı sürtünmeli   Ötümsüz dişyuvasıl-damaksıl patlamalı sürtünmeli   Ötümlü dişyuvasıl-damaksıl patlamalı sürtünmeli   Ötümsüz dişyuvasıl patlamalı yansürtünmeli   - Ötümlü dişyuvasıl patlamalı yansürtünmeli Eşzamanlı ünsüzler   - Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl patlamalı   - Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl patlamalı   – Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl genizsil
+ Conset                  

+ IPA stroke[ᵻ][ᵿ]

+ Marks [◌͡◌][◌͜◌]        

 Kaynakça 

 News 
 Uluslararası Ses Abecesi Uluslararası Sesbilgisi Derneği 
 Uluslararası Ses Abecesi  (PDF)
 Sözcüklerin IPA İle Yazılışı ve E-Sözlük 

 Ses dosyaları 
  Peter Ladefoged'in Sesbilgisi Kursu (ses dosyalarıyla) 
  UFA tablosu  
  Dillerin sesleri hakkında bilgi 
  UFA tablosu  
  UFA tablolarının ses örnekli Flash sürümü  
  Bir diğer UFA ses örnek dizini 

Kategori:Fonetik alfabeler