Akhisar

Akhisar, Manisa'nın bir ilçesidir. Şehir merkezinde on dört mahallesi, kırsalda doksan altı kırsal mahallesi bulunan Akhisar, 181.472 kişilik nüfusu ile Manisa'nın il merkezi dışında nüfusu en yüksek, Türkiye'nin ise yüz otuz sekizinci nüfusu en yüksek ilçesidir. Orta Gediz Havzası'nda bulunan Akhisar Ovası üzerinde kurulu olan şehir, güneyde Gölmarmara, güneybatıda Saruhanlı, batıda İzmir'in Aliağa ilçesi, kuzeyde Balıkesir'in Sındırgı ilçesi, kuzeybatıda Kırkağaç ve Soma ile komşudur. İlçenin yüzölçümü 1.645 km²dir. Bu yüzölçümü ile Manisa genelinde en fazla yüzölçümüne sahip ilçe konumundadır. İlçenin en önemli geçim kaynağı tarımdır. Tarım dışında hammaddeye dayalı
sanayi ve ticaret ilçenin diğer ekonomik faaliyetlerindendir. İlçenin topraklarının %47'si tarım arazisi olarak kullanılırken bu arazilerde daha çok zeytin ve üzüm üretimi gerçekleştirilmektedir.

 Toponim 
küçükresim|Eski Thyatira kalıntıları.
Akhisar, önceleri Pelopia (Antik Yunanca: Πελόπεια), Semiramis (Antik Yunanca: Σεμίραμις) ve Euhippa adlarıyla bilinen bir yerleşim yeriydi. Şehrin ismi Helenistik Dönem'de, karısının bir kız çocuğu doğurduğunu öğrenen I. Seleukos tarafından Thiatira (Antik Yunanca: Θυάτειρα) olarak değiştirildi. Bizanslı Stefanos, şehrin isminin "kız evlat" anlamına gelen θυγάτηρ, θυγατέρα (thugatēr, thugatera) sözcüklerinden türetildiğini söylemektedir fakat kökeninin Lidya'ya dayanması daha olasıdır. Şehir, günümüzdeki ismini kasabaya yakın bir tepe üzerindeki kaleden almıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde şehre Köklice ismi verilse de bu isim uzun süre kullanılmadı.

Bizans döneminde ise "kutsal kilise" anlamına gelen "Ta Siyaterya" adının verildiği ve sürgün edilen Bizans prensi Theodor'un günümüzdeki ilçe merkezine yaptırdığı beyaz kaleden dolayı şehrin isminin "Aspro Kastro" (beyaz kale) olarak değiştirildiği iddia edilir. Bu iddiaya göre şehir Türklerin eline geçince Akhisar olarak çevrilmiş ve bu ad kullanılmıştır. Bir başka görüş ise şehrin Amazonlar tarafından MÖ 1300'de kurulduğu ve isminin Amazon kraliçesi Myrina'nın komutanından geldiğini söylemektedir. Her iki iddianın da bilimsel dayanağı bulunmamaktadır.

 Tarihçe 

 Prehistorik Dönem 

upright=1.14|küçükresim|sağ|Thiatira Antik Kenti Kalıntıları
Akhisar'da bilinen ilk yerleşim Cilalı Taş Devri'ne kadar uzanmaktadır. İlçe çevresindeki arkeolojik alan ve höyüklerde yapılan yüzey araştırmalarından elde edilen buluntu ve kalıntılar, şehrin tarihinin MÖ 7000'lere kadar dayandığını göstermektedir. Lidya egemenliğine giren Thiatira, devletin en önemli kentlerinden biri oldu ve ülke sınırlarının en kuzeyinde bulunuyordu. MÖ 547'ye kadar Lidya egemenliğinde kaldı. Bu tarihte Pers İmparatorluğu'nun eline geçti. MÖ 334'te Anadolu seferine çıkan Büyük İskender, Pers hakimiyetine son vererek Akhisar'ı Makedonya Krallığı'na bağladı. İskender'in ölümü ile birlikte imparatorluk toprakları Makedonya, Ptolemaios Krallığı Seleukos İmparatorluğu olmak üzere üç parçaya bölündü. Bu bölünüşten sonra MÖ 281'de I. Seleukos tarafından Seleukos İmparatorluğu'na bağlanan şehre Makedon askerler yerleştirildi. MÖ 190'da Magnesia Muharebesi'nin kaybedilmesi ve donanmanın Efes'ten Patara'ya çekilmesi, Thiatira'nın Romalılara teslim olmasına yol açtı. Savaşın adından imzalanan Apamea Antlaşması ile birlikte Pergamon Krallığı, Akhisar da dahil Toros Dağları'nın batısındaki Anadolu topraklarının çoğunu ele geçirdi. Böylece kent, Pergamon Krallığı'nın yönetimine girdi. MÖ 138'de ölen III. Attalos, vasiyetinde krallığını ve hazinesini Roma Cumhuriyeti'ne bıraktı. Buna karşı çıkan Aristonikos, çevresine topladığı birliklerle isyan etti ve Thiatira'yı ve Apollonis'i ele geçirdi. Fakat Roma kuvvetlerine direnemeyerek kaçtı ve MÖ 133'te sığındığı Mysia Stratonikea'da (Siledik) yakalanarak idam edildi.

Akhisar, Roma döneminde önemli bir sanayi kenti haline geldi. En önemli sanayi kolu tekstil oldu. Yün boyama, keten dokumada ve deri işlemede geliştiler. Çeşitli iş kollarında dernekler kuruldu. MÖ 25/24, MS 17, MS 178/179, MS 212, MS 262 ve MS 358'de yaşanan depremlerde şehir, büyük zarara uğradı. Kent, MS 366'da bir savaşa sahne oldu. Thyatira Muharebesi olarak bilinen ve Valens ile Procopius'un karşı karşıya geldiği savaşta Valens'in kuvvetleri galip geldi, Procopius idam edildi.Edward Gibbon, The Decline And Fall Of The Roman Empire, (The Modern Library, 1932), bölüm XXV., s. 850, not 34. MS 395'te Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesi'nin ardından kent, Bizans hakimiyetine geçti. Bu dönemde Hristiyanlığın yayıldığı ilk yerlerden oldu. Akhisar, Hristiyanlığın ilk yedi kilisesinden biriydi ve şehirde Sardis metropolitliğine bağlı bir de piskoposluk bulunuyordu. Bu piskoposluk, Türk Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1922 yılında bölgedeki varlığına son vererek İngiltere'ye taşındı.Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana, 2013, ISBN 978-88-209-9070-1), s. 988

 Beylikler ve Osmanlı dönemi 
sol|küçükresim|Akhisar'ın 1890 yılına ait bir gravürü
Akhisar, 1307'de Saruhan Bey tarafından Saruhanoğulları Beyliği'nin egemenliğine geçirildi. Saruhan Bey döneminde şehir, Türkleştirildi. 1390'da Hızır Şah ile Saruhanoğlu Orhan Bey arasında yaşanan taht mücadelesinden yararlanan II. Bayezid şehri ele geçirmiştir. 1402'de yapılan Ankara Savaşı'nın ardından Miranşah, Akhisar'ı yağmaladı. Saruhanoğulları Beyliği, 17 Ağustos 1402'de Orhan Bey tarafından Timur'un desteğiyle yeniden kuruldu. Beyliğin kurulması ile tekrar Saruhanoğulları'na bağlanan Akhisar, I. Mehmet'in Anadolu'daki siyasi birliği sağlaması ile yeniden Osmanlı yönetimine geçti. Aydınoğulları Beyi İzmiroğlu Cüneyd Bey'in kuvvetleri Halil Yahşi Bey tarafından Akhisar önlerinde yapılan Gülnas Muharebesi'nde mağlup edildi. Böylece II. Murad döneminde kesin olarak Osmanlı egemenliğine geçirildi. Sonrasında merkezi Kütahya olan Anadolu Eyaleti'nin Saruhan Sancağı'na bağlanan 12 kazadan biri hâline gelen Akhisar'ın, 1531'de bir nahiyesi ve 21 köyü vardı.

Ulaşım yollarının üzerinde ve verimli bir ovaya kurulmuş olması nedeniyle nüfusu artış gösterdi. 16. yüzyılın ilk yarısında kaza merkezinin on yedi mahallesi vardı. Şehrin, civarındaki bağlık alanlara yayılmasıyla mahalle sayısı on dokuza yükseldi. Şehrin, tarıma dayalı bir ekonomisi vardı ve tahıl ürünleri ve pamuk en çok üretilen ürünlerdi. Pamuklu dokumada gelişti. Şehirde, yeniçeri elbiseleri ve tersaneler için yelken ve tente bezleri dikiliyordu. 17. yüzyılda Kalenderoğlu Ayaklanması'ndan etkilenen kazaya, ayaklanmayı bastırması için Osmanlı ordusu gönderildi. Ordu, yol üzerindeki çeşitli köylerin Celaliler tarafından yağmalandığını gördü. 16 ve 17. yüzyıllarda Celâlî isyanları'ndan etkilenen şehrin surları tamir edildi ve civardaki halkın bir kısmı şehre yerleşti ve bu dönemde nüfusu artış gösterdi. Şehir 18. yüzyılda durumunu korudu. 19. yüzyıla gelindiğinde ise Akhisarlı ustalar tarafından yapılan geleneksel dokumanın yanı sıra çorap ve fanila dikilen bir fabrika da inşa edilmişti. Kasabada özellikle pamuk bezi ve iplik boyası üretimi yapılıyordu. "Şark Halı Kumpanyası" ilçede kurduğu acenteyle yerel üreticileri örgütleyerek tüm üretimi tekelde toplamayı başarmıştı. İlçeye gelen yabancılar, bölgedeki iplik fabrikası kurarak kendi denetimlerine geçirdiler.

 Milli Mücadele ve Cumhuriyet dönemi 
küçükresim|upright=1.13|Smyrna Kolordu Komutanı Dimitrios Ioannou'nun Akhisar'a girişi. (Haziran, 1920)
küçükresim|upright=1.13|Yunan 3. Tümen komutanı Yeoryos Korcas, Nisan 1922'de Akhisar'da askerlerine hitap ediyor.
Yunanlar, 5 Haziran 1919'da Akhisar'ı işgal etti. Ancak Yüzbaşı Kemal Bey komutasındaki gönüllü milis kuvvetlerin 6 Haziran 1919'da Akhisar'a hareket etmesi sonucu İngilizlerin de etkisiyle Akhisar'ı 10 Haziran 1919'da boşaltmak zorunda kaldılar. Önce 14 Haziran 1919'da Akhisar Redd-i İşgal Cemiyeti kuruldu, ardından Karaosmanoğlu Halit Paşa önderliğinde ilk müfreze oluşturuldu. Fakat kendisi 8 Temmuz 1919'da Yunanlar tarafından öldürüldü. 27 Haziran 1919'da Akhisar Cephesi kuruldu, Binbaşı Hüsnü Bey de bu cephenin ilk komutanı oldu. Cephe kurulduktan sonra Hüsnü Bey ile Akhisar ileri gelenlerinden Reşat Bey arasında bir anlaşmazlık yaşandı. Bu yüzden 12 Ağustos 1919'da Akhisar'a gelen Hacim Muhittin Bey, Celâl Bey'a cephe komutanlığı görevini almasını istedi. 19 Eylül 1919'da düzenlenen Üçüncü Balıkesir Kongresi'nde alınan kararla Akhisar Milli Alayı oluşturuldu ve komutanlığına Celâl Bey getirildi. Heyet-i Temsiliye'nin 19 Kasım 1919'da telgrafla gönderdiği önerinin ardından 1919 sonunda ve 1920 başında yapılanan Batı Cephesi, üç ayrı yapıya bölündü. Bu bölünmede komutanı Albay Kâzım Bey olan İzmir Kuzey Cephesi sınırları içinde kaldı. İlçe, 22 Haziran 1920'de ikinci bir Yunan işgaline uğradı. Yunanlar, Milne Hattı'ndan üç tümenle iki koldan Akhisar-Soma yönünde genel bir saldırıda bulundu. Akhisar, akşam saat 18.00'de Yunan kontrolüne geçti. Türk kuvvetleri saldırıyı kıramadılar ve önce Soma önlerinde, 24 Haziran'da Soma'nın boşaltılmasıyla Savaştepe'ye çekildiler ve Akhisar'ı boşalttılar. Yunanlar işgal süresince Bekirler, Dereköy, Beyoba, Yatağan, Gökçeahmet, Kömürcü, Muşlar ve Sarılar gibi köyleri ateşe verdi. Köylere baskınlar düzenleyerek halkın mal ve parasını gasp ettiler. Bu işgal 6 Eylül 1922'ye kadar sürdü.

1919 yılında Celâl Bayar'a göre Akhisar'da 6118 Rum ve 882 Ermeni; Sabahattin Selek'e göre ise 5877 Rum, 515 Ermeni, 485 Musevi; Yunanların tespitine göre ise 9586 Rum, 882 Ermeni yaşamaktadır. Yunan yazar Eleftherios Kasianis; 22-23 Ağustos akşamı Türk çetelerin Rumlara saldırdığını ve ertesi gün Türk ordusunun şehre girerek önce Ermenileri, iki gün sonra da Rumları öldürdüğünü söylemektedir. Öldürülen kişi sayısı kesin olarak bilinmemekle beraber, Kasianis sayının 7 bin civarında olduğunu tahmin etmektedir. Hristiyan bilimci David J. Jonsson ise şehirdeki 7 bin Rum'un öldürülmesiyle ilçedeki tüm Hristiyan nüfusunun da yok olduğunu iddia etmektedir. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'nda belirtilen Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi gereğince, çoğu Selanik, Drama ve Bulgaristan'dan gelen Türkler ilçeye yerleştirilmiştir. Cumhuriyet'in ilanından bu yana Manisa'ya bağlı olan Akhisar; 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından Manisa'nın büyükşehir olması ile birlikte, ilçe belediye sınırları Manisa Büyükşehir Belediyesi mülki sınırlarına dahil oldu.

 İdari yapı 
 Mahalleler ve işletmeler 

2014 yılına kadar ilçeye bağlı 9 kasaba ve 86 köy, ilçe merkezinde 14, kasabalarda 20 olmak üzere 34 mahalle muhtarlığı bulunuyordu. 2012'de Meclis Genel Kurulunda kabul edilen 6360 sayılı yasa ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinden itibaren ilçenin sınırları genişlemiş ve toplamda 109 mahalle sayısına ulaşmıştır.

Akhisar'da kaymakamlık ve Bakanlıkların Taşra teşkilatı olan İlçe Müdürlüklerinin tamamı ve İlçe Özel İdare Müdürlüğü de bulunmaktadır. İlçede Orman İşletme Müdürlüğü, Kadastro Müdürlüğü, Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü, Askerlik Şubesi Başkanlığı gibi çevre yerleşim birimlerine de hizmet veren bölge veya işletme düzeyinde teşkilatlanan birimlerde bulunmaktadır.

 Ceza merkezleri ve komutanlıklar 
İlçe adli yönden ağır ceza merkezidir ve şehirde T Tipi ceza infaz kurumu ve bünyesinde zeytin ve zeytinyağı üretim tesisi bulunan Açık Ceza infaz kurumu müdürlüğü bulunmaktadır. Akhisar'da biri aktif olarak kullanılmak üzere 2 adet Askeri Havalimanı bulunmaktadır. Kentteki Garnizon Komutanlığı ise Albay düzeyindeki Hava Meydan Komutanı tarafından yönetilmektedir. Akhisar Hava Meydan Komutanlığı NATO/CAOC-6 karargahına ev sahipliği yapan Muharip Hava Kuvveti Komutanlığı'na bağlı yedek hava meydanı olarak kullanılan bir havalimanıdır. Albay düzeyindeki komuta kademesi ile birlikte ağırlıklı olarak teknik personel olmak üzere 500 civarında askerî personel, er ve erbaş görev yapmaktadır.

 Coğrafya 
Akhisar ilçesi Ege Bölgesi'nin kuzeyinde, Manisa ili sınırları içinde bulunmaktadır. Güneyde Gölmarmara, güneybatıda Saruhanlı, batıda Aliağa, kuzeyde Sındırgı, kuzeybatıda Kırkağaç ve Soma ile komşudur. 1.645 km2 yüzölçümü ile Manisa ilinin yüzölçümü bakımından en büyük ilçesidir.

Şehrin batısında volkanik bir kütle olan Yunt Dağları, doğusunda Gördes Platosu, kuzeyinde Kırkağaç Ovası, güneyinde ise Marmara Gölü havzası, Çal Dağı ve Manisa Ovası bulunmaktadır. Gediz'in kollarından olan Kum Çayı'nın suladığı Akhisar Ovası üzerine kuruludur. 38 derece kuzey enlemi ile 27 derece doğu boylamı üzerinde bulunmaktadır. En alçak noktası denizden 60 metre yüksekliğiyle Kum Çayı boğazının taban kısmı, en yüksek noktası ise denizden 1280 metre yüksekliği ile Görenez Dağı'dır. İlçe merkezinin denizden yüksekliği ise 106 metredir.

Kara ve demiryolu ulaşımı gelişmiştir. Şehre ulaşım çoğunlukla 1955'te yapılan İzmir-İstanbul karayolu ve 1890'da açılan Manisa-Bandırma demiryolu ile sağlanmaktadır. 2019'da İzmir-İstanbul Otoyolu'nun açılmasının ardından bölgeye otoyolla ulaşım da sağlanabilmektedir. Ulaşım imkanlarının gelişmiş olması bölgede ticaretin gelişmesine sebep oldu. Karayolu ve demiryolu ağlarının etrafında gelişim gösterdi. Akhisar Ovası'nın üzerine kurulu olması bölgede tarımsal faaliyetlerin yapılmasına yol açtı. Şehirdeki toplam arazinin yüzde 47'si tarım arazisidir.

 Su kaynakları 
Akhisar'da pek çok akarsu bulunmaktadır. Kum Çayı, Gürdük Çayı, Gediz Nehri ve Bakırçay ilçedeki akarsulardan bazılarıdır. İlçede ayrıca Delice Deresi üzerine inşa edilmiş Çamönü Barajı ve Gürdük Çayı üzerine inşa edilmiş Gürdük Şehit Piyade Teğmen Osman Alp Barajı bulunmaktadır.

 İklim 
Akhisar'da, yazları sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olduğu, kar yağışlarının ve don olaylarının fazla görülmediği Akdeniz iklimi görülür.M. Yıldız Hoşgören, Akhisar Havzası - Jeomorfolojik ve Tatbiki Jeomorfolojik Etüt, 1. basım, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1983. Yükselti farklılıkları nedeniyle bölgede yaşanan iklim özelliklerinin, Akdeniz ikliminden bazı farklılıkları vardır. Yükselti farkları ile alanın genişliğinden kaynaklanan iklim adaları gözlemlenir. Kurak ve nemli dönemler ise ilçeye yıl içinde düşen yağış miktarının zamanla değişmesiyle oluşur, kurak dönemlerin süresi değişebilmekle beraber en az üç veya dört ay sürer.

En sıcak ay temmuzdur. İlçedeki ortalama en yüksek gündüz sıcaklığı 34,6 °C'dir. En soğuk ay ise ocak ayı olup, bu dönemde ortalama en düşük sıcaklık 2 °C'nin altına inmektedir. Yaz ve kış mevsimlerinde sıcaklık değerleri birbirine yakın olup; ilkbahar ve sonbaharda hızla artar veya azalır. Ortalama sıcaklık alçak yerlerde 16 °C civarında olup yükseklere çıkıldıkça 7,5 °C'ye kadar düşer. Yağışlar en çok aralık, en az yaz aylarında düşer. Akhisar'da yıllık ortalama toplam yağış 589,3 mm'dir. Son yıllarda gözlenen en yüksek sıcaklık 45,2 °C'dir ve temmuz ayında yaşanmıştır. En düşük sıcaklık ise -11,3 °C'dir ve aralık ayında ölçülmüştür. Açık günler en fazla temmuz ve ağustos aylarında, kapalı günler ise en çok aralık ve ocak aylarında yaşanmaktadır. Yılın ortalama 35,4 günü don olaylı geçen Akhisar'da en çok don olayının yaşandığı ay, 10,5 günle ocak ayıdır. Yılda ortalama kar yağan gün sayısı 1-3 gündür.

 Bitki örtüsü 
YılOrmanların yüzölçümü (ha)1891104190825.0001926-192730.0001927-1928125.100193020.0001995135.676
Alçak ve az eğimli Neojen arazisinin büyük bir kısmında doğal bitki örtüsü ortadan kaldırılmıştır ve buralar tarım alanları olarak kullanılmaktadır. Doğal bitki örtüsünün görüldüğü alanlar ise nispeten yüksek ve eğimli alanlara tekabül eder. Akhisar Ovası'nın yüksek kesimlerinde kızılçam, karaçam, kermes meşesi, katran ardıcı, tespih ağacı, akçakesme, laden, ağaç fundası gibi bodur maki elemanlarıyla graminelerden oluşur. Makilikler, alüvyal ovalarda ormanlar ile tarım alanları arasında bulunur ve 600 metreye kadar görülür. Bu yükseklikten sonra çam ormanlarının en yaygın bulunduğu kesim gelir. Akhisar'ın etrafındaki hafif engebeli dağlarda zeytinlikler, çam ormanları, makiler, koca yemişler, armut ve mersin bitkileri yetişir.

Akhisar ilçesinin %40'ı ormanlarla kaplıdır. Bitki topluluklarının dağılımını iklim koşulları, toprak özellikleri ve bölgenin topoğrafik özellikleri belirler. Ormanlar en fazla Çamlıca Dağı'nın kuzey ve kuzeybatısındaki yamaçlarda, Büknüş Ovası'nın güney ve güneybatı kesimlerinde ve Akhisar Ovası'nın kuzeydoğusundaki yüksek kesimlerinde görülür. Bununla beraber ilçenin alçak olan güney kesimlerinde ormanlık alanlar bulunmaz, doğu kesimlerdeki yerleşim alanlarında ise ormanlar tahrip edilmiştir. Ormanlar, çoğunlukla bodur maki elemanlarından ve kızılçamlardan oluşur. Doğal bitki örtüsünün bozulmadığı, yüksek yerlerde ise karaçamlardan oluşan orman topluluklarına rastlanır. Ovada yetişen önemli kültür bitkileri; pamuk, tütün, üzüm ve zeytin olup bu bitkilerin katma değeri fazladır.

 Depremsellik 
Akhisar, Batı Anadolu Fay Hattı üzerinde kurulmuş bir ilçe olup Gediz Çöküntü Havzası'nın kuzey koluna yerleşmiştir. Çevresinde pek çok aktif fay bulunur, yüksek deprem tehlikesi altındadır. Sık sık depremlerin yaşandığı Akhisar ve çevresinde, kaydedilmiş 224 tarihsel deprem bulunmaktadır. 1900'de bu yana meydana gelen ve en büyüğü 7.2 şiddetinde olan şiddeti 4'ten fazla olan 640 deprem yaşanmış olup bu depremlerden en kuvvetlisi 7.2 büyüklüğünde ölçülmüştür. İlçede orta ölçekli ve hasara neden olan en son deprem, 12 Eylül 2016'da meydana geldi. 5.0 ölçeğindeki bu depremde 15'i ağır olmak üzere 50 bina hasar gördü. Akhisar'ın yakın köyleri ve çevresinde 22 Ocak 2020'de başlayan ve ondan fazlası 5 şiddetinin üstünde olan bir deprem fırtınası da yaşandı.

 Jeolojik yapı 
Akhisar, paleozoyik ve mezozoyik zamanda oluşan çeşitli kayalardan meydana gelmektedir. Neojen öncesinde oluşmuş kayaların başlıcaları kristalin ve ofiyolit kaya topluluklarıdır. Kristalin kayalar Göcek civarında yoğunlaşırken ofiyolit kayalar filiş ve masif kireç taşları gibi diğer Kretase sonu oluşumların yapılandığı Dağdere civarında bulunur. İlçenin özellikle kuzeydoğusu II. zamandan kalma parçalanmış volkanik kayaçlarla masif kireç taşları, kumtaşı, konglomera, mermer ile örtülüdür. Bu kayaçlar bölgenin tektonik hareketlerinden dolayı kıvrılarak oluşmuştur. Güneydoğuda alt jura volkanitleri yüzeylenir. Doğuda Neojen zamanından kalma kırıntılı ve karbonatlı taşlar ile çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı, kiltaşları ve kireç taşından oluşan Hasköy Formasyonu bulunur. Akhisar ile Gördes ilçeleri arasında kalan bölgede kömür yatakları bulunur. Kömür, siyahımsı bir renktedir, mat görünümlüdür ve düzensiz yapılanmıştır. İlçede kömürün dışında zımpara, krom, simli kurşun (gümüş içeriği yüksek olan kurşun) ve linyit madenleri de bulunur.

İlçede zonal, azonal ve intrazonal topraklar yayılış gösterir. En çok karşılan toprak çeşitleri kırmızı Akdeniz toprakları ile alüvyal topraklardır. Bölgede Akdeniz ikliminin yaşanması, kırmızı Akdeniz topraklarının geniş bir alana yayılmasını sağlamıştır. Özellikle ilçenin doğu ve güneybatısında yaygın olarak görülen bu toprak çeşidi, Neojen kalkerlerinin aşınmasıyla oluşmuştur. Alüvyal topraklar ise Kumçayı ve Gördük Çayı'nın dağlardan indirdiği toprakları Akhisar Ovası'nda birikmesiyle oluşmuştur.

 Demografi 

16. yüzyılın ilk yarısında 3500 kadar nüfusu olan Akhisar'da, nüfus 16. yüzyılın geri kalanında pek fazla değişmedi. 18. yüzyıla kadar bölgede Müslüman nüfus çoğunlukta kaldı. Fakat Yunan İsyanı'nın ardından bölgeye yerleşen muhacirler ile çeşitli Ege Adaları'ndan Batı Anadolu'ya yerleşen Rumlar nedeniyle hem Türk nüfusu hem de Rum nüfusu 19. yüzyılda hızlı bir artış gösterdi. Rumların kazaya yerleşmesi, kazanın 200 metre yakınına İzmir-Aydın demiryolu hattının inşa edilmesiyle gerçekleşmiştir. Batı Anadolu'ya gelen Rumlar, demiryolu aracılığıyla iç bölgelere kadar ulaşmışlar ve yerleşmişlerdir. Ayaz Belkız, Yunan İsyanı öncesinde nüfus kayıtlarında tek Rum'un kayıtlı olmadığından ve isyanın ardından bölgeye yerleşen Rumların giderek çoğalarak cemaat oluşturduklarından bahseder. Böylece ilçede nüfus bakımından azınlık konumunda olan Rumlar, bölgede üstünlüğü sağladılar ve 1890'a kadar olan süreçte kazaya bir kilise ile üç okul kurdular. Şehirde Rumların yanı sıra Musevi ve Ermeni azınlık da bulunuyordu.

19. yüzyılda gelen göçlerle beraber 19. yüzyıl başlarında 8-10 bin dolaylarında olan nüfus, yüzyılın sonlarında 12 bine çıktı. Sadece erkek nüfusunun sayıldığı 1835 nüfus sayımlarında, sırasıyla 2.815 erkek nüfusu tespit edildi ve nüfusun %25,8'i (726 kişi) gayrimüslimdi. 1842'de ise erkek nüfusu 3.555'e çıktı. 19. yüzyıl sonları ile 20. yüzyıl başlarında kazanın nüfusu 30.000 civarında kaldı. Cumhuriyet'in ilanından sonra 1927'de yapılan ilk nüfus sayımlarında ise kazanın nüfusu 47.716 olarak belirlendi. Bu nüfusun %37,77'si (18.026 kişi) şehir merkezinde yaşarken kalanı kırsal bölgelerde ve nahiyelerde yaşıyordu. 1935'te yapılan ikinci nüfus sayımında kazanın toplam nüfusu Palamut nahiyesinin Akhisar'a bağlanmasının da etkisiyle %33,4 artarak 63.650'ye çıktı. Nüfus mübadelesiyle Balkanlar'da yaşayan binlerce Türk, Akhisar'a gelerek buraya yerleşmişlerdir. Kaç kişinin mübadele kapsamında kazaya geldiği ile alakalı net bir bilgi bulunmazken Ekmel İzdem, 9.805 kişinin kazaya geldiğini söylemektedir.

Akhisar sahip olduğu coğrafi özellikler nedeniyle nüfusa oranla en çok göç alan ilçelerden biridir. Tarıma elverişli topraklar, insanların kentsel ve kırsal bölgelere yerleşip nüfusun artmasını ve ilçenin gelişmesini sağlayan önemli bir etkendir. D 555 karayolu ve Manisa-Bandırma demiryolu da ilçenin gelişmesine yol açtı. 2019-2020 yılları arasında ise ilçenin nüfus artış hızı (%1,05), ülke nüfus artış hızının (%0,55) yaklaşık iki katıdır. Akhisar'ın nüfusu 2020 itibarıyla 174.850 kişidir. İlçede km2ye düşen 106 kişi düşmektedir ve bu il ortalamasına (109 kişi/km²) yakındır. İlçede 2618 kişi okuma yazma bilmez. İlçede yaşayanların %49,8'i erkek %50,2'si kadındır. Nüfus bakımından en küçük mahalle Kabaağaçkıran olup nüfusu 2020 itibarıyla 23'tür. Nüfus bakımından en büyük mahalle ise, 2020 itibarıyla nüfusu 22.056 olan Hürriyet'tir.

 Ulaşım 
Akhisar, İzmir Limanına 92 km, Adnan Menderes Havalimanı'na 110 km uzaklıktadır. Kent İstanbul-İzmir karayolu üzerinde İzmir'den 80, Bandırma'dan 190, İstanbul'dan da 470 kilometre uzaklıktadır. Aynı zamanda Bandırma-İzmir ve Ankara-İzmir demir yolları üzerindedir. Akhisar çevresindeki ilçeleri birbirine bağlayarak bölgede kavşak konumundadır.

 Ekonomi 

İlçenin ekonomik faaliyetleri tarım ve sanayi olmak üzere iki ana başlığa ayrılmaktadır.

 Tarım 
İlçenin 1980'lere kadarki en önemli tarımsal faaliyeti tütün üreticiliği iken bu durum 1990'ların başında zeytin üreticiliğine kaymıştır. Akhisar günümüzde zeytin üretimi açısından ilçe sınırları içerisinde barındırdığı 12 milyon zeytin ağacı ile Türkiye'nin en büyük zeytin ve zeytinyağı üreticisi konumundadır. Ayrıca ilçe kırsalında özellikle sultani üzüm üretimi de son dönemde yaygınlaşmıştır.

 Sanayi 
Akhisar Organize Sanayi Bölgesi, Manisa Valisi Başkanlığındaki İl Özel İdaresinin %34, Akhisar Belediyesinin %33, Akhisar Ticaret ve Sanayi Odasının %33 katılımı ile toplamda 292 hektarlık alanda oluşturulmuştur. Bölge, 1.914.553 m² alana sahip 77 adet sanayi parselinden oluşmaktadır. Sadece Akhisar'a istihdam sağlamak ile kalmayan bölge, çevre ilçe ve beldelere de istihdam sağlamaktadır.

 Folklor 
 Ağız yapısı 
Akhisar ve çevresinde konuşulan yerel Türkçe ağzı, Batı Anadolu ağızları grubuna dâhildir. Bu ağız, yazı dilinden farklı fonetik ve morfolojik özellikler taşır. Ses bilgisi açısından ünlülerde daralma, genişleme ve yer değiştirme sık görülür; “a” ünlüsünün kimi zaman “e” veya “ı”ya kayması bu durumun karakteristik bir örneğini oluşturur. Ayrıca ünsüzlerde yumuşama ve sertleşme olayları dikkati çeker; “k” sesinin bazı kelimelerde “g” ya da “ğ”ye dönüşmesi bu değişimlerin başlıca göstergelerindendir.

Şekil bilgisi bakımından eklerin kullanımı standart Türkçeden farklılık gösterir; bazı ekler kısalır ya da tamamen düşer. Fiil çekimlerinde kısaltmalar ve yöresel biçimler yaygındır. Günlük yaşam, tarım, hayvancılık ve yöresel yemekler ile ilgili yazı dilinde kullanılmayan birçok kelime, Akhisar ağzında hâlen varlığını sürdürmektedir. Bu özellikleriyle Akhisar ağzı, Batı Anadolu ağızlarının genel özelliklerini paylaşmakla birlikte, yöreye özgü ayrıntılar barındırır.

 Mutfak 
küçükresim|sağ|Akhisar köfte
Akhisar mutfağı, ilçenin coğrafi konumu ve kültürel mirasından etkilenen bir mutfak kültürüdür. Ege ve Balkan mutfaklarından izler taşıyan bu mutfak, zeytinyağlılar, sebze yemekleri ve hamur işleriyle öne çıkar. Akhisar'ın en bilinen ürünü, 2012 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescillenen Akhisar köftedir. Yörede yetiştirilen hayvanlardan elde edilen %100 dana etiyle yapılan köfte; soğan ve tuz içerir, baharat kullanılmaz. Yağını ve suyunu koruma özelliğiyle dikkat çeker ve tereyağlı pide ile servis edilir.

Köftenin yanı sıra nohut mayasından üretilen simit ekmeği, katmer ve helva da Akhisar mutfağında yer alan ürünlerdir. Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme adlı eserinde, Mekik ekmeği'nden "has ve beyaz bir ekmek" olarak bahsedilmiş ve bu ekmeğin Akhisar'da yapıldığı belirtilmiştir.

Yöresel lezzetler, ilçenin tarımsal üretimine bağlı olarak şekillenmiştir. Bu doğrultuda, yaklaşık 12 milyon zeytin ağacına sahip olan Akhisar, Türkiye'de sofralık zeytin ve zeytinyağı üretiminde önde gelen merkezlerden biridir. Akhisar Domat Zeytini ve Akhisar Uslu Zeytini ise, coğrafi işaretle tescillenmiş yerel zeytin çeşitlerindendir.

 Kültür ve sanat 
 Şenlikler 

Çeşitli etkinlik, festival ve şenliklerin düzenlendiği ilçede, bunların arasından Osmanlı devrine kadar giden tarihiyle Çağlak Festivali ilçede düzenlenen en eski etkinliktir. Geçmişi 1476-1477'de Şeyh İsa'nın Bursa'daki medrese eğitiminin ardından Akhisar'a gelmesi dolayısıyla Çağlak Deresi'nde 17 gün boyunca yapılan kutlamalara kadar gitmektedir ve 1999'dan bu yana kesintisiz gerçekleşmektedir. 19. yüzyıl ortalarında maddi israf olarak değerlendirildiği için kutlanması yasaklanmış, Cumhuriyet döneminde yasak kaldırılarak kutlanmaya devam edilmiştir. Kutlanma tarihi ve süresi zaman içerisinde değişmiştir. Cumhuriyet ilk yıllarında mart ayı ortalarında düzenlenen festivaller günümüzde mayıs ayında düzenlenmektedir. Bunun yanı sıra festival süresi birkaç günden bir haftaya kadar uzamıştır. Günümüzde şehir merkezine 4 km uzaklıktaki Çağlak mevkiinde düzenlenen festivalde yağlı güreş müsabakaları, zeytinyağlı yemek yarışmaları, atıcılık ve nişan talimleri, cirit oyunları, satranç turnuvaları, konserler, stand-up gösterileri, halk oyunları, film gösterimleri ve sergiler gibi çeşitli faaliyetler yapılmakta, katılımcılara yiyecek ve içecek dağıtılmaktadır.

İlçede yapılan bir diğer etkinlik ise zeytin hasat şenlikleridir. 2008'den bu yana düzenlenen şenliklerde kortej yürüyüşü, fotoğraf sergileri gerçekleşir, zeytin toplanıp zeytinyağı çıkarılır. Tahir Ün Caddesi ve Bakır Mahallesi'ndeki 1659 yıllık zeytin ağacı gibi çeşitli mekanlarda gerçekleşen etkinlik, 2019'da Barış Pınarı Harekâtı'na destek amacıyla iptal edilerek toplanan zeytinlerin Türk ordusuna gönderileceği açıklanmıştır.

 Tayyare Sineması 
küçükresim|sağ|Tayyare Sineması, 2025
İstiklal Savaşı sırasında Akhisar Cephesi Kuvay-i Milliye kumandanlığı da yapmış olan istiklal madalyası sahibi Murat Tolun Bey, 1925 yılında Türk Tayyare Cemiyeti'nin Akhisar şubesini kurup başkanlığını üstlenmiştir. Murat Tolun Bey, Tayyare Sinemasının projesini kendisi yapmış, inşaatında Bulgar ve Türk işçiler ile birlikte çalışmıştır. Sinemanın yapımı 30.000 liraya mal olmuştur. Tayyare Sineması'''nın günümüzdeki adı Akhisar Belediye Sinemasıdır. Akhisar Belediyesi tarafından işletilen sinema salonu dönem dönem konser, imza günü, tiyatro oyunları gibi kültürel etkinliklere de ev sahipliği yapmaktadır.

 Amfitiyatro 
2013 yılında Manisa Valiliği ve Akhisar Belediyesi tarafından gerçekleştirilen 251 bin Dev Öğrenci projesi kapsamında inşa edilen 3 Bin kişi kapasiteli Amfitiyatro 2 milyon 694 Bin TL'ye mal olmuş ve bunun 400 Bin TL'si 251 Bin Dev Öğrenci Projesi grubundaki öğrenciler tarafından toplanmıştır.

 Bülent Ciğeroğlu Kültür Merkezi 
560 kişilik salonu ve fuayesi ile ilçede konser ve tiyatro mekanı olarak kullanılan salon, 2014 yılında, Soma Faciası davalarının görülmesi için geçici süreliğine Adalet Bakanlığına kiralanarak, Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi Duruşma Salonu'na çevrilmiştir.

 Gölet Kültür Park 
Hüsnü Kahraman'ın belediye başkanlığı döneminde proje haline getirilen ve yıllarca atıl durumda kalan alan, 2007 yılında inşaata yeniden başlanıp 2008 yılında tamamlanarak hizmete girmiştir. 50 bin metrekare alan üzerine inşa edilen parkta yapay göletin yanı sıra kültür merkezi, tenis kortları, tam ve yarı olimpik yüzme havuzu, basketbol sahası, piknik alanı gibi birçok sosyal ve kültürel alan bulunmaktadır. 5 yüzyıldır devam eden Çağlak Festivali de bu alan içerisinde yapılmaktadır.

 Turizm 
küçükresim|upright=1.14|sağ|İlçe Merkezindeki Thiatira Basilikası
İlçe sınırları içerisinde Thiatira Antik Kenti ve 1 adet arkeoloji ve etnografya müzesi barındıran ve Akhisar Ulu Camii, Paşa Camii, Şeyh isa Camii, Yeni Gülruh Camii ile Hashoca Mahallesindeki Türkiye'nin ilk kütüphanelerinden olan Zeynelzade Kütüphanesi şehirdeki diğer tarihi ve turistlik yerlerdendir. Akhisar'ın yakın çevresinde ise Khliara (Kırkağaç), Kalamos (Gelenbe), Nakrasa (İlyaslar), Apollonis (Mecidiye), Hierokemo (Beyoba) gibi diğer turistik, tarihi bölgeler bulunmaktadır.

 Thiatira Antik Kenti 

Akhisar ilçesinin antik çağdaki ismi olan Thiatira kenti, bugünkü modern kentin altında kalmıştır. Kent, Lidya devletinin ve Pergamon Krallığı'nın en önemli yerleşimlerinden olup, Roma İmparatorluğu döneminden, Bizans dönemine kadar bu isimle anılmıştır. Aziz Pavlus tarafından Batı Anadolu'da kurulan Hristiyanlığın ilk yedi kilisesinden biri de Thiatira kentindedir. Thiatira kentine ait kalıntıların bir bölümü bugün Akhisar kent merkezinde bulunan Tepe Mezarı mevkiinde görülebilmektedir.

Çeşitli araştırma ve kazılarda eski kent yapısı ile ilgili kalıntılar bulunmuştur. Bunların en önemlisi kent merkezinde bulunan Tepe Mezarı kazısı sonrası bulunan kalıntılardır. Çeşitli yıllarda yapılan kazılarda burada bir sütunlu yol ile asbisli kolosal yapı ortaya çıkarılmıştır. Öğretmen Evi ve Vergi Dairesi Kazılarından sonra Tepe Mezarı''ndan çıkarılan sütunlu yol, Thiatira akropolü olan eski hastanenin bulunduğu tepeciğe gitmektedir. Tepe Mezarındaki asbistli yapı kuzey-güney yönünde uzanmakta olup uzunluğu 43 metreyi bulmaktadır.

 Akhisar Müzesi 

Müze, Thiatira Antik kenti kalıntılarının hemen yanında bulunan ve 1932 yılında inşa edilip öncesinde okul daha sonraları da öğretmen evi olarak kullanılan alanda yapılan rölöve ve restorasyon çalışması sonrası 2012 yılında hizmete açılmıştır. 11 ayrı bölümden oluşan müzede 1451 adet arkeolojik ve etnografik eser sergilenmektedir. Bu eserlerin en önemlileri arasında 18-11 milyon yaşlarındaki fosiller ve el aletleri ile MÖ 500'lere tarihlenen lir çalan Eros rölyefi sayılabilir.

 Or Yehuda Tarım Okulu 

upright=1.14|küçükresim|sağ|Or Yehuda Tarım Okulu
Or Yehuda Tarım Okulu, 1905 yılında Yahudiler tarafından kurulmuş ve tarım alanında eğitim vermiş eski bir okuldur. Alliance Israélite Universelle (AIU) ve Jewish Colonisation Association (JCA) desteğiyle Akhisar'ın Kayalıoğlu mahallesi sınırları içerisinde kurulan tarım kolonisi tarafından işletildi. Eğitim dili Fransızca olan okulda normal eğitim süresi 3 yıl, uzmanlık eğitim süreleri ise 4 ve 5 yıl olarak belirlendi. Kurulduğu 1905 yılından 1924 yılına kadar tarım kolonisi tarafından işletilen okul, 1945 yılından itibaren Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ilkokula dönüştürülerek kullanılmaya başlanmıştır. 1994 yılına kadar aktif kullanılan yapı günümüzde atıl durumdadır.

 Akhisar Paraları 
Genel olarak, paranın, M.Ö. 7. yüzyılda Batı Anadolu'da Lidyalılar tarafından icat edildiği kabul edilmektedir. Kuzey antik Lidya'nın en önemli merkezi olan Thiatira, paranın kullanıldığı ilk şehirlerden biriydi. M.Ö. 200'ye doğru önemli ticaret merkezleri kendi paralarını basmaya başlamıştı. Bu dönemde Thiatira da kendi parasını basan bir merkez konumundaydı. Thiatira paralarında genellikle bir tarafında Apollo veya Artemis figürleri bulunurken diğer yüzeyinde çift başlı balta olarak bilinen labris bulunmaktadır. MS 50'li yıllarda Thiatira, Roma İmparatorlarının, yerel valilerin veya şehir yöneticilerinin figürlerini taşıyan paraları basmıştır.

 Plateia Petra (Şahin Kaya) 
İlçenin doğusunda bulunan, antik dönemdeki adı Plateia Petra olan ve günümüzde "Şahin Kaya" olarak bilinen yapı, Pers kültürünün ve Helenistik Dönemin izlerini taşımaktadır. Büyük bir kaya kütlesinin üzerine ve çevresine yayılmış kale kalıntıları günümüzde de görülebilmektedir. Yapılan araştırmalar sonucu buradaki ilk yerleşimin Persler tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. Konumu ve kalıntılar sayesinde, yerleşimin savunma amaçlı bir kale olduğunu göstermektedir. Plateia Petra'ya erişim, kayaya oyulmuş 3.050 basamaklı eski bir merdiven ile sağlanmaktadır.

 Din 
 Yahudilik 
küçükresim|Akhisar'da bulunan sinagog kapısı, 2017
upright=1.14|küçükresim|sağ|Akhisar Yahudi Mezarlığı
Akhisar'daki Yahudi topluluğu, Helenistik Dönem'den itibaren şehirde varlık göstermiştir. Osmanlı döneminde de devam eden bu topluluk, 1904 yılına gelindiğinde yaklaşık 75 Yahudi ailesinden oluşmaktaydı ve şehirde bir sinagog bulunmaktaydı. Günümüzde bu sinagogdan geriye yalnızca eski bir kapı kalmış durumdadır.

1922'deki Türk-Yunan Savaşı'nın sona ermesinin ardından, Yahudi nüfusunun büyük bir kısmı İzmir'e göç etmiştir. Bu göç, topluluğun şehirdeki etkisini büyük ölçüde azaltmıştır. Akhisar'daki Yahudi mirası, sinagog kalıntılarının yanı sıra Reşat Bey Mezarlığı'nın güneyinde yer alan ve yaklaşık 100 mezarın bulunduğu 673 metrekarelik alana yayılmış Akhisar Yahudi Mezarlığı ile de temsil edilmektedir. Günümüzde bu mezarlık ve sinagogdan kalan kapı, topluluğun tarihsel varlığını ve kültürel mirasını yansıtan başlıca unsurlardır. Şehirdeki Yahudi mirası, yerel tarih çalışmalarıyla korunmaya ve araştırılmaya devam etmektedir.

 Spor 
Akhisar'da spor faaliyetleri Cumhuriyet öncesi dönemde örgütsüz bir biçimde yürütülmekteydi. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte Türkiye genelinde sporun teşkilatlanmasına yönelik çalışmalar kapsamında, Akhisar'da da spor kulüpleri kurulmaya başlanmıştır. Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı'nın 31 Temmuz 1922'de kurulmasıyla birlikte spor faaliyetleri daha düzenli bir yapıya kavuşmuş, Manisa bölgesindeki kulüpler bu yapıya 1930 yılında dâhil olmuştur. Akhisar'daki kulüpler genellikle Cumhuriyet Halk Fırkası ve Türk Ocakları'nın desteğiyle kurulmuş, yönetim kadroları öğretmenler, memurlar ve yerel yöneticilerden oluşmuştur. Akhisar Belediyesi ve yerel kurumlar, spor kulüplerine maddi destek sağlamıştır. 1933 yılında Akhisar Belediyesi, Akhisar Spor Kulübü ve Akhisar Gençler Birliği Kulübü'ne mali yardımda bulunmuş, Akhisar İş Bankası da aynı yıl bir tenis kortu inşa ettirmiştir.

İlçede Cumhuriyet'in ilk yıllarında faaliyet gösteren üç kulüp bulunmaktaydı: 1923'te kurulan Akhisar Sanatkarlar İdman Yurdu, 1930'da kurulan Akhisar Spor Yurdu ve 1933'te Sebat Spor adıyla kurulan ve kısa süre sonra ismini Türkçeleştirme amacıyla değiştiren ve Akın Gücü adını alan kulüp. Sanatkarlar İdman Yurdu, 1926 yılında Akhisar Gençlik Spor Kulübü adını almış, 1932 yılı itibarıyla basında Akhisar Altı Eylül İdman Kulübü adıyla da yer almıştır. Akhisar Spor Yurdu ise kuruluşundan itibaren çeşitli spor dallarında faaliyet göstermiş, kırsal kesimlerde şubeler açarak etkinlik alanını genişletmiştir.

1933 yılında Kaymakam Cavit Bey ve Cumhuriyet Başsavcısı Fevzi Bey'in girişimiyle bu üç kulübün birleştirilmesine karar verilmiş, 8 Ekim 1933 tarihinde gerçekleştirilen toplantıyla kulüpler Gençler Birliği adı altında birleşmiştir. Yeni kulübün renkleri kırmızı-lacivert olarak belirlenmiş, başkanlığına Fevzi Bey getirilmiştir. Kulübün resmi açılışı Onuncu Cumhuriyet Bayramı kutlamaları sırasında yapılmıştır.

İlk spor sahası 1930 yılında, Akhisar Belediyesi tarafından günümüzde Tahir Ün Caddesi olarak bilinen İstasyon Caddesi'ndeki kullanılmayan Tokatlı Mezarlığı alanına inşa edilmiştir. 1932 yılında bu sahanın yetersizliği nedeniyle Soğukkuyu bölgesindeki 30 dönümlük bir hazine arazisinde yeni bir saha yapılmıştır.

Futbol karşılaşmaları, 1933 yılına kadar daha çok çevre ilçelerdeki takımlarla yapılan dostluk maçları şeklinde gerçekleşmiştir. Salihli, Somarle yapılan maçlar ile İzmir merkezli kulüplerin davet edilmesiyle daha geniş katılımlı karşılaşmalar düzenlenmiştir. 1930'da Altay, 1931'de Manisa İdman Yurdu, 1932'de Balıkesir takımları ile maçlar yapılmış; 1933 itibarıyla Akhisar takımları Manisa liglerine katılmaya başlamıştır. Bu dönemde Akhisar Spor Yurdu, Manisa'daki Sakarya Spor Kulübü, Altınordu ve Güç Spor kulüpleriyle karşılaşmalar gerçekleştirmiştir.

küçükresim|sağ|Spor Toto Akhisar Stadyumu'nda 11 Şubat 2018'de gerçekleşen Akhisar Belediyespor ve Bursaspor karşılaşması
Güreş, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Akhisar'da düzenli olarak yapılmaya başlamıştır. 1932 yılında geniş katılımlı bir güreş organizasyonu gerçekleştirilmiş, Türkiye genelinden pehlivanlar müsabakalara katılmıştır. Aynı yıl Hilâliahmer Cemiyeti yararına düzenlenen güreşte farklı sıkletlerde karşılaşmalar yapılmıştır.

Tenis, Akhisar'da özellikle İş Bankası çalışanları tarafından oynanmış, 1931 yılında bir tenis kortu inşa edilmiştir. Akhisar tenisçileri İzmir ve Karşıyaka kulüpleriyle müsabakalar gerçekleştirmiştir. Bunun dışında atletizm, bisiklet ve at yarışları gibi spor dallarında da faaliyetler düzenlenmiştir. Bu etkinliklerin bir kısmı yardım kuruluşları yararına gerçekleştirilmiştir.

Günümüzde Akhisar'da, Akhisar Şehir Stadyumu, Akhisar Kapalı Spor Salonu ve Spor Toto Akhisar Stadyumu gibi spor tesisleri bulunmaktadır. Akhisarspor futbol takımı, 2012-2013 sezonunda Süper Lig'de mücadele etse de günümüzde Bölgesel Amatör Lig'de mücadele etmektedir. Kulüp, Süper Lig döneminde Türkiye Kupası ve Süper Kupa'yı kazanmış, 2018-19 sezonunda UEFA Avrupa Ligi grup aşamasında mücadele etmiştir. Akhisar Belediye Basketbol SK ise Türkiye Basketbol 2. Ligi'nde mücadele etmektedir. İlçede ayrıca amatör düzeyde faaliyet gösteren çok sayıda spor kulübü bulunmaktadır.

 Eğitim 
küçükresim|sağ|Misak-ı Milli İlköğretim Okulu (1928)
Akhisar, tarihsel süreç boyunca farklı dönemlere ve toplumsal yapıya bağlı olarak çeşitli eğitim kurumlarına ev sahipliği yapmıştır. Osmanlı döneminde eğitim, sıbyan mektepleri ve medreseler aracılığıyla yürütülmüş; 19. yüzyıl sonlarında ilçede 42 sıbyan mektebi ile 16 medrese bulunmuştur. Tanzimat sonrası dönemde, geleneksel yapıya ek olarak iptidai, Rüştiye ve idadi düzeyinde Batı tarzı eğitim kurumları açılmıştır. Bu çerçevede, 1884 yılında faaliyete geçen Selimzade Mektebi ilçedeki ilk iptidai okul olarak kayıtlara geçmiştir. Aynı dönemde Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatleri de kendi topluluklarına yönelik eğitim kurumlarıyla faaliyet göstermiştir.

1905 yılında Yahudi cemaati tarafından kurulan Or Yehuda Tarım Okulu, bu azınlık okulları arasında öne çıkan kurumlardan biridir. Kayalıoğlu Mahallesi'nde faaliyet gösteren okul, Alliance Israélite Universelle ve Jewish Colonisation Association desteğiyle açılmıştır. Fransızca ve İbranice eğitim verilen okulda 3 ila 5 yıl süreli tarım programları uygulanmış; 1924 yılına kadar bir tarım kolonisi tarafından işletilen kurum, 1945'te Millî Eğitim Bakanlığı'na devredilerek ilkokula dönüştürülmüş ve 1994 yılına kadar faaliyet göstermiştir.

küçükresim|sağ|Barış Gönüllüleri direktörü Sargent Shriver, Akhisar'da Barış Gönüllüleri eğitim gönüllüsü John Gallivan'ın İngilizce sınıfını ziyareti, 1960
Cumhuriyet'in ilanının ardından, 1924 yılında yürürlüğe giren Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu ile tüm okullar Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlanmış, eğitimde laikleşme yönünde adımlar atılmıştır. 1930'lu yıllarda ilçedeki ilkokul sayısı artmış, Gazi ve Misak-ı Millî İlkokulları gibi yeni okul binaları inşa edilmiştir. 1933 yılında açılan Ali Şefik Ortaokulu ile birlikte ortaöğretimde kurumsallaşma sağlanmıştır. 1928 yılında yeni Türk harflerinin kabulüyle birlikte Millet mektepleri açılmış; bu kurumlarda 1928-1930 yılları arasında geniş katılımlı okuma yazma kursları düzenlenmiştir. Aynı dönemde öğrenciler arasında kooperatifler kurulmuş, tiyatro ve müsamere etkinlikleri yapılmış, öğretmenler ise Türkiye Muallimler Birliği bünyesinde örgütlenmiştir.

Günümüzde Akhisar'da Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı çok sayıda ilkokul, ortaokul ve lise eğitim hizmeti sunmaktadır. İlçede faaliyet gösteren özel eğitim kurumları da bulunmaktadır. Özel eğitim uygulama okulları ile rehberlik ve araştırma merkezi gibi destekleyici kurumlar da yer almaktadır. Yükseköğretim alanında Manisa Celal Bayar Üniversitesi'ne bağlı Akhisar Meslek Yüksekokulu; bilgisayar programcılığı, otomotiv teknolojisi, pazarlama ve zeytincilik gibi alanlarda ön lisans düzeyinde programlar yürütmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu'nın 2023 yılı verileri, Akhisar'daki eğitim düzeyinin yaş ve cinsiyet gruplarına göre farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. 25-29 yaş grubundaki erkekler arasında lise ve üzeri eğitim düzeyi yaygındır. Aynı yaş grubundaki kadınlar arasında lisans ve ön lisans mezunları bulunmakla birlikte, okuma yazma bilmeyen kadın bireyler de mevcuttur. 65 yaş ve üzeri kadın nüfusun 18.741'i okuma yazma bilmekte, 14.470'i ise bu beceriye sahip değildir. Aynı yaş grubundaki erkekler arasında okuma yazma bilmeyenlerin sayısı 169'dur. 45 yaş üstü bireylerde en yaygın tamamlanan eğitim düzeyi ise ilkokuldur.

Kütüphaneler
küçükresim|sağ|Zeynelzade Kütüphanesi, 2025
Akhisar'da Osmanlı döneminden beri varlığını sürdüren ilk kütüphane, 1797 yılında Zeynelzade Hacı Ali Efendi tarafından kurulan Zeynelzade Kütüphanesi'dir. Hashoca Mahallesi'nde, Hashoca Cami'nin karşısında yer alan kütüphane binası, tek kubbeli olarak inşa edilmiş, tavanında alçı süslemeler kullanılmıştır. Kurucusu tarafından kütüphanenin gelirini temin etmek amacıyla Akhisar çarşısındaki han, dükkân ve tarlalar vakfetmiştir. Kütüphane, el yazması eserlerden oluşan koleksiyonuyla 1804 yılında halkın hizmetine sunulmuş, 1805 yılında ise resmen tescil edilmiştir.

1805 yılı kayıtlarına göre kütüphanede 923 cilt el yazması eser bulunmaktaydı; koleksiyon içerisinde Kâtip Çelebi'nin Keşfü'z-Zunûn adlı eseri de yer almaktaydı. 1898 yılında 1.003, 1903 yılına kadar ise 1.004 eser kaydedilmiştir. Cumhuriyet döneminde yapılan sayımlarda 1926-1927 yıllarında 988 yazma ve 30 basma, 1931-1932 yıllarında ise toplam 1.237 eser tespit edilmiştir. Kütüphane 1941 yılına kadar Mehmet Emin Müderrisoğlu tarafından yönetilmiştir. Yazma eserler daha sonra Manisa Yazma Eserler Kütüphanesi'ne aktarılmıştır.

Kütüphane binası, 2013 yılında Akhisar Belediyesi tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları sonucu yeniden düzenlenmiş ve Akhisar Belediyesi tarafından çocuk kütüphanesi olarak hizmete açılmıştır.

Cumhuriyetin ilk yıllarında Akhisar'da kütüphane hizmetlerine yönelik çeşitli adımlar atılmıştır. 1929 yılında inşa edilen ve günümüzde Kaymakamlık lojmanı olarak kullanılan yapı, kısa bir süre kütüphane olarak işlev görmüş, ardından 1930'lu yıllarda Ali Şefik Ortaokulu tarafından kullanılmıştır. Aynı dönemde Gazi ve Misak-ı Milli ilkokullarında öğrencilere yönelik okul kütüphaneleri kurulmuş; Türk Ocağı ve Halkevi bünyesindeki kütüphaneler ise halkın kullanımına sunulmuştur. Günümüzde ise Akhisar'ın halk kütüphanesi olarak hizmet veren Zeynelzade Halk Kütüphanesi, 1966 yılında Belediye Parkı içinde inşa edilen binasında faaliyet göstermektedir.

 Belediye başkanları 
YılİsimPartiOyŞerif Zade Emin Ali Bey1920-1922Süleyman Sırrı Müderrisoğlu1926-1929Tireli İsmail Bahri Bey1929-1931Mehmet Emin Müderrisoğlu1931-1939Nüshet IşıkCHP1939-1942Musa Sabri GörkCHP1942-1946Ali Rıza AkselCHP1946-1950Ahmet Cemil KentCHP1950-1953Ragıp KaraosmanoğluDP1953-1954Memduh SındırgılıoğluDP1954-1955Orhan ArelDP1956-1957İhsan YalkınDP1957-1960İzzettin ÖktemDP1963-1968Haşim HaşimoğluAP62.121968-1973Orhan İlkerAP58.061973-1978Mustafa AbutCHP46.181978-1981Nuri GiyikAP53.431981-1984Nabi ArıcanAsker1984-1989Hüsnü KahramanANAP41.031989-1994Bülent CiğeroğluSHP41.991994-1999Ahmet DutluluDYP33.101999-2004Erdoğan KanburoğluDSP28.372004-2009Salih HızlıAK Parti39.682009-201428.812014-201935.922019-2024Besim Dutlulu CHP61.0012024-202566.3802025-günümüzEkrem KayseriliCHPMeclis Seçimi

 Kardeş kentler 

  Lozan, İsviçre
  Gostivar, Kuzey Makedonya
  Donji Vakuf, Bosna-Hersek

 Ayrıca bakınız 
 Sasa Bey Hamamı
 Kulaksızlar idol atölyesi
 Dombaycıoğlu Hanı

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel