Havva

Havva; ; ; ; ;  romanize: }}, İbrahimî dinlerde rastlanan bir figürdür. İbrahimî dinlerin insanın kökeni anlatımına göre, "Yaratılış mitleri, evrenin ve sakinlerinin nasıl ortaya çıktığını anlatan sembolik öykülerdir. Yaratılış mitleri sözlü gelenekler yoluyla gelişir ve bu nedenle genellikle birden fazla versiyonu bulunur.", Tanrı tarafından yaratılan ilk kadındır ve Adem'in eşi olarak bilinir. Kur'an anlatımında ise Ademle bağlantılı olarak ilk kadının yaratılışından bahsedilir ama ismi açıkça belirtilmemektedir. İbrahimi dinlere göre tüm insanlar Âdem ve Havva'nın çocuklarıdır. Bazı Batı dillerinde Eski Ahit'ten geldiği şekliyle Eva diye adlandırılır.

Adı "yaşayan" veya "hayat kaynağı" anlamına gelir.American Heritage Dictionary Bu isim, Geç Bronz Çağı'nda Kudüs'te tapılan Hurri tanrıçası ḫepat'ın adıyla karşılaştırılmıştır.The Weidner "Chronicle" mentioning Kubaba from A. K. Grayson, Assyrian and Babylonian Chronicles (1975)Munn, Mark (2004). "Kybele as Kubaba in a Lydo-Phrygian Context": Emory University cross-cultural conference "Hittites, Greeks and Their Neighbors in Central Anatolia" (Abstracts) İbranice Eve (חַוָּה) adının, Aramice'de "yılan" anlamına gelen bir kelimeye (Eski Aramice חוה; Aramice חִוְיָא) benzediği öne sürülmüştür.

 Mitolojik orijin 
Havva isminin Sümer Kiş krallığında 3. hanedanın 1. kraliçesi olan "Khabu"dan türediği ileri sürülmüştür. Hitit Güneş tanrıçası Hepat, Yunan gençlik tanrıçası Hebe ve aşk tanrıçası Hera Havva mitinin diğer olası kaynaklarıdır.

Sümer mitolojisindeki tanrıça Ninti (kaburga kemiğinin kadını, can veren kadın) Havva'nın yaratılış efsanesindeki "Âdem'in kaburga kemiği" imgesinin kaynağı olarak düşünülmektedir. Eva (Eve, Havva) ile benzeşik bir söyleyişe sahip olan Ea, Adapa efsanesinde Tevratın havva figürüne benzer şekilde Adapa'yı yönlendirir.

küçükresim|Fırtına tanrısı Teşub'un (Hatti) önderlik ettiği tanrılar alayı (solda) ve Güneş tanrıçası Hebat'ın (Arinna) önderlik ettiği tanrıçaların alayı (sağda). Yazılıkaya

Havva Amarna mektuplarında bronz çağında Kudüste tapınılan bir tanrı olduğu anlaşılan Hurrilerin tanrıçası Hebat ile de ilişkilendirilir. Hitit yazıtlarında Hepa, Hepat ya da Hepatu diye adlandırılır ve ‘sedir ağaçlarının ülkesinde’ tapıldığı belirtilir. Sedir ağaçlarının ülkesi, Lübnan, Filistin'dir. Hepat'ın sonraki dönemlerde başka kültürlerde ortaya çıkan yansımaları da “Ana” kimliği çerçevesinde olmuştur. MÖ 1. binyılda hiyeroglif yazıtlarda Ha-pa-tu, He-ba-tu ve Hi-pa-tu, Lykçe yazıtlarda ise Hepat, hba-eni olarak ifade edilir ki anlamı “Heba Ana”dır.

Asherah, Ela, Elat (Chawat); İlahi-evrensel anne. O insan, hayvan ve ürünlerin verimliliğini sembolize eden, besleyen, destekleyen bir akıl idi ve hayat ağacı ile sembolize edilmişti. Milattan önce 1. binyılda Semitik bir tanrı olan El'in karısı olan, tanrılar annesi Asheraha Chawat (Aramice Havva (İng. eva)) adı verilir.Dever, William K (2005), "Did God Have A Wife? Archaeology And Folk Religion In Ancient Israel" (Wm. B. Eerdmans Publishing Company) Ela veya Elat El'in dişi formudur. O'nun tam adı Rabat Chawat, Büyük hanımefendi, tanrıça Havva idi ve yılanla sembolize edilirdi.

Sosyolojik bakış açısıyla Orta Doğu coğrafyasında değişik mitolojilerde benzer telaffuzlara sahip “ana tanrıça” figürünün evrimiyle tektanrıcı İbrani ataerkil kültüründe ölümlü ve günahkar bir kadın şekline indirgendiği ve yaratılış mitosunun bir figürü halinde yeniden yaratılmış olduğu görülmektedir.

Bir başka çalışma ise Havva'yı Hint bereket ve doğurganlık tanrıçası Shiva ile ilişkilendirmektedir. Ayrıca Türk mitolojisindeki Eje karakteri ile benzerlik kurulmaktadır.

 Yahudilikte Havva’nın yaratılışı 
küçükresim|upright=0.68|Lucas Cranach'ın 1513 yılında çizdiği Adem ve Havva. Würzburg, Mainfränkisches MuseumYahudilere göre kadının iki tür yaratılışı bulunmaktadır.
Birincisinde kadın, Âdem'le birlikte yaratıldığında, Âdem kadına hükmetmeye çalışır. Kadın “İkimiz de aynı maddeden yaratıldık, bana hükmedemezsin” der, Âdem'i terk eder ve cin olur.

Yalnız kalan Âdem Tanrı'dan bir eş ister. Tanrı “Bu kadını nasıl yaratsam da Âdem’e isyan etmese” diye düşünür. “Âdem’in gözünden yaratsam her şeyi görür; ağzından yaratsam geveze olur; ayağından yaratsam hep gezer; elinden yaratsam hırsız olur. Ben bu kadını en iyisi kaburgasından yaratayım da ona tabi olsun” der. Bu kaburga hikâyesinin Sümer bağlantısına işaret edilir.

Yahudi kaynaklarına göre Âdem ile beraber ilk yaratılan kadın Havva değil Lilith'dir. Ancak Lilith Âdem ile aynı zamanda yaratıldığını öne sürerek Âdem'e eşlik etmeyeceğini ileri sürmüş ve Tanrı daha sonra Âdem'in kaburga kemiğinden Havva'yı yaratmıştır. "Ve Rab Tanrı dedi: Âdem’in yalnız olması iyi değildir; kendisine uygun bir yardımcı yapacağım. Ve Rab Tanrı, Âdem’in üzerine derin bir uyku getirdi ve o uyudu, onun kaburga kemiklerinden birini aldı ve yerini etle doldurdu. Ve Rab Tanrı Âdem’den aldığı kaburga kemiğinden bir kadın yaratıp onu Âdem'e getirdi. Ve Âdem dedi: Şimdi bu benim kemiklerimden kemik ve etimden ettir, bu insandan alındığı için ona "nisa" ismi verilsin dedi. Ve Âdem karısının ismini Havva koydu, çünkü bütün yaşayanların anası oldu."Kitab-ı Mukaddes, Tekvin: 2/18-23 Tevrat’ın anlatışına göre; Havva, “hayat” ya da “hayatı olan” anlamındadır. Talmud’a göre Havva, Âdem’in on üçüncü kaburga kemiğinden yaratılmıştır.

 İslam’da Âdem ve Havva’nın yaratılışı

küçükresim|İslamî tasvirde Havva'nın Cennet Bahçesi'nde Adem'in yanında oturması gösteriliyor.
[[Dosya:Islamic Adam & Eve.jpg|küçükresim|upright=0.68|Âdem ve Havva (1294/99 yılında İlhanlılar hakimiyeti altındaki Marag'da hazırlanmış Manafi el-Hayavan'''dan)]]
Âdem'in eşi olarak Kur'an'da 2:30-39, 7:11-25, 15:26-42, 17:61-65, 18:50-51, 20:110-124 ve 38:71-85 ayetlerinde geçmektedir, ancak "Havva" (Arapça: حواء, Ḥavvā’) ismi Kur'an'da geçmemektedir. Havva ismi yalnızca hadislerde geçmektedir.Beyond The Exotic: Women's Histories In Islamic Societies – Page 9, Amira El Azhary Sonbol – 2005

Kur'an ve sahih hadis kitapları da dahil olmak üzere İslami metinlerdeki Adem ve Havva anlatımları, Tevrat ve İncil'dekilere benzer ancak farklıdır. Kur'an, Tanrı'nın "bir ruh yarattığını ve ondan eşini yarattığını ve ikisinden de birçok erkek ve kadın türettiğini" (Kur'an 4:1) anlatan bir anlatıma sahiptir. Ancak kadının "bir kaburgadan" yaratıldığını destekleyen hadisler de vardır (Sahih Buhari 4:55:548, Sahih Buhari 7:62:114, Sahih Müslim 8:3467, Sahih Müslim 8:3468). Havva, Adem'i haram meyveyi yemeye teşvik etmekten sorumlu tutulmaz ve ne de asli günah kavramı vardır. Aksine, Kur'an yasak meyve hakkında "her ikisi ondan yediler" şeklindeki ifadeyle Havva'ya atfedilen suçu yok sayar ve bu günahtan her ikisinin de sorumlu olduğunu belirtir (Kur'an 20:121-122)."Biz insanı pişmiş çamurdan, değişmiş cıvık balçıktan yarattık." (Hicr Suresi, 26)"...Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan, ikisinden birçok erkek ve kadın üretip yayan rabbinize itaatsizlikten sakının." (Nisa Suresi, 1)''Biz insanı muhakkak ki çamurun özünden yarattık.'' (Müminun suresi, 12)"Kadınlar hakkında hayır tavsiye ediniz. Çünkü kadın, eğri “kaburga kemiği”nden yaratılmıştır. Kaburga kemiğinin en eğri tarafı, en üst tarafıdır. Onu doğrultmaya çalışırsan kırarsın, hali üzerinde bırakırsan öyle kalır.”'' (Hadis)Buharî, Nikâh 79, Enbiya 1, Edeb 31, 85, Rikâk 23Müslim, Radâ 65, (1468)Tirmizî, Talâk 12, (1188)

Ancak Kuran'da Havva ismi ve Âdem'in kaburga kemiğinden yaratıldığı geçmez. Kuran'da ikisinin de tek bir nefisten yaratıldığı belirtilir.

 Cennetten kovulma 
Âdem ve Havva yaratılmış oldukları mutlu cennetlerinden işledikleri günah sebebiyle kovulurlar. Yılan ya da şeytan Havvayı, Havva da Âdem'i kandırır. Yahudi ve Hristiyan kaynaklarında Havva ilk günahı işleyen insandır, Âdem onun vasıtasıyla yasak meyveyi yemiştir. Kur'an'da ise her ikisi de kınanmakla beraber suç doğrudan Âdem'e izafe edilir. Yaratılış mitosundaki başka bazı unsurlar gibi iyiyi kötüden ayırt edebilme yetisi veren bilgelik ağacının meyvesinden yeme ve yılan motifinin de Sümerlerin Adapa efsanelerinden kaynaklandığı ifade edilmiştir.

Hristiyan kaynaklar Âdem-Havva ikilisinin günahından tüm insanları sorumlu tutarlar. İsa'nın bu günahı kaldırmak için geldiğine inanırlar.

Sufi inancına göre ise Âdem-Havva Kıssası, büyük ölçüde semboliktir. Âdem, insanoğlunu temsil etmekte olup, yasak meyveyi yiyen ve Âdem'i de suça ortak eden Havva insan nefsini (egoyu) sembolize etmektedir. Bununla birlikte peygamber olarak gelen bir Âdem ve eşi Havva aynı zamanda gerçek kişiliklerdir. Bahailer de bu açıklamaya katılırlar.

 Tevrat'a göre soy ağacı 

 Ayrıca bakınız 
 Kabil ve Habil

Kaynakça

Dipnotlat

Dış okumalar

Yaratılış mitosu; Adem Havva, yasak meyve, Sümer etkisi 

Kategori:Yaratılış Kitabı
Kategori:Yahudi mitolojisi
Kategori:Hristiyan mitolojisi
Kategori:Kitâb-ı Mukaddes'teki kadınlar
Kategori:Eski Ahit'teki Hristiyan azizeler