Yakutça

Yakutça veya Sahaca (Saqa tıla), Saha Türklerinin konuştuğu dildir. Türk dillerinin Sibirya grubuna bağlı dil 450.140 kişi tarafından konuşulur. Ayrıca Taymir Yarımadası'nın doğusunda yaşayan halkların ticaret dilidir (Ruslar hariç). Konuşucuların çoğunluğu Rusya'ya bağlı Yakutistan'da yaşar.

  Sahaca (Yakutça) bazı tümceler 

 Olorbuttâğar ülelêbit orduk = Çalışmak oturmaktan daha iyi(dir).
 Min ubayım saha oskuolatıgar bâr = Benim abim Yakut okulundadır.
 Bihigi at mïnen barıahpıt = Biz at(a) binip gideceğiz.
 Haydah oloroğut? = Nasılsınız? ("Nasıl yaşıyorsunuz?")
 En olus türgennik sanarağın = Sen çok hızlı konuşuyorsun.
 Min sahalıı kıratık öydüübün = Ben Yakutça biraz anlarım.
 Bihigi sarsıarda erde turabıt = Biz sabahleyin erken kalkarız.
 Ol oğo tüün ıtıır = O çocuk gece(leri) ağlar.
 Miehe sıttık hâta uonna holuoha nâda = Bana yastık kılıfı ile galoş gerek.
 Bu son sieğe olus kılgas = Bu ceket(in) yen(leri) çok kısa.
 En ubayın hanna üöreneriy? = Senin abin nerede okuyor?

 Dil Bilgisi 

 İsimler 
İsimlerin tekil ve çoğul halleri vardır. Bir sözcüğü çoğul yapmak için genelde /-lar/ son ekinden yararlanılır. Bu son ek sözcükteki ünlü ve ünsüz harflere göre -лар (-lar), -лэр (-ler), -лөр (-lör), -лор (-lor), -тар (-tar), -тэр (-ter), -төр (-tör), -тор (-tor), -дар (-dar), -дэр (-der), -дөр (-dör), -дор (-dor), -нар (-nar), -нэр (-ner), -нөр (-nör) veya -нор (-nor) hallerini alabilir. İsimlerde diğer Türk Dillerinde olduğu gibi cinsiyet ayrımı yoktur.

 İsmin Hâlleri 
 'barış' 'ateş'Yalın hâlBelirtmeYönelmeBulunmaAyrılma

 Adıllar 
TekilÇoğul1. şahıs () ()2. şahıs () ()3. şahısinsan () ()insan değil () ()
  Sahaca (Yakutça) rakamlar 

Eski TürkçeAzericeTürkçeÇuvaşça Saha (Yakut)birbirbir pĕrrebiirekiikiikiikkĕikkiüçüçüçvişşĕüstörtdörddörttăvattătüörtbeşbeşbeşpillĕkbiesaltıaltıaltıulttăaltayetiyeddiyedişiccĕsettesekizsəkkizsekizsakkărağistokuzdoqquzdokuztăhhărtoğusonononvunnăuon

 Sahaca, Kırgızca ve Türkçe karşılaştırmaları 
Türkçede Eski Türkçe kökenli söz başlarındaki Y ile başlayan sözcükler Kırgızcada "C" sesi ile söylenirken Sahacada "S" olmuştur. Eski Türkçede "Y" olan bu imce zaman içinde Türk topluluklarında Y>C>S şeklinde değişime uğramıştır. Türkçe, Azerice, Türkmence, Özbekçe ve Uygurcada "Y" ile söylenirken Kazakistan'da "J", Kazakçada "C", Altayca, Hakasça ve Tıvacada "Ç", Sahacada ise bu imce "S" olmuştur.

 TÜRKÇE (Y)  KIRGIZCA (C) SAHACA (S) кыргызча  саха тыла Türkçe Kiril harfli Yıl Cıl  Sıl  жыл  Сыл  йыл   Yağmur Camgır Samıır  жамгыр  cамыыр  яғмур   Yaka Caka  Sağa жака  саҕа  яка   Yalamak Caloo Salaa жалоо  салаа  яламак   Yaş Caş Saas жаш  саас  яш   Yaşdaş Caştaş  Saastıı kihi жашташ  саастыы киһи  яшдаш   Yat Cat Sit- жат  сит  ят   Yedi Ceti  Sette жети  сэттэ  еди   Yel Cel  Siel жел  сиэл  ел   Yeni Cañı  Saña жаңы  саҥа  ени   Yeniden Cañıdan  Sañattan жаңыдан  саҥаттан енидең   Yer Cer  Sir жер  сир  ер   Yumak (yıkamak) Cuu- Suuy- жуу  сууй  юмак(йыкамак)   Yıldız Cıldız  Sulus жылдыз  сулус йылдыз   Yirmi  Cıyırma  Süürbe жыйырма  сүүрбэ  йирми   Yok (hayır) Cok  Suox жок  суох  ёк (хайыр)   Yol Col  Suol жол  суол ёл   Yumurta Cumurtka  Sımmııt жумуртка  сымыыт  юмурта   Yumuşak Cumşak  Sımnağas жумшак  сымнаҕас  юмушак   Yüz Cüz  Süüs жүз  сүүс  йүз  

 Yazı sistemi 
Yakutça Kiril alfabesiyle yazılır: Modern Yakut alfabesi, 1939 yılında Sovyetler Birliği tarafından Rusçada bulunanlarla birlikte Ҕҕ, Ҥҥ, Өө, Һһ, Үү harflerinin de eklenmesiyle oluşturuldu.

Сахалыы сурук-бичигэ ''Saqalıı suruk-biçige (Yakut alfabesi)

Harf  Söyleniş  UFA  Not  Türkçe Romanizasyon.А а  а     A aБ б  бэ     B bВ в  вэ   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  V vГ г  гэ     G gҔ ҕ  ҕэ     Ğ ğД д  дэ     D dДь дь  дьэ     C cЕ е  е   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Ye ye or eЁ ё  ё   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Yo yoЖ ж  жэ   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  J jЗ з  зэ   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Z zИ и  и     İ iЙ й  ый     Y yК к  кы     K k Л л  эл     L lМ м  эм     M mН н  эн     N nҤ ҥ  ҥэ     Ñ ñНь нь  ньэ     Ń ńО о  о     O oӨ ө  ө     Ö öП п  пэ     P pР р  эр     R rС с  эс     S sҺ һ  һэ     H hТ т  тэ     T tУ у  у     U uҮ ү  ү     Ü üФ ф  эф   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  F fХ х  хэ     X x (Q q)Ц ц  цэ   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  S s (Ts ts)Ч ч  че     Ç çШ ш  ша   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Ş şЩ щ  ща   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Ş şЪ ъ  кытаанах бэлиэ  yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  "Ы ы  ы      I ıЬ ь  сымнатар бэлиэ   Rusçadan alınan sözcüklerde bu harf kullanılırken Yakut kökenli sözcüklerde дь ve нь harfleri kullanılır 'Э э  э      E eЮ ю  ю   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Yu yuЯ я  я   yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur  Ya ya

 Ayrıca bakınız 

 Yakutlar
 Dolganca
 Semyon Novgorodov – IPA'ya uyarlanmış ilk Yakut alfabesinin yaratıcısı.

 Notlar 

 Kaynakça 

 Sahaca karşılaştırmalı sözlükler 

 Yuriy Vasiliev (Cargıstay) . Türkçe - Sahaca (Yakutça) Sözlük  (Turkish- Sakha Dictionary). Ankara: Türk Dil Kurumu, 1995. Orijinal yumuşak plastik cildinde. Cildi çok az yorgun. 312 s. 13x19 ISBN / 

 Dış bağlantılar 

 Yakutça içerikler 
Sakha Open World - Орто Дойду -Orto Doydu  - İnternet üzerinde Yakutçayı tanıtmak için kurulmuş, haber, şiir, müzik, forum ve videolar içeren site 
 Kyym.ru  - Yakutistan haberler sitesi
 Sahaca - İngilizce Sözlük 
 Mukayeseli Yakut Türkçesi ve Moğolca kelimeler
Yakut texts with Russian translations Kahramanlık şiirleri, peri masalları, efsane, atasözleri, vb.
Sakhalyy suruk  Saha Unicode fontları ve bilgisayar için klavye
Sakhatyla.ru  - Çevrimiçi Saha Türkçesi-Rusça, Rusça-Saha Türkçesi sözlük
Saha Türkçesi-İngilizce Sözlük 
Saha Alfabesi 
Saha Yeri ve Saha Türkçesi

Kategori:Doğal diller
Kategori:Türk dilleri
Kategori:Eklemeli diller
Kategori:Ünlü uyumlu diller