Hemşin

Hemşin (Lazca: ზუღა/Zuğa; Ermenice Համշէն Hamşen veya Համամաշէն Hamamaşen), Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde, Rize ilinin ilçesi ve bu ilçenin idarî merkezi kasabadır. Nüfusu 2.299 kişi olup bu bakımdan 922 ilçe arasında sondan dokuzuncudur.

Tarihçe

Hemşin adı, 8. yüzyılda babası Prens Şapuh Amatuni ile birlikte Arap istilalarından kaçan ve bu bölgeye yerleşen Ermeni Prens Hamam'dan gelir. Prens Hamam, Tambur şehri ile çevresindeki köylere yerleşmiş, burada bir prenslik kurmuş, şehre ve bölgeye de onun adına atfen, "Hamam'ın yurdu" anlamında Hamamşen denmiştir. Hamamşen daha sonra Hemşin'e dönüşmüştür. Buna bağlı olarak Hemşin'in eski adının Tambur olduğu anlaşılmaktadır.Hovann H. Simonian, The Hemshin - History, society and identity in the Highlands of Northeast Turkey, 2007, s. 20  ISBN 9781135798307.P. Minas Bijişkyan, Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası (1817-1819), tercüme ve notlar Hrand D. Andreasyan, 1969, s. 63-64.

Hemşin'in bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında, bugünkü Batum kenti ve çevresi hariç, bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua,  Tiflis, 2006, s. 22.  ISBN 99940-61-43-7ორი ოსმალური დავთარი ბათუმის შესახებ / Two Ottoman Defters About Batumi, Yayına Hazırlayan Zaza Şaşikadze, Tiflis, 2024, s. 10, ISBN 978-9941-33-756-7

Hemşin, 1704 tarihli "Batum Livası Mufassal Defteri"nde "Hemşin" (همشین) şeklinde geçer. Bu tarihte bu isim, yalnızca Batum livasına bağlı nahiyelerden birinin adıydı. Yerleşim merkezi ise, listedeki ilk köy olarak "Baş" (باش) adıyla kaydedilmişti. Hemşin nahiyesinin dışındaki nahiyeler ise, Nefs-i Batum nahiyesi ile Atina ve Arhave nahiyeleri idi. Hemşin nahiyesi, 32 köyü kapsıyor ve köylerin toplamında 300 kadar hane bulunuyordu. Defterde kayıtlı kişi adlarına bakarak Hemşin nahiyesinin nüfusunun neredeyse tamamının Ermenilerden oluştuğu söylenebilir.ორი ოსმალური დავთარი ბათუმის შესახებ / Two Ottoman Defters About Batumi, Yayına Hazırlayan Zaza Şaşikadze, Tiflis, 2024, s. 13, 206, 346, ISBN 978-9941-33-756-7

1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Hemşin (همشین) olarak geçer. Salnameye göre Hemşin, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Atina kazasının bir nahiyesiydi ve bu adı taşıyan ayrıca üç köy bulunuyordu. Bu köyler, Hemşinbaş, Hemşinorta ve Hemşinaşağı şeklinde kaydedilmiştir. Hemşin nahiyesi 43 köyden oluşuyordu.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 374-377, ISBN 9789157871117.

Dilbilimci Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’daki araştırma gezisi notlarında, Atina (Pazar) bölgesinin aynı zamanda Zuğa bölgesi, Atina Deresi'nin de Zuğa Deresi olarak adlandırıldığını yazmıştır. Marr’a rehberlik eden Fevzi Bey, Zuğa (ზუღა) adının, Atina bölgesinin yukarı kesimindeki Hemşin bölgesinde bulunan Zuğa köyünden geldiğini söylemiş, Marr ise, bu ismin Lazca deniz anlamındaki “zuğa” (ზუღა) kelimesinden kaynaklanmış olabileceğini, Atina'nın hem Hemşinliler hem de İspir ve Erzurum sakinleri tarafından denize açılan bölge olarak görüldüğünü belirtmiştir.Nikolay Marr, Lazistan'a Yolculuk (Çeviri: Yulva Muhurcişi), İstanbul, 2016, s. 75, ISBN 9786055753634. Hemşin bölgesinin Lazcada Zuğa (ზუღა) olarak adlandırılmasının bu duruma bağlı olduğu söylenebilir.

Hemşin, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hemşin (همشین) şeklinde yazılmış olup Rize vilayetinin Atina kazasına bağlı üç nahiyeden biriydi. Diğer nahiyeler merkez ve Ardeşen nahiyeleriydi. Bu tarihte Hemşin nahiyesine 33 köy bağlıydı. Hemşin adını taşıyan Aşağı Hemşin ve Orta Hemşin köyleri bulunuyordu. Salnamede "Hemşinbaş" olarak geçen köy bu tarihte Başköy (باشكوی) olarak kaydedilmişti.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 620. 1940 genel nüfus sayımında Hemşin nahiyesi, 30 köyden oluşuyordu. Nahiyenin idarî merkezi Hemşin Başköy adıyla kaydedilmişti. Nahiyenin idarî merkezi olan köyün nüfusu 46 kişiden oluşuyordu. "Hemşin Aşağıköy"de (Aşağı Hemşin) 85 kişi, "Hemşin Ortaköy"de (Orta Hemşin) ise 18 kişi yaşıyordu.

Coğrafya

Hemşin kasabası, sahilden 19 km içeride, Rize'ye 57 km mesafededir. İlçenin yüzölçümü 134 km²'dir. Kuzeyden Pazar ilçesi, batıdan Çayeli ve Kaptanpaşa, güneyden Çamlıhemşin yaylaları ile komşudur. Hemşin ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 316 metredir.

 Nüfus 

 İklim 
Hemşin'de okyanusal iklim (Köppen: Cfb) görülmektedir.

 Ayrıca bakınız 
Hemşinliler
Çamlıhemşin
 Badara Yaylası

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Hemşin ve Yaylaları - 3D Panorama