Tuğra

küçükresim|upright=0.68|Topkapı sarayı'nın giriş kapısındaki III. Mustafa'ya ait tuğra
küçükresim|sol|upright=0.68|I. Orhan ve I. Murad'ın tuğraları
küçükresim|upright=0.68|II. Abdülhamid'in tuğrası (1876)
Tuğra, (, Tuğra) padişahın ismi ve lakabı bulunan alâmet, imza. Tuğra, hat sanatının bir kolu halinde yüzyıllar boyunca usta hattatlar eliyle yazılmıştır.

Türkçe’de kelime olarak padişahın ismini ihtiva eden özel bir işaret, padişahın imzası gibi anlamlar ifade eder. Aslı Oğuzlehçesinde tuğrağ olup, hükümdarın basılmış imzası demektir.

Orhan Gazi tarafından kullanılan ilk tuğra Orhan bin Osman ifâdesinden ibâret olup, tuğralardan ilki 1324 diğeri 1348 tarihlidir.

Birinci Sultan Osman Gazi'ye ait bir tuğraya günümüze dek hiçbir yerde rastlanmamıştır. Bu nedenle 36 Osmanlı padişahı; ama 35 Osmanlı padişah tuğrası vardır.

 Yapısı 
küçükresim|sol|upright=0.68|Tuğranın çeşitli kısımlarının adları
[[Dosya:Tughra muelkname Mehmed IV.jpg|küçükresim|upright=0.68|Sultan IV. Mehmed'in mülknamesinde kullandığı tuğra (1662)]]
küçükresim|sol|upright=0.68|III. Selim'in tuğrası (1789)
küçükresim|upright=0.68|Sultan I. Mahmud'un Fermânında kullandığı tuğrası (1741)

Padişahın kendisi ve babasının isminin yazıldığı kısma, taht, kürsü veya sere adı verilir. Buradan sola doğru uzanarak aşağıdan yukarıya doğru uzayan ve iç içe iki kavisten meydana gelen kısma ise, beyze veya sancak adı verilir.

[[Dosya:Berat Bayezid II.jpg|küçükresim|sol|upright=0.68|II. Bayezid'ın ''Beratında kullanılan tuğrası (1486)]]
Kanuni Sultan Süleyman'ın Tuğrası:
200px

 Halk arasında sele de denilen, sözlük anlamı Açık duran başparmağın ucundan işâret parmağının ucuna kadar olan uzaklık demek olan sere veya kürsü; tuğranın metin kısmıdır. Bunda pâdişâhın ve babasının adları ile Şah, Han, el-Muzaffer kelimeleri yazılıdır.
 Beyze: Bin ile Han kelimelerinin 'n' harflerinin kıvrılmasıyla meydana gelen ve iç içe yazılan iki kavise denir. İç beyze ve dış beyze adı verilen bu iki kavis tuğranın sol tarafındadır. Dâimâ kelimesi bunun ortasındadır.
 Tuğ veya elif: Tuğranın yukarıya uzanmış olan mızrak şeklindeki ||| çekmeye (üç elife) verilen addır. Bunların üzerine flama gibi çekilen kıvrıklara zülüf veya zülfe denmektedir.
 Tuğranın Kolları (Hançere veya kol): Beyzelerin devamı olan ve el-Muzaffer'' kelimesinin üzerinden geçerek tuğranın sağına doğru paralel iki çizgi halinde uzanan kısma denir.

 Kullanımı 

Önceleri; ahidname, menşur, name-i hümâyun, mülknâme, ferman, vakfiye, berat vb. üzerine ve ortaya yazılan tuğra, sonraları; para, defter ve kâğıtların başına bir hanedan arması halinde bayraklarda, pullarda ve resmi yapılarda da kullanıldı.

Tuğra, vesikalarda; tevki-i hümayun, nişan-ı hümâyun, nişan-ı şerif-i âlişan, misal-i meymun, alamet-i şerife, tuğra-i garra diye de isimlendirilmiştir.

Tuğra çekene; tuğrai, tevkii, nişancı, tuğrakeş ve tuğranüvis de denilirdi.

küçükresim|upright=0.68|II. Abdülhamid'in tuğrası ve II. Wilhelm'in monogramı, Istanbul (1900)

 Şehzade tuğraları 

Şehzadeler, isimleri ile tuğra çektirirler, emirler yazdırırlar ve bu suretle kendi idareleri altındaki bölgelerde bir padişah gibi hüküm sürerlerdi. Yalnız kendi adlarına para bastıramaz ve namlarına hutbe okutamazlardı. Bu iki imtiyaz yalnız padişahlara aittir.

 Tuğraların kaldırılması hakkındaki kanun 
15 Haziran 1927 tarihinde tuğraların kaldırılması ile ilgili bir kanun hazırlanmıştır.

 Kaynakça 
 İsmet Keten, "Tuğra Hat Sanatı"
 Ahmet Efe, "Osmanlı Padişahları" (1996), Konya
 Kaymaz Rıfkı, Osmanlı Padişahlarının Tuğraları, Ankara 1999.

Kategori:Semboller
Kategori:Osmanlı devlet teşkilatı
Kategori:Hüsn-i hat
Kategori:Osmanlı kültürü
Kategori:Türk icatları
Kategori:İmza