Gemlik

Gemlik, Marmara Denizi kıyısında bulunan, Bursa'nın bir ilçesi.

Gemlik'in üç tarafı kısmen ihtiyarlamış tek ve sıradağlarla kuşatılmış olup yalnız batısı Marmara Denizi'ne doğru açıktır. İznik Gölü'nden gelen Karsak Deresi Gemlik'i ikiye bölmüştür. Kuzeyden Samanlı Dağları'yla güneyden Katırlı Dağları'nın batıya doğru uzantıları Gemlik Körfezi'ni kapalı bir havza haline sokmuştur. Samanlı Dağları'ndan ayrılan bazı kollar kıyıya dik bir şekilde inerek sivri burunlar oluşturmuştur. Şehrin nüfusu 31 Aralık 2024 tarihi itibarıyla 123 bin 361 kişi olmuştur.

 Tarihçe 
Gemlik, Bursa civarında kurulan en eski kenttir. Kuruluşunu MÖ 12. yüzyıla kadar götüren, Argo gemicileri destanıyla ilişkilendirenler olmuşsa da tarihi verilere göre kent MÖ 630'da Miletos'tan gelenler tarafından koloni olarak kurulmuştur. Eusebios kuruluş tarihini MÖ 626/5 olarak verir (Eusebios Hieronimus, 97b- Chronicle), (çev.) Robert Bedrosian, New Jersey, 2008) MÖ 6. asırda bir süre Lydialıların elinde kaldıysa da MÖ 547'de Pers hakimiyetine girdi. . Batı Anadolu'daki Hellen kentleri Pers işgaline karşı ayaklanma (Ionia Ayaklanması, MÖ 499-494) başlattıklarında aralarında Kios da vardı. Ancak iki yıl sonra Persler kenti ele geçirdi (Herodotos, V.122). MÖ 469'da Pers- Hellen çarpışmalarını sonlandıran Kallias Barışı imzalanıp Hellen kentleri özgür kalınca, Kios, Attika-Delos Deniz Birliği'ne üye oldu (MÖ 454). Bu birliğe MÖ 454, 448, 447, 445, 444, 442, 441, 440, 435, 433, 432, 430, 418 yıllarında biner drakhmai vergi (phoros- φόρος/ Lat. tributus) ödedi. MÖ 334'te Büyük İskender'in eline geçen, daha sonra MÖ 301'de Büyük İskender'in eski komutanlarından Lysimakhos'un ve MÖ 281'de onu Korupedion savaşında yenen 1. Selevkos'un eline geçen kasaba, MÖ 280'de Bitinya Krallığı'nın korumasında bağımsız bir kent devletine dönüşmüş ve Roma'yla birlikte Makedonya Krallığı'na karşı ittifak kuran Etolya Birliği'nin müttefiği olması nedeniyle MÖ 202'de Makedonya Kralı V. Filippos tarafından ele geçirilip yağmalanmış ve kayınbiraderi Bitinya Kralı I. Prusias'a verilerek bağımsızlığına son verilmiştir. I. Prusias buranın adını Prusias ad Mare (Denizdeki Prusias) olarak değiştirmiştir. MÖ 89 - MÖ 85 ve MÖ 73 - MÖ 71 arasında Pontus Kralı (Büyük) 6. Mithridates'in işgalinde kalan kent, MÖ 74'te Bitinya Krallığı'yla birlikte Roma Cumhuriyeti'ne (sonradan imparatorluk) geçmiştir.

Daha sonra MS 395'te Doğu Roma İmparatorluğu'na geçen kent, 1087 yılında burayı ele geçiren Selçuklu kumandanlarından Ebul Kasım'ın burada bir donanma yaptırması üzerine kentin "gemilerin yanaştığı ve üretildiği yer" anlamına gelen Gemilik adını almıştır. Zaman ilerledikçe bu isim Gemlik olur ve bu zamana kadar Gemlik olarak kullanılır. Gemlik aynı zamanda Ertuğrul Gazi'nin kıyı boyuna mensup olan Katırlı köyüne sahiptir. İçerisinde hanlar ve hamamlar bulunmaktadır.

küçükresim|sol|upright=1.05|Gemlik ile Gemlik Körfezi (Eylül 1978)1. Haçlı seferi nedeniyle 1097'de yeniden Doğu Roma'nın eline geçen kent, 4. Haçlı Seferi'yle Doğu Roma'nın parçalanması sonucu kurulan ve 1261'de Doğu Roma'yı ihya eden İznik İmparatorluğu'na bağlandı ve 1207-1224 arasındaki Latin İmparatorluğu işgali hariç buraya bağlı kaldı. Burası nihayet 1336'da Orhan Bey döneminde Osmanlı'nın eline geçti. 

Gemlik, Osmanlı devrinde Bursa'daki Yıldırım Camii ve Medresesi'ne vakfedilmiş bir kasaba idi. Kasabanın gelirleri bu vakıflara yollanırdı. Uzun yıllar Kite'ye (Bugün Nilüfer'in Ürünlü mahallesi) bağlı bir köy olan Gemlik, 1856'da Gemlik-Bursa karayolunun yapılmasından sonra canlanmış ve belediye örgütü kurulmuştur. Bölgede yer alan Umurbey Beldesinde 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın anıt mezarı yer almaktadır.

1891 yılı Osmanlı nüfus sayımına göre Gemlik kazasında yaşayan kişi sayısı 38.812 kişidir. Bunların çoğunluğu (%43) Ermenilerden oluşmaktadır (16.623 kişi). Kazadaki Türk nüfus 15.340 kişiydi ve nüfusun %39'unu teşkil etmekteydi. Kentteki Rum nüfus ise 6.575 kişiden oluşmaktaydı (%17). Bu senelerde Gemlik nüfusunun %61'i Hristiyanlardan oluşmaktaydı. Kaza merkezi Gemlik'teyse 4620 Rum, 242 Türk, 178 yabancı ve 107 Ermeni olmak üzere 5147 kişi yaşıyordu. Kurtuluş Savaşı'nda 6 Temmuz 1920'de İngiliz işgaline uğrayan ve 8 Temmuz 1920'de İngilizlerce Yunanlara devredilen Gemlik, 11 Eylül 1922'ye kadar Yunan işgalinde kalmıştır.

Aralık 2017'de çıkarılan kanun hükmünde kararname ile deprem riski taşıyan ilçe merkezinin taşınması kararlaştırıldı.

 Coğrafya 
Gemlik Bursa şehir merkezinin 32 km kuzeyinde, Marmara Denizi'nin en sakin ve adını verdiği körfezi kıyısında kurulmuştur. 29,13 derece Doğu meridyeni ile 40,12 derece Kuzey enlemi üzerinde bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 401 km²dir. Kuzeyde Yalova'nın Armutlu ve Çınarcık, doğuda Orhangazi, güneydoğuda Yenişehir, güneyde Kestel, Gürsu ve Osmangazi ve batıda Mudanya'yla çevrilidir. Gemlik ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 7 metredir. 

Gemlik Körfezi'ni çevreleyen dağların körfeze dönük yamaçları ilçenin arazisini oluşturmaktadır. Dağlarla kıyı arasında sıkışmış bulunan çok sayıda ova bulunmaktadır. Bunların en büyükleri Engürücük ve Gemlik ovalarıdır. İlçe merkezi Gemlik ovasının batı ucunda kurulmuştur. İlçenin en yüksek noktası, Katırlı dağları üzerindeki Üçkaya Tepesidir.

Gemlik, akarsu ve göller açısından zengin bir yer değildir. Karsak Çayı olarak tanınan Sazlık Deresi, ilçenin en fazla su taşıyan akarsuyudur. Uzunluk yönünden ilçenin en büyük akarsuyu olan Kocadere Katırlı Dağlarından doğar ve Engürücük ovasını suladıktan sonra körfeze dökülür.

Volkanik kütlelerin mevcudiyeti vaktiyle bu arazinin bir indifa sahası olduğunu göstermektedir. Yer Kabuğunun yerleşmediği şimdi bile bol yağmurlardan sonra meydana gelen kaymalardan görmek mümkündür.

Samanlı dağlarının Gemlik körfezine bakan yamaçları tatlı eğimlerle bir platformu teşkil eden sıra dağlardan ayrılan bu kollar ise kıyıya kadar dik bir şekilde inerek kıyının düzgün manzarasını sivri burunlar halinde bozmuştur. (Bunlardan, Göztepe Burnu, Kapaklı Burnu, Sarı Burun, Manastır Burnu en önemlileridir.)

Armutlunun batısına kadar devamlı bir alçalma ile inen Samanlı Dağları Bozburun'un dik kayalıklarını teşkil ederek denize kadar 6 millerde tekrar denizin yüzüne çıkarak İmralı adasını meydana getirir.

Gemlik'in kurulduğu nokta denize dikey inen az yükseklikte bir sırtla bunun yamaçları ve denizin çekilmesinden meydana gelen dar kıyı düzlüklerinden ibarettir. İlçenin kıyıları eski kayıkhane Burnundaki kayalık çıkıntılar bir tarafa bırakılacak olursa tamamıyla düzdür. Pek derin olmayan kıyılar derelerin taşıdığı molozlarla devamlı sığlaşmaktadır.

Gemlik körfezi umumiyetle sakin ve dalgasızdır. Doğudan batıya uzunluğu 35 km güneyden kuzeye en geniş yeri de 10–15 km olan körfez daima sakin olmasını sağlayan karşılıklı iki burundur. (Tuzla ve Kapaklı burunları) her iki sahilde birbirine cephe alan bu burunlar körfezi bir kıskaç içine almış gibidir. Körfez bu kıskaçlar arasında adeta bir havuza benzer. Körfez sularının sığ kısımları 1–10 m, derin kısımları ise 100–150 m arasındadır. İlçenin eski adı Kilyos olduğu için körfeze eskiden Kilyos denirdi. Körfezin diğer bir adı da İncir limanıydı.

Asırlarca birçok ulusların gemilerine sığınak olan bu şirin körfez bugünde sessiz suları ile bakanların gözlerini okşamaktan geri kalmamaktadır.

Gemlik'in jeolojik teşekkülü eski ve yeni kayaçlardan ibaret olup uzun müddet aşınmalara, çöküntülere ve kaymalara maruz kalmıştır. Birçok yerlerde sert kayaçların sivrildiğini ve çöküntülerinde olduğu toprakaltı tabakalarının intizamsızlığını görmek mümkündür.

Dağlık bölgelerde Paleozoik tabakalar ile gnaya ve grantiler günü 3. zaman arazisi (Neojen tabakaları) ile yeni volkanik örtüller (Andezit) çok yer tutar. İlçenin ova olan yerleri az olup yeni alüvyonlarla örtülüdür.

Derinliği 200 m'den az olan körfez yer kabuğunun kırılmalarından meydana gelmiş bir çöküntü alanıdır.

Gemlik ilçesi akarsu ve kaynakları bakımından nispeten fakirdir. Muntazam bir akım rejimine tabi olmayan derelerin çoğu yağmur ve kaynak sularıyla beslenmektedir. En önemlisi İznik Gölü'nün ayağı olan Karsak Deresi'dir. Yağmur mevsiminde bol su taşır. Diğeri Engürücük köyünün biraz ilerisindeki Kocadere'dir.

 İklim 
Bölgede Akdeniz ikliminin Marmara Bölgesi tipi görülür. Kışları eskiden çok kar yağdığı halde zamanımızda çok az kar yağmaktadır.

 Nüfus 
İlçe merkezine bağlı; 35 mahalleden oluşmaktadır. Yalova'ya bağlandığı 1995'e kadar buraya bağlı bucak merkezi belde olan Armutlu ile Fıstıklı, Kapaklı, Mecidiye, Selimiye ve Hayriye köyleri Gemlik ilçesine bağlıydı.

 Ekonomi 
İlçe merkezinde oturan nüfusun %80'i ticaretle uğraşır. Tuzlu zeytin, yağ, sabun ticareti ve sanayi tesisleri başta gelmektedir.

Gemlik'te tarım, oldukça gelişmiştir. En çok zeytin üretimi yapılır. Kendine özgü bir lezzete sahip sofralık zeytin olan Gemlik zeytininin yetiştiği yerdir. Üstün kaliteli elma, armut ve şeftali üretimi de yapılmaktadır. Türkiye'nin ilk konserve fabrikası Rifat Minare Koll. Şti. kurulmasından dolayı konserveciliğin gelişmesine paralel olarak sebzecilik gelişmiştir. Yetiştirilen sebzelerin başında fasulye, enginar, salatalık, domates, bezelye, patlıcan, biber gelir.

Hayvancılık ise ilçeye yakın köylerde az, dağ köylerinde ise daha çoktur. İlçede tavukçuluk da yaygınlaşmaktadır. Balıkçılık da önemli bir gelir kaynağı olup, körfez sularında her türlü balık bulunur.

Gemlik sanayisinde zeytin imalatı büyük yer tutar. 1937 yılında kurulan Sümerbank Suni İpek Fabrikası ilçenin gelişiminde önemli rol oynamıştır. Sahil şeridinde yer alan Tügsaş (gübre ve kimyasal ürünlerin üretimi), Borusan (boru üretimi), Çimtaş (saç ve demir üretimi), Borçelik (çelik üretimi), MKS (kimya sanayii) gibi çeşitli fabrikalar Gemlik'teki sanayiinin temelini oluşturur. Gemlik civarında çıkartılan damarlı mermer, diabas ve alçı taşı ihracı Gemlik ekonomisi için önemlidir. Özellikle Diabas'ın dünyada çıkartıldığı 2 merkezden biridir. Fakat Suni İpek Fabrikası kapatılmış. Bulunduğu yere Asım Kocabıyık Meslek Yüksekokulu ve Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi açılmıştır.

Türkiye'nin 20 Serbest Bölgesinden birisi olan Bursa Serbest Bölgesi de Gemlik ilçesi sınırlarında bulunmaktadır. Bursa Serbest Bölgesi, tüm Serbest Bölgeler içerisinde 2007 yılı itibarıyla ticaret hacminde USD 1.619.125.000'lik hacimle altıncı sırada yer almaktadır. İstihdam olarak bakıldığında ise 7.437 kişilik bir istihdam hacmi ile ikinciliği elinde bulundurmaktadır. Bursa Serbest Bölgesi'nin Gemlik ekonomisi ve istihdamına katkısı beklenildiği kadar olmasa da oldukça olumludur.

 Kültür 
Gemlik, turizm bakımından I. derecede turistik hüviyete sahip bir ilçedir. Kurşunlu, Küçük Kumla, Büyük Kumla, Karacaali köylerindeki dinlenme evlerinde, turistik otel, motel, kamp ve pansiyonlarda turistler konaklamaktadır. Umurbey kasabasındaki Celal Bayar Vakfına ait Kütüphane ve Müze, ayrıca Celal Bayar'ın anıt mezarı da hayli ilgi çekmektedir.

Kiliseden çevrilme Balıkpazarı Camii, Çarşı Ali Paşa Camii Gemlik'teki tarihi yapılardandır.

 Spor 
İlçede faaliyet gösteren spor kulüpleri Gemlik BK, Gemlik Vefa Spor Kulübü, Gemlikspor, Umurspor, Körfezspor, Zeytinspor, Çotanakspor ve Karadenizspor Kumlaspor'dur

 Yönetim 
 Mahalleler 
Adliye KöyüAta MahallesiBalıkpazarı MahallesiBüyükkumla MahallesiCakaldere MahallesiCihatlı KöyüCumhuriyet MahallesiDemirsubaşı MahallesiDr. Ziya Kaya MahallesiEngürücük KöyüEşref Dinçer MahallesiFevziye KöyüFındıcak KöyüGençali MahallesiGüvenli KöyüHalitpaşa mahallesiHamidiye KöyüHamidiye MahallesiHaydariye KöyüHisar MahallesiKaracaali KöyüKatırlı KöyüKayhan MahallesiKumla Mahallesi (Sahil Beldesi)Kurşunlu MahallesiKurtul KöyüKüçükkumla KöyüMuratoba KöyüNarlı KöyüOrhaniye MahallesiOsmaniye MahallesiŞahinyurdu KöyüŞükriye KöyüUmurbey MahallesiYeni MahallesiYeniköy

 Yerel Seçimler 
 Seçim  Belediye Başkanı  Parti  Oy Oranı 1963  Mehmet Emin Dalkıran   Adalet Partisi  %67,56 1968  %72,92 1973  İbrahim Akıt  %59,58 1977  %55,58 1984  İsmail Hakkı Çakır   Anavatan Partisi  %37,84 1989  Nezih Dimili   Sosyaldemokrat Halkçı Parti  %29,66 1994  Nurettin Avcı   Anavatan Partisi  %27,95 1999  Mehmet Turgut   Fazilet Partisi  %24,28 2004   Adalet ve Kalkınma Partisi  %32,46 2009  Fatih Mehmet Güler   Cumhuriyet Halk Partisi  %32,40 2014  Refik Yılmaz   Adalet ve Kalkınma Partisi  %38,85 2019  Mehmet Uğur Sertaslan   Cumhuriyet Halk Partisi  %47,25 2024  Şükrü Deviren  %51,33 Kaynak:

 Genel seçimler 
 Yıl  Parti  Oy Oranı 1961  AP  %72 1965  AP  %76 1969  AP  %67 1973  AP  %47 1977  AP  %54 1983  ANAP  %49 1987  ANAP  %37 1991  ANAP  %33 1995  ANAP  %25 1999  DSP  %30 2002  AK Parti  %33 2007  CHP  %40 2011  AK Parti  %48 Haziran 2015  AK Parti  %38 Kasım 2015  AK Parti  %46 2018  AK Parti  %39

 Medya 
Doksanlı yıllarda Gemlik'de Körfez FM (88.0) ve Radyo24 (88.4) adında iki yerel radyo yayın yapmıştır. Sonraki yıllarda yerel radyoların yayınları sonlanmıştır. Günümüzde ilçedeki yerel medya kuruluşları şunlardır:
 Gemlik haberci 
 Körfez TV (Medya Canlı Yayın Organı)
 Kios TV (Gemlik'in Sosyal Medya Canlı Yayın Organı)
Gemlik Gazetesi (Gemlik'in ilk gazetesi - 1958)
 Gemlik Haber Gazetesi (Günlük Gazete)
 Gemlik Körfez Gazetesi (Gemlik'in ilk Günlük Gazetesi)
 Gemlik Gündem Gazetesi (Günlük Gazete)
 Gio Detay Dergi (Aylık Haber Aktüalite Dergisi)
 Gemlik Life (Gemlik'in Dijital Gazetesi)
 Gemlik Haber (Gemlik Haberleri)
 Gemlik Basın (Gemlik ve Bursa Haberleri) 
 Güncel Haber 16 (Bursa ve Ulusal Haberler)

 Kardeş şehirler 



 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Gemlik Belediyesi 
 T.C. Gemlik Kaymakamlığı