Dil Derneği

Dil Derneği, başlangıçta özerk bir kurum olan Türk Dil Kurumu'nun 1982 Anayasası ile devletleştirilmesi üzerine örgütlenen dilde özleştirme yanlıları tarafından 1987'de kurulan dernektir.

Türkçenin özleşmesi ve gelişmesi için çalışmak üzere kurulmuştur. Merkezi Ankara'dadır. Kamu yararına çalışan dernek statüsündedir.

Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu gibi başvuru kaynakları; Çağdaş Türk Dili Dergisi  adlı aylık dergi gibi süreli yayınlar; dil ve dil bilimi sorunları, dil devrimi ve özleşme hakkında yapıtlar  yayımlar. Her yıl farklı tarihlerde  Ömer Asım Aksoy, Beşir Göğüş, Emin Özdemir, Metin Uca anısına çeşitli alanlarda ödüller vermektedir.

 Tarihçe 
Türk Dil Kurumunun 1982 Anayasası ile  özerk bir kurum olmaktan çıkarılıp hükûmete bağlı bir birim durumuna getirilmesinden sonran dilde özleştirme yanlıları dernek kurmak üzere örgütlenmişlerdir. Kurum dışı kalan eski üyeler, 1985'ten başlayarak Mülkiyeliler Birliği'nin çatısı altında toplanarak Dil Bayramı'nı kutlamaya, Atatürk'ün kurduğu  kurumlara haksızlık yapıldığını türlü etkinliklerle topluma anlatmaya giriştiler. Dernek kuruluş başvurusu 22 Nisan 1987'de yapıldı.

Derneğin amacı, kuruluş bildirgesinde, "Türkçenin özleşmesini, bütün bilim, teknik, sanat kavramlarını karşılayacak yolda gelişmesini devrimci bir anlayışla ve bilimsel yöntemleri uygulayarak sağlamaya çalışmak" olarak açıklanmıştır. Sevgi Özel, Bahriye Üçok, Mustafa Ekmekçi, Gülten Akın, Talip Apaydın ve Ali Püsküllüoğlu 34 kişilik Kurucular Kurulunda yer alan isimlerdendir. Dernek, kuruluş başvurusuna verilen cevapta "kurulması yasak derneklerden" sayılmış, faaliyetleri Valilik tarafından durdurulmuş, kurucuları için savcılığa suç duyurusunda bulunulmuştur. Ancak yasal yollara başvurularak yürütmeyi durdurma ve kurucular için takipsizlik kararı verildi.

Dernek, "Türkçe Sözlük" ve "Yazım Kılavuzu" gibi başvuru kaynaklarının yanı sıra dil ve dil bilimi sorunları, dil devrimi ve özleşme konusunda da yapıtlar yayımlamıştır. Laik/ulusalcı bir çizgide yayın yapmaktadır. Bakanlar Kurulunun 24 Temmuz 2002 günlü 2002-4812 sayılı kararıyla kamu yararına çalışan derneklerden sayılmıştır.

Dernek, 2007 yılındaki çok tartışmalı geçen ve uzun süren cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde 4 Kasım 2006'da ilki yapılan ve Cumhuriyet Halk Partisi tarafından da desteklenen Cumhuriyet Mitinglerinden birini Manisa'da düzenlemiştir.

Derneğin kurucularından Sevgi Özel, 2025 itibarıyla dernek başkanlığını sürdürür.

 Kurucuları 
 Haldun Özen
 Sevgi Özel
 Ali Püsküllüoğlu
 Cevat Geray
 Beşir Göğüş
 Mustafa Ekmekçi
 Attila Göktürk
 Aydın Köksal
 Tahsin Saraç
 Orhan Asena
 Talip Apaydın
 Refet Erim Ali Dündar
 Salim Şengil
 Adnan Özyalçıner
 Necip Bilge
 Ahmet Maruf Buzcugil
 Ali Rıza Önder
 Türker Alkan
 Bahriye Üçok
 Coşkun Üçok
 Cahit Talas
 Bahri Savcı Gülten Akın
 Tahir Hatiboğlu
 Salih Suphi Karaman
 Mehmet Aydın
 Berin Taşan
 İskender Özturanlı
 Yılmaz Dağdeviren
 Özdemir Nutku
 Ahmet Yıldız
 Metin Özek
 Yahya Kanbolat

 Verdiği ödüller 
Dil Derneği tarafından aşağıdaki ödüller verilmektedir:

 1995'ten beri her yıl  "Ömer Asım Aksoy Ödülü". Ödül töreni  Dil Bayramının kutlandığı 26 Eylül'de yapılır. 
 2000 yılından beri  her yıl "Beşir Göğüş Türk Dilini ve Çocuk Edebiyatını Geliştirme Ödülü". Ödül töreni, Beşir Göğüş'ün doğum günü olan 12 Şubat'ta gerçekleşir. 
 2018'den beri her yıl "Emin Özdemir Ödülü". Ödül töreni, Harf Devrimi'nin yıldönümü olan 1 Kasım'da gerçekleşir. 
 2025'te verilmeye başlayan "Metin Uca Oyun Yazarlığı Ödülü". Metin Uca’nın doğum günü olan 13 Kasım'da verilir.

 Yayınlar 

 Süreli Yayınlar 
1998'den itibaren Çağdaş Türk Dili Dergisi adlı aylık dil ve ekin dergisi, Mayıs 2008'den itibaren insan bilimi alanında bilimsel araştırmaların yayımlandığı Dil ve Yaratıcılık adlı hakemli dergiyi yayılar.  ODTÜ Türkçe Topluluğu tarafından çıkarılan Dil İm adlı dergiyi desteklemektedir.

 Başvuru Kaynakları 
Dil Derneği, süreli yayınlarının yanında Mart 2018'de dördüncü baskısını yapan Türkçe Sözlük ile Mayıs 2019'da on birinci baskısını yapan Yazım Kılavuzu'nu yayımlamaktadır.

 Diğer yayımlardan bazıları 
 Söylev (Nutuk), Mustafa Kemal Atatürk, 13. Baskı, Mayıs 2009
 Sözcük Bahçesi, İlköğretim İçin Türkçe Sözlük, Hazırlayan: Afet Kutlu, Ekim 2008
 Türkçenin Renkleri, İlköğretim İçin Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, Hazırlayan: Sevgi Özel, Ekim 2008
 Önce Türkçesi Sonra İngilizcesi, Türkçeden İngilizceye Sözlük, Hazırlayan: Ahmet Kocaman, Ekim 2009
 75. Yılda Türkçenin ve Dil Devriminin Öyküsü, Şerafettin Turan, Sevgi Özel, Ankara, Nisan 2007
 Dilbilim, Temel Kavramlar, Sorunlar, Tartışmalar, Yayıma Hazırlayan: Prof. Dr. Ahmet Kocaman, Ankara, Eylül 2006
 Dil Gerçeği, Ömer Asım Aksoy, 2. baskı, Ankara, Eylül 2006
 Öğrenciler İçin İngilizce - Türkçe Sözlük, Prof. Dr. Ahmet Kocaman, Ankara, 2005
 Ses Bayrağımızı Gençlik Taşıyor, Ankara, Şubat 2006",
 Özleştirme Durdurulamaz, Ömer Asım Aksoy, 3. Baskı, Ankara, 2004
 Anlatım Terimleri Sözlüğü, Beşir Göğüş, Ankara, 1998
 "Yazın Terimleri Sözlüğü, Beşir Göğüş, Dr. Ferhan Oğuzkan, Prof. Dr. Olcay Önertoy, Mahir Ünlü, Sevinç Koçak, Ankara, 1998
 Sözcük Türleri, Neşe Atabay, Sevgi Özel, İbrahim Kutluk, 3. Baskı (Papatya Yayıncılık ile), İstanbul, 2003,
 Türkiye Türkçesinin Sözdizimi, Neşe Atabay, Sevgi Özel, Ayfer Çam, 2. Baskı (Papatya Yayıncılık ile), İstanbul, 2003",
 Uygulamalı Dilbilim Açısından Türkçenin Görünümü (Bilimsel Bildiriler), Ankara, 1994,
 Türkçenin Kullanımında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümleri (Bilimsel Bildiriler), Ankara, 2002

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Dil Derneği , Anasayfa

Kategori:Türkçe
Kategori:Kamu yararına çalışan sivil toplum kuruluşları
Kategori:1987'de kurulan dernekler ve vakıflar
Kategori:Ankara ili merkezli dernekler