Antalya Müzesi

Antalya Müzesi, Antalya'da bulunan, dünya çapında bir heykel koleksiyonuna sahip arkeoloji müzesi.

Antalya ve civarındaki bulunan eski eserleri işgal güçlerinden korumak için 1922 yılında kurulmuştur. Türkiye'nin en büyük arkeoloji müzelerinden birisidir. Çoğu, Antalya sınırlarında yaşamış üç önemli Akdeniz antik uygarlığı olan Likya, Pamfilya ve Pisidya uygarlıklarına ait yüz bine yakın eser barındırır. Mermer eserlerin çoğu Perge örenyerinden gelmiştir.

Müze, 1937-1972 arasında Yivli Minare Camii'nde hizmet verdikten sonra, düzenlenen ulusal proje yarışması sonucu tasarlanıp inşa edilen modern müze binasına taşındı. 1988'de "Avrupa Konseyi Yılın Müzesi Özel Ödülü"'ne değer görüldü; 2012, 2014 ve 2015 yıllarında da mükemmellik sertifikası kazandı.

Antalya Müzesi binası, depreme dayanaksız olduğu gerekçesi ile 16 Temmuz 2025'te ziyarete kapatılmış; eserler müze bahçesindeki konteynerlere aktarılmıştır. Müze binasının yıkımı 2025 yılı Eylül ayında gerçekleşti. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, aynı alanda inşa edilecek yeni müze binasının 2026 yılı sonunda kadar bitirilmesinin hedeflediklerini açıklamıştır.

 Tarihi 

 Müzenin temelleri 
I. Dünya Savaşı'ndan sonra Antalya ve civarı İtalyan güçleri tarafından işgal edildi. 1919'da  İtalyan işgal kuvvetleri ile birlikte Antalya'ya gelen arkeologlar, yöreyi gezerek buldukları antik kitabe ve heykelleri İtalyan Konsolosluğu'na taşımaya başladılar. Antalya Lisesi’nde öğretmenlik yapan Süleyman Fikri Bey, tarihî eserleri medeniyet adına topladıklarını iddia eden İtalyanların engel olmak için Antalya Mutasarrıflığına başvurarak kendisinin "Eski Eserler Müdürü" olarak  görevlendirilmesini talep etti. Maarif Müdürlüğü ve Mutasarrıflık kararıyla  "Fahrî Eski Eserler Müdürü" tayin edilince Kaleiçi'ndeki Tekeli Mehmet Paşa Camii'nin yanında terk edilmiş küçük Bayraktar Baba mescidini düzenleyip eski eserleri bu mekanda topladı. Böylece Antalya Müzesi'nin temeli atıldı.

İşgal süresince İtalyanların eski eserleri toplamasını engelleyen Erten, 1921'de İtalyanların Antalya'yı terk etmesinden sonra, daha önce konsoloslukta topladıkları eserleri Kaleiçi'ndeki mekana nakletti.

 Müzenin kuruluşu 
sol|upright=0.8|küçükresim|Siyah ve beyaz mermerden Dansöz heykeli, müzenin  önemli parçalardan biridir.
Kaleiçi'ndeki terk edilmiş mescitte toplanan eserler, Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Rum halkın Antalya'yı terk etmesi ile boşalan Panayia Kilisesi'ne taşındı. Antalya Müzesi'nin gerçek anlamda binası 1922'de Panayia Kilisesi'nde oluşturuldu. O güne kadar fahri müze memuru olan Süleyman Fikri Bey, 1923 yılında müzenin resmî memuru, 1924'te müze müdürü oldu. 1941'de emekli olana kadar  müzenin müdürlüğünü sürdürdü. Antalya ve çevresinde eski eserlerle ilgili araştırmalar yaparak müzeye değerli eserler ve belgeler kazandırdı.

1937 yılından müze  Yivli Minare Camii'ne taşındı ve 35 yıl bu yapıda hizmet verdi. Panayia Kilisesi ise bir süre müze deposu olarak kullanıldı. 1940'lı yıllarda Halkevi tarafından Batı müziği konser salonu olarak işlevlendirildi; 1950'lerin başında camiye dönüştürülerek Alaaddin Cami adını aldı.

 Modern müze binasına geçiş 
Antalya'nın 15 km. doğusunda bulunan ve Helenistik dönemin en zengin ve güzel şehirlerinden biri olan Perge antik kentinde 1946'da başlayan kazılarda çıkarılan heykel ve lahitler müzenin bahçesini doldurunca Antalya Müzesi için yeni bir  bina ihtiyacı doğdu. 1964 yılında Güneybatı Anadolu'nun arkeolojik ve etnografik eserlerini barındırmak üzere Bayındırlık Bakanlığı tarafından  ulusal bir mimari proje yarışması açıldı. Yarışmada Doğan Tekeli, Sami Sisa ve Metin Hepgüler'in hazırladığı proje birinci seçildi.
sol|küçükresim|267x267pik|Alt ve üst yarısı 2011'de birleştirilen Yorgun Herkül Heykeli, 2. yy.
Müze, Konyaaltı ilçesinde bulunan binasına 1972'de taşındı. Yerleşimi, sergi düzenlemeleri tamamlandıktan sonra 25 Kasım 1972'de hizmete açıldı. Arkeolojik eserlerin yanı sıra Selçuklu ve Osmanlı devri çinileri ve etnografik eşyalar için salonlar bulunmaktaydı.

Perge kazılarında 1981 yılında vücudunun çıplak alanlarında beyaz mermer, giysili alanları ve saçlarında koyu renk mermer kullanılmış bir dans eden kadın heykeli bulundu. Dünyada bir benzeri daha bulunmayan 2 metre 25 santimetre boyundaki bu heykele Dansöz Heykeli adı verildi ve müzenin simgesi oldu.

Antalya Müzesi 1982 yılında tadilat için kapatıldı; 1985 yılında tekrar ziyarete açıldı. Yapılan düzenlemeler ve müzecilik faaliyetleri sonucunda 1988 yılında "Avrupa Konseyi Özel Ödülü"ne layık görüldü. Müze binasında 2001 ve 2005 yılları arasında tekrar iyileştirme yapıldı; binanın batısına iki katlı yeni bir bölüm, alt katlarına ise yeni ve modern depolar eklendi. Öğretmen Ayhan Çetin tarafından Çocuk Salonu bölümü düzenlendi; bu bölümde kaybolmaya yüz tutmuş zanaatlere ilişkin maketler sergilendi. 2010'da bu bölüm müze arkeologu Mustafa Samur tarafından genişletilerek Karain Mağarası'ndan itibaren önemli arkeolojik alanların maketleri eklendi.   Müze, 2012, 2014 ve 2015 yıllarında ise mükemmellik sertifikaları kazandı.

 Yurt dışından iade edilen eserler 
1984 yılında Elmalı ilçesinde gerçekleştirilen kaçak kazılar sonucunda ele geçirilip yurt dışına kaçırılan ve büyük bölümü 15 yıl süren hukuk mücadelesinin ardından 1999'da Türkiye'ye geri getirilen Elmalı Sikkeleri, on yıl boyunca Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde muhafaza edildikten sonra 2009'da Antalya Arkeoloji Müzesi'nin talebi ile Antalya'ya getirildi. 27 Ekim 2009'da gerçekleştirilen törenin ardından ziyarete açıldı.

Perge Örenyeri'ndeki kazılar sonucunda 1980 yılında  2. yüzyıla ait bir Herakles heykelinin alt yarısı çıkarılmıştı. Yorgun Herkül adlı heykelin üst yarısının Boston Güzel Sanatlar Müzesi'nde  bulunduğunun 1990 yılında tespiti üzerine başlayan çalışmalar sonucunda heykelin  üst kısmı 2011'de teslim alınıp Türkiye'ye getiridi. Heykelin alt ve üst kısımları birleştirilip 9 Ekim 2011'de Antalya Müzesi'nde sergilenmeye başladı.

 Müze binasının yıkımı 
küçükresim|Binanın yıkımına karşı protestolar
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 20 Mart 2025 tarihinde müze binasının yıkılmasına karar verdi. 2020'de alınan bir deprem performans analizi raporuna dayanan bu karar, kamuoyunda tartışmaya ve itirazlara sebep oldu. Çeşitli meslek odaları ve 13 sivil toplum kuruluşu yıkımın durdurulmasını ve yapının korunmasını talep etti. Yıkıma gerekçe olan raporların kamuoyu ile paylaşılmaması eleştirilere yol açtı ve protestolar düzenlendi.

Müze, 16 Temmuz 2025'te ziyarete kapatıldı; eserler müze bahçesindeki konteynerlere aktarıldı. Müze binası 2025 yılı Eylül ayında tamamen yıkıldı. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, aynı alanda inşa edilecek yeni müze binasının 2026 yılı sonunda kadar bitirilmesinin hedeflediklerini açıkladı.

 Müze binası 
Müze binası, Eylül 2025'te yıkılmıştır. Aynı arazide yeni binanın 2026 sonunda tamamlanması beklenmektedir.

1972-2025 arasında hizmet veren müze binası Türkiye'nin yarışma projesiyle yapılan ilk müze binasıdır. Mimar Doğan Tekeli, Sami Sisa ve Metin Hepgüler'in hazırladığı ve 1964 yılında yapılan ulusal yarışmada birinci seçilen proje inşa edilmiştir. Cumhuriyet dönemi modern mimarisini yansıtan müze tasarımı daha sonra inşa edilen müzelerin tasarımlarını etkilemiş ve kent belleğinde yer etmiştir.

7.000 metrekaresi kapalı alan olan 30.000 metrekarelik bir alana kurulan müze, 14 sergi salonu ile heykel ve değişik eserlerin sergilendiği açık hava galerileri ve bahçeyi içeren çok parçalı bir kompleks idi. Yapıda sergi alanları dışında  kütüphane, konferans salonu, amfi, sanat galerisi bulunmaktaydı. Binalar yarı açık bir avlu etrafında toplanmakta, avludaki koridorlardan müzenin farklı seksiyonlarına ulaşılmakta idi.

Müzenin girişinde sağına ve soluna birer seramik pano yerleştirilmiştir. Antalyalı seramik sanatçısı Tufan Dağıstanlı'nın eseri olan panolardan sağ duvardaki Kaleiçi'nin minyatürüleştirilmiş halini, karşıdaki ise Antalya çevresindeki önemli antik kent ve ören yerlerini gösterir. İlki 1984'te, ikincisi ise 1986'da yapılmıştır.

 Müze koleksiyonu 
Müze koleksiyonu, 2025'te yıkılan müze binasında şu 14 salonda sergilenmiştir:

 Tabiat Tarihi ve Prehistorya salonu
 Seramik Eserler Salonu
 Tanrılar Salonu, Mozaik Salonu
 Lahitler Salonu,
 Mermer Portreler Salonu
 Sikke Salonu
 İmparatorlar Salonu

 Ölü Kültü Salonu
 Küçük Eserler ve İkonalar Salonu
 Etnografya Salonları
 Bölge Kazıları Salonu
 Perge Tiyatrosu Salonu 
 Yorgun Herkül Heykeli
 Çocuk Bölümü

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 
 Attika Tipi Dionysiak Lahit

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Antalya Arkeoloji Müzesi, Müzelerin Yıldızları 53. Bölüm, TRT 2
 Resmî site 
 Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - Antalya Müze Müdürlüğü sayfası 

Kategori:1922'de Osmanlı İmparatorluğu'nda kurulan oluşumlar
Kategori:Antalya Müzesi