Samandağ

Samandağ, eski adıyla Süveydiye (Arapça: السويدية, as-Sūwaydīyah), Türkiye'nin güneyinde, Hatay ilinin ilçelerinden biridir.

 Etimoloji 
Samandağ eskiden Süveydiye, Yukarı Alevışık ve Levşiye olarak biliniyordu. 1948 yılında resmi adı Simeon Dağı anlamına gelen "Samandağ" olarak değiştirildi.

 Coğrafya 
Samandağ; Musa Dağı, Kel Dağı ve Saman Dağı arasında bulunan, Asi Nehri'nin Akdeniz'e döküldüğü noktada oluşmuş bir deltada kuruludur. İlçenin yüzölçümü 384 km²dir. Samandağ ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 18 metredir. Samandağ ilçesine bağlı belediye sayısı 12 ve köy sayısı 31'dir.

 Tarih 
MÖ VII. yüzyılda Yunanlar (İyonyalılar), Asi Nehri'nin döküldüğü bölgede Al Mina Limanını kurmuşlardır. Bu sayede gemiler Asi Nehri'ni ulaşım ve ticaret yolu olarak kullanmış, sonradan başkent olacak Antakya'nın bir metropol olmasına büyük katkıda bulunmuşlardır. Al Mina limanı, önemini uzun yıllar korumuştur. MÖ 300 yılında Büyük İskender'in ünlü generali, I. Selevkos Nikator tarafından kurulan Selevkos İmparatorluğu'na başkentlik yapmak üzere bir liman şehri olan Seleucia Pierria (bugünkü adıyla Çevlik) kurulmuştur. Ancak I. Selevkos Nikator deniz tarafından sürekli artan saldırılar sebebiyle Antioch (Antakya) şehrini kurmuş ve imparatorluğun başkentini oraya taşımak zorunda kalmıştır.

Roma İmparatorluğu döneminde imparator Vespasianus limanı sel sularından korumak üzere dağlarda tüneller yaptırmıştır. Yapımı toplamda yaklaşık yüz yıla yakın bir zaman boyunca sürdüğü tahmin edilen tüneller, oğlu Titus tarafından tamamlanmıştır. XIV. yüzyıla kadar Selçuklu, Fatımiler ve Memlük egemenlikleri altında kalan Samandağ, 1516'da Osmanlı hakimiyetine geçmiş ve adı Süveydiye olarak anılmaya başlanmıştır. Samandağ, I. Dünya Savaşından sonra bir müddet Fransızların idaresindeki İskenderun Sancağı sınırları içerisinde kalmıştır. Hatay Devleti'nin kurulmasıyla Antakya'ya bağlı nahiye statüsüne kavuşan Samandağ, 23 Temmuz 1939'da Referandumla Hatay'ın Türkiye'ye ilhakıyla Türkiye Cumhuriyeti'nde Antakya'ya bağlı bir nahiye olmuş, 1948'de Süveydiye adı Samandağ olarak değiştirilerek Hatay iline bağlı bir ilçe olmuştur.

 Etnik yapı ve din 
alt=Hz. Hızır Türbesi Samandağ|küçükresim|upright=1.3|Hz. Hızır Türbesi Samandağ
Samandağ, etnik olarak Arapların, Ermenilerin ve Türkmenlerin yaşadığı bir bölge olmakla beraber Araplar çoğunluğu oluşturur. Dinî ve mezhepsel olarak ise Nusayri (Arap Alevisi) başta olmak üzere Sünnî, Hristiyan Ortodoks, Hristiyan Katolikler ve Gregoryenler gibi çeşitli inanç grupları bulunmaktadır. Samandağ'daki Arapların büyük bir kısmı mezhepsel olarak Nusayridir. Arapların içinde önemli bir nüfusta Hristiyan Ortodoks ve Protestan Araplar da mevcuttur. Bunun yanında çok az sayıda da olsa Türkmen ve Türk aileler de bulunur. Ayrıca bölgede bulunan her inançtan insanlar dindar olup dinlerine bağlıdırlar.

Samandağ halkı aynı coğrafya olan ancak 1920'lerde sınır çizilirken ikiye bölünen ve bir kısmı Türkiye'de bir kısmı ise Suriye'de kalan sınır bölgeleriyle akrabalıkları mevcuttur. Samandağ'da herkes birbirinin milliyetine ve dinine büyük saygı gösterir. Dünyada Ermenistan dışındaki tek Ermeni mahallesi, Samandağ'a bağlı olan Vakıflı Köyü ile anılan mahallesidir.

Diller dillere, çan sesleri ezan sesine, bayramlar bayramlara karışır; en çok bayram burada kutlanır. Ramazan ve Kurban Bayramlarının, Noel ve Meryem Ana Yortularının, Gadir Hum Bayramlarının sevincine tüm Samandağlılar katılır. Komşular birbirlerine "Allah herkese kendi dininde yardımcı olsun" derler. Samandağ'da 350 Arap Ortodoks ailenin yaşadığı Cemal Gürsel (Zeytuniya) Mahallesi'nde birbirine yakın mesafede iki Arap Ortodoks Kilisesi var. 12. yy yapısı kiliselerden Aziz İlyas Kilisesi demir parmaklıklarla çevrilmiş bir avlunun, Meryem Ana Kilisesi ise Ortodoks Mezarlığı'nın içinde. Her ikisi de son derece bakımlı ve ibadete açık.

 Seleucia Pieria'nın (Samandağ) Şehir Yapısı 
alt=Şehrin dışından Samandağ sahili|küçükresim|upright=1.14|Şehrin dışından Samandağ sahili
küçükresim|sağ|upright=1.14|Beşikli Mağara
alt=Şehrin dışından Samandağ manzarası.|küçükresim|upright=1.14|Şehrin dışından Samandağ manzarası.
alt=Seleucia Pieria'dan (Samandağ) terk edilmiş Ariadne mozaiği, MS 2.-3. yüzyıl, Hatay Arkeoloji Müzesi, Antakya, Türkiye|küçükresim|upright=1.14|Seleucia Pieria'dan (Samandağ) terk edilmiş Ariadne mozaiği, MS 2.-3. yüzyıl, Hatay Arkeoloji Müzesi, Antakya, Türkiye
Samandağın bir eski adı da Seleucia Pieria'dır (Selefkiye). MÖ 300 yıllarında Makedonyalı Büyük İskenderin fetihlerinden sonra, Büyük İskender'in haleflerinden ve Seleukos İmparatorluğu'nun kurucularından biri olan Seleukos I Nicator tarafından kurulmuştur. Seleucia Pieria'nın (Samandağ) şehir yapısı konumu nedeniyle iki bölümden oluşuyordu. Yukarı şehir ve aşağı şehir olarak adlandırılan bu bölümler şehrin kurulduğu bölgedeki arazi yapısı bunu mecburi kılıyordu. Yukarı şehir dağın üst yamacında yer alıyordu. (Bugün Kapısuyu mahallesinin bulunduğu bölge) Denizden yaklaşık 30 metre yüksekliğinde imalathaneler, mabetler ve resmi binalar burada kurulmuştu. Dağın güney-batı tarafında dik kayalıklar şehri aşağıdaki bölümden ayırıyordu. Aşağı şehirle buradaki bağlantıyı dik kayalıklara oyulmuş ve 7-8 kişinin yan yana yürüyebileceği muazzam merdivenler sağlıyordu. (Merdivenler hala sapasağlam durmaktadır ve görülebilecek durumdadır. Merdivenden biraz önce sol tarafta kayanın içine oyularak yapılan, bekçi odası olarak kullanılmış olması muhtemel bir mağara vardır. Burası daha sonra rahiplerin oturduğu yer olarak kullanılmıştır). Aşağı şehir liman çevresinde kurulmuştur. Liman tesisleri yanında pazar, çarşı, dükkânlar ve zanaatkarlar burada bulunmaktadır. Aynı zamanda büyük bir hamam ve küçük bir tiyatro yer almaktadır. Burası şehrin en canlı en hareketli yeridir. İhracat ve ithalat merkezi olduğu için büyük depolar, ayrıca gemi onarımı için küçük bir tersane inşa edilmişti.

Teraslarda zemini mozaikle kaplı lüks Roma villaları yer alıyordu. Şehrin surları içinde yer alan liman bir boğaz ile denize bağlıydı.

Aşağı şehirle, yukarı şehir arasında bulunan kapı dahilen iki burçla dar bir geçidi ihtiva etmektedir. Bunu burcun kalan izlerinden anlamak mümkündür. Surun kalınlığı 4 metredir. Şehrin tamamı bir surla çevrilidir. Bu surun uzunluğu 12,5 km'yi bulur. Bu duvarlardan günümüze çok az bir kısmı kalmıştır. Bazı yerlerde kalıntı izleri durmasına rağmen duvarın büyük bölümünü oluşturan taşlar eski evlerde kullanıldığından bugün sadece izi kalmıştır. Uzaktan bakıldığında rahatlıkla sur izleri görülebilmektedir. Çevre duvarları içerisinde kalan liman 16 hektardır. (160 dönüm)

Şehrin 3 büyük kapısı vardır. En güneydeki kapı şehrin pazar kapısı olarak adlandırılmış, surların dibindeki kapı orta kapısı olarak kullanılmıştır. Bu kapı surların dibindeki kapı olarak Bab el-Kils (kireç kapısı) ve kral kapısı olarak bilindiğine dair görüşler vardır. Şehrin içinden geçen suyun surlardan çıktığı yerdeki kapıya Bab el-Mina (liman kapısı) denmektedir. Bu kapının pazar kapısı gibi şimdi yıkılmış olan iki büyük kulesi vardı. Biraz daha kuzeyde üçüncü bir kule inşa edilmiş ve şehrin iç tarafında uzun bir yapı savunma için yapılmıştır. Yukarı şehrin uzun duvarında yalnız bir kapı (Bab el-hava) yapılmıştır. El Kabusiye (Kapısuyu) mahallesine giden yol buradan başlamaktadır.

Kuzey-doğu şehir duvarından ayrılan çapraz şeklindeki duvar şehrin içine doğru kıvrılmış ve orada kesilmiştir. Şehir duvarı batıdaki suya kadar gelir, öbür uçtan devam edip limana kadar ulaşır ve orada son bulur. Bu liman şimdi Minat el-Atiga (eski liman) ve Minat el-Cedide (yeni liman) denilen yerden dış limana açılır. Kanal kuzeyde kalenin duvarları, güneyde liman duvarlarıyla korunmuştur. Boğazın denize açılan yerinde iki bekçi evi yapılmıştır. Güneydeki bekçi evi kalenin içinde 3×12 metre büyüklüğünde bir oda şeklindedir. Limanın doğu tarafındaki eski liman, duvar izleriyle tespit edilmiştir. Limandan denize bir kanalın gittiği, kanalın etrafındaki sıra kulelerle tespit edilmiştir. Dış binanın genişliği 130-140 metre olarak saptanmıştır. Güneydeki iskele 100 metre uzunlukta 9 metre genişlikte olup yapısını kısmen koruyabilmiştir.

 Nüfus 
upright=1.14|küçükresim|Samandağ ilçesinin belde ve köyleri
İlçe nüfusu 2020 TÜİK nüfus verilerine göre 124.237'dir.

Samandağ Belde ve Köylere Göre Nüfus Dağılımı (2008) Yerleşim Birimi Erkek Nüfus Kadın Nüfus Toplam Merkez 21.566 21.962 43.528 Aknehir Beldesi 1.111 1.153 2.264 Değirmenbaşı Beldesi 1.762 1.678 3.440 Koyunoğlu Beldesi 2.065 2.066 4.131 Kuşalanı Beldesi 2.851 2.693 5.544 Mağaracık Beldesi 2.487 2.330 4.817 Mızraklı Beldesi 4929 4.623 9.552 Sutaşı Beldesi 3.226 3.066 6.292 Tavla Beldesi 1.528 1.669 3.197 Tekebaşı Beldesi 4.368 4338 8.706 Tomruksuyu Beldesi 1.606 1.635 3.241 Uzunbağ Beldesi 1.811 1.677 3.488 Yaylıca Beldesi 1.751 1.734 3.485 Beldeler Toplamı 27.392 26.726 54.118 Ataköy 571 577 1.148 Avcılar 412 452 864 Batıayaz 469 448 917 Büyükoba 226 228 454 Ceylandere 144 106 250 Çamlıyayla 87 89 176 Çanakoluk 445 481 926 Çınarlı 329 291 620 Çöğürlü 1.573 1.495 3.068 Çökek 358 315 673 Çubukçu 231 240 471 Eriklikuyu 330 305 635 Fidanlı 561 516 1.077 Gözene 695 702 1.397 Hancağız 332 396 728 Hıdırbey 325 342 667 Huzurlu 703 747 1.450 Hüseyinli 307 296 603 Kapısuyu 869 873 1.742 Karaçay 1.235 1.273 2.508 Meydan 1.173 1.347 2.520 Özbek 301 356 657 Özengili 319 284 603 Seldiren 282 245 527 Vakıflı 58 62 120 Yeniçağ 1.171 1.175 2.346 Yeniköy 137 131 268 Yeşilköy 809 816 1.625 Yeşilyazı 74 88 162 Yoğunoluk 334 325 659 Köyler Toplamı 15.560 15.805 31.365 İlçe Toplamı 64.518 64.493 129.011<small>Türkiye İstatistik Kurumu

 Ekonomi 
Günümüzde balıkçılık ve yoğun şekilde tarım yapılan bir ilçedir. Nüfusun belli bir bölümü geçimini yurtdışında (genellikle Arabistan) çalışan aile üyelerinden gelen para ile gelir sağlamaktadır. Akdeniz kıyısında, Çevlik mevkiinden başlayan güneye doğru uzanan kumsalı oldukça uzundur. Çevlik Plajı'nın uzunluğu yaklaşık 14 kilometredir. Dünyanın en uzun sahillerindendir. İlçe, Antakya'ya ve Yayladağı'na asfalt yollarla bağlantılıdır. Samandağ kumsalları, nesli tehlikede olan Chelonia mydas (yeşil kaplumbağa) ve koruma altına alınmış Caretta caretta (iribaş kaplumbağa) türü deniz kaplumbağalarının önemli yumurtlama-üreme alanlarından biridir. Ayrıca bu kumsallar Hayalet Yengeçleri  popülasyonuna ev sahipliği yapar.

Narenciye, mandalina ve portakal, zeytin üretimi yapılır. İlçede 30 eczane iki sağlık ocağı 1 devlet hastanesi vardır. Denize sıfır olmasına ve dünyanın en uzun sahillerinden birine sahip olmasına rağmen turizm yatırımı henüz yapılmamıştır. Ayrıca denizi yazın rüzgarlı olduğu için sörf sporu için idealdir.

 Yerel yönetim 
 Belediye 
Samandağ'da belediye teşkilatı ilk kez 1937 yılında kurulmuştur.

 Samandağ Belediye Başkanları  Yunus Nural  - Zeynel Abidin Cilli  - Abdullah Cilli  - İzzettin Cilli  - Ataullah Cilli  1968-1977 Mithat Aslan  1977-1980 Hasan Erdoğan  - Erhan Aksay  - Ganim Canbolat  1984-1994 Mithat Abacı  1994-1999 Ganim Canbolat  1999-2004 Ali Terzi (CHP)  2004-2009 Mithat Nehir (ÖDP)  2009-2014Mithat Nehir (CHP)2014-2019 Refik Eryılmaz (CHP)  2019-2024 Emrah Karaçay (TİP)  2024-günümüz

 İdari yapı 
Samandağ 42 mahalleden oluşmaktadır. Bunların 9'u ilçe merkezinde iken 33 mahalle kırsal mahalledir.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 T.C. Samandağ Kaymakamlığı
 T.C. Samandağ Belediyesi

*