Kaşkaylar

küçükresim|Bir Kaşkay Türk'ü nargile içerken. Sepidan Şehristanı, İran|404x404pik
Kaşkaylar (Farsça: قشقائی; ; Türkçede Kaşkayı), Güneydoğu İran'ın Fars Eyaleti'nde özellikle Şiraz çevresinde yaşayan ve hâlâ ağırlıklı olarak göçebe bir Türk halkıdır. Azerbaycanlılardan sonra İran'daki en kalabalık Türk grubudur.

Göç rotaları, yazın Şiraz'ın yaylaları (yaylak) ile kışın Basra Körfezi'nin ovaları (kışlak) arasındaki 480-1.000 km'lik bir alandır.

 Başlıca Kaşkay boyları 
 Amele (5.397 aile, 450 yerleşik)
 Derre Şuri (Tuzlu Vadi, 5.265 aile)
 Seş Beyli (6 bey) (4.350 aile) 
 Farsimadan (1.505 aile)
 Keşkölli (5.512 aile): Büyük ve Küçük Keşkölli olarak ikiye ayrılır:
 Büyük Keşkölli (Keşkuli Bozorg) (4.862 aile, çoğu yerleşik)
 Küçük Keşkölli (Keşkuli Kuchik) (650 aile)

Daha az sayıdaki kabileler:
 Qaracha (430 aile) 
 Rahimli (370 aile) 
 Safi Khanli (335 aile)

 Tarih 

Kaşkaylar 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında Kaçar İran'ında önemli bir siyasi güçtü. I. Dünya Savaşı sırasında Alman konsolosluk görevlisi Wilhelm Wassmuss'un da etkisiyle Alman İmparatorluğu'nun yanında yer aldılar. 2. Dünya Savaşı sırasında Kaşkaylar, Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği'nin İran'ı işgali sırasında direniş örgütlemeye çalıştılar ve 1943'te Nazi Almanyası'ndan (FRANZ Operasyonu ile birlikte) ANTON Operasyonu aracılığıyla yardım aldılar.

1945-1946 yıllarında, Sovyetlere karşı Kaşkayların da dahil olduğu bir dizi boylar konfederasyonu isyanı gerçekleşti. Kaşkaylar 1962-1964 yılları arasında Beyaz Devrim'in toprak reformları nedeniyle ayaklandı.Federal Research Division, p.125 İsyan bastırıldı ve birkaç yıl içinde birçok Kaşkay yerleşik hayata geçti. Boy liderlerinin çoğu sürgüne gönderildi. 1979'daki İran Devrimi'nden sonra, Hüsrev Han Kaşkay, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya'daki sürgünden sonra İran'a döndü

 Din 
Kaşkaylar, Şiilerin 12 İmam inancını benimsemiştir.

 Dil 
Konuştukları dil Türkçedir. Göçebe yaşadıkları için dilleri İran'daki diğer Türkler kadar Farsçadan etkilenmemiştir. Kendi aralarında turkçe konuşurlar fakat Farsça eğitim dili olduğu için hemen hemen herkes Farsça da konuşur.

 Yerleşim Bölgeleri 
Zagros Dağları'nın etekleri boyunca uzanan bölgede yaşarlar. Yerleşik olanlar; Şiraz, Firuzabad, Feraşbend, Kazerun, Abade ve Semirom gibi şehirlerdedir.

 Hayat Tarzı 
küçükresim|upright=1.19|Geleneksel şapka takmış bir Kaşkay çocuk
Kaşkay erkekleri, ata binme ve çobanlık yetenekleriyle bilinirler. Tipik bir şapkaları vardır. Kaşkay kadınları kat kat renkli etekler (üç etek) parlak tunikler ve eşarplar giyerler. Halı dokumadaki ustalıklarıyla bilinirler. Göç yolları üzerindeki doğal bitkilerden ve böceklerden elde ettikleri doğal boyaları ve koyunlarının yününü kullanarak çok renkli ve özgün halılar dokurlar. İran'daki diğer kadınların aksine konakladıkları yerlerde geleneksel çador giymezler. 1979 Devrimi'nden bu yana şehirlere geldiklerinde çador giymek durumundadırlar.

 Tanınmış Kaşkay Türkleri 
 İsmail Han Kaşkay - Kaşkay elinin elhanı
 Emanallah kara Beygi - Farsimdan tayfasından olan şair
 Efsane Cahangiri - Hanende
 Teymür Gördani - Büyük Keşkölli tayfasından olan şair
 Habiballah Gerginpur
 Hüsrev Han Kaşkay
 Davud Hüseyin Ağayi Keşkölli - Büyük Keşkölli tayfasından olan şair
 Furud Gərginpur
 Mezun Kaşkayi - Şair
 Mirza Cahangir Han Kaşkay
 Nasir Kaşkayi 
 Yusif Kaşkayi - Kaşkayların tanınmış el şairi
 Mirali Kaşkay Akademik

 Kültürel atıflar 

 2006 yılında Nissan, yeni Avrupalı küçük SUV'una Kaşkaylardan esinlenerek "Qashqai" adını vermiştir.
 Kaşkayların günlük yaşamı, Mohsen Makhmalbaf'ın yönettiği 1996 yapımı İran filmi Gabbeh'te tasvir edilmiştir.

 Kaynakça 

 The Qashqais of Iran, Çalışma Notları, Prof. Iraj Bashiri, 2002

 Dış bağlantılar 
 www.qashqai.net  Kaşkaylarla ilgili detaylı bilgilerin olduğu İngilizce site 
 "Qashqai" on the Encyclopedia Iranica İran Ansiklopedisi'nin Kaşkay maddesi
 Guide to Qashqai rugs  Kaşkay kilimleri ve dokumalar için kaynak site
 İran'daki Türkler - Video