Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü

Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, her yıl tıp bilimine önemli katkıda bulunan bir bilim insanı yahut değerlendirmeye göre bilim insanlarına, Nobel Vakfı tarafından verilen ödüldür.

Nobel Ödülü tek bir ödül değil, Alfred Nobel'in 1895 tarihli vasiyetine göre "önceki yıl insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara" verilen beş ayrı ödüldür. Nobel Ödülleri Fizik, Tıp veya Fizyoloji, Kimya, Edebiyat ve Barış alanlarında verilir.

Nobel Ödülü her yıl Alfred Nobel'in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık'ta takdim edilir. 2024 itibarıyla Fizyoloji veya Tıp alanında 115 Nobel Ödülü 229 kişiye, 216 erkek ve 13 kadına verilmiştir. İlk ödül, serum tedavisi ve difteriye karşı bir aşı geliştirme çalışmaları nedeniyle 1901 yılında Alman fizyolog Emil von Behring'e verilmiştir. Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü alan ilk kadın olan Gerty Cori  ödülü 1947 yılında diyabet tedavisi de dahil olmak üzere tıbbın birçok alanında önemli olan glikoz metabolizmasını aydınlatmadaki rolü nedeniyle almıştır. En son Nobel ödülü, Karolinska Enstitüsü tarafından 7 Ekim 2024'te duyurulmuş ve mikroRNA'nın keşfi ve transkripsiyon sonrası gen düzenlemesindeki rolü nedeniyle Amerikalı Victor Ambros ve Gary Ruvkun'a verilmiştir.

Ödül, bir madalya, bir diploma ve para ödülü sertifikasından oluşmaktadır. Madalyanın ön yüzünde, Fizik, Kimya ve Edebiyat madalyalarında tasvir edilen Alfred Nobel'in aynı profili yer almaktadır; arka yüzü ise bu madalyaya özeldir.

Bazı ödüller tartışmalı olmuştur. Bunlardan biri, tıp camiasının itirazlarına rağmen 1949'da prefrontal lobotomi ameliyatı için António Egas Moniz'e verilen ödüldür. Diğer tartışmalar, ödüle kimin dahil edileceği konusundaki anlaşmazlıklardan kaynaklanmıştır. Selman Waksman'a verilen 1952 ödülü mahkemede yargılanmış ve patent haklarının yarısı, ödül tarafından tanınmayan ortak keşfedicisi Albert Schatz'a verilmiştir. Nobel ödülleri ölümünden sonra verilemez. Ayrıca, Fizyoloji veya Tıp alanında Nobel Ödülü'nü en fazla üç kişi alabilir; bu, önemli bilimsel projeleri daha büyük ekipler halinde yürütme eğiliminin artması nedeniyle bazen tartışılan bir sınırlamadır.

 Hikayesi 
Alfred Nobel, 21 Ekim 1833'te İsveç'in Stockholm kentinde mühendis bir ailede doğmuştur. Yaşamı boyunca servet biriktiren bir kimyager, mühendis ve mucitti; servetinin büyük kısmını 355 icadından elde etti; bunların arasında en ünlüsü dinamittir .  Deneysel fizyolojiyle ilgileniyordu ve kan nakli deneyleri yapmak üzere Fransa ve İtalya'da kendi laboratuvarlarını kurdu. Bilimsel bulguları yakından takip ederek, Rusya'daki Ivan Pavlov'un laboratuvarına cömert bağışlarda bulundu ve laboratuvarlarda yapılan bilimsel keşiflerden elde edilen ilerleme konusunda iyimserdi.

1888'de Nobel, bir Fransız gazetesinde "Ölüm taciri öldü" başlıklı kendi ölüm ilanını okuyunca şaşırdı. Tesadüfen ölen kişi Nobel'in kardeşi Ludvig'di; ancak ölüm ilanının içeriğinden memnun olmayan ve mirasının kendisi için kötü bir izlenim bırakacağından endişe eden Nobel, vasiyetini değiştirmeye karar verdi.  Nobel, son vasiyetinde parasının fizik, kimya, barış, fizyoloji veya tıp ve edebiyat alanlarında "insanlığa en büyük yararı" sağlayanlara verilecek bir dizi ödül oluşturmak için kullanılmasını istedi. Nobel yaşamı boyunca birçok vasiyet yazmış olsa da, sonuncusu 1896'da 63 yaşında ölmesinden bir yıldan biraz fazla bir süre önce yazılmıştı. Vasiyetine itiraz edildiği için, 26 Nisan 1897'ye kadar Storting (Norveç Parlamentosu) tarafından onaylanmadı.

 Ayrıca bakınız 
 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahipleri listesi

 Dış bağlantılar 
 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü kazananlar Resmî site
 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülünün zaman şeması
 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü kazananlar


Kategori:Karolinska Enstitüsü