Hâricîler

Hâricîlik, Hâriciyye ya da Havâric (Arapça: الخرج; çoğ. الخوارج), İslâm dininde bir siyasi mezhep olarak Hicrî ilk yüzyılda ortaya çıkmış ve asırlardır kendini değişik şekillerde sergileyen bir hareket. İslâm dünyası içerisinde %2'lik bir kısmı oluşturmaktadır. Tarihte Hâricîler'in en aşırı fırkalarından olan Ezârika'nın ana görüşleri itibarıyla İslâm'dan çıktığını kabul ettikleri ve kendilerinden olmayan diğer Müslümanları tekfîr ile ithâm ederek öldürdükleri bilinmektedir. Günümüzde ise Hâricîler içerisinde en ılımlı kol olarak bilinen İbâzıyye'nin sadece çoğunlukta oldukları bölge olan Uman (tahmini %70) ile nüfusun azınlığını teşkîl ettikleri Cezayir, Tunus'un Cerbe adası, Zanzibar ve Tanzanya'nın bazı muhitlerinde yaşamakta oldukları bilinmektedir. Öte taraftan "Umman İbâdîleri" kendilerinin Hâricîler'in bir dalı oldukları savını kabul etmemektedirler.Valerie Jon Hoffman, The Essentials of Ibadi Islam, sayfa. 3. Syracuse: Syracuse University Yayınları, 2012. ISBN 9780815650843

 Ortaya çıkışı 
Kaynaklar Haricîliğin çıkışının İslam Peygamberi Muhammed döneminde olduğunu belirtir. Muhammed'e arkadaşlık etmiş olan Abdullah b. Zu'l-Hüveysıra'nın sonradan Haricîlerin liderliğini yapmış olan Hurkus b. Züheyrle aynı kişi olması muhtemeldir.İbn Abdilberr, Camiu Beyani'l-ilm, 2/195 Sahih olduğuna inanılan rivayetlere göre Abdullah b. Zu'l Huveysıra et-Temimi "Adil ol! Zira bu paylaştırma Allah'ın rızasının gözetildiği bir paylaştırma değildir." demiş, bunun üzerine Muhammed üzüntüsünü de belli ederek "Ben adil olmayayım da kim adil olsun!" cevabını vermiştir. Bu davranışı üzerine Muhammed'den kendisini öldürmek için izin isteyenlere yine Muhammed engel olmuştur.Buhari, Menakıb 25, Mürteddin 7; Müslim, Zekat 142,148; İbn Mace, Mukaddime 12

 Görüşleri 
Haricîlerin büyük bir kısmının sünnet ve hadisle sabit birçok hükme itiraz ettikleri bilinmektedir. Kaynaklar, az veya çok, korunmuş veya korunmamış olduğuna bakılmaksızın hırsızın elinin kesileceğini iddia ettiklerini, recmi ve mest üzerine meshetmeyi Kur'an'da olmadığı gerekçesiyle reddettiklerini söyler.el-Bağdadi, el-Fark, s.19

Ayrıca Haricî ekollerinden Ebû İsmâil el-Batihî ve takipçileri "sabah bir rekât ve akşam bir rekâtın dışında namaz yükümlülüğü yoktur" görüşüne sahiptirler.İbn Hazm, el-Fasl, 4/189

 Haricî gruplar 
Siyasi, itikadi veya tarihi bazı ihtilaflar nedeniyle Hariciler kendi içlerinde de çeşitli gruplara ayrılmışlardır. Bu grupların bazıları İslam dininin temel akide kaidelerini takip ederken, bazıları İslam dininin itikadi prensiplerinden ayrılarak İslâm dairesi dışı ilan edilmiş ve İslam dinin dışında incelenmiştir. Fakat bu grupların da temelleri Haricîlere ve İslâm dinine dayanır.

 Haricî grupların başlıcaları 
 Ezârika - Hâricîler'in ilk büyük fırkası.
 Beyhesiyye - Hâricîler'in Ebû Beyhes Heysam b. Câbir'e (ö. 94/713) nisbetle anılan bir kolu.
 Necedât - I. (VII.) yüzyılın sonlarına doğru özellikle Bahreyn ve Yemâme bölgelerinde yayılmış Hâricî bir fırka.
 Sufriyye - İlk Hâricî fırkalarından biri.
 İrfanîyye - Banû İrfan'dan Ebû Kurra'nın tâkipçileriİbn-i Haldun, Kitab El İbar.İbn-i Haldun, Berberî Tarihi, Banû İrfan faslı. 
 Nükkâriyye - İbâzıyye'nin Tâhert'teki Rüstemî imâmetini kabul etmedikleri için Nükkâriyye (Nekkâriyye) diye anılan ikinci büyük kolu.
 Acâride - Acrediyye olarak da bilinen ve daha çok Horasan'da yayılmış olan bir Hâricî fırkası.
 Meymûniye - İrade, kader ve istitâat gibi konularda Acâride'den ayrılan Meymûn b. İmrân veya Meymûn b. Hâlid'in görüşlerini benimseyen bir tâli fırka.
 Sa'labiler - Sa'labî İbn-i Amîra'nın tâkipçileri
 İbâzıyye - Hâricî fırkalarının en mutedili ve günümüze ulaşan tek kolu.

 İslâm dini dairesi içinde sayılmayan Haricîler 

İtikadi sebepler yüzünden bu gruplar çoğunlukla İslam dini dairesi dışında ele alınır.

 Meymûniye - (İrade, kader ve istitâat gibi konularda Acâride’den ayrılan Meymûn b. İmrân veya Meymûn b. Hâlid’in görüşlerini benimseyen bir tâli fırka.)
 Yezîd’îyye - (Yezîd bin Ebî Ûneyse’nin taraftarlarının oluşturduğu fırka)

 Günümüz Haricîleri 

Günümüzde Hariciyye mezhebinin, İbâzıyye kolu hariç, diğer kollarının kitlesel varlıkları yok olmuştur. İbadiyye Hariciyye mezhebi kitlesel özellikle bugün Umman'da varlığını sürdürmektedir. Bu kolun kuzey Afrika ve doğu Afrika'ya yayılan mensupları Cezayir'de M’zab'ta, Tunus'ta Cerbe adasında, Tanzanya ve Zengibar'da yaşamaktadırlar. Libya'da "Cebel Nafusa" bölgesinde Ömer el-Muhtâr'ın da mensubu olduğu Sennusi Kabilesi de İbadiyye mezhebine bağlıdır.İbâd’îyye inançları hakkında yazılar ]

Kimilerine göre, Ehl-i sünnet'in köktendincilik kolundan olduğu varsayılan Vehhâbîlik de Haricî kollardan biri olarak gösterilebilir. Nitekim tarihte 18. yüzyıl'da İbn-i Âb’ı-Din ismindeki Hanefî bir âlim, Vehhâbîliğin kurucusu olarak bilinen Muhammed b. Abdülvehhâb'ı, Yeni Haricî olarak tanımlamıştı.
.Khaled Abou El Fadl, "9/11 and the Muslim Transformation." Taken from September 11 in History: A Watershed Moment? , pg. 87. Ed. Mary L. Dudziak. Durham: Duke Üniversitesi Yayınları, 2003. ISBN 9780822332428 Günümüzdeki Selefi, Vehhâbî toplumların fikirleri ve davranışları Haricilerle mutabıktır.1783–1836'de yaşamış Şamlı Hanefi fıkıh alimi "İmam İbni Abidin es-Șami" Vahhabileri ifrat köktendincilikle itham edip Harici olarak görmektedir. El Fadl, Khaled Abou. (2001) "Islam and the Theology of Power." Middle East Report. C.221 : S.28-33   Vahabi ve Selefiler diğer tarikat ehli müslümanları, küfür, şirk ve bid'at ile itham etmektedirler.

 Ayrıca bakınız 
 Sıffîn Savaşı
 Nehrevan Savaşı
 Hâricîler

 Kaynakça 

Kategori:Haricilik