Apaçık Radyo

Açık Radyo, 13 Kasım 1995 tarihinde İstanbul iline ve çevresine yayın yapmak üzere açılmış, yayınına Kasım 2024'ten itibaren "Apaçık Radyo" adıyla bir internet radyosu olarak devam eden, bağımsız ve kâr amacı gütmeyen radyo istasyonudur. Kurucusu Ömer Madra'dır.

Programlarının %99'unu gönüllülerin hazırlayıp sunduğu bir topluluk radyosudur. Türkiye'de iklim değişikliği konusunu kamuoyu gündemine getiren bir medya kuruluşudur. Türkiye'de ve uluslararası alanda 60 ödüle layık görülmüştür.

Açık Radyo, kendisini "popüler olmayan, sanat kaygısı taşıyan, farklı görüşlerin yer aldığı bir platform" olarak tanımlar. Kurulduğu tarihten bu yana sloganı "Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo" şeklindedir.

Açık Radyo'daki programların yaklaşık üçte birini oluşturan sözel programlar iklim değişikliği, ekoloji, sosyoloji, edebiyat, insan dışı türler, tarım, kentsel dönüşüm, mimarlık, kadın ve çocuk gibi konulara odaklanır.

2020 Eylül ayı itibarıyla İstanbul Frekansı FM 94.9 Mhz'den 95.0 MHz'e değiştirilmiştir. 3 Temmuz 2024'te Radyo ve Televizyon Üst Kurulu kararı ile  yayın lisansı iptal edilmiştir. Radyo, RTÜK'ün kararına ilişkin İdare Mahkemesi'nin verdiği yürütmeyi durdurma kararı doğrultusunda yayınına bir süre daha  devam etti. 29 Ekim 2024 tarihinde RTÜK yaptığı açıklamada Açık Radyo'nun yayın lisansını tamamen iptal ettiğini duyurdu ve radyo yayın hayatına son vermek zorunda kaldı.

Karasal yayın lisansının RTÜK tarafından iptalinin ardından, 8 Kasım 2024 itibarıyla "Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine açık: Apaçık Radyo” şiârıyla yayına devam etmektedir. 7/24 süren bu yayına Apaçık Radyo’nun web sitesi ve mobil uygulamalarından ulaşılmaktadır.

 Tarihçe 

 Kuruluşu 
13 Kasım 1995 tarihinde İstanbul iline ve çevresine yayın yapmak amacıyla açılmış olan Açık Radyo, 92 ortağın tamamının yaklaşık olarak eşit paylara sahip olduğu anonim şirkete aittir. Radyo, yasalara göre tüm radyo ve televizyonların anonim şirket olması zorunluluğu nedeniyle bu statüde kuruldu; ancak kâr amacı gütmeyeceği maddesini genel kurul kararıyla şirketin ana sözleşmesine ekletti. Radyo, kuruluşundan itibaren sermaye kaynağı açısından devlet ya da belediye ödeneklerinden yararlanmadan; dinleyici desteği ile yayın hayatını sürdürdü.

Hissedarların tümünde bulunan ortaklık belgesinde, Abidin Dino'nun -1'den 100'e kadar numaralanmış– “Tuğralar” serisi litografilerinden birisi bulunmaktadır. Bu litografilerin arkasında ise; "Özgür, bağımsız, demokratik” haysiyetli, duyarlı ve sıra dışı bir radyo kurma projesine, 1995'te verdiğiniz desteğin Türkiye'de yeni projelere örnek olması dileğiyle..." yazar.

Açık Radyo, kurulduğu tarihten itibaren "Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo" sloganını benimsedi ve  kendisini "popüler olmayan, sanat kaygısı taşıyan, farklı görüşlerin yer aldığı bir platform" olarak tanımladı.

 İklim hareketlerine odaklanma 
Radyo, 1998'den itibaren Türkiye'de iklim adaleti savunucusu ve iklim değişikliği karşıtı hareketlere öncülük etti ve aynı zamanda bu alanda bir sivil toplum örgütü gibi çalıştı Açık Radyo'nun kurucularından Ömer Madra, radyonun sabah haber yorum kuşağı olan Açık Gazete'de 1998'den itibaren iklim değişikliği haberlerini sürekli bir konu olarak ele aldı. Konu ilk olarak 1997-1998'de Endonezya’da yaşanan mega orman yangınları iklim değişikliğiyle bağlantılı olarak takip edilmeye başladı. Radyoyu bir dinleyici olarak arayan ve daha sonra konuk olarak davet edilen Mikdat Kadıoğlu’nun verdiği bilgiler 1997 Endonezya orman yangınlarıyla iklim değişikliğinin bağının kurulmasında yardımcı oldu. Kadıoğlu, 1999’da Açık Gazete içinde Havadan Sudan isimli haftalık bir yorum programı yapmaya başladı ve  ağırlıklı olarak iklim değişikliğinin konuşulduğu program 2010’a kadar sürdü. Bu programlar, Türkiye'de iklim hareketlerinin başlamasında hazırlayıcı rol oynadı. "İklim Değişikliği ve Sürdürülebilirlik", "Son Buzul Erimeden", Açık Radyo'da yayımlanan iklim değişikliği ile ilgili programlardandır. "Açık Yeşil" programı da ağırlıklı olarak iklim değişikliğini konu eder.

Radyo, yayın hayatı boyunca iklim hareketi kapsamındaki birçok ekinlik ve mitingi canlı yayınlarla yansıttı, mevcut hareketlerin görünürlüğünü artırdı. Sadece Türkiye'de yapılan küresel eylem günlerini değil, 350.org’un "Yatırımını Geri Çek" ve "Keystone XL’i Durdurun" gibi ABD'de yürüyen kampanyalarını da yakından takip etti. 2005 yılında Kyoto Protokolü'nün imzalanması için yapılan uluslararası mitingin İstanbul ayağının örgütlenmesinde Açık Radyo'nun birçok programcısı rol aldı; çeşitli televizyon kanallarında da tanıtılan kampanya sonucunda 168bin imza toplandı. 21 Eylül 2014'te New York'ta gerçekleşen 400bin kişinin katıldığı Halkların İklim Yürüyüşü eylemlerine katılan Açık Radyo'dan Ömer Madra ve Gökşen Şahin, Eylül ortasından itibaren 1 hafta boyunca her gün  Halkların İklim Yürüyüşü konusunda yayın yaptı.

 Programlar 
7/24 kesintisiz yayın yapan Açık Radyo'nun programlarının %99'unu gönüllüler tarafından hazırlanıp sunulmuştur.  Gönüllüler, toplumun çeşitli kesimlerinden, meslek dallarından gelen, ücret almadan gönüllü olarak programlar yapan, asıl mesleği radyoculuk olmayan kişilerdir. Radyonun ilk yirmi yılında  1133 programcı, 1145 program hazırlamış; dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen yabancılar da radyo kanalında program yapma imkanını bulmuştur. Radyonun örgütlenme yapısı, programlarının içerikleri, gönüllülük esası ile programlar üretilmesi gibi özellikleriyle nadir görülen bir topluluk radyoculuğu örneği olarak değerlendirilmiştir.

Açık Radyo'daki programların yaklaşık üçte ikisini müzik, üçte birini sözel programlar oluşturmaktadır. Sözel programların odaklandıkları çeşitli konular iklim değişikliği, ekoloji, sosyoloji, edebiyat, insan dışı türlerArı, tarım, kentsel dönüşüm, mimarlık, kadın ve çocuk olarak örneklenebilir.  Açık Radyo programlarında 2022 itibarıyla yirmi altı binin üzerinde konuk ağırlandı.  Radyonun kurucuları arasında yer alan etnolog, kütüphaneci ve belgeselci Cem Madra 4 Mayıs 2022'de hayatını kaybetti.

28 Nisan 2024'te Açık Radyo'nun  59. yayın dönemine başladı. 3 Temmuz 2024'te RTÜK kararı ile  yayın lisansı iptal edildi. Radyo, RTÜK'ün kararına ilişkin İdare Mahkemesi'nin verdiği yürütmeyi durdurma kararı doğrultusunda yayınına devam etti. 29 Ekim 2024'te RTÜK radyonun yayın lisansını yine iptal etti ve radyo yayın hayatını noktaladı.

 Lisans iptali 
Açık Radyo'da 24 Nisan  2024 tarihine  yapılan Açık Gazete programında geçen, 24 Nisan Anma Gününün yasaklandığına ilişkin ifade nedeniyle Radyo, Radyo Televizyon Üst Kurulunun 22 Mayıs 2024 tarihli kararı ile "toplumu kin ve düşmanlığa tahrikten” idari para cezası ve Açık Gazete programının yayınına beş gün durdurma cezası aldı. 3 Temmuz 2024 günü ise yayın durdurma kararının yerine getirilmediği gerekçesi ile Açık Radyo'nun yayın lisansı iptal edildi.

Açık Radyo yetkilileri, elektronik ortamda yapılan tebligat nedeniyle teknik bir sorun yaşandığını, RTÜK'ün yayın durdurma kararını yerine getirmeme yönünde bir iradeleri olmadığını açıkladı; Açık Radyo'nun aynı yasal statü doğrultusunda yayın hayatına devamının en temel demokrasi ilkelerinin gereği olduğu vurgulandı.

Radyo, iptal kararına ilişkin yargısal yollara müracat etmiş ve İdare Mahkemesi, davalı idarenin savunması ve ara karar cevabı alınana ya da savunma ve ara kararına cevap verme süresi geçip yeni bir karar verilinceye kadar, yürütmeyi durdurma kararı vermiştir. 16 Ekim 2024'te, Açık Radyo'nun karasal yayını kesildi. Karasal yayın lisansının iptaliyle birlikte, buna bağlı olarak yapılan ve 2002'den beri süren eşzamanlı internet yayını da sona erdi.

 İnternet radyosu: Apaçık Radyo 
Lisansı iptal edilen Açık Radyo, Kasım ayından internet radyosu olarak yayına başladı. 8 Kasım'da apacikradyo.com.tr adresinden test yayınına başladı. Üç gün sadece müzik yayını yaptktan sonra 11 Kasım 2024'te Apaçık Radyo adıyla yayın hayatına başladı. Yeni radyonun lisans talebi 19 Kasım 2024'te RTÜK tarafından onaylandı. Apaçık Radyo'nun yayın ilkeleri ve modeli Açık Radyo ile aynıdır.

 Örgütlenme ve gelir modeli 
Açık Radyo; genel müdür, yayın yönetmeni, izleyici temsilcisi ve 45 kişilik ekiple katılımcı ve yatay iş modeli geliştirmiştir. Stratejik planlama, bütçe yönetimi ve programcı seçimi gibi faaliyetler yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilir. İş modelinin tedarik, pazarlama, satış, dağıtım g tüm aşamalarında topluluğun gönüllü üyeleri görev alır.

Gelir modelinde reklam, dinleyici desteği, sponsor destekleri gibi seçenekler kullanılır; taşıyıcı gelir modeli dinleyici desteğidir. Radyonun diğer gelirleri, kurumsal sponsorluklar ve spot reklam gelirleridir. Açık Radyo'nun hayırsever vakıf fonlaması ile ilişkisi bulunmaz. 2022 bilançosuna göre 8 marka ve şirketten oluşan sponsor ağı vardır.

Açık Radyo, 2004 yılı Mart ayında  "Açık Radyo Dinleyicisini arıyor!" şiarı ile başlayan  "Dinleyici Destek Projesi" adlı bir inisiyatif ile dinleyicilerinden maddi destek toplar.  9 gün ve 99 saat süren radyo şenliklerinde canlı destek hattı ile kitle finansmanı sağlanır. Bu projede dinleyiciler, seçtikleri programlara istedikleri bir zamanda destek sağlayabilir ve eğer isterlerse destekledikleri programların başında ve sonunda anılarak kendilerine teşekkür edilir. Şenlikler, 2017'den itibaren farklı temalarda düzenlenir. 2023 yılında yirmincisi düzenlenen destek şöleninin teması “Cesur Yeni Dünya” olmuştur.

Radyoda programcı gideri bulunmaz. 2022 bilançosuna göre giderleri  personel giderleri (%59), teknik ve dijital giderler ve kira (%16), program yapım giderleri, telif ödemeleri ve medya ölçüm bedelleri (%4)RTÜK giderleri, vergi ve harçlar, mali ve hukuki danışmanlıklar, sigortalar /%5) ile  diğer genel yönetim giderlerinden (%16)  oluşturur.

 Yayın içeriği ve politikası 
Açık Radyo; çevre, sağlık, eğitim, kültür, akademik konulardaki toplumsal sorunlar ve kültür-sanat alanında üretim yapan bir alternatif medya örgütlenmesidir. Gönüllülerden gelen içerik önerileri radyonun yayın politikası süzgecinden geçtikten sonra kabul edilir. İçerik çeşitliliği açısından çok zengin olan radyonun özel ilgi alanı gezegenin geleceği ve küresel iklim krizidir.

Radyonun programları ayda ayda bir değişir. Bir yayın döneminde en fazla 10 program değişmektedir. Yayın Kurulu altı ayda bir toplanıp program önerilerini yetkinliğe bakılarak değerlendirir. Programlar, "gündem", "müzik", "yaşam" ve "kültür sanat" başlıklarında değerlendirilir.

Radyonun en çok dinlenen programı olan Açık Gazete'dir. Açık Gazete, farklı meslek gruplarından gönüllülerin desteğiyle yayınlanır. Programda hegemonik siyasete, önceliklere ve perspektiflere alternatif bir bakış açısı sunulur.

 Açık Radyo Kitaplığı 
Açık Radyo yayınlarından derlenen çeşitli eserler "Açık Radyo Kitaplığı" başlığıyla okuyucuya sunulur. Bunlardan bazıları şunlardır: "Açık Yeşil-Teorisi ve Pratiği ile Bir Ekoloji Rehberi", "Açık Radyo Konuşuyor: İlk Yirmi Yıl", "Bu Şehr-i İstanbul Ki", "Dünya Hali".

2010 yılında yayımlanan Açık Kitap, Açık Radyo Kitaplığı'nın en kapsamlı çalışmasıdır. Açık Radyo'nun yazılı ve sesli arşivinin taranmasıyla, radyonun programcı ve dostlarının yazdığı makalelerin derlenmesiyle oluşan büyük bir ansiklopedik sözlük formatındadır. 750 sayfalık kitapta yaklaşık 180 yazar-çizer-sanatçıdan 550'ye yakın madde yer alır. Ressam Mehmet Güleryüz kitabın sınırlı sayıdaki özel baskılarını ayrı ayrı ve tek tek resimlemiştir. Bu eser radyonun 25. kuruluş yılı olan 2020'de erişime açılmıştırAçık Kitap archive linki

 Açık Radyo mobil uygulama ve podcast kanalları 
Açık Radyo, 2009 yılından itibaren 12000 civarında yayınını podcast olarak yayınlanarak Türkiye`de bu mecraya öncülük etti. Mart 2021'de başlatılan mobil uygulamasıyla hem canlı radyo yayınına hem de ses ve podcast arşivine erişim sağlandı.

 Ödülleri 
1995 - 2023 yılları arasındaki yayın süresi içinde, Açık Radyo ve Açık Radyo programcıları altmış ödüle lâyık görülmüştür. Ödüllerinin bazıları şunlardır: 
Yıl Ödülü veren kurum ve ödül Ödülü alan Açıklama2023Hrant Dink Vakfı Uluslararası Hrant Dink ÖdülüAçık Radyo"bağımsız müziği tanıtma ve yerel sanatçıları desteklemeye özen gösteren, radyo programlarında özellikle, gezegenin geleceği, küresel iklim krizi, savaş ve barış, hak mücadelesi, aktivizm ve deprem gibi başlıkları işleyen, sosyal ve kültürel alanda, yerel sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve kültür kurumlarıyla işbirlikleri kuran, çalıştaylar, kültürel etkinlikler, şenlikler, sergiler ve halka açık forumlarla toplumun farklı kesimleri arasında diyaloğu teşvik eden"2022Hayal Gücü Merkezi "Türkiye'nin Hayal Gücüne Katkı" ödülüAçık Radyo ve Cem Madra2022Bizim Dünyamız Vakfı "İklim Liderleri Ödülü" - medya dalındaAçık Radyo"iklim değişikliği ile mücadele alanındaki duyarlılığı, çalışmaları ve sürdürülebilirliğe katkılarından" dolayı2022İstanbulSMD "20. Yıl Özel Ödülü"Açık Radyo ve Ömer Madra"mimarlığa özveri ve süreklilik içeren bir çaba ile destek sağlayan ve üretimleri/etkinlikleri ile mimarlık disiplinini sadece profesyoneller için değil genç mimar adayları ve mimarlık akademisyenleri için de daha değerli kılan isimlere"2020Prince Claus ÖdülüAçık RadyoEtkinlik gösterilen topluma olumlu kültürel katkılarda bulunma.İstanbul Tabip Odası Sağlık Ödülleri "Radyo Programı Ödülü"Tohumdan Hasada Ekolojik Yaşam programı2020Demirkent Eğitim ve Araştırma Vakfı Demirkent Ödülleri "İletişim Ödülü"Açık Radyo201837. TÜYAP İstanbul Kitap Fuarı "Sanatsever Kurum Ödülü"Açık Radyo2018İstanbul Tabip Odası Sağlık Ödülleri "Radyo Programı Ödülü"Gezegenin Geleceği programı2017TMMOB Peyzaj Mimarları Odası "İletişim Ödülü"Açık Yeşil programı"çevreye duyarlı, doğal ve kültürel peyzaj elemanlarının korunumu ve geliştirilmesi sebebbiye yürüttüğü çalışmalar" nedeniyle2017Türk Toraks Derneği  "Çevre ve İklim Sorunları Ödülü"Açık Radyo2017Türk Toraks Derneği "Onursal Üyelik"Ömer Madra2017Emre Madran Basın ÖdülüYeşil Bülten programı2016İstanbul Tabip Odası Sağlık Ödülleri "Radyo Programı Ödülü"Su Hakkı ve Kentin Tozu programlarıToplum sağlığı ve çevre sorunları/gündemleri alanında yapmış olduğu yayınlar dolayısıyla2015Yeni Arayışlar Girişimi Platformu Derneği "Kent ve Yaşam Medya Ödülü"Açık Radyo2015Kristal Elma Ödülü Günün Sözü (radyo bölümü)Açık Gazete programında işlenen konular, öğlene kadar şarkı sözü haline getirildi, bestelendi ve gün bitmeden de Açık Radyo'da ünlü müzisyenlerin seslendirdiği parçalar Açık Radyo'da dinleyicilere duyuruldu.2014Türk Serbest Mimarlar Derneği 11. Mimarlık Ödülleri "Basın-Yayın Ödülü"Açık Radyo2013Türkiye Deprem Vakfı özel ödülüAltın Saatler programı2013TMMOB Şehir Plancıları Odası Kent Planlama Basın ÖdülleriAçık Radyo201327. Epica Avupa reklam yaratıcılık büyük ödülü (grand prix), “Outdoor” dalıHavas Worldwide İstanbulAçık Radyo için hazırladığı bir basın ilanı (“Music of the People/Halkın Müziği”) dolayısıyla Havas Worldwide İstanbul 2012  Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi ile Stiftung Mercator’un “Kıdemli Araştırmacı” unvanı  Açık Radyo kurucu ortaklarından olan ve Radyo'nun yayın yönetmenliğini yürüten Ömer Madra  İklim değişikliği üzerinde yaratıcı araştırmacılık ve yayınları sürdürmesi için verildi. 2012  Kültür-Fen Lisesi 20. yılında “Bizi Onurlandıranlar” Ödülü   Ömer Madra  "Küresel İklim Değişikliği konusunda kamu bilincinin yükseltilmesindeki çabaları” dolayısıyla  2012  Donizetti Klasik Müzik Ödülü  “Alla Turca” programı yapımcıları Ali Pınar ve Ersin Antep   2010  Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı tarafından verilen "Birlikte Yaşamak" Ödülü  Açık Radyo   2009  Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Küresel Isınma Kurultayı Duyarlılık Ödülü  Açık Radyo  Çevre ve küresel ısınma konularında yapmış olduğu çalışmalardan dolayı  2009  Gülhan Kadim Sertdemir'in Kuranderde Kalanlar Programı ile IX. Lions Tiyatro Ödülleri 2008-2009 Sezonu Özel Ödülü  Açık Radyo   2009  İstanbul Tabip Odasının ‘Basında Sağlık Ödülü  Açık Radyo  2008  77. İzmir Enternasyonal Fuarı 2008’de verilen ödül  Açık Radyo  Küresel ısınmaya karşı yürütülen kampanya nedeniyle  2007  İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi 100. Yıl “En”leri içinde “En Çok Dinlenen (Yabancı) Radyo ödülü  Açık Radyo  2007  Mülkiyeliler Birliği İstanbul Şubesi 2007 Vefik Kitapçıgil Kamu Hizmet Ödülü  Açık Radyo  2007  Nezih Demirkent Özel Ödülü (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti "Çevre ve Küresel Isınma")  Açık Radyo  2007  İstanbul Tabip Odası Radyo Programları dalında ödül  Açık Radyo  Toplum sağlığımızı sonsuza değin etkileyecek olan küresel ısınma felaketine yönelik ısrarlı ve kaliteli programları nedeniyle. 2006  Çevresel Sürdürülebilirlik (Turist Rehberleri Birliği TUREB "Küresel ısınma ve çevre")  Açık Radyo  2005  Yılın Bölgesel Radyosu, (Radyo Televizyon Gazeteciler Derneği)  Açık Radyo  2005  Yerel Radyo dalında Trodsa Medya Özel Ödülü  Açık Radyo  Trafik ve Yol Güvenliği İçin Toplu Bilinçlendirme. 2005  RSC (Association for Recorded Sound Collections/Ses Kayıt Koleksiyonları Birliği) Dünya Müziği Kayıtları konusundaki en iyi araştırma ödülü  Pan Yayıncılık  Cemal Ünlü'nün Açık Radyo'da hazırladığı programlardan yola çıkarak yazdığı Git Zaman Gel Zaman adlı kitaba verildi.  2004  En "Hasları" Özel Ödülü (Kadir Has Üniversitesi)  Açık Radyo  2003  Yılın En İyi Radyo Programı (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti)  Açık Radyo  2002  Yılın En İyi Radyosu (Çağdaş Gazeteciler Derneği)  Açık Radyo  2001  Yılın En Başarılı Radyosu (İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi)  Açık Radyo  2000  Yılın En Beğenilen Radyo Kanalı (Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi)  Açık Radyo   2000  Türkçeyi En iyi Kullanan Radyo ve Programcılar ödülü  Açık Radyo 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Filiz Gazi'nin Açık Radyo'daki Açık Radyo: 68’den kalan bir fikirdi, oluverdi  başlıklı 30 Kasım 2020 tarihi yazısı.

 Podcast

Kategori:Türkiye radyo kanalları
Kategori:Podcast yayıncıları
Kategori:İstanbul medyası
Kategori:1995'te kurulan radyo kanalları
Kategori:2024'te Türkiye'de feshedilmiş oluşumlar