Lefkoşa

Lefkoşa (Yunanca: Λευκωσία (Lefkosia), İngilizce: Nicosia), Kıbrıs adasının ortasında yer alan, Kıbrıs Cumhuriyeti ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin başkenti. Kıbrıs'ın en kalabalık kenti ve en önemli kültür, sanayi, ticaret ve ulaşım merkezidir. Lefkoşa, 35°10' kuzey, 33°21' doğuda bulunur.

Şehir, Yeşil Hat diye adlandırılan sınırla ikiye bölünmüştür. De jure olarak Kıbrıs Cumhuriyeti tüm şehrin idaresine sahip olsa da de facto olarak sadece Güney Lefkoşa'ya hakimdir. Kuzey Lefkoşa Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hakimiyeti altında olup uluslararası toplum tarafından Türk işgali altında olarak değerlendirilir. İki kesim Birleşmiş Milletler Barış Gücü idaresindeki bir Ara Bölge ile ayrılır. 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası ile Lefkoşa Türk Belediyesi'ne yasal statü tanınmıştır.

 Etimoloji 
Lefkoşa, Yunancada "Lefkosia" (Λευκωσία), İngilizcede ise "Nicosia" olarak bilinir.

Şehrin bulunduğu bölgenin ilk adı "Ledra" idi. Bu ad, "Ledrae", "Lidir", "Ledras", "Ledron" ve "Letra" olarak da yazılmaktadır. Daha sonra bu şehir yıkıldı ve Leucus tarafından tekrar yapılınca şehre "Lefkotheon" (Λευκόθεον - beyaz tanrıların şehri) adı verildi.. Bu ad zaman zaman "Ledron" olarak da anılıyordu. Daha sonra, şehir için "Kermia" ve "Leucus" (Λευκούς) sözcükleri kullanıldı. 7. yüzyılda, Bizanslı bir coğrafyacı olan Hierocles, Synekdemos (Vademecum) kitabında şehirden Lefkousia (Λευκουσία) olarak bahsetmektedir. 13. yüzyılda Konstantinopolis Patriği Lefkoşa'dan Kalli Nikesis (Καλλι Νίκησις - Güzel Zafer) olarak bahsetmektedir. Bir yazar ve keşiş olan St. Neophytos, 1176 yılı civarlarında verdiği bir vaazında Lefkoşa'dan "Leucopolis" (Lefkopolis - Beyaz Şehir) olarak bahsetmiştir. 10. yüzyıldan itibaren "Lefkoşa" adı genel olarak kabul görür hal gelmiştir. 18. yüzyılda Kıbrıslı Rum tarihçi Archimandrite Kyprianos, Lefkoşa'nın bir diğer isminin de "Photolampos" (Işıkla Parlayan) olduğunu belirtmiştir.Kyprianos, History of Cyprus (1788), Venedik, sf. 391

Şehrin Avrupa dillerinde "Nicosia" ve benzeri şekillerde geçmesi üzerine çeşitli iddialar vardır. Bir iddiaya göre, Latinler sözcüğün ilk hecesi olan "Lef"i telaffuz edemedikleri için "Ni" ile değiştirmişlerdir. Bir diğer iddia ise adın "Kallinikesis" adından türediğidir. Sicilya'dan Sindaco isimli bir yazar, "Nicosia" ismini Sicilya'daki "Nicosia" isimli kasabaya bağlar ve bu kasabadan gelen kral Tancred'in Kıbrıs kuşatması sırada I. Richard'ın yanında olduğunu ve şehri kendi kasabasının ismiyle adlandırdığını iddia etmiştir. Bir diğer iddia ise "Nicosia" adının şehir halkının 1192'deki Tapınak Şövalyeleri'ne karşı isyanı sırasında ortaya çıktığıdır. Ludolf adlı Alman bir rahip 1341-1363 yıllarında şehrin adını "Nycosia" olarak belirtmiştir.Cobham, Excerpta Cypria, sf. 20 H.A.S. Dearborn, 1819'da yayımlanan kitabında Lefkoşa'nın bir diğer adının da "Nicotia" olduğunu söylemektedir.Dearborn, Henry Alexander Scammell. A memoir on the commerce and navigation of the Black Sea (1819), Wells & Lilly, sf. 323. 1856'da William Curry, Rumların şehri "Escosie", Batı Avrupalıların ise "Licosia" olarak adlandırdıklarını belirtmiştir.

Şehrin adı Osmanlı belgelerinde "Lefkoşa"Zafername , Tarih: 1652, Erişim tarihi: 3 Ocak 2011 veya "medine-i Lefkoşa"Şeyh-i Seb’a Seyyit El-hac Mehmet’in İstanbul’a göndediği dilekçe , Tarih: 1809, Erişim tarihi: 3 Ocak 2011 olarak geçmektedir. Bunun yanı sıra 1570 yılında Lefkoşa'nın fethine ilişkin bir mektupta şehrin adı "Lefkoşı" olarak da geçmektedir.Lefkoşa'nın fethine ilişkin mektup , Tarih: 1570, Erişim tarihi: 3 Ocak 2011 Kâtip Çelebi ise, şehirden (günümüzde de bazen kullanılan) "Lefkoşe" adı ile bahsetmektedir.Kâtip Çelebi'nin İçel'i tasviri , Erişim tarihi: 22 Şubat 2011

 Tarihçe 
küçükresim|upright=1.14|sol|Lefkoşa'nın 1597'de Venedikli Giacomo (Jacomo) Franco tarafından çizilmiş bir haritası.
küçükresim|upright=1.14|sol|Osmanlı döneminde inşa edilen Büyük Han, adadaki en büyük handır.
Lefkoşa'nın bulunduğu yerdeki ilk yerleşim Neolitik Çağ'da gerçekleşmiştir.. İlk yerleşimin tarihi yaklaşık olarak MÖ 3000-4000'dir. MÖ 1050'deWorld and its Peoples: Greece and the Eastern Balkans. Marshall Cavendish, 2010. veya MÖ 7. yüzyılda bölgede "Ledra" adlı bir kent kuruldu. Bu şehir adadaki diğer şehir krallıklarının arasında önemli bir yere sahipti. Arkeolojik kazılar sırasında MÖ 4. yüzyılda yazılmış ve Ledra'da Afrodit'e adanmış bir tapınağın varlığını gösteren Yunanca bir yazıt bulunmuştur.American Journal of Archaeology 1961, AJA 65, sf. 136 MÖ 330 civarlarında küçük bir köy olacak kadar küçülmüştür. Bu kent depremlerden dolayı yıkılınca., MÖ 200 yılında Ptolemaios I Soter'in oğlu Leucus, günümüzde Lefkoşa olan şehri kurdu.

Şehrin önemi Bizans döneminin sonlarında artmaya başladı. 7. yüzyılda, Arap akınları sırasında adanın başkenti oldu.

1191 yılında I. Richard'ın eline geçti.. Tapınak Şövalyeleri'nin adayı satın alıp hakimiyet kurdukları dönemde adanın başkentiydi. Şehirde 11 Nisan 1192 günü bir isyan çıktı. Şövalyeler bu ayaklanmayı bir katliamla bastırdı ve daha sonra adayı terk etti.Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu, Arazi Dağılımı ve Türk Vakıflar), Ankara; Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2000, s.11.

Lüzinyanlar adayı satın aldı ve Lefkoşa başkentliğini sürdürdü. Lüzinyanlar döneminde şehirde pek çok yeni yapı inşa etti. Venedikliler döneminde bunların çoğu yıkılarak sur yapımında kullanıldı. Bu dönemde Lüzinyanlar şehrin etrafına surlar da inşa etti. Bu surlar düzensiz bir beşgen şeklindeydi.. Daha önce şehirde surlar bulunmamaktaydı.Oldenburg W (De), PELEGRINATIO, 1653 İlk surları kral I. Henry 1211'de iki kule ile birlikte inşa ettirdi, I. Peter üçüncü bir kule inşa ettirdiLeontios Machairas, Recital concerning the sweet land of Cyprus entitled Chronicle, 1483 ve II. Henry şehri tamamen surlar içine aldı. Şehir bu dönemde oldukça zengin bir hale geldi.. Lefkoşa adadaki dört piskoposluktan biriydi.Cobham, Excerpta Cypria, sf. 41 1212 yılında başpiskoposluk merkezi de oldu.Curry, William. The Dublin University magazine, 48. cilt (1856), Jun., and Co., sf. 329-335. Bu dönemde Rumlar ve Latinler arasında olaylar yaşanıyordu ve 1313 ve 1360 yıllarında şehirde kanlı çatışmalar çıktı.

Lefkoşa tarihi boyunca pek çok deprem tarafından hasara uğramıştır. 1222 Kıbrıs depremi şehirde şiddetli biçimde hissedildi ve büyük zarara yol açtı. Kasım 1330'da şehirde bir sel felaketi meydana geldi ve üç bin kişi hayatını kaybetti.. Bunların yanı sıra, şehir 1373'te Cenevizliler ve 1426'de Memlüklüler tarafından büyük hasara uğratıldı..

26 Şubat 1489'da tüm adayla birlikte Lefkoşa da Venedik Cumhuriyeti hakimiyetine girdi. Osmanlıların adayı fethinden hemen önce, Venedikliler surları denetledi ve fazla zayıf olduklarını buldu.. Yapılan yeni planlara göre Lefkoşa surları sekiz milden üç mile indirildi. Bu sırada, yeni surların dışında kalan tüm binalar yıkıldı. Kanlıdere'nin güzergâhı bir iddiaya göre Venedikliler tarafından değiştirilmiştir. Bir diğer iddiaya göre derenin güzergahını değiştiren Osmanlılar şehri sellerden kurtarmak için bunu yapmışlardır.

Osmanlılar tarafından Kıbrıs'ın fethi sürecinde, Lefkoşa alınan üçüncü büyük yerleşimdi. Piyale Paşa ve ordusu 22 Temmuz 1570 günü Lefkoşa'yı almak için harekete geçti. 25 Temmuz günü Lefkoşa kuşatıldı. Venediklilerin Osmanlıların kaleyi teslim etme taleplerini kabul etmemesi nedeniyle 27 Temmuz günü çatışmalar başladı. Surların çok sağlam olması, Lefkoşa'nın düşmemesini sağlıyordu. 9 Eylül 1570 tarihinde şafak sökerken yeni bir hücum başlatıldı ve 20 bin kişiden fazla olan birlikler Lefkoşa'yı fethetti.

Osmanlı döneminde Türklerin Kıbrıs'a yerleştirilmesi kapsamında tüm adaya olduğu gibi Lefkoşa'ya da Türk nüfusun yerleştirilmesine 1572'de başlandı.Gazioğlu, Ahmet C. (1990). The Turks in Cyprus: a province of the Ottoman Empire (1571-1878), 74-78, K. Rüstem. Şehrin içindeki meslek erbabı olmayan Rumlar şehrin dışındaki mahallelere yerleştirilip yerlerine Türkler konulmuştur. Bu dönemde yapılan bir sayıma göre şehrin 31 tane mahallesi vardı. Bunlardan ikisinde ("Ermiyan" ve "Karaman"), Ermeni nüfus çoğunluktaydı.Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu, Arazi Dağılımı ve Türk Vakıflar), Ankara; Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2000, s.3-4.

Lefkoşa, Osmanlı döneminde ilk olarak "Dağ Kazası" adındaki bir kazanın merkezi olarak Kıbrıs Eyaleti'nin başkentliğini yaptı,(2000) Sarınay, Yusuf. Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu-Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları), Aktaş, Necati; Gültepe, Necati; Kaplan, Mustafa, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 43 daha sonra bir sancak oldu.Sezen, Tahir. Osmanlı yer adları (2006), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, sf. 347 Osmanlı döneminde St. Sophia Katedrali gibi büyük kiliseler camiye çevrildi. Lefkoşa - Larnaka yolu yapıldı. Şehrin kapıları gündoğumunda açılıp günbatımında kapatılmaktaydı. Vali, Kadı, Mütercim Tercüman ve Rum Başpiskopsu Lefkoşa'da ikamet ediyordu. William Kimbrough Pendleton, 1864'te şehirdeki evlerin çoğunun  kil tuğladan yapılmış olduğunu belirtmektedir.Pendleton, William Kimbrough. The millennial harbinger, 7. cilt (1864), W.K. Pendleton, sf. 363-370 1741'deki büyük bir deprem sonucu Selimiye Camiin bir minaresi yıkıldı ve tekrar yapılmak zorunda kaldı. 1764'te ve 1821'de şehirde isyanlar yaşandı.

küçükresim|sağ|upright=1|Lefkoşa'da Baf Kapısı'nın yanındaki Değirmen Burcu'na ilk Birleşik Krallık bayrağının çekilişi
12 Temmuz 1878 tarihinde adanın geriye kalanı ile birlikte Lefkoşa'da Birleşik Krallık hakimiyetine girdi.. Britanyalı birlikler şehre Girne Kapısı'ndan girmiş ve Baf Kapısı'nın yanındaki Değirmen Burcu'na ilk Britanya bayrağını çekmişlerdir.. 1882 yılında Lefkoşa Belediyesi kuruldu. Birleşik Krallık hakimiyetinde Lefkoşa surların dışında bir büyüme kaydetti.. 1930-1945 aralığında Ortaköy, Strovolos, Büyük Kaymaklı, Küçük Kaymaklı gibi köyler şehir ile birleşmeye başladı, Yenişehir gibi bölgelere ilk yerleşim yapıldı.. 1 Ocak 1944 günü Ayii Omoloyitadhes belediye sınırlarına dahil oldu. Şehrin dışına ulaşımı sağlayabilmek için 1879'da Baf Kapısı'nın, 1931'de Girne Kapısı'nın ve 1945'te Mağusa Kapısı'nın yan taraflarındaki surlar kesildi.. 1905 yılında Büyük Kaymaklı'da bir tren istasyonu inşa edildi ve Lefkoşa'ya tren seferlerine başlandı, bu uygulama 1955 yılında sona erdi.Turner, B.S., The Story of the Cyprus Government Railway, ISBN 0-85298-408-1 1912'de şehre ilk elektrik geldi.. Yine aynı yıl gazyağıyla çalışan sokak lambaları elektrikle çalışanlarla değiştirildi. Britanya hakimiyetinde kanalizasyon şebekesi temizlendi ve yollar onarıldı.. 17 Ekim 1947 günü şehre enerji sağlayan elektrik santralinde meydana gelen bir patlama sonucu şehir 116 gün elektriksiz kaldı.

küçükresim|center|upright=2.05|Şehri gösteren 1881 tarihli bir çizim
1895 yılında Lefkoşa'nın Tahtakale bölgesinde Rumların Türklere saldırıları oldu.Sabahattin İsmail, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Doğuşu ve Çöküşü ve KKTC’nin Kuruluşu (1960–1983), İstanbul; Akdeniz Haber Ajansı Yay., 1992, s.4. 1931'de Rumlar Britanya hakimiyetine karşı isyan etti ve hükûmet binasını yaktı. 1955'te kurulan EOKA Birleşik Krallık egemenliğine karşı şehirdeki kamu binalarına ve radyo istasyonuna saldırdı.
küçükresim|Ocak 1910 tarihli Resimli Kitab dergisinde Kıbrıs Lefkoşe Hürriyet Kulübü üyeleri
16 Ağustos 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Temsilciler Meclisine o gece yarısı Kıbrıs Cumhuriyeti bayrağı çekildi ve adadaki Britanya hakimiyeti sona erdi.. 1960 anayasasının 173. maddesi gereği adada bir Rum (Lefkoşa -Rum- Belediyesi) ve bir Türk (Lefkoşa Türk Belediyesi) belediye kuruldu.Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası , Madde 173 20-21 Aralık 1963 gecesi, "Kanlı Noel" olarak bilinen olaylar başladı. Lefkoşa'nın Tahtakale semtinde otomobillere açılan ateş sonucunda Zeki Halil ve Cemaliye Emirali öldürüldü."Kanlı Noel" den ders almalıyız (1)", 5 Ocak 2009 tarihli Önce Vatan gazetesi 23-30 tarihleri arasında Küçük Kaymaklı kuşatma altına alındı. 23-24 Ocak gecesi Kumsal bölgesinde 11 kişi öldürüldü, Kumsal Baskını olarak anılan olayda Türk binbaşı Nihat İlhan'ın ailesi öldürüldü. Kanlıdere bölgesinde Türklere karşı saldırı düzenlendi.Belgelerle Türk tarihi; 25-29. sayfa, Menteş Kitabevi, 2001. Olaylar sonucu 30 Aralık 1963 günü Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık hükûmetleri toplandı. Bu toplantı sonucu Yeşil Hat olarak da bilinen ve şehri Türk ve Rum kesimlerine bölen sınır çizildi. Bu sınırın "Yeşil Hat" olarak anılmasının sebebi, hattı harita üzerinde çizen Birleşmiş Milletler görevlisinin kaleminin yeşil renk olmasıdır. Türkiye Başbakanı Bülent Ecevit'in emriyle 1974 yılında gerçekleştirilen Kıbrıs Harekâtı ile şehirdeki sınırlar kesinleşti.

29 Mart 1968 günü Eylence, Büyük Kaymaklı, Küçük Kaymaklı, Pallouriotissa, Strovolos (kısmen) ve Kızılay banliyöleri de belediye sınırlarına dahil oldu.. Şehrin fiilen bölünmesinin ardından, Kıbrıs Cumhuriyeti yönetimindeki alan güney yönünde büyümesine devam etti.. Kuzey Lefkoşa da büyümesine devam etti ve Gönyeli (ayrı belediyesi vardır) ile Hamitköy (Lefkoşa Türk Belediyesi'ne bağlıdır) gibi şehir dışındaki köyler ile birleşti.

2003 yılında Kermiya Sınır Kapısı, 2008 yılında ise Lokmacı Kapısı açıldı.

 Coğrafya 
Lefkoşa Kıbrıs adasının merkezi bir noktasında, Mesarya Ovası'nın orta kesimlerinde yer almaktadır.

 İklim 
Lefkoşa, Köppen iklim sınıflandırmasına göre sıcak yarı kurak bir iklime sahiptir. En sıcak aylar temmuz ve ağustos olup en soğuk aylar ocak ve şubattır. En çok yağış alan ay ise ocaktır. Lefkoşa, adanın en sıcak yerlerinden biridir.

 Jeoloji 
Lefkoşa, Lefkoşa Formasyonu adı verilen jeolojik oluşumun merkezinde yer almaktadır. Bu bölge Alt Pliyosen dönemine tarihlenmektedir. Gri, sarı ve beyaz renklerdeki marn tabakaları, kumlu ve sarı renk kireçtaşları ve seyrek konglomera bantlarına sıkça rastlanır. Akdeniz'in Atlas Okyanusu ile yeniden birleşmesi deniz suyunun yükselmesi ve yeni çökellerin oluşmasıyla sonuçlanmıştır, bu çökeller Lefkoşa Formasyonu'nu oluşturmuştur. Lefkoşa'nın altında 60 km²'lik bir alana sahip olan Lefkoşa-Serdarlı akiferi bulunmaktadır.

 Doğal yaşam 
Lefkoşa şehrinin özellikle Kanlıdere başta olmak üzere dere kenarındaki kesimleri büyük bir biyolojik çeşitliliğe sahiptir. Bitki örtüsü açısından (özellikle dere yataklarında) zengin olan şehrin 12.5 km çapında bir alanındaki derelerde yapılan bir araştırmada, 62 farklı familyaya mensup 185 farklı bitki türü tespit edilmiştir. Bunların içinde dört endemik ve 16 nadir görülen tür de bulunmaktadır. Şehirde, dere kenarlarında bulunan bulunan en yaygın ağaç türü okaliptüs ağacıdır (çeşitli türlerine rastalanılabilir). Kuzey Kıbrıs'ın Lefkoşa Merkez tarımsal bölgesinde toplam 0.262 kilometrekare ormanlık alan bulunmaktadır. Lefkoşa'nın iki kilometre dışında (güney kesiminde), Eylence Belediyesi'nin sınırlarının içinde Pedagojik Akademi Ulusal Orman Parkı, şehrin güneyinde ise Athalassa Ulusal Orman Parkı bulunur. Kuzey Lefkoşa'da ise 0.5 hektar büyüklüğündeki Lefkoşa Orman Fidanlığı bulunur.

Şehrin bazı kesimlerindeki dere yataklarında hayvanların yaşam alanları tehlike altındadır. Dere kenarlarındaki sazlıklar kuş türleri başta olmak üzere pek çok hayvanı barındırmaktadır. Yine dere kenarlarında, yalıçapkını, su tavuğu, çizgili kaplumbağa ve bukalemun gibi birçok canlı yaşamaktadır. Derelerde özellikle kaplumbağa sayısı çoktur.

 Ekonomi 
Lefkoşa Kıbrıs'ın ticari merkezidir. Şehir Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin merkez bankalarına ev sahipliği yapar.

 Demografi 
 Nüfus tabloları 
 1960 ve öncesi 
1946'ya kadar şehrin nüfus verileri. Yıl Rumlar Türkler Ermeniler Maronitler Latinler Britanyalılar Yahudiler Diğerleri Yıllık nüfus artışı Toplam 1881 5669 5393 107 48 190 75 18 36 - 11.536 1891 6586 5356 1 1 1 1 1 573 %0,8 12.515 1901 7991 6013 331 49 239 94 4 31 %1,7 14.752 1911 9307 6040 293 23 223 130 10 26 %0,8 16.052 1921 10,777 6743 473 68 219 185 4 110 %1,5 18.579 1931 13,565 7756 1750 108 211 97 21 169 %2,5 23.677 1946 20.768 10.330 2252 160 398 278 63 236 %2,5 34.485
1 "Diğerleri"nin içindedir.

Etnik gruba göre 1960 nüfus sayımı verileri. Etnik grup Lefkoşa (Belediye Sınırları içindeki alan - 9,92 km²) Banliyöler Büyük Lefkoşa (Banliyöler dahil) Rumlar 25.530 38.623 64.153 Türkler 14.682 7448 22.130 Ermeniler 1846 681 2527 Maronitler 235 111 346 Romanlar 50 50 100 Diğerleri 1201 378 1579 Toplam 45.490 95.343 49.853

Dini inanca göre 1960 nüfus sayımı verileri Dini inanç Lefkoşa (Belediye Sınırları içindeki alan - 9,92 km²) Banliyöler Büyük Lefkoşa (Banliyöler dahil) Rum Ortodoks 25,458 38,539 63,997 Müslüman 14,580 7514 22,286 Ermeni Apostolik 1788 640 2428 Maronit 240 127 367 Roma Katolik 914 648 1562 Diğerleri 2318 2385 4703 Toplam 45.490 95.343 49.853

Şehrin banliyölerinin nüfus verileri. Semt 1881 1891 1901 1911 1921 1931 1946 1960 Aydemet 430 449 607 752 838 1229 2532 10,044 Ayii Omoloyitadhes 312 432 504 721 763 1164 1 1 Engomi 172 229 299 362 450 639 1396 2652 Eylence 298 374 519 621 727 826 2161 4172 Büyük Kaymaklı 957 1093 1392 1699 1860 2474 3683 7062 Küçük Kaymaklı 339 348 413 507 585 851 2252 6349 Ortaköy 92 66 100 135 176 227 488 1248 Pallouriotissa 287 289 402 501 606 996 2369 7197 Strovolos 590 689 834 1036 1314 1693 3252 7550 Kızılay 179 172 228 256 303 402 706 3580 Toplam banliyö nüfusu 3656 4141 5298 6590 7622 10,501 18,839 49,853
11 Ocak 1944'te Lefkoşa belediye sınırları içine katıldığından bu sayımlarda ayrı olarak sayılmadı.

 Kültür ve sanat 
küçükresim|upright=1.36|Makarios Caddesi, Lefkoşa'nın Yeşil Hat'tın güneyinde kalan kesiminin ticaret ve alışveriş merkezidir.
küçükresim|upright=1.36|Şehrin kuzeyindeki merkezî Bedrettin Demirel Caddesi'ndeki yüksek binalar.
Lefkoşa şehri kentleşme açısından iki bölüme ayrılır, bunlar eski Lefkoşa (surların içindeki bölge) ve yeni Lefkoşa'dır (surların dışı). Eski Lefkoşa'da yollar dardır ve çıkmaz sokaklar mevcuttur. Yeni Lefkoşa'daysa, daha geniş bir alanda dikey ve yatay gelişme daha fazladır. Kavşaklar ve yollar geniştir, parklar daha büyük yerler kaplar.Çitçi, Dursun M. "KKTC'de kentleşme ", Doğu Coğrafya Dergisi, Sayı: 18 (2007).

Osmanlı döneminde Lefkoşa'da Rumlar ve Türkler bazı mahallelerde karışık, bazı mahallelerde ise birinin çoğunluk olduğu bir biçimde yaşamıştır. Türk mahallelerinde camilere, Rum mahallelerinde kiliselere rastlanabilir.Oğuz, Cem. ''Osmanlı: Toplum, 4. cilt'' (1999), Yeni Türkiye Yayınları. Ermeniler de şehirde yaşamaktaydı, eskiden Köşklüçiftlik'te yaşayan Ermenilerin evlerinin tamamı kesme taştan yapılmış olup kendilerine özgü mimarileri vardı.Hülagü, Metin. Hoşgörü toplumunda Ermeniler: Osmanlı toplumunda birlikte yaşama sanatı: Türk Ermeni ilişkileri örneği, 4. cilt (2007), Erciyes Üniversitesi, sf. 463. Eski Lefkoşa'daki evlerde cumba yaygın bir özelliktir. Büyük Han, adadaki en gelişmiş mimari eserlerden biri olupDubin, Marc; Morris, Damien (2002), Cyprus, Rough Guides, ISBN 1-85828-863-0, sf. 301. günümüzde sergiler, antika ve geleneksel eşya satışı, gölge oyunları gibi çeşitli etkinliklerin yer aldığı bir kültürel merkezdir.

Lefkoşa'nın Yeşil Hat'tın güneyinde kalan kesiminde on dört müze vardır. Kıbrıs Müzesi 1888'de kurulmuş olup adanın her tarafından getirilmiş olan yüzlerce arkeolojik eser sergilenmektedir. Osmanlı döneminde Divan için çevirmenlik yapan Hadjigeorgakis Kornesios'un 1793'te yapılmış olan evi etnografya müzesi olarak kullanılmaktadır. Şehrin kuzey kesiminde ise müze sayısı altıdır.Müze Ziyaretleri ve Bilet Gelirleri Dökümü (2008) (KKTC Turizm, Çevre ve Kültür Bakanlığı) Erişim tarihi: 3 Ağustos 2011North Cyprus Tourist Guide 2006-2007, Işıl Reklam, sf. 36-37 Derviş Paşa Konağı bir etnografya müzesi olarak kullanılmaktadır.North Cyprus Tourist Guide 2006-2007, Işıl Reklam, sf. 68

Şehrin güneyinde pek çok tiyatro bulunmakla beraber Kıbrıs Tiyatro Kurumunun merkezi Lefkoşa'dadır. 2000'li yıllarda inşa edilen Devlet Tiyatro Binası eskiden yetersiz tesislerden dolayı sıkıntı çeken bu kuruma ev sahipliği yapmakta olup başka bir tiyatro organizasyonu tarafından kullanılmasına izin verilmemektedir. 1967'de inşa edilen Lefkoşa Belediyesi Tiyatrosu ise 1220 kişi kapasitelidir.Hikmetağalar, Hizber. Eski Lefkoşa'da semtler ve anılar, 1. cilt (1996), Marifet Yayınları, sf. 287 Kuzeyde ise Kıbrıs Türk Devlet Tiyatrosu oyunlar oynamakta ve turneler düzenlemekte; fakat bir salonu bulunmamaktadır. Yine kuzeyde 1980 yılında kurulmuş olan Lefkoşa Belediye Tiyatrosu bulunmaktadır. Lefkoşa Türk Belediyesi ile Lefkoşa Belediye Tiyatroları'nın ortaklaşa düzenlediği Kıbrıs Tiyatro Festivali, İstanbul Şehir Tiyatroları gibi kurumların katıldığı büyük bir organizasyon olup, tüm bunlar sadece iki salonda düzenlenebilmektedir.

Şehrin güney kesiminde on dokuz tane sinema bulunmakta olup, bunların altısı K Cineplex adlı bir şirkete, on üçü ise diğer şirketlere aittir. Şehrin kuzeyinde ise sinema sayısı dörttür.

 Altyapı 
Lefkoşa'da 20. yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı döneminde yapılmış olan iki suyolu kullanılmaktaydı. Bu suyolları Arab Ahmed ve Silihtar suyolları idi. Bunun dışında kuyulardan çıkarılan su da kullanılmaktaydı..

Şehirde telgraf ilk kez 1873 yılında kullanılmıştır.. 1936 yılında tüm adayı ve Lefkoşa'yı da kapsayan kamuya açık bir telefon şebekesi kuruldu.

1974'teki Kıbrıs Harekâtı sonucu Lefkoşa şehrine gerçekleşen göç, şehirde imar, ulaşım, kanalizasyon, konut sıkıntısı, altyapı eksikliği gibi sorunlara neden olmuştur.

 Eğitim 
Lefkoşa bölünmüş bir şehir olduğundan, şehirde Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs eğitim sistemleri uygulanmaktadır. Kuzey Lefkoşa'da Yakın Doğu Üniversitesi adında bir üniversite,Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Akdeniz Karpaz Üniversitesi  Anadolu Üniversitesi'nin açıköğretim fakültesi, bunlar dışında Atatürk Öğretmen Akademisi ve Polis Okulu olmak üzere yüksekokullar bulunmaktadır. Kıbrıs Cumhuriyeti kontrolündeki alanda ise Kıbrıs Üniversitesi,, Kıbrıs Açık Üniversitesi, Frederick Üniversitesi, Lefkoşa Üniversitesi, ve Kıbrıs Avrupa Üniversitesi adlı üniversiteler bulunmaktadır.

Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Lefkoşa Kazası'nda 42 tane ortaeğitim düzeyinde yüksekokul, 133 tane ilkokul ve üç tane anaokulu bulunmaktadır. Kuzey Kıbrıs'ın Lefkoşa ilçesinde ise toplamda 30 tane ilkokul, anaokulu ve ilköğretim düzeyinde özel eğitim merkezi bulunmaktadır.

 Ulaşım 
küçükresim|upright=1.14|Solomos Meydanı'nda halk otobüsleri
Adadaki yollar Lefkoşa merkez alarak, Lefkoşa'da birleşecek şekilde yapılmıştır, önemli yolların tamamı Lefkoşa'da birleşir.Tarkan, Tevfik. Kıbrıs: genel çizgileriyle (1975), Sevinç Matbaası, sf. 29: "Ada yolları daha çok Lefkoşa'da düğümlenecek biçimde donatılmıştır. Her yönden gelen yol, Lefkoşa'da son bulur. Buradan bütün yönlere dağılır." Osmanlı döneminde sadece Larnaka yolu yapılmış olup, daha önce inşa edilmiş yollar harap haldeydi. Britanya hakimiyetinde bu yollar yeniden inşa edildi ve Lefkoşa ile diğer şehirler arasında düzenli bir posta servisi kuruldu.. Şehre ilk araba 1907 yılında geldi. Şehirden ilk otobüs servisleri 1929'da başladı, bu servisler Girne Kapısı'ndan yola çıkıyor, Strovolos, Aydemet ve Büyük Kaymaklı'ya gidiyorlardı. 21 Ekim 1905 günü Lefkoşa - Mağusa arasında tren seferleri başladı. Tren seferleri Lefkoşa'dan yaklaşık 30 durağa düzenlenmekteydi. 31 Aralık 1951'de ise tren seferleri sona erdi.. 1949 yılında Lefkoşa Uluslararası Havalimanı açıldı. Bu havalimanı günümüzde Ara Bölge'dedir ve kullanılmamaktadır..

Günümüzde şehrin Kıbrıs Cumhuriyeti kontrolündeki bölgesinde Lefkoşa Otobüs Şirketi adlı bir şirket tarafından yürütülen otobüs servisi vardır. Tüm otobüsler Solomos Meydanı'ndandaki terminalden kalkmakta ve 20 ila 30 dakikada bir duraklardan geçmektedir. Otobüs hattını genişletmek, seferleri sıklaştırmak ve otobüs filosunu yenilemek gibi planlar vardır. Kamu İşleri Dairesi, Lefkoşa - Larnaka ve Limasol arasında tramvay ve hafif raylı sistem hatları kurmak için bir anlaşma imzalamıştır. Şehirden A1 ve A2 gibi otoyollar bulunmaktadır. Bu yol ağını geliştirmek yanı sıra şehir içindeki yolları iyileştirmek için de projeler vardır. Bunun dışında taksiler de vardır. Şehre hava ulaşımı ise Larnaka Uluslararası Havalimanı (44 km uzaklıkta) ve Baf Uluslararası Havalimanı'ndan yapılmaktadır. Larnaka Havalimanı, Baf Havalimanı'ndan daha çok kullanılmaktadır.

Kuzey Lefkoşa'da da LETTAŞ şirketinin otobüsleri vardır. İlk belediye otobüsü, Mustafa Akıncı'nın belediye başkanlığı döneminde, 15 Ocak 1980'de Göçmenköy-Yenişehir güzergâhında devreye girdi. 1984'ten itibaren bu hizmet belediye bünyesinde bir toplu taşıma ağına çevrilerek hizmet sunmaya başladı, sonradan aynı araçlar LETTAŞ şirketi tarafından işletilecek şekilde özelleştirildi.  Yenişehir bölgesinde bir otobüs terminali bulunmaktadır.Nicosia Shopping & Travel Guide, Sü-Ha Tic., sf. 80 Şehrin kuzey kesiminin kullandığı havalimanı Ercan Havalimanı'dır. Havalimanına otobüslerle ulaşım sağlanmaktadır. Şehirde taksi ve dolmuş ile ulaşım da mümkündür.

 Kardeş şehirler 
 Lefkoşa Belediyesi'nin kardeş şehirleri 
Lefkoşa Belediyesi aşağıdaki şehirlerle kardeş şehirdir:
  (1974)
  (1988)
  (1996)
  (1999)
  (2004)
  (2004)

Şehir, aşağıdaki şehirlerle de işbirliği yapmıştır:
  (1997, 2002, 2003-2004, 2006-2008)
  Nicosia, İtalya (2000-2002)
  (2001)
  (2001, 2003)
  (2003)
  (2003)
  (2004)
  (2007)

 Lefkoşa Türk Belediyesi'nin kardeş şehirleri 
Lefkoşa Türk Belediyesi'nin aşağıdaki şehirlerle kardeş şehir anlaşması vardır:Kardeş Belediyeler , Lefkoşa Türk Belediyesi, Erişim tarihi: 1 Mayıs 2009.

  İzmir, Türkiye (2019)
  Ankara, Türkiye (1988)
  Bursa, Türkiye
  Kumanova, Kuzey Makedonya (2007) 
  Komrat, Gagavuzya 
  Gaziantep, Türkiye
  İstanbul, Türkiye

 Kaynakça 


 Dış bağlantılar 

 Lefkoşa Belediyesi resmî sitesi
 Lefkoşa Türk Belediyesi resmî sitesi 
 Lefkoşa Haberler ve Etkinlikler  19 Eylül 2022  Wayback Machine sitesinde arşivlendi.