Urmiye

Urmiye veya Urumiye (, Urmu, اورمیه, Urumiyə; Farsça: ارومیه, Kürtçe: Ûrmiye, Orumieh, Süryanice: ܐܘܪܡܝܐ, Wurmê; Eski adı: رضائیه, Rızaiye), İran'ın Güney Azerbaycan bölgesinde yer alan, idari Batı Azerbaycan Eyaleti'nin yönetim merkezi olan şehir.

Şehir, bağlı olduğu eyaletin orta kısmında, Urmiye Gölü ile Türkiye sınırı arasında karayoluyla Türkiye sınırına 50 km uzaklıkta kendi adıyla anılan ovada kuruludur.

 Şehrin tarihi 
Adının kaynağı 
Urmiye, kadim bir şehirdir. Pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Öneminden dolayı çevresindeki medeniyetler ve milletler tarafından da tanınan her dilde farklı bir şekilde anılan bir şehirdi. Şehre Suriyeliler ve Araplar 'Urmiya', Ermeniler 'Ormi', Persler 'Urumi', Türkler 'Urumiye' demişlerdir. Kelimenin kaynağı tam olarak bilinmemektedir ama Süryanice 'su beşiği' anlamına gelen 'ur-mia' 'dan geldiği tahmin edilmektedir. Asuri kaynaklarında Urmiye Gölü çevresindeki Manna Devleti kayıtlarında 'Urmeyate' adında bir yer belirtilir. Fakat bu ismin şehrin adının kaynağı olması mümkün görülmemektedir çünkü eski Fars kaynaklarında bu isme hiç rastlanmaz.

Kaçarlar devri
Şehir 1756 yılında Kaçar beyi Muhammed Hasan Han Kaçar tarafından alındı. Onun ölümünden sonra, şehir Afşar beyi Feth Ali Han Afşar tarafından ele geçirilse de Kerim Han Zend tarafından yedi aylık bir kuşatma ile 1759'da Zend Hanedanı'nın hakimiyetine girdi. Zend hanedanı'nın ortadan kalkmasından sonra, Urmiye Afşarları tekrar ayaklansa da başarılı olamadılar.

1828 yılında Urmiye, Rus-İran savaşı sırasında aylarca Rus kuvvetleri tarafından işgal edildi. Valinin yokluğunda şehir, Nacaf-Kulu Han Afşar tarafından idare edilmiştir. 
Kent yakınlarında, 9 Ocak 2011 tarihinde Iran Air'e ait iç hat seferi yapan bir yolcu uçağı düşmüş, 72 kişi ölmüştür.İran'da uçak düştü, 72 kişi öldü , BBC, 9 Ocak 2011

Urmiye Gölü Protestoları

Etnik Gerilim
22 Mart 2025 günü on binlerce protestocu sokaklara indi ve Kürtler ve Kürdistan aleyhinde sloganlar attı. Bazı protestocular İran hükûmetinin Urmiye'ye Kürt göçünü teşvik ettiğini ve bu şekilde bölgede demografi mühendisliği gerçekleştirdiğini açıkladı. Söylenen sloganlar arasında Urmiye Türktür, Türk kalacak, Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez, Urmiye'nin Türklüğü Tartışılamaz gibi Türkçe ifadeler olduğu belirtildi. 2 gün sonra İran güvenlik güçleri pantürkizm suçlamasıyla 22 göstericiyi gözaltına aldı.

 İklim 

 Demografi 
Şehir, tarihi boyunca çeşitli etnik gruplara ev sahipliği yapmıştır. Urmiye'nin erken İslam dönemindeki nüfusu Hristiyandı."URMIYA", Encyclopaedia of Islam (edition 2) 19. yüzyılın sonlarında George Curzon, nüfusun 30 ila 40 bin kişi olduğunu ve bunların başlıca Afşarlar, Nasturiler, Yahudiler ve Ermenilerden oluştuğunu bildirmiştir, diğer kaynaklar ise ayrıca bir Fars topluluğuna da atıfta bulunmuştur. 20. yüzyılın başında şehirde önemli bir Hristiyan azınlık (Asurîler ve Ermeniler) bulunuyordu. Macuç ve İşaya'ya göre, şehir Asurîlerin manevi başkentiydi ve 1830'dan I. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar şehirde kurulan dört Hristiyan misyonunun etkisi altında kalmışlardı. 1914 yılında, Ermeni Tehciri ve Sayfo sırasında çok sayıda Asurî ve Ermeni öldürüldü, bu da şehrin demografik yapısında değişikliğe yol açtı. 1929 tarihli Encyclopædia Britannicanın on dördüncü baskısında, şehrin savaş öncesindeki nüfusu yaklaşık 45 bin olarak tahmin edilmiştir. Nüfusun çoğunluğu Azeri, azınlıkları ise Ermeni ve Nasturilerdi. Rıza Pehlevi döneminde İranlı Asurîler bölgeye geri dönmeye davet edildi ve birkaç bin kişi geri döndü. Günümüzde şehirde yaklaşık 5.000 Asurî yaşamaktadır.

1946 İran krizi ve 1947'de İsrail Devleti'nin kuruluşuna kadar Urmiye'de birkaç bin Yahudi de yaşamaktaydı; onların dili olan Lişan Didan, bugün hâlâ İsrail'de yaşlı bir topluluk tarafından konuşulmaktadır.Heinrichs, Wolfhart (ed.) (1990). Studies in Neo-Aramaic. Scholars Press: Atlanta, Georgia. ISBN 1-55540-430-8.Mahir Ünsal Eriş, Kürt Yahudileri - Din, Dil, Tarih, Kalan Publishing, Ankara, 2006

ABD Kongre Kütüphanesi'nin Federal Araştırma Bölümü'ne göre, Urmiye bölgesinin nüfusunun yaklaşık %40'ını etnik Azeriler oluşturmaktadır. Şehir sakinlerinin çoğunluğunu Azeriler meydana getirirken, büyük bir Kürt azınlığı, daha küçük sayıda Asurî ve Ermeni azınlığı ile çoğunlukla iş amacıyla şehre göç eden Farsça konuşanlar toplum da vardır.

Nüfusun büyük çoğunluğu, kendi ana dillerine ek olarak İran'ın resmî dili olan Farsçayı da konuşabilmektedir.دكتر م پناهايان، مجموعه اي در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافياي ملي تركان ايران زمين " سال 1351 Dr. M. Panahian, a four-volume collection entitled "National Geographical Culture of the Turks of Iran" in 1351سيري در تاريخ زبان ولهجه هاي تركي , دكتر جواد هئيت- چاپ سوم , سال1380,ص 307 A Journey in the History of Turkish Language and Dialects, Dr. Javad Hayat – Third Edition, 2001, p. 307

 Dış bağlantılar 
 Urmiye Müzesi
 Batı Azerbaycan Eyaleti Valiliği
 Urmia Branch of Ministry of Internal Affairs 
 Urmiye Petrokimya Şirketi
 Urmiye Yol ve Ulaşım Ofisi 
 WikiMapia: Urmiye 

 Kaynakça 

Kategori:Batı Azerbaycan Eyaleti'ndeki şehirler
Kategori:Batı Azerbaycan'daki şehristan merkezleri
Kategori:İran'daki ostan merkezleri