Recaizade Mahmud Ekrem

küçükresim|upright=1.17|4 Şubat 1926 tarihli Servet-i Fünun dergisinde Recaizade Mahmut Ekrem'in cenaze töreni görüntülerinden.
Recaizade Mahmud Ekrem (; d. 1 Mart 1847, İstanbul - 31 Ocak 1914, İstanbul), Türk şair ve yazardır. 19. yüzyıl Osmanlı dönemi Türk edebiyatının önde gelen isimlerindendir. 1860'lı yıllarda Şinâsi ile başlayıp Namık Kemal ve Abdülhak Hamit Tarhan'la gelişen yenileşme hareketinin başlıca temsilcilerinden biridir. Yeni Osmanlılar Topluluğu üyeleriyle yakın ilişki içinde bulunsa da aktif politikaya karışmamış, faaliyetlerini daha çok edebiyatın yenileşmesi yönünde yapmıştır. Mekteb-i Sultânî'de ve Mekteb-i Mülkiyye'deki öğretmenliği sırasında otoriter kişiliğiyle öğrencilerin sevgisini kazanmış, bundan dolayı "Üstat Ekrem" olarak anılmıştır.ABDULLAH UÇMAN, "RECÂİZÂDE MAHMUD EKREM ", TDV İslâm Ansiklopedisi (15.06.2025).

 Hayatı 
1 Mart 1847 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası Tanzimat'tan sonra Takvimhane nazırlığı yapan şair, hattat ve vak'anüvis Mehmed Şakir Recai Efendi, annesi sülalesi Timurtaş Paşa'ya dayanan Adviye Hanım'dır. 1868'de amcası Arif Efendi'nin kızı Güzide Hanım ile evlenmiştir. Bu evlilikten üç çocukları olmuştur. Ercüment Ekrem Talu'nun babasıdır.

Babasından Arapça ve Farsça öğrendi. 1858'de ilköğretimini tamamladı, özel öğrenim görerek yetişti. Mekteb-i İrfan'ı bitirdikten sonra (1858) girdiği Harbiye İdadisi'ndeki öğrenimini sağlık sorunları nedeniyle tamamlayamadı. Hariciye Nezareti Mektubi Kalemi'nde memurluğa başladı (1862). Tanzimat ve Nafia dairelerinde başmuavinlik (1874), Şura-yı Devlet (Danıştay) üyeliği (1877), Mekteb-i Mülkiye ve Galatasaray Sultanisi'nde öğretmenlik (1880-1888), birkaç ay Evkaf ve Maarif Nazırlığı (1908), Meclis-i Âyân üyeliği (1908-1914) yaptı.

Resmi görevle Trablusgarp'a gönderildi. 1908'de 2. Meşrutiyet'ten sonra kurulan Kamil Paşa kabinesinde Maarif Nazırı oldu. Namık Kemal'le tanışmasının ardından Encümen-i Şuara'ya katıldı. İlk yazıları Namık Kemal yönetimindeki Tasvir-i Efkar gazetesinde yayınlandı. 1870'lerden sonra kendisini tümüyle yazılarına verdi. Batı edebiyatından çeviriler yaptı. 1870'te ilk oyunu Afife Anjelik, 1871'de ilk şiir kitabı Nağme-i Seher yayınlandı. Yaşamını yitirdiğinde Meclis-i Âyan üyesiydi.

Ölümü nedeniyle okullar tatil edilmiş ve büyük bir cenaze töreni düzenlenmiştir. Mezarı, oğlu Nejad'ın kabri yanında, Küçüksu'dadır.

 Edebî hayatı 

Namık Kemal'le tanışmasının ardından edebiyat çevresine girmiş ve onun Fransa'ya gitmesi üzerine, 1867'de Tasvir-i Efkar gazetesinin yönetimine geçmiştir. Recaizade, üç oğlunun, özellikle de çok sevdiği Necat'ın ölümünden duyduğu acıyı dile getirdiği şiirleriyle daha çok karamsar duygular işledi. Eski edebiyatı savunan Muallim Naci ve çevresiyle girdiği edebiyat tartışmalarıyla Edebiyat-ı Cedide akımının doğmasına zemin hazırladı. Başta Tevfik Fikret olmak üzere döneminin genç şair ve edebiyatçılarını çevresinde topladı. Tanzimat ve Batı düşüncesinin yeni kuşağa benimsetilmesinde önemli rol oynadı.

Kendisinin yetkin tiyatro oyunu olarak bilinen Çok Bilen Çok Yanılır, ölümünden sonra yayımlandı. Sanatta güzellik ilkesine bağlı kaldı. "Sanat sanat içindir" anlayışını savundu. Doğaya dönük, insanı doğa içinde ele alan şiirler yazdı. Aşk ve ölüm temalarını işledi. Eski-yeni edebiyat tartışmalarının merkezinde yer aldı. Tek romanı, Türk edebiyatında realizmin ilk örneklerinden sayılan Araba Sevdası adlı eseridir. Yazar bu eserde ailesinin parasını zevk ve eğlencesine harcayanları eleştirdi. Bu eseri yazdığı dönemde ailesini karşısına almış ve baba mirasından olacağını bile bile eserini yazmaya devam etmiştir.

 Eserleri 

Şiir
 Nağme-i Seher (1871) 
 Yadigâr-ı Şebâb (1873) 
 Zemzeme (3 cilt, 1883-1885) 
 Tefekkür (düzyazı ile karışık, 1888) 
 Pejmürde (düzyazı ile karışık, 1893)
 Talim-i Edebiyat (1897)
 Nijad Ekrem (2 cilt, anılarla birlikte, 1900-1910) 
 Nefrîn (1914)
 Takdir-i Elhan (1886)
 Takrizat (1896)
 Ah Nijad
 Bir Kuş
Roman
 Araba Sevdası (1896)
Öykü
 Saime (1888) 
 Muhsin Bey Yahut Şairliğin Hazin Bir Neticesi (1890) 
 Şemsâ (1895)

 Tiyatro
 Afife Anjelik (1870) 
 Atala Yahut Amerika Vahşileri (1873) 
 Vuslat Yahut Süreksiz Sevinç (1874) 
 Görev Çağrısı (1914)
 Çok Bilen Çok Yanılır (1916)
 Muhsin Bey (1915)
Diğer Eserleri' Nâçiz Ta‘lîm-i Edebiyyât (1872)
 Takdîr-i Elhân (1886)
 Kudemadan Birkaç Şair (Biyografi/1888)
 Takrîzât'' (1896)

 Kaynakça 

 Bibliyografya 
 Dr. Adem Çalışkan, “Recâizâde Mahmûd Ekrem'den Bir Na't ve Tahlili”, EKEV Akademi Dergisi, Yıl: 8, Sayı: 19, [Ankara] Bahar 2004, ss. 331-348. 
 Christopher Ferrard, “Recā'īzāde Mahmūd Ekrem'in Ta‘līm-i Edebīyāt'ı ve Osmanlı Edebiyat Eleştirisine Katkısı. Kısım I”, (Çev.: Yrd.Doç.Dr. Adem Çalışkan), Studies of Ottoman Domain, C. 3, S. 4, Şubat 2013, ss. 1-23.

Kategori:1847 doğumlular
Kategori:1914'te ölenler
Kategori:İstanbul ili doğumlu yazarlar
Kategori:19. yüzyıl Türk yazarları
Kategori:Şûrâ-yı Devlet üyeleri
Kategori:20. yüzyılda Osmanlılar
Kategori:II. Abdülhamid tarafından seçilen Meclis-i Âyan üyeleri
Kategori:Realist yazarlar
Kategori:20. yüzyıl Türk şairleri
Kategori:Kandilli Mezarlığı'na defnedilenler