Şükrü Kaya

Mehmet Şükrü Kaya (1883, İstanköy - 10 Ocak 1959, İstanbul), Osmanlı Devleti'nin son yıllarında çeşitli devlet görevleri yaptıktan sonra, Türk Kurtuluş Savaşı'na katılmış, savaşın ardından kısa bir dönem İzmir Belediye Başkanlığı'nı üstlendikten sonra Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşlarından biri olmuş devlet ve siyaset adamıdır.

Kaya, eğitimini İstanköy, Midilli ve Galatasaray Sultanîsi'nde tamamladıktan sonra Paris Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. 1912'de Hariciye Nezareti'nde göreve başladı, Edirne'de hakimlik ve mülkiye müfettişliği yaptı. İzmir'de Rum göçünü denetledi, İskân-ı Muhacirin ve Aşair Müdürlüğü görevinde bulundu. Mütareke döneminde İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nde çalıştı, ardından Malta'ya sürgün edildi.

Kurtuluş Savaşı'na katıldı, I. Lozan Konferansı'nda danışmanlık yaptı. Kısa bir süre İzmir Belediye Başkanı oldu, 1923'te Menteşe Milletvekili seçildi. Tarım Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve 1927-1938 yılları arasında uzun süre İçişleri Bakanlığı görevlerinde bulundu. CHP Genel Sekreterliği yaptı. Atatürk'ün inkılaplarını savundu ve Kemalist ideolojiyi halk arasında yaygınlaştırmaya çalıştı. Atatürk'ün ölümünden sonra İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığını engelleme girişiminde bulundu, ancak başarısız oldu ve siyasi hayatı sona erdi. Yazarlık da yapan Kaya, çeşitli çeviriler ve makaleler kaleme aldı. 1959'da İstanbul'da öldü.Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, Ed. Ahmet İnsel, Cilt 2, İletişim Yayınları, İstanbul 2002.

 İlk yılları 
1883'te İstanköy'de doğdu. İlk ve ortaöğrenimini İstanköy'de yaptı. Midilli İdadisi'ni bitirdi. İstanbul'a giderek Galatasaray Sultanisi'ne girdi, burada okurken aynı zamanda Hukuk Mektebi'ne devam etti. 1908 yılında Hukuk Mektebi'ni bitirince Paris'e gitti, burada Hukuk Fakültesini bitirdi. Türkiye'ye dönünce Hariciye Nezaretinde kâtiplikle devlet hizmetine başladı. Mülkiye müfettişi oldu. Aşair ve Muhacirin (Aşiretler ve Göçmenler) Genel Müdürü oldu. Mülkiye Müfettişi olarak Anadolu'da ve Irak'ta bulundu. Sonra görevinden ayrılarak İzmir'e gitti. Buca Sultanîsi'nde bir süre öğretmenlik yaptı. Mondros Mütarekesinden sonra İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ne girerek dış ilişkiler bölümünde çalıştı. Millî Mücadele için yaptığı çalışmalar yüzünden tutuklanarak İstanbul'daki Bekirağa Bölüğü'ne gönderildi.

İstanbul'un işgalinden sonra Malta'ya sürüldü. Malta'dan kaçarak Avrupa'ya gitti. Bir süre İtalya ve Almanya'da kaldıktan sonra Anadolu'ya geldi ve Millî Mücadeleye katıldı. Birinci Lozan Konferansı'na giden heyette danışman olarak çalıştı. Konferansta bulunduğu sırada İzmir Belediye Başkanlığına seçildi. II. Dönem Menteşe, III. IV. ve V. Dönem Muğla Milletvekilliği yaptı. 1924 yılında II. İsmet Paşa Hükümeti'nde Ziraat Vekilliği yaptı. Fethi Bey Hükümetinde Hariciye Vekaleti'ne getirildi. Hükûmetin istifasıyla bu görevden ayrıldı. IV. İsmet Paşa Hükümetinde İçişleri Bakanlığı'nda bulundu. Bundan sonra Atatürk'ün ölümüne kadar kurulan bütün hükûmetlerde (1927-1938) aynı görevine devam etti.

Cumhuriyet tarihinde en uzun süre (4028 gün) İçişleri Bakanlığı yapan siyasetçidir. Bu arada CHP Genel Sekreterliğine de getirilmişti ve Mustafa Kemal Atatürk'ün vefatının arifesinde Cumhurbaşkanı seçileceğini düşünmüştür.. Cumhurbaşkanı seçilen İsmet İnönü, Başvekil Celâl Bayar'dan, Dahiliye Vekili Şükrü Kaya ve Hariciye Vekili Dr. Tevfik Rüştü Aras'ın derhal istifa etmelerini istemesi üzerine 11 Kasım 1938 tarihinde bakanlık görevinden ayrıldı.

 Diğer uğraşları 
Siyasetin yanı sıra yazarlık yaptı. Daniel Defoe'dan Robinson Crusoe (1923), Henri Béraud'dan Şişko (1924), Charles Rist ve Charles Gide'den Günümüze Kadar İktisadi Mezhepler Tarihi (1927), Bukley'den Eski Yunan Masalları ve Albert Mathiez'den Fransız İhtilali (1950) adlı eserleri Türkçeye çevirdi. Yine Cumhuriyet Gazetesi'nde makaleler yazan Şükrü Kaya'nın 1927-1937 yılları arasındaki konuşmaları ve yazıları da kitap olarak yayımlandı. Ayrıca 1935-1938 yıllarındaki söylevlerinin bir bölümü, Türkçe ve Fransızca broşür olarak çıktı.

 Ölümü 
10 Ocak 1959 tarihinde İstanbul'da öldü.

 Dış bağlantılar 
 Şükrü Kaya özgeçmişi  (T.C Dışişleri Bakanlığı)

 Kaynakça 

Kategori:1883 doğumlular
Kategori:1959'da ölenler
Kategori:Cumhuriyet (gazete) kişileri
Kategori:Cumhuriyet Halk Partisi genel sekreterleri
Kategori:Dersim İsyanı'nda kişiler
Kategori:Ermeni Kırımı ile suçlananlar
Kategori:İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğrenim görenler
Kategori:İttihat ve Terakki üyeleri
Kategori:TBMM 2. dönem Muğla milletvekilleri
Kategori:TBMM 3. dönem Muğla milletvekilleri
Kategori:TBMM 4. dönem Muğla milletvekilleri
Kategori:TBMM 5. dönem Muğla milletvekilleri
Kategori:Türkiye içişleri bakanları
Kategori:İzmir belediye başkanları
Kategori:Türkiye dışişleri bakanları
Kategori:Türkiye tarım ve orman bakanları
Kategori:2. Türkiye Hükûmeti
Kategori:3. Türkiye Hükûmeti
Kategori:5. Türkiye Hükûmeti
Kategori:6. Türkiye Hükûmeti
Kategori:7. Türkiye Hükûmeti
Kategori:8. Türkiye Hükûmeti
Kategori:9. Türkiye Hükûmeti
Kategori:Türk yazarlar
Kategori:Paris Üniversitesinde öğrenim görenler