II. Viyana Kuşatması

II. Viyana Kuşatması, 1683 Viyana Kuşatması veya Viyana Bozgunu, Osmanlı İmparatorluğu'nun Kutsal Roma İmparatorluğu'nun bir parçası olan Avusturya Arşidüklüğü'ndeki Viyana şehrini hedefleyen ikinci kuşatmadır.

Kuşatmanın durumunu belirleyen Kahlenberg Muharebesi, şehrin iki ay boyunca Osmanlı İmparatorluğu tarafından kuşatılmasının ardından 12 Eylül 1683 tarihinde Viyana yakınlarındaki Kahlenberg Dağı'nda gerçekleşti. Muharebe, Habsburg monarşisi liderliğindeki Kutsal Roma İmparatorluğu ve Polonya-Litvanya Birliği tarafından, her ikisi de Kral III. Jan Sobieski komutasında, Osmanlılara ve onların vasal ve haraç devletlerine karşı yapıldı. Bu muharebe, Polonya-Litvanya Birliği ve Kutsal Roma İmparatorluğu'nun Osmanlılara karşı ilk kez askerî işbirliği yaptığı bir muharebe oldu. Osmanlıların Viyana seferindeki bozgunu, Avrupa'ya yayılmasında bir dönüm noktası oldu ve bundan sonra Osmanlılar daha fazla ilerleme kaydedemedi. Bunu takip eden ve 1699 yılına kadar süren genel savaşta Osmanlılar, Osmanlı Macaristanı'nın büyük bir kısmını Kutsal Roma İmparatoru I. Leopold'a bıraktı.

Kahlenberg Muharebesi, Kutsal Roma İmparatorluğu ve Polonya-Litvanya Birliği'nin birleşik kuvvetleri tarafından kazanıldı, ancak Polonya-Litvanya Birliği'nden sadece Polonya Krallığı'nın kuvvetleri katıldı, Litvanya ordusunun yürüyüşü gecikti ve Viyana'ya rahatladıktan sonra ulaştılar. Kutsal Roma İmparatorluk Ordusu'nu Ernst Rüdiger Graf von Starhemberg komuta ediyordu. Genel komuta, yardım kuvvetlerini yöneten üst düzey lider Polonya Kralı III. Jan Sobieski'deydi. Osmanlı İmparatorluğu ve vasal devletlerinin kuvvetleri Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa tarafından komuta ediliyordu. Osmanlı ordusu yaklaşık 90.000 ila 300.000 kişiden oluşuyordu, Kara Mustafa'nın çadırında bulunan savaş düzenine ilişkin belgelere göre, seferin başlangıcındaki ilk güç 170.000 kişiydi. Kuşatma, 14 Temmuz 1683'te başladı. Osmanlı kuvvetleri, diğer birliklerin yanı sıra, kırsal bölgeyi gözetleyen 70.000 kişilik bir gözlem ordusu ile 60 ortalık yeniçeriden (kağıt üzerinde 12.000 kişi) oluşuyordu.

 Başlangıç 
1566'da Zigetvar'a yönelinmesi ve Kanuni Sultan Süleyman'ın burada ölmesi, ordunun muhtemel bir Viyana yürüyüşünü engelledi. Viyana, 1663-1664 Osmanlı-Avusturya Savaşı ve iki devlet arasındaki son büyük muharebe olan Saint Gotthard Muharebesi öncesi Vasvar Antlaşması'nı kabul ettirmek için 1664 yılında Viyana üzerine askeri yürüyüş planlanmıştır. Ancak muharebe sonrası aynı yıl Vasvar Antlaşması'nın kabul edilmesi üzerine 20 yıllık barış dönemine geçilmiştir.Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi, Osmanlı Devri. III. Cilt 4. Kısım Eki, İkinci Viyana Kuşatması 1683. Genelkurmay Basımevi, Ankara 1983

Viyana şehrini ele geçirmek, şehrin Tuna Nehri ile Almanya ve Doğu Akdeniz'e giden kara ticaret yolları üzerindeki kontrolü nedeniyle uzun zamandır Osmanlı İmparatorluğu'nun stratejik hedeflerinden biriydi. Kuşatmadan önceki yıllarda Osmanlı İmparatorluğu, Sadrazam Kara Mustafa Paşa'nın himayesinde, Kutsal Roma İmparatorluğu'na ve lojistik merkezlerine giden yolların ve köprülerin onarılması ve kurulması, ayrıca İmparatorluğun dört bir yanından bu merkezlere ve Balkanlar'a cephane, top ve diğer kaynakların sevk edilmesi de dâhil olmak üzere kapsamlı lojistik hazırlıklar yaptı. 1679 yılında Viyana'da veba salgını baş gösterdi.

1681 ve 1682'de Tökeli İmre'nin kuvvetleri ile Kutsal Roma İmparatorluğu arasındaki çatışmalar yoğunlaştı ve Habsburg kuvvetlerinin Orta Macaristan'a akınları, Sadrazam Kara Mustafa Paşa'nın Sultan IV. Mehmed'i ve Dîvân'ını Osmanlı ordusunun hareketine izin vermeye ikna etmesinde önemli bir argüman sağladı. IV. Mehmed, Mustafa Paşa'ya her ikisi de kuzeybatı Macaristan'da bulunan Győr ve Komárom Kalelerine kadar harekâtta bulunma ve buraları kuşatma yetkisi verdi. 21 Ocak 1682'de Osmanlı ordusu harekete geçirildi ve 6 Ağustos 1682'de savaş ilan edildi.

Lojistik açıdan, 1682 Ağustos veya Eylül'ünde bir istila başlatmak riskli veya imkansız olurdu, çünkü üç aylık bir sefer Osmanlıları tam da kış bastırırken Viyana'ya götürecekti. Ancak seferberlik ile geniş çaplı bir istilanın başlatılması arasındaki 15 aylık boşluk, Viyana'nın savunmasını hazırlaması ve Leopold'un Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan asker toplaması ve Polonya, Venedik ve Papa XI. Innocentius ile bir ittifak kurması için yeterli zaman sağladı. Kutsal Roma İmparatorluğu'nun Polonya ile savunma ittifakı, 1683 Varşova Antlaşması'yla sonuçlandı; Leopold, Osmanlıların Kraków'a saldırması halinde III. Jan Sobieski'yi destekleme sözü verdi ve bunun karşılığında Polonya ordusu saldırıya uğraması halinde Viyana'nın yardımına koşacaktı.

31 Mart'ta IV. Mehmed adına Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa tarafından gönderilen bir başka beyanname Viyana'daki İmparatorluk Sarayı'na ulaştı. Ertesi gün Osmanlı ordu unsurlarının Rumeli'deki Edirne'den ileri yürüyüşü başladı. Osmanlı birlikleri, Mayıs başında Belgrad'a ulaştı. Onlara Prens Mihaly Apafi komutasındaki bir Transilvanya ordusu ve Tökeli İmre komutasındaki bir Macar kuvveti katıldı; Győr'ü kuşattılar ve 150.000 kişilik geri kalan ordu, Viyana şehrine doğru ilerledi. Yaklaşık 40.000 Kırım Tatar birliği, 7 Temmuz'da Viyana'nın  doğusuna ulaştı; bu sayı bölgedeki İmparatorluk birliklerinin iki katıydı. İmparator Leopold, sarayı ve 60.000 Viyanalı ile birlikte Passau'ya kaçarken, Lorraine Dükü V. Charles ise 20.000 kişilik kuvvetini Linz'e doğru geri çekti. Ana Osmanlı ordusu, 14 Temmuz'da Viyana'ya ulaştı; şehrin tek savunma gücü artık Kont Ernst Rüdiger von Starhemberg'in 15.000 adamıydı. İmparatorluk tarafından Türklerle savaşa hazırlanmak üzere görevlendirilen Sakson mühendis , Viyana'yı yaklaşan kuşatma için hazırlamaya başladı. Avusturya'nın savaş öncesi planlarının çoğu Türklerle Győr şehri yakınlarında savaşmayı hesaplıyordu, bu plan Türk ilerleyişiyle savunulamaz hale geldi.

Polonya Kralı III. Jan Sobieski, antlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirerek 1683 yazı boyunca Viyana'ya bir yardım seferi hazırladı ve 15 Ağustos'ta Kraków'dan yola çıkacaktı. Bu süre zarfında Polonya'nın büyük bir kısmı savunmasız kalacak ve bu durumdan faydalanan Tökeli İmre bir işgal girişiminde bulunacaktı. Kazimierz Jan Sapieha, Litvanya ordusunun yürüyüşünü geciktirerek bunun yerine Macar Dağlık Bölgesi'ne sefer düzenledi ve ancak rahatladıktan sonra Viyana'ya ulaştı.

Polonya ile çeşitli Alman devletleri -özellikle de Avusturya- arasında şehrin kurtarılması konusunda derhal gerginlik baş gösterdi. Askerlerin maaşlarının ve yürüyüş sırasındaki erzaklarının ödenmesi en önemli sorun olacaktı. Sobieski, Viyana'ya yürüyüşü için ödeme yapmak zorunda kalmaması gerektiğinde ısrar ediyordu, çünkü şehir onun çabalarıyla kurtarılmıştı; Viyanalılar da yürüyüşe geçen diğer Alman birliklerini ihmal edemezdi. Habsburg yönetimi bu masrafları ödemek için mümkün olduğunca çok para buldu ve masrafları sınırlamak için Lehlerle anlaşmalar yaptı.

 Sonuçları 
Dönemin Osmanlı tarihçisi Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa (1658-1723), bu savaşı Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan bu yana yaşanan en büyük yenilgi ve başarısızlık olarak tanımladı. Osmanlılar, kuşatma sırasında en az 20.000 askerini yitirdi ve en az 5.000 askerini esir verdi. Sobieski'nin komutasındaki yardım kuvvetinin kayıpları çok daha azdı ve 1.300'ü Polonyalı olmak üzere yaklaşık 3.500 ölü ve yaralıya denk geliyordu. 10.000 kişilik Viyana garnizonu ve sivil halk, kuşatma sırasındaki tüm nedenlerden dolayı, başlangıçtaki sayılarının yaklaşık yarısını kaybetti. Ayrıca Kutsal İttifak Birlikleri ve Viyanalılar, Osmanlı ordusundan büyük miktarda ganimet aldı.

Starhemberg, olası bir Osmanlı karşı saldırısından korunmak için derhal Viyana'nın ağır hasar gören surlarının onarılması emrini verdi. Ancak Viyana bir daha asla Osmanlı İmparatorluğu tarafından kuşatılmayacaktı. Katolik müttefiklerin zaferine rağmen, çeşitli komutanlar ve orduları arasında hâlâ gerginlik vardı. Sobieski, Osmanlı ordugâhındaki ganimetlerden ilk tercihin Polonyalı birliklere bırakılmasını talep etti, böylece Alman ve Avusturyalı birliklere ganimetten daha küçük paylar kaldı. Ayrıca, şehri kurtarmak için gelen Protestan Saksonların, Viyana kırsalındaki Katolik halk tarafından sözlü tacize maruz kaldığı bildirildi. Saksonlar, ganimet paylaşımına katılmadan savaşı hemen terk ettiler ve takibe devam etmeyi reddettiler.

Savaştaki yenilgisi nedeniyle Kara Mustafa Paşa, 25 Aralık'ta Belgrad'da Yeniçeri Ağası'nın emriyle, her iki ucundan birkaç adamın çektiği ipek bir iple boğularak idam edildi. Söylentilere göre Padişah IV. Mehmed, ikinci bir emirle idam kararını geri çekti, ancak emir ulaşana kadar Mustafa Paşa idam edildi. Viyana'daki Osmanlı yenilgisi, Safevî İranı'nda büyük kutlamalara yol açtı; görünüşe göre rapor o kadar görkemli bir şekilde getirildi ki, o sırada görevde olan Şah Süleyman,1639'da Kasr-ı Şirin Antlaşması ile Osmanlılara kaybedilen Bağdat'a yürümeyi düşündü. Nihayetinde Safevîler, yeni bir sefer düzenlemeyecekti çünkü ilgili devlet yetkilileri, Safevi askerî gücündeki düşüşün farkındaydı ve bu nedenle bunu ihtiyatlı bulmuyorlardı.

Bu yenilginin birçok sebebi olduğu bilinmektedir. Osmanlı'nın ateşli silahlar konusunda gelişmeleri takip edememesi, sefer organizasyonunu eskisi gibi iyi işletememesi bu yenilginin önemli sebepleri arasında gösterilebilir. Bu yenilgi, Avrupa-Osmanlı ilişkilerinde yeni bir dönem açmıştır. Kuşatma sonrası ittifakı genişletmek isteyen Papalık karada kazanılan zaferlerin her ne kadar eski kudretinde olmasa da Venedik yardımıyla denizlerle birleştirilmesi için harekete geçti ve Kutsal İttifak sürecinin temellerini attı. Kara Mustafa Paşa'nın seferiyle devlet on altı yıl süren büyük bir savaşın içine girmiş ve Macaristan, Mora kıtası ve Azak Kalesi'nin elden çıkmasına sebep olmuştur. Kuşatma sonrası 1699 Karlofça Antlaşması'na kadar uzanan süreçte Osmanlı Devleti, Köprülüler dönemiyle başlayan kazanımlarını kaybetmiş, beraberinde de Avrupa'da etkin güç olma saygınlığını yitirmiştir.

Kuşatma sürecinde Viyanalı fırıncı Peter Vendler'in “Kipferl” adı verilen hilâl şeklindeki kekleri kuşatma sırasında erzakların fazla olduğunu gösterebilmek amacı ile pişirilmiştir. Ayrıca Viyanalı fırıncı Peter Vendler'in hilâl şeklindeki bu kekleri kuşatma sonrası anma etkinliklerinde simgesel olarak üretilmeye devam etmiştir. Kuşatmanın nihai sonucunun ardından Viyana'daki sosyal ve kültürel yaşamda çeşitli Türk izlerini de görmek mümkündür. Türk kahvesi tüketimi başlamış ve ilk kahve dükkânı 1715 sonrasında Viyana'da açılmıştır.

Kahlenberg tepelerinde Jan Sobieski onuruna bir kilise inşa edilmişse de, 2024 yılında Viyana'da, İslamofobi ve Türk karşıtlığı endişeleri nedeniyle Jan Sobieski'ye ait bir anıt yapılması önerisi reddedilmiştir.

 Galeri 

 Kaynakça 

 Ayrıca bakınız 
 Kahlenberg Muharebesi

Kategori:Osmanlı İmparatorluğu'nun kuşatmaları
Kategori:Kutsal Roma İmparatorluğu'nun muharebeleri
Kategori:Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları'nda muharebeler
Kategori:Polonya'nın muharebeleri
Kategori:Almanya askerî tarihi
Kategori:1683-1699 Osmanlı-Lehistan Savaşı'nda muharebeler
Kategori:Habsburg Monarşisi'nin askerî tarihi
Kategori:1683'te Avusturya
Kategori:1680'lerde Osmanlı İmparatorluğu
Kategori:1683'te çatışmalar
Kategori:VikiProje Tarih kaynak bekleyen maddeler