Türkiye devlet protokolü

Türkiye Cumhuriyeti devlet protokolü, aşağıda başkanlık sistemli cumhuriyet ile yönetilen Türkiye'nin, Dışişleri Bakanlığı Protokol Müdürlüğünce düzenlenen, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan "Devlet Protokolü Listesi" bulunmaktadır.

 Türkiye devlet protokolü listesi 
 Cumhurbaşkanı
 TBMM Başkanı
 Cumhurbaşkanı Yardımcısı
 Anayasa Mahkemesi Başkanı
 Eski cumhurbaşkanları
 Ana muhalefet partisi 
lideri
 Yargıtay Birinci Başkanı
 Danıştay Başkanı
 Sayıştay Başkanı
 Bakanlar (bakanlık adlarının alfabetik sırası ile)
 TBMM Başkanvekilleri
 Yükseköğretim Kurulu Başkanı
 Genelkurmay Başkanı
 Kuvvet Komutanları
 Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği
 Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı
TBMM Genel Sekreteri
 Devlet Denetleme Kurulu Başkanı
 İletişim Başkanı
 Devlet Arşivleri Başkanı
 Strateji ve Bütçe Başkanı
 Millî Saraylar İdaresi Başkanı
 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
 Danıştay Başsavcısı
 Yüksek Seçim Kurulu Başkanı
 Hakimler ve Savcılar Kurulu Başkanvekili
 Orgeneraller/Oramiraller
 TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Genel Başkanları
 TBMM Katip üyeleri ve idare amirleri
 TBMM'de temsil edilen siyasi partilerin Genel Başkanları
 TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Grup Başkanları ve Grup Başkanvekilleri
 TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Genel Başkan Yardımcıları
 TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Genel Sekreterleri
 TBMM üyeleri
 Türkiye Barolar Birliği Başkanı
 Anayasa Mahkemesi Başkanvekilleri
 Anayasa Mahkemesi üyeleri
 Yargıtay Birinci Başkanvekilleri
 Danıştay Başkanvekilleri
 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili
 Yüksek Hakem Kurulu Başkanı
 Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri
 Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı
 Savunma Sanayi Başkanı
 Diyanet İşleri Başkanı
 TBMM Genel Sekreteri
 Cumhurbaşkanlığı Ofis Başkanları
 Bakan yardımcıları
 Kamu Denetçiliği Kurumu Başdenetçisi
 Ankara Valisi
 Ankara'daki üniversitelerin Rektörleri
 Ankara Garnizon Komutanı
 Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı
 Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulu Başkanvekilleri
 Yükseköğretim Kurulu üyeleri
 Korgeneraller/Koramiraller
 Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı
 Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Başkanı
 Türkiye Bilimler Akademisi Başkanı
 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı
 Rekabet Kurumu Başkanı
 Özelleştirme İdaresi Başkanı
 Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı
 TBMM Genel Sekreter Yardımcıları
 Tümgeneraller/Tümamiraller
 Yargıtay Daire Başkanları ve üyeleri
 Danıştay Daire Başkanları ve üyeleri
 Sayıştay Daire Başkanları ve üyeleri
 Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu Başkanı
 TÜBİTAK Başkanı
 Ankara'daki üniversitelerin Rektör Yardımcıları
 Yüksek Seçim Kurulu üyeleri
 Devlet Denetleme Kurulu üyeleri
 Kamu Denetçiliği Kurumu Denetçileri
 Tuğgeneraller/Tuğamiraller
 Yükseköğretim Kurulu Genel Sekreteri
 Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı
 Anadolu Ajansı Genel Müdürü
 Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Genel Müdürü
 Meteoroloji Genel Müdürü
 Vakıflar Genel Müdürü
 Tapu ve Kadastro Genel Müdürü
 Bakanlık Genel Müdürleri
 Ankara'daki üniversitelerin fakültelerinin Dekanları ve Yardımcıları
 Ankara'daki kamu kuruluşu niteliğindeki Meslek Kuruluşları Başkanları
 Sivil ve askerî Dernek Başkanları

 Başkent (merkez) protokol listesi 
Devletin yönetim kademesinin Başkent Ankara'da bulunması nedeniyle Ankara ilinin protokol listesi, diğer illerden farklıdır. Ankara Valiliği tarafından yayınlanan Ankara ili protokol listesi şu şekildedir:

 TBMM Başkanı
 TSK Genelkurmay Başkanı
 Ana Muhalefet Partisi Başkanı
 Eski Cumhurbaşkanları
 Anayasa Mahkemesi Başkanı
 Yargıtay Birinci Başkanı
 Danıştay Başkanı
 Bakanlar Kurulu Üyeleri
 Türk Silahlı Kuvvetleri Kuvvet Komutanları
 Orgeneraller ve Oramiraller
 YÖK Başkanı
 TBMM Başkan Vekilleri
 TBMM'de Grubu Bulunan Siyasi Partilerin Genel Başkanları
 TBMM Kâtip Üyeleri ve İdare Amirleri
 TBMM'de Temsil Edilen Siyasi Partilerin Genel Başkanları
 TBMM Siyasi Partiler Grup Başkanları Ve Başkan Vekilleri
 TBMM'de Grubu Bulunan Siyasi Partilerin Genel Başkan Yardımcıları
 TBMM'de Grubu Bulunan Siyasi Partilerin Genel Sekreterleri
 TBMM üyeleri
 Sayıştay Başkanı
 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Türkiye Barolar Birliği Başkanı
 Danıştay Başsavcısı
 Anayasa Mahkemesi Başkan Vekili
 Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı
 Anayasa Mahkemesi Üyeleri
 Yargıtay Birinci Başkan Vekilleri
 Danıştay Başkan Vekilleri
 Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkan Vekili
 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı Vekili
 Yüksek Seçim Kurulu Başkanı
 Yüksek Hakem Kurulu Başkanı
 Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri
 TBMM Genel Sekreteri
 Başbakanlık Müsteşarı
 Bakan Yardımcıları
 Devlet Denetleme Kurulu Başkanı
 Kamu Baş denetçisi
 Ankara Valisi
 Yükseköğretim Kurulu Üyeleri
 Ankara'daki Üniversitelerin Rektörleri
 Ankara Garnizon Komutanı
 Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı
 Korgeneraller/Koramiraller
 MGK Genel Sekreteri/Bakanlık Müsteşarları/AB Genel Sekreteri/Başbakanlığa ve Bakanlıklara Bağlı Müsteşarlar/Emniyet Genel Müdürü(Vali)
 Atatürk, Kültür, Dil Ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı
 Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu Başkanı
 Türkiye Bilimler Akademisi Başkanı
 Merkez Bankası Başkanı
 Rekabet Kurumu Başkanı
 Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanı
 Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı
 Diyanet İşleri Başkanı
 Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreter Yardımcıları
 TBMM Genel Sekreter Yardımcıları
 Tümgeneraller/Tümamiraller
 Başbakanlık ve Bakanlıklar Müsteşar Yardımcıları
 Yargıtay Daire Başkanları ve Üyeler
 Danıştay Daire Başkanları ve Üyeler
 Sayıştay Daire Başkanları Ve Üyeler
 Devlet Personel Başkanı
 Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanı
 TÜBİTAK Başkanı
 Ankara'daki Üniversitelerin Rektör Yardımcıları
 Yüksek Seçim Kurulu Üyeleri
 Merkezde Görevli Türk Büyükelçileri
 Merkezde Görevli Valiler
 Devlet Denetleme Kurulu Üyeleri
 Kamu Denetçiliği Kurumu Denetçileri
 Tuğgeneraller/Tuğamiraller
 YÖK Genel Sekreteri
 Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı
 Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürü
 Anadolu Ajansı Genel Müdürü
 TRT Genel Müdürü
 Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürü
 Vakıflar Genel Müdürü
 Tapu ve Kadastro Genel Müdürü
 Türkiye Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Genel Müdürü
 Başbakanlık ve Bakanlıklar Genel Müdürleri
 Ankara'daki Fakültelerin Dekanları, Yardımcıları
 Ankara'daki Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları Başkanları
 Sivil ve Askeri Dernek Başkanları

 Taşra (il, ilçe) protokol listesi 
Taşra Protokol listesini belirleyen “Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği”nin yürürlüğe konulması; Bakanlar Kurulunca 16/4/2012 tarihinde kararlaştırılmıştır.

 Mahallin en büyük mülki idare amiri (ilde Vali, ilçede Kaymakam)
 TBMM üyeleri
 Mahallin en büyük komutanı, general ve amiraller, garnizon komutanı
 Büyükşehir belediye başkanı, başkan yardımcısı, il belediye başkanı
 Cumhuriyet başsavcısı, adli yargı adalet komisyonu başkanı, bölge adliye ve bölge idare mahkemesi başkanları, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı, idare ve vergi mahkemeleri başkanları, üniversite rektörleri, baro başkanı,
 Vali yardımcıları, kaymakamlar, il jandarma komutanı, il emniyet müdürü, il genel meclisi başkanı ile ilçe belediye başkanları
 Rektör yardımcıları, fakülte dekanları, enstitü ve yüksekokul müdürleri
 Genel ve özel bütçeli kuruluşların üst yöneticileri
 Valilikçe belirlenecek sayıda, garnizon komutanınca tespit edilecek silahlı kuvvetler mensupları
 Hakimler, savcılar, noter odası başkanı
 İktidar partisi, ana muhalefet partisi ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan diğer partilerin (alfabetik sıraya göre) il başkanları
 Dekan yardımcıları, enstitü ve yüksekokul müdür yardımcıları
 Resmî Gazetedeki Bakanlar Kurulu listesindeki sıraya göre bakanlıkların bölge ve il teşkilatındaki amir, başkan ve müdürleri, il millî eğitim müdürlüğünce belirlenecek ilköğretim ve ortaöğretim okul müdürleri
 Kamu bankalarının müdürleri, KİT ve TRT üst yöneticileri
 Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunmayan siyasi partilerin il başkanları (alfabetik sıraya göre)
 İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri
 O yerdeki mesleki kuruluşlar ve en fazla üyeye sahip basın kuruluşunun temsilcileri
 Özel banka müdürleri
 Kamu yararına çalışan dernek başkanları

 Bakanlıklar bazında protokol uygulamaları 
Türkiye Cumhuriyeti bünyesinde bulunan her bakanlığın genel çerçevesi aynı koşuluyla kendine özgü merkez, il ve ilçe protokol uygulaması bulunmaktadır.

 Türkiye Cumhuriyeti devlet protokolü tarihi 
Tarihin en eski dönemlerinden beri devlet teşkilatı içerisinde belirli bir yer edinen devlet protokolü; ilk olarak Romalılar tarafından bir sanat formu olarak kabul edilerek devlet yönetiminde kullanılmaya başlanmış ve bu uygulama zamanla yayılıp genişleyerek devletler arası ilişkilerin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.Anderson, 1993 Bu alandaki ilk resmi adım, Venedik'te ilk diplomasi okulunun açılmasıyla atılmıştır.Berridge, 2005 Fransızlar ise diplomasi tarihinde protokol kurallarına büyük önem vererek bu alanda öncü bir rol oynamışlardır ve geniş anlamda dünyaya yayılması da büyük oranda Fransızlar sayesinde olmuştur.Nicolson, 1954 Osmanlı İmparatorluğu'nda ise diplomasi, Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'da ilk daimi diplomatik temsilciliğin kurulmasıyla (1454) kurumsal bir kimlik kazanmıştır.İnalcık, 1973 Kanuni Sultan Süleyman döneminde ise (1563) protokol kuralları daha da geliştirilerek devletler arası ilişkilerde ağırlık kazanmıştır.Ortaylı, 2006 Bu süreçler, diplomasinin evrensel bir sistem haline gelmesine önemli katkılar sağlamıştır.

 Türkiye Cumhuriyeti'nde uygulanan protokol türleri 
Türkiye Cumhuriyeti'nin yönetim sistemi içerisinde uluslararası protokol, diplomatik protokol, saray protokolü, devlet protokolü, siyasi protokol, askeri protokol, mülki protokol, kamusal protokol, adli protokol, akademik protokol, dini protokol, spor protokolü, sosyal protokol gibi çeşitli protokol türleri uygulanmaktadır. Ancak bunların en bilineni ve en yaygın kullanılanı "memur protokolü" olarak da bilinen devlet protokolüdür.

 Protokolün istisna halleri 

 Hakim, Savcı, Müfettiş 
Devlet hiyerarşisi içerisinde yer alan ve belirli görevleri ifa eden bazı görevliler, toplum düzeninin sağlanması ve adaletin tesis edilmesi açısından her zaman ön planda tutulur. Bu görevliler, bağımsız ve tarafsız çalışma prensibiyle hareket eden, devletin hukuk sisteminin temel taşlarını oluşturan, hiçbir kişi veya kurumdan etkilememesi gereken kişilerdir. Özellikle hakimler, savcılar ve müfettişler gibi yetkililer, yargı süreçlerinde adaleti sağlamak, hukukun üstünlüğünü korumak ve kamu düzenini denetlemek gibi kritik sorumluluklar üstlenirler. Hakimler, davalara tarafsız bir şekilde bakarak hukuki kararlar verirken; savcılar, suçların soruşturulması ve kovuşturulması aşamalarında etkin rol oynar. Müfettişler ise devlet kurumlarının işleyişini denetleyerek şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin uygulanmasını sağlar. Bu görevlilerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, toplumun devlete olan güvenini korumak ve hukukun üstünlüğünü güvence altına almak açısından büyük önem taşır. Bu nedenle, bu tür yetkililerin görevlerini etkin bir şekilde yerine getirebilmeleri için gerekli yasal ve kurumsal güvenceler sağlanır. Bu nedenle protokol listelerinde yer almasalar dahi bulundukları ortamlarda hakim ve savcılar en büyük idari amirin eşiti, müfettişler ise yine idari sisteme dahil oldukları için en büyük idari amirin hemen altında yer alıyormuşçasına muamele görürler.

 Şehit Yakınları ve Gaziler 
Gaziler ve şehit yakınları da toplumun en saygı duyulan ve önemsenen kesimlerinden birini oluşturur. Gaziler, vatan savunması uğruna canlarını ortaya koymuş, fedakarlıklarıyla milletin bağımsızlığını ve güvenliğini sağlamış kişilerdir. Şehit yakınları ise, sevdiklerini vatan uğruna kaybetmenin derin acısını taşıyan, ancak bu kaybın ulvi anlamını her zaman yüreklerinde hisseden kişilerdir. Bu nedenle, gaziler ve şehit yakınları, toplumun her kesiminde büyük bir saygı ve minnetle karşılanır. Resmi törenlerde, anma etkinliklerinde veya devlet protokolünde, gaziler ve şehit yakınları en üst sıralarda yer alır ve kendilerine özel bir ilgi gösterilir. Bu durum, onların vatan için yaptıkları fedakarlıkların bir teşekkürü ve toplumun onlara olan borcunun bir ifadesidir. Bulundukları ortamlarda üst düzey bir saygı görür ve protokol kuralları çerçevesinde adeta bir üst amir gibi muamele edilir. Bu saygı, sadece geçmişteki fedakarlıkları nedeniyle değil, aynı zamanda toplumun birlik ve beraberliğini pekiştiren, milli bilinci canlı tutan bu kişilere duyulan minnetin bir yansımasıdır.

 Önemli Kişilerin Yetişmesinde Önemli Katkısı Bulunan Eğitimciler 
Eğitim sisteminin temel taşlarını oluşturan ve toplumun geleceğini şekillendiren öğretmenler ile üniversitelerde görev yapan öğretim üyeleri, hem bireysel başarıları hem de yetiştirdikleri önemli kişilerle topluma yaptıkları katkılar nedeniyle büyük bir saygı görürler. Özellikle bazı öğretmenler, tarihe geçmiş başarılara imza atmış veya bilim, sanat, siyaset gibi alanlarda öne çıkan isimlerin yetişmesinde önemli bir rol oynamışlardır. Bu nedenle, söz konusu önemli kişilerin yetişmesine katkı sağlamış öğretmenler ve öğretim üyeleri, ilgili kişinin de aynı ortamda bulunması koşuluyla bulundukları ortamlarda protokol kuralları çerçevesinde üst düzey bir saygıyla karşılanırlar. Bu durum, toplumun eğitime ve bilgiye verdiği değerin bir yansımasıdır ve eğitimcilerin toplumsal statüsünün ne kadar yüksek olduğunu gösterir. Bu saygı, sadece bireysel başarıları nedeniyle değil, aynı zamanda eğitimcilerin toplumun geleceğine yaptıkları paha biçilmez katkıların bir sonucudur.

 Protokolde Bulunanların Eşi, Annesi ve Babası 
Protokolde yer alan kişilerin eşleri, anneleri ve babaları da resmi törenler ve etkinliklerde özel bir saygı ve ilgi görür. Bu durum, protokol kurallarının yalnızca görevdeki kişilere değil, onların ailelerine de önem verdiğini gösterir. Özellikle devlet adamları, üst düzey yetkililer veya toplumda öne çıkan şahsiyetlerin eşleri, anneleri ve babaları, resmi davetlerde ve törenlerde protokol listelerinde uygun bir şekilde yer alır. Hatta devlet adamlarının eşi ile birlikte görünmesi, protokolün gereklerinden biridir. Bu durum, toplumun değer verdiği kişilerin ailelerine de aynı saygıyı göstermesinin bir yansımasıdır.

 Ayrıca bakınız 
 Türkiye'de siyaset
 Türk siyasetinde kadınların yeri
 TBMM Komisyonu

 Notlar 
 Generaller ve amiraller içinde orgeneral/oramiral varsa (görev, izni vesaire maksatla geçici olarak o bölgede bulunma hali dahil) TBMM üyelerinden önce yer alırlar.
 Korgeneral/koramiral, tümgeneral/tümamiral, tuğgeneral/tuğamiraller tebrikata bir bütün olarak bölünmeden girerler.
 Bu liste Devlet protokolüne ilişkin esaslar belirleninceye kadar uygulanır.
 İlçe, bucak, kasaba ve köylerde tebrikata giriş sırası ildeki sıraya göre saptanır.

 Literatür 

 Anderson, M. S. (1993). The Rise of Modern Diplomacy 1450–1919. London: Longman.
 Berridge, G. R. (2005). Diplomacy: Theory and Practice.  Palgrave Macmillan.
 İnalcık, H. (1973). The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600. London: Weidenfeld & Nicolson.
 Nicolson, H. (1954). The Evolution of Diplomatic Method. London: Constable.
 Ortaylı, İ. (2006). Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek. İstanbul: Timaş Yayınları.

 Kaynakça 

Kategori:Siyasi teoriler
Devlet Protokolü