PH belirteci

pH belirteçleri (İndikatörler), çözeltinin pH'sine bağlı olarak renk değiştiren, karmaşık yapıdaki organik bileşiklerdir. Bu tür bileşikler, asit ya da baz titrasyonunun bitiş noktasını saptamak amacıyla kullanılır. pH belirteçlerini asit, baz, redoks ve çöktürme belirteçleri olarak sınıflamak mümkündür.

 Yapı ve Çalışma Mekanizması 
Asit baz belirteçleri zayıf asit veya zayıf bazdırlar. İndikatörler genelde HIn veya InOH sembolleri ile gösterilirler. Bu indikatörlerin ayrışma tepkimeleri ise şu şekilde gerçekleşir;

http://ggulec.googlepages.com/LaboratoryTechniqueLectureNotes.doc

Belirteçler, bu ayrışma ya da birleşme tepkimeleriyle renk değiştirirler. Örneğin metil kırmızısı HIn formundayken kırmızı, ayrıştıktan sonra In- formuna girer; ki bu da sarı renktedir.

Bir çözeltinin içerisine asit bırakıldığı zaman, sudaki hidrojen (H+) iyonu miktarını artar. Bu da çözeltideki hidrojen derişimini artırır. Le Chatelier ilkesine göre yukarıdaki reaksiyonda hidrojen iyonu derişimi arttığından dolayı denge, girenler yönüne yani HIn yönüne kayar. Bu da HIn derişimini arttırır. Metil kırmızısı örneğini verecek olursak, bu indikatörün HIn formundaki renginin kırmızı olmasın-dan dolayı rengi kırmızıya dönüşür. Aynı şekilde çözeltiye baz eklenirse çözeltideki hidrojen iyonu derişimi azalır. Denge ürünler yönüne kayar, hidrojen iyonu ve In- derişimi artar. Yine metil kırmızısı örneğini verecek olursak, metil kırmızısının In- formundaki renginin sarı olmasından dolayı çözelti sarıya dönüşür.

 Uygulama 
küçükresim|Renkli pH belirteçleri
pH belirteçleri titrasyon adı verilen deneylerde kullanılır. Bu deneylerde bir asidin veya bazın pH değeri ölçülür. Her indikatörün kendine has hazırlanma şekilleri vardır. Örneğin metil kırmızısı %95 etanol çözeltisinde iyi çözünürken, metil turuncusu saf su ile daha iyi çözünür. Daha iyi sonuç almak içinse karışık indikatörler hazırlanabilir. Bu şekilde daha dar bir pH aralığında kesin renk değişimi elde edilir.

 Çeşitleri 
sağ|upright=0.91|küçükresim|pH değerini ölçmeye yarayan hazır kâğıtlar
pH belirteciDaha düşükpH'daki renkGeçiş aralığı pHsınırları (yaklaşık)Daha yüksekpH'daki renkMetil menekşesi (metil viyole)sarı0,0 - 1,6mavi-menekşeMalahit yeşili (ilk geçiş)sarı0,2 - 1,8mavi-yeşilTimol mavisi (asit - ilk geçiş)kırmızı1,2 - 2,8sarıMetil sarısı (etanolde)kırmızı2,9 - 4,0sarıBromfenol mavisisarı3,0 - 4,6menekşeKongo kırmızısımavi3,0 - 5,2kırmızıMetil turuncusuturuncu3,1 - 4,4sarıMetil turuncusu (ksilen siyanol çözeltisinde)mor3,2 - 4,2yeşilBrom krezol yeşilisarı3,8 - 5,4maviMetil kırmızısıkırmızı4,2 - 6,3sarıLitmus (Azolitmin)kırmızı4,5 - 8,3maviBrom krezol morusarı5,2 - 6,8menekşeBromtimol mavisisarı6,0 - 7,6maviFenol kırmızısısarı6,6 - 8,0kırmızıNötral kırmızıkırmızı6,8 - 8,0sarıKrezol kırmızısısarı7,2 - 8,8kırmızımsı-morNaftoftaleinrenksiz-kırmızımsı7,3 - 8,7mavi-yeşilTimol mavisi (baz - ikinci geçiş)sarı8,0 - 9,6maviFenolftaleinrenksiz8,2 - 10,0mor-menekşeTimolftaleinrenksiz9,4 - 10,6maviAlizarin sarısı Rsarı10,1 - 12,0portakal-kırmızıİndigo karminmavi11,4 - 13,0sarıMalahit yeşili (ikinci geçiş)yeşil11,6 - 14,0renksiz

 Kaynakça 

 Ayrıca bakınız 
 Asit
 Baz
 pH
 Le Chatelier ilkesi

 Dış bağlantılar 
 TÜBİTAK

Kategori:PH indikatörleri