Haymana

Haymana, Ankara'da bir ilçedir. Geçmişte Hitit, Frigya, Pers, Galat, Roma-Bizans hâkimiyeti altına girmiş bir yerleşim yeridir. İlçe nüfusunu Türkler ve 16. ila 18. yüzyıllarda buraya iskân edilen Kürt aşiretleri oluşturmaktadır.

 Etimoloji 
'Haymana' isminin Arapça 'çadır" anlamına gelen "خيمة (khayma)" adından geldiği ve Haymane bölgedeki bütün konar-göçerleri belirtmek amacıyla verilmiş isim olduğu, Osmanlı döneminde ilçenin bugün bulunduğu yerde “Ulu” (büyük) ve “Kiçi” (küçük) adlarıyla iki ayrı Haymane bulunduğu, bu kazaların birleşmesiyle yerleşim “iki Haymane” anlamına gelen “Haymaneteyn” olarak anılmaya başlanmıştır.

Bir başka iddiaya göre Hayme Hatun (Hayme Ana), Süleyman Şah'ın vefatının ardından aşiretin başına geçerek Anadolu topraklarını yurt edinmiştir. Zaman içinde Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat aşireti Ankara civarında Karacadağ eteklerine yerleştirir. Bu Karacadağ eteklerine daha sonra kendisinin adı verilir ve bu ad zaman içerisinde, 'e' harfinin düşmesiyle "Haymana" olur.Prof. Dr. Ali SEVİM, Selçuklu Devleti Tarihi, Siyaset, Teşkilat, Kültür, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2014.

 Tarihçe 
Haymana ve yöresi paleolitik çağlara uzanan bir geçmişe sahiptir. İlçenin değişik yörelerinde, özellikle Gavurkale Harabeleri'nde bulunan tarihî kalıntılar ve yapılan kazılarda çıkartılan eserlerin incelenmesiyle ilçe topraklarının Hititler, Frigyalılar, Persler, Galatlar, Romalılar ve Bizanslıların idaresinde kaldığı görülmektedir. MÖ 17. yüzyıl sonlarında bölgeye Hititler egemen olmuş, MÖ 12. yüzyılda Anadolu'ya yapılan kavimler göçüyle Hititler yıkılmış ve Haymana ve çevresi de Frigler'in egemenliğine geçmiştir. Frigler'in Kimmerler tarafından yıkılmasından sonra Pers ve Makedon Krallığı egemenliğinde kalan yerleşim MÖ 3. yüzyıl civarlarında Galatlar'ın denetimine geçti. Romalılar Galatlar'ı yenmesine rağmen yönetimi Galatlı prenslere bırakarak yöreyi denetim altında tuttular. MÖ 25'te Augustus döneminde Ankara ile birlikte Haymana'da kesin olarak Roma egemenliğine alındı. 8. yüzyılda Ankara'yla birlikte Haymana da Arap akınlarına uğradı. Haymana ovasında yapılan savaşta Arap orduları Bizans kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Bizanslılar'ın Anadolu'ya yeniden hâkim olmasıyla Haymana ve çevresi 1073 yılına kadar Bizans yönetiminde kaldı. Bu tarihte Türkler'in ele geçen bölge 1101 yılında Haçlı kuvvetlerince ele geçirildi. Haçlı seferleri ve sonrasında Bizans egemenliğinde bulunan yerleşim 1127 yılında yeniden Türkler'in denetimine geçti. Danişmendliler'in yerleştiği Haymana 1143 yılında Sultan I. Mesud döneminde Selçuklu denetimine girdi. Kösedağ Savaşı sonrasında 1304 yılında Ankara ile birlikte Haymana'da bir süre İlhanlılar’ın yönetimine geçmiş, Anadolu Selçuklular’ın da zayıflamasıyla kimi beylikler bağımsız hareket etmeye başlamıştır. 1354 yılında Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa tarafından Ankara ile birlikte Osmanlı topraklarına katılan Haymana, 1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı’na kadar Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Yavuz Sultan Selim tarafından 1521 yılında yeniden Osmanlı topraklarına katıldı. Çaldıran Muharebesi’nden sonra Şeyhbızın aşireti Haymana topraklarına yerleştirildi.

16. yüzyıl Osmanlı kaynaklarında Haymana, Ankara sancağı içerisinde yer alan konar-göçer yurdu olarak anılmaktadır. 1523 tahririnde Haymana ovasında Karaman vilayetinden, Kırşehir, Dulkadirli, Adana, Bayburt, Germiyan, Bağdat ve şark vilayetlerinden gelen cemaatler görülmektedir. Celali isyanları devrinde Ankara’da olduğu gibi Haymana’da da nüfusta azalmalar meydana gelmiştir. 1859’da Ankara’yı ziyaret eden A.D. Mordtmann, bu tarihte Haymana’ya Kırım’dan gelen Tatar, Çerkes ve Kazakların yerleştirildiği belirtilmiştir. 18. ve 19. yüzyıllarda Haymana, Ankara sancağının on üç kazasından biri olarak kayıtlara geçmiştir.“Ankara Eyaleti Haymanateyn Kazasının XIX.  Yüzyıl Ortalarında Sosyal ve Ekonomik Yapısı Üzerine Tespitler ve Sonuçlar”, Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, ISSN: 1307-914X, Sayı:4, Şennur Şenel¬--Aysun Yalçın

1880’lerde Haymana kazasının merkezi günümüz Polatlı ilçesine bağlı Sivri köyüdü. Rivayetlere göre Sivri köyündeki Hükûmet Konağı’nın yanmasından sonra ilçe merkezi günümüzdeki yerine taşındı. Başka ve yaygın olan rivayete göre 1862 yılında Sivri köyündeki yangından sonra çeşitli köylere taşınan ilçe merkezi son olarak 1880 ya da 1888 yılında Hacı Göken Ağa’nın çiftliğinde bulunan, civar köy ve kasabaların kaplıcası olarak kullanılan ve “Yaban Hamam” olarak bilinen yerde kuruldu. Hükûmet Konağı'nın 1882 yılında tamamlanması nedeniyle yerleşimin kuruluş tarihi 1880 olarak kabul edilmektedir. O dönemde az sayıda Rum ve Ermeni'nin de yaşadığı Haymana'nın ilk belediye başkanı Rum kökenli Topal Petro'dur.

1881 yılında yapılan ilk nüfus sayımına göre Haymana kazasının nüfusu 23.328 Müslüman, 23 Rum ve 5 Ermeni olmak üzere 23.356 kişi olup, 1907 tarihli Ankara Vilayet Salnamesinde ilçe nüfusu 33.725 Müslüman, 153 Gayrimüslim olmak üzere 33.878 kişi olarak belirtilmiştir.

 Coğrafya 
İlçe, Ankara'nın güneyinde yer alır. Haymana'nın Ankara kent merkezine 55, Polatlı'ya 35, Gölbaşı'ya 40 kilometre uzaklıktadır. İlçenin doğusunda Balâ ve Gölbaşı, güneyinde Kulu ve Cihanbeyli, batısında Polatlı ve kuzeyinde Gölbaşı ilçeleri yer alır.

İlçenin yüzölçümü 2.164 km²’dir. Haymana ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.219 metredir.

İlçe topraklarının 2/3'ünü Haymana Platosu oluşturur. Ormanlık alan yok denecek kadar azdır. İlçenin sınırlarında bulunan dağlardan Karacadağ'ın yüksekliği 1.724 m, Mangaldağ 1.436 m ve Çaldağı 1.351 m'dir. 297,6 hektar alanda tarım yapılmaktadır.

Haymana ilçesi, sıcak yer altı suları ve kaplıcaları ile ünlüdür.

Ayrıca Gavur Kalesi bulunmaktadır.

 Nüfus 
Haymana, 78 mahalleden oluşmaktadır. Haymana dışa göç veren bir ilçedir. Bunun sebebi geçim şartlarının zorlaşması ve insanların cazibe merkezi hâline gelen Ankara'da yaşamak istemesidir.

 Mahalleler 
Haymana'nın 78 mahallesinin 6'sı merkezde bulunmaktadır. Merkez mahallelerinde 9.912 kişi (%36,34) yaşamaktadır. En uzak mahallesi ise 66 km uzaklıktaki Alahacılı'dır. İlçede nüfusu en fazla olan, 842 kişi ile yine Kerpiç mahallesidir. Haymana'nın nüfusu 2017 yılında %3,2 azalmıştır.

 Ahırlıkuyu
 Alaçık
 Alahacılı
 Altıpınar
 Ataköy
 Bahçecik
 Balçıkhisar
 Baltalin
 Boğazkaya
 Bostanhüyük
 Bumsuz
 Büyükkonak
 Büyükyağcı
 Cihanşah
 Cingirli
 Culuk
 Çaldağ
 Çalış
 Çatak
 Çayraz
 Çeltikli
 Demirözü
 Dereköy
 Deveci
 Devecipınarı
 Durupınar
 Durutlar
 Emirler
 Esen
 Eskikışla
 Evci
 Evliyafakı
 Gedik
 Gültepe
 Güzelcekale
 İncirli
 Kadıköy
 Karahoca
 Karapınar
 Karasüleymanlı
 Katrancı
 Kavak
 Kayabaşı
 Kerpiç
 Kesikkavak
 Kızılkoyunlu
 Kirazoğlu
 Kutluhan
 Küçükkonak
 Küçükyağcı
 Mandıra
 Medrese
 Saatli
 Sarıdeğirmen
 Sarıgöl
 Sazağası
 Serinyayla
 Seyran
 Sındıran
 Sırçasaray
 Sinanlı
 Soğulca
 Söğüttepe
 Şerefligökgöz
 Tabaklı
 Tepeköy
 Toyçayırı
 Türkhüyük
 Türkşerefli
 Yamak
 Yaprakbayırı
 Yaylabeyi
 Yeniköy
 Yenimahalle
 Yergömü
 Yeşilköy
 Yukarısebil
 Yurtbeyli

 Yönetim 
 Belediye başkanları 
 Seçim  İsim  Parti 1984  Mustafa Namal   Anavatan Partisi 1989   Doğru Yol Partisi 1994  Bünyamin Adacı   Anavatan Partisi 1999  Mustafa Namal  Fazilet Partisi 2004  Bünyamin Adacı   Doğru Yol Partisi 2009  Hacı Aysu   Adalet ve Kalkınma Partisi 2014  Özdemir Turgut   Demokrat Parti 2019   Adalet ve Kalkınma Partisi 2024  Levent Koç   Cumhuriyet Halk Partisi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar