Pilav

küçükresim|upright=1.14|Türk usulü pilav, pilav tenceresi denen tava yüksekliğinde, kapaklı, yanmaz kaplarda pişirilir.

Pilav; pirinç, bulgur gibi taneli bitkilerin veya şehriye, kuskus gibi makarna türlerinin suda pişirilmesiyle yapılan bir yemektir.

Birçok çeşidi vardır; İtalyan usulü pilava risotto, İran pilavına çilav denir. Özellikle Japonya ve Çin'de pirinç pilavı çok tüketilir. Bir diğer pirinç çeşidi olan basmati, Hindistan, Pakistan ve Nepal'de yaygın olarak tüketilir. Himalayalar'ın mineralli sularıyla beslenen topraklarında yetişir. Diğer pirinç türleri ile karşılaştırıldığında daha ince ve uzun bir görünüme sahiptir. Baldo pirincin aksine basmati pirincinin kendine has bir aroması vardır.

 Türk kültüründe pilav 

15. yüzyılda sarayda pilav yeniyor ve Fatih Sultan Mehmet'in sofralarında sade pilavın dışında sebzelisi, etlisi ve tavuklusunun yer aldığı kayıtlardan anlaşılıyor. Ancak pirinç nadir bir malzeme olduğu için çok uzun bir dönem pilav sadece zengin Osmanlı sofralarını süslüyor ve buralarda da sofranın en önemli yemeği konumuna yükseliyor.

16. yüzyılda pilav pişirme yöntemleri gelişmiş, aynı öğünde birkaç çeşit pilav yenmeye başlanmış. Şölenlerde ikramların zenginliği, etin yanı sıra pirinç pilavlarının bolluğuyla da ölçülür hale gelmiş. 17. yüzyılda Evliya Çelebi, Bitlis Beyi'nin kent meydanında verdiği ziyafette 13 çeşit pirinç pilavı bulunduğunu yazıyor. Bu da pilavların sadece Osmanlı sarayına özgü olmadığını gösteriyor. Ancak yine de nadide bir yemek olan pilavı sıradan halk yüzyıllar boyu ancak zenginlerin şölenlerinde tadabilmiş. Özellikle İstanbul'da bu yüzyıldan sonra pirinç buğday kadar tüketilir oluyor. Kültür tarihçisi Marianna Yerasimos, Osmanlı Mutfağı adlı eserinde 18. yüzyıl yemek tarifleri arasında çok değişik pilavların bulunduğunu, hatta benmari usulü pişirilen "susuz pilav" ve balıklı pilava bile rastlandığını yazıyor.

 Kökeni 

küçükresim|sağ|Etli ve nohutlu bulgur pilavı
küçükresim|sağ|Bademli pilav
Pirinç tarımı yapan toplumların pirinci yiyecek maddesi olarak kullandığı göz önünde bulundurulursa, pilavın kökeni Güneybatı Asya'da yaşayan toplumlara dayanır. 

Toplumbilime dayalı yapılan çalışmalarda pirinç tarımının, dolayısıyla pilavın M.Ö 7000 yılına dayandığı belirtilmektedir. Doğu Hindistan, Güney Asya ve Batı Çin'de bu zamanlarda pirinç tarımının yapıldığı düşünülmektedir.

1966'da Tayland'ın Korat bölgesinde yapılan kazı sırasında Non Nok Tha'da bulunan kalıntılar pirinç tarımının kaynağını bulgularla belirler. Bulunan kap parçalarının iç yüzlerinde pirinç izlerine rastlanmıştır. Kalıntıların yaşının en az M.Ö 4000 yılına dayandığı bilinmektedir.
Osmanlı Mutfağındaki Pilav Çeşitleri
15. Yüzyıl pilav çeşitleri
(Fatih devri yemekleri, Muhasebe defterleri. Şirvaniden)
Pirinç pilavı (dâne-i pirinç) 
Dâne-i kâbuniyye (etli, nohutlu, baharatlı pilav)
Dâne-i nergisiyye (etli havuçlu pilav)
18. Yüzyıl pilav çeşitleri
(1764 tarihli Risale ve Eşref Dede'den)
Etli pilav
Yağsız pilav
Sade pilav 
Tarak pilavı

 19. Yüzyıl pilav çeşitleri 

 Melceü’t-Tabbâhîn 
Basılı ilk yemek kitabı Melceü’t-Tabbâhîn'de çok çeşitli pilav tarifleri vardır. Bunlar: Âdi pirinç pilavı, Acem pilavı, köse pilavı, susuz pilav, yağsız pilav (bıldırcın pilavı), nev‘-i dîğer, domates pilavı, baş pilavı, lüfer pilavı, patlıcanlı pilav, midye salması, tarak pilavı, Özbek pilavı.

 Yeni Usûl Yemek Kitabı 
Yeni Usûl Yemek Kitabı'nda çok çeşitli pilav tarifleri vardır. Bunlar: Adi pirinç pilavı, lüfer pilavı, Acem pilavı, susuz pilav, Özbek pilavı, akide pilavı, midye pilavı, kuskus pilavı, bulgur pilavıdır.

 Mükemmel ve Mufassal Aş Ustası 
Mükemmel ve Mufassal Aş Ustası yemek kitabında çeşitli pilav tarifleri vardır. Bunlar: Acem pilavı, Acem pilavının diğer nevi, fırında pilav, domatesli pilav, Özbek pilavı, bulgur pilavı, yufka pilavı, pilavlı tas kebabı, süzme pilav, adî pilav, yumurtalı pilav, Türkistan pilavı, Kâşgar pilavı, enginarlı pilav, patlıcanlı pilav, kaburgalı pilav, düğün pilavı, diğer nevi bulgur pilavıdır.

 Kaynakça 

  Khush, Gurdev S. Orijin, Pirinç değişimleri, yetiştirme alanları. Bitki Biyolojisi, Moleküler Biyoloji. Sayı:35 sf. 25–34, 1997. Kluwer Academic Publishers, Belçika.

 Dış bağlantılar 

Kategori:Pilavlar
Kategori:Osmanlı mutfağı
Kategori:Azeri mutfağı
Kategori:Ermeni mutfağı
Kategori:Fransız mutfağı
Kategori:Irak mutfağı
Kategori:İran mutfağı
Kategori:İsrail mutfağı
Kategori:Kazak mutfağı
Kategori:Kırgız mutfağı
Kategori:Leton mutfağı
Kategori:Litvanya mutfağı
Kategori:Tacik mutfağı
Kategori:Türkmen mutfağı
Kategori:Yemen mutfağı