EuroLeague

EuroLeague, Avrupa'nın erkekler profesyonel basketbol kulüpleri arasında düzenlenen en üst düzey ligidir. Lig, 18 takımdan oluşur; bu takımların 16'sı uzun vadeli lisanslar ve wild card'larla lige katılır, bu da ligi yarı kapalı bir lig hâline getirir. İlk olarak 1958 yılında FIBA tarafından organize edilen lig, 2000 yılında ULEB'in yönetimine geçti ve daha sonra yalnızca Euroleague Basketball organizasyonu tarafından düzenlenmeye başlandı.

Organizasyon, 1958 yılında FIBA Avrupa Şampiyonlar Kupası adıyla başlatıldı ve 1996 yılında adı FIBA EuroLeague olarak değiştirildi ve 2000-01 sezonuna kadar FIBA çatısı altında faaliyet gösterdi. 2000 yılında Euroleague Basketball adlı organizasyonun kurulmasıyla birlikte lig, bu yeni yapının yönetimine geçti. FIBA Avrupa Şampiyonlar Kupası ile EuroLeague, isim değişikliğine rağmen aynı turnuva olarak kabul edilir; bu değişiklik sadece bir yeniden markalaşma süreci olarak değerlendirilir.

EuroLeague, 2023-24 sezonunda lig maçları için ortalama 10.383 seyirci ile dünyanın en popüler salon sporları liglerinden biridir. Bu rakam, dünya genelindeki tüm profesyonel salon sporları ligleri arasında beşinci en yüksek ortalama olup, Amerika Birleşik Devletleri dışındaki ligler arasında en yüksek seviyededir. EuroLeague bu ortalama ile, yalnızca National Basketball Association (NBA) liginin ardından, dünya genelindeki tüm profesyonel basketbol ligleri arasında ikinci sırada yer aldı.

 Tarihçe 
FIBA Avrupa Şampiyonlar Kupası 1958 yılında kurulup ilk yıllarında Avrupa'da liglerini şampiyon bitiren takımların oynadığı ve klasik bir eleme sistemiyle oynanan bir turnuva iken 1990'ların başından itibaren sadece şampiyonların değil, diğer önemli takımların da katıldığı ve içinde lig mücadelesi de içeren bir turnuva durumuna geldi.

Euroleague adı ise 2000 yılında ULEB (Union of European Leagues of Basketball) tarafından öne sürüldü. 2000/2001 sezonunda ULEB'e üye takımlar FIBA'nın organize ettiği turnuvadan ayrılarak kendi liglerini kurdular. FIBA ise Suproleague adıyla devam etti. Türkiye'nin de dahil olduğu ülkeler FIBA'nın organizasyonunda kaldı.

Avrupa'nın en büyük kulüplerinden olan Türkiye, İtalya ve Yunanistan takımlarının ayrılması önemli bir bölünme oluşturdu ve Avrupa'da iki tane büyük kupa ortaya çıktı: FIBA tarafından düzenlenen SuproLeague ile yeni kurulmuş Euroleague Basketball tarafından düzenlenen Euroleague.

2001 yılında iki organizasyon EuroLeague adı altında tekrar birleşti.

Turnuvanın adları
FIBA dönemi: (1958-2001)
FIBA Avrupa Şampiyonlar Kupası: (1958-1991)
FIBA European League ("FIBA Euro League"): (1991-1996)
FIBA EuroLeague: (1996-2000)
FIBA SuproLeague: (2000-2001)
Euroleague Basketball dönemi: (2000-bugün)
Euroleague: (2000-2016)
EuroLeague: (2016-bugün)
*2000-01 sezonunda iki ayrı turnuva vardı. FIBA'nın düzenlediği SuproLeague ile Euroleague Basketball tarafından düzenlenen Euroleague.

 THY sponsorluğu 
küçükresim|THY sponsorluğu döneminde kullanılan logo
26 Temmuz 2010 tarihinde Türk Hava Yolları ve Euroleague arasında 15.000.000€ bedel ile bir sponsorluk anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşmaya göre Avrupa basketbolunun en üst ligi olan Euroleague, 2010-11 sezonundan beri Turkish Airlines Euroleague adıyla düzenlemeye başlamıştır. Buna benzer şekilde Dörtlü Final yani Final Four da Turkish Airlines Final Four adını almıştır. Bu anlaşma 2021-22 sezonunun başında yenilenmiş oldu. 2025-26 sezonuna kadar beş sezon boyunca geçerli olacaktır. Bu süre sonunda eğer istenirse anlaşma beş yıl daha uzatılabilecektir. 1 Temmuz 2025'te Türk Hava Yolları, Euroleague isim sponsorluğundan çekildi.

 Turnuva sistemi 
2015-16 sezonuna değin Turkish Airlines Euroleague dört aşamada oynanıyordu.

İlk aşamada 24 takım katılır. Bu takımlar 6'lı olarak 4 gruba ayrılır. Her takım grubundaki diğer takımlarla kendi sahalarında ve deplasmanda olmak üzere ikişer maç oynar. Normal grup maçları sonunda gruplarında ilk 4 sırayı alan takımlar üst gruplara çıkar. İkinci aşamada kalan 16 takım yeni oluşturulan 8'erli 2 grupta yer alır ve diğer takımlarla yine 2 maç oynar. Maçlar sonunda gruplarında ilk dört sırayı alan takımlar gruptan çıkar.

Çeyrek finale çıkacak takımlar belli olduktan sonra kalan 8 takım dörtlü final için mücadele eder. Grubu birinci bitiren takımlar dördüncülerle, ikinci bitiren takımlar ise üçüncülerle eşleşirler. Bu aşamada kupa lig maçlarından eleme usulünde maçlara geçer ve rakiplerini eleyen takımlar dörtlü final oynamaya hak kazanır. Çeyrek final mücadelesinde 5 maç üzerinden 3 maç kazanan rakibini eler. İlk 2 maç A takımının sahasında, 3. ve 4. maçlar B takımının sahasında, 5. maç ise tekrar A takımının sahasında oynanır.

Son aşama olan dörtlü final ise önceden belirlenen bir şehirde bu finale kalan 4 takım arasında oynanır. Dörtlü final maçları tek maçlık eleme sistemine göre oynanır. Yarı finalde elenen takımlar üçüncülük maçına, kazanan takımlar ise son gün finale çıkar.

Lig formatı
sağ|küçükresim|upright=1.09|2018-19 sezonunda Real Madrid ile Fenerbahçe arasında oynanan bir Dörtlü Final müsabakası.
10 Kasım 2015 tarihinde Euroleague tarafından yeni bir format oluşturulduğu açıklandı. Yeni formatta aşama ikiye indirildi. 16 takım birbiriyle ikişer maç yaptığı çift devreli lig usulü uygulanacaktır. Ligi ilk sekiz sırada bitiren takımlar, play-off oynamaya hak kazanacak. 5 maç üzerinden oynanacak olan play-off maçlarında, 3 galibiyet alan takımlar şampiyonluk için dörtlü finale çıkacak.

2019-20 sezonu itibarıyla ligdeki takım 18'e çıkartıldı.

Organizasyonun resmi internet sitesinde yapılan açıklamayla 2023-2024 sezonundan itibaren Play-Off'a kalan son 2 takımı belirlemek için Play-In formatının uygulanacağı belirtildi. Normal sezonu 7'nci ve 8'inci sırada bitiren takımlar, 7'nci sırada yer alan takımın ev sahipliğinde bir maç oynayacak ve kazanan takım, Play-Off'ta 2'nci sıradaki takımın rakibi olacak. Bu eşleşmeyi kaybeden takım ise, 9'uncu ve 10'uncu sırada yer alan takımların aralarında oynayacağı tek maçın galibiyle karşı karşıya gelecek. Bu eşleşmeyi kazanan takım ise Play-Off'a 8'inci sıradan dahil olarak normal sezonu 1'inci sırada tamamlayan takımın rakibi olacak. Bir önceki sistemde, normal sezonu 7'nci ve 8'inci sırada tamamlayan takımlar, direkt olarak Play-Off turuna kalma hakkı elde ediyordu.

Logolar
 EuroLeague logosunun gelişimi</span>2000-20052005-20102010-20162016-bugün 200px 150px 120px 120px

 Uzun vadeli lisansı olan takımlar 
 Anadolu Efes
 Baskonia
 CSKA Moskova (iptal edildi)
 Barcelona    Fenerbahçe
 Makkabi Tel Aviv
 Olimpia Milano
 Olimpiakos    Panathinaikos
 Real Madrid
 Žalgiris

EuroLeague'de geri kalan diğer 5 takım yıllık lisansı olan ilişkili kulüplerdir. Bu beş takım önceki sezon Avrupa'nın ikinci seviye turnuvası olan EuroCup'ı kazanan ve millî lig şampiyonları ile wildcard alan takımlardan oluşmaktadır.

 Arena standartları 
2012-13 sezonundan itibaren o zamanlar "A Lisansı" olan kulüpler ev sahibi oldukları EuroLeague karşılaşmalarını en az 10.000 kişilik arenalarda oynamaları gerekiyordu. Aynı 10.000 kişilik kapasite kaidesi şu an hâlen uzun vadeli lisansa üye olan EuroLeague kulüpleri için geçerlidir.

 Finaller 
1958'den itibaren EuroLeague öncesi Avrupa Kupası dahil.

YılFinalÜçüncü ile DördüncüŞampiyonSonuçİkinciÜçüncüDördüncü1958Ayrıntılar ASK Riga170-152  (86-81 / 71-84) Akademik Honvéd ve  Real Madrid1958-59Ayrıntılar148-125  (79-58 / 67-69) Lech Poznań ve  OKK Beograd1959-60Ayrıntılar130-113  (51-61 / 69-62) Dinamo Tiflis Polonia Varşova ve  Slovan Orbis Prag1960-61Ayrıntılar CSKA Moskova148-128  (87-62 / 66-61) ASK RigaReal Madrid ve  Steaua Bükreş1961-62Ayrıntılar Dinamo Tiflis90-83 Real Madrid AŠK Olimpija ve  CSKA Moskova1962-63Ayrıntılar CSKA Moskova259-240  (69-86 / 91-74 / 99-80) Dinamo Tiflis ve  Spartak ZJŠ Brno1963-64Ayrıntılar Real Madrid183-174  (99-110 / 84-64) Spartak ZJŠ Brno OKK Beograd ve  Olimpia Milano (Simmenthal)1964-65Ayrıntılar157-150  (88-81 / 76-62) CSKA Moskova Varèse (Ignis) ve  OKK Beograd1965-66Ayrıntılar Olimpia Milano (Simmenthal)77-72 Slavia VŠ Prag CSKA Moskova AEK1966-67Ayrıntılar Real Madrid91-83 Olimpia Milano (Simmenthal) AŠK Olimpija Slavia VŠ Prag1967-68Ayrıntılar98-95 Spartak ZJŠ Brno Olimpia Milano (Simmenthal) ve  Zadar1968-69Ayrıntılar CSKA Moskova103-99 (2 Uzt) Real Madrid Spartak ZJŠ Brno ve  Standard Liège1969-70Ayrıntılar Varèse (Ignis)79-74 CSKA Moskova Real Madrid ve  Slavia VŠ Prag1970-71Ayrıntılar CSKA Moskova67-53 Varèse (Ignis)1971-72Ayrıntılar Varèse (Ignis)70-69 Split (Jugoplastika) Real Madrid ve  Panathinaikos1972-73Ayrıntılar71-66 CSKA Moskova Crvena zvezda ve  Olimpia Milano (Simmenthal)1973-74Ayrıntılar Real Madrid84-82 Varèse (Ignis) Berck ve  Radnički Belgrad1974-75Ayrıntılar Varèse (Ignis)79-66 Real Madrid Berck ve  Zadar1975-76Ayrıntılar Varèse (Mobilgirgi)81-74 ASVEL ve  Cantù (Forst)1976-77Ayrıntılar Makkabi Tel Aviv (Elite)78-77 Varèse (Mobilgirgi) CSKA Moskova Real Madrid1977-78Ayrıntılar Real Madrid75-67 ASVEL Makkabi Tel Aviv (Elite)1978-79Ayrıntılar Bosna75-67 Varèse (Emerson) Makkabi Tel Aviv (Elite) Real Madrid1979-80Ayrıntılar Real Madrid89-85 Makkabi Tel Aviv (Elite) Bosna Virtus Bologna (Sinudyne)1980-81Ayrıntılar Makkabi Tel Aviv (Elite)80-79 Virtus Bologna (Sinudyne) Nashua EBBC Bosna1981-82Ayrıntılar Cantù (Squibb)86-80 Makkabi Tel Aviv (Elite) Partizan Barcelona1982-83Ayrıntılar Cantù (Ford)69-68 Olimpia Milano (Billy) Real Madrid CSKA Moskova1983-84Ayrıntılar Virtus Roma (Banco di Roma)79-73 Barcelona Cantù (Jollycolombani) Bosna1984-85Ayrıntılar Cibona87-78 Real Madrid Makkabi Tel Aviv (Elite) CSKA Moskova1985-86Ayrıntılar94-82 Žalgiris Olimpia Milano (Simac) Real Madrid1986-87Ayrıntılar Olimpia Milano (Tracer)71-69 Makkabi Tel Aviv (Elite) Orthez Zadar1987-88Ayrıntılar90-84 Partizan Aris1988-89Ayrıntılar Split (Jugoplastika)75-69 Aris Barcelona1989-90Ayrıntılar72-67 Barcelona Limoges Aris1990-91Ayrıntılar Split (Pop 84)70-65 Makkabi Tel Aviv (Elite) VL Pesaro (Scavolini)1991-92Ayrıntılar Partizan71-70 Joventut Badalona (Montigalà) Olimpia Milano (Philips) Estudiantes (Caja Postal)1992-93Ayrıntılar Limoges59-55 Treviso (Benetton) PAOK Real Madrid1993-94Ayrıntılar Joventut Badalona (7up)59-57 Olimpiakos Panathinaikos Barcelona1994-95Ayrıntılar Real Madrid73-61 Limoges1995-96Ayrıntılar Panathinaikos67-66 Barcelona CSKA Moskova Real Madrid1996-97Ayrıntılar Olimpiakos73-58 Olimpija (Smelt) ASVEL1997-98Ayrıntılar Virtus Bologna (Kinder)58-44 AEK Treviso (Benetton) Partizan1998-99Ayrıntılar Žalgiris82-74 Virtus Bologna (Kinder) Olimpiakos Fortitudo Bologna (Teamsystem)1999-00Ayrıntılar Panathinaikos73-67 Makkabi Tel Aviv (Elite) Efes Pilsen Barcelona2000-01Ayrıntılar Makkabi Tel Aviv (Elite)81-67 Panathinaikos CSKA Moskova2000-01Ayrıntılar Virtus Bologna (Kinder)3-2  (65-78 / 94-73 / 80-60 / 79-96 / 82-74) Baskonia (Tau Cerámica) AEK ve  Fortitudo Bologna (Paf Wennington)2001-02Ayrıntılar Panathinaikos89-83 Virtus Bologna (Kinder) Treviso (Benetton) ve  Makkabi Tel Aviv (Elite)2002-03Ayrıntılar Barcelona76-65 Treviso (Benetton) Siena (Montepaschi) CSKA Moskova2003-04Ayrıntılar Makkabi Tel Aviv (Elite)118-74 Fortitudo Bologna (Skipper) CSKA Moskova Siena (Montepaschi)2004-05Ayrıntılar90-78 Baskonia (Tau Cerámica) Panathinaikos CSKA Moskova2005-06Ayrıntılar CSKA Moskova73-69 Makkabi Tel Aviv (Elite) Baskonia (Tau Cerámica) Barcelona (Winterthur)2006-07Ayrıntılar Panathinaikos93-91 CSKA Moskova Málaga (Unicaja) Baskonia (Tau Cerámica)2007-08Ayrıntılar CSKA Moskova91-77 Makkabi Tel Aviv (Elite) Siena (Montepaschi) Baskonia (Tau Cerámica)2008-09Ayrıntılar Panathinaikos73-71 CSKA Moskova Barcelona (Regal) Olimpiakos2009-10Ayrıntılar Barcelona (Regal)86-68 Olimpiakos CSKA Moskova Partizan2010-11Ayrıntılar Panathinaikos78-70 Makkabi Tel Aviv (Electra) Siena (Montepaschi) Real Madrid2011-12Ayrıntılar Olimpiakos62-61 CSKA Moskova Barcelona (Regal) Panathinaikos2012-13Ayrıntılar100-88 Real Madrid CSKA Moskova Barcelona (Regal)2013-14Ayrıntılar Makkabi Tel Aviv (Electra)98-86 (Uzt) Barcelona CSKA Moskova2014-15Ayrıntılar Real Madrid78-59 Olimpiakos CSKA Moskova Fenerbahçe (Ülker)2015-16Ayrıntılar| CSKA Moskova|101-96 (Uzt)
| Fenerbahçe
|| Lokomotiv Kuban
| Baskonia (Laboral Kutxa)
|-
|2016-17Ayrıntılar
| Fenerbahçe|80-64
| Olimpiakos
| CSKA Moskova
| Real Madrid
|-
|2017-18Ayrıntılar
|
| Real Madrid|85-80
| Fenerbahçe
|
| Žalgiris
| CSKA Moskova
|-
|2018-19Ayrıntılar
|
| CSKA Moskova|91-83
| Anadolu Efes
|
| Real Madrid
| Fenerbahçe
|-
|2019-20Ayrıntılar
|
| colspan="7" |Koronavirüs salgını nedeniyle 2019-20 sezonu 28. haftasında iptal edildi.
|-
|2020-21Ayrıntılar
|
| rowspan="2" | Anadolu Efes|86-81
| Barcelona
|
| Olimpia Milano
| CSKA Moskova
|-
|2021-22Ayrıntılar
|
|58-57
| Real Madrid
|
| Barcelona
| Olimpiakos
|-
|2022-23Ayrıntılar
|
| Real Madrid|79-78
| Olimpiakos
|
| Monaco
| Barcelona
|-
|2023-24Ayrıntılar
|
| Panathinaikos|95-80
| Real Madrid
|
| Olimpiakos
| Fenerbahçe
|-
|2024-25
Ayrıntılar
|
| Fenerbahçe'''81-70 Monaco Olimpiakos Panathinaikos

 Şampiyonluk sayısına göre takımlar 
SıraTakımŞampiyonlukİkincilikŞampiyonluk sezonları 1  Real Madrid 11 10 1963-64, 1964-65, 1966-67, 1967-68, 1973-74, 1977-78, 1979-80, 1994-95, 2014-15, 2017-18, 2022-23 2   CSKA 8 6 1960-61, 1962-63, 1968-69, 1970-71, 2005-06, 2007-08, 2015-16, 2018-19 3  Panathinaikos 7 1 1995-96, 1999-00, 2001-02, 2006-07, 2008-09, 2010-11, 2023-24 4  Makkabi Tel Aviv 6 9 1976-77, 1980-81, 2000-01, 2003-04, 2004-05, 2013-14 5  Varese 5 5 1969-70, 1971-72, 1972-73, 1974-75, 1975-76 6  Olimpiakos 3 6 1996-97, 2011-12, 2012-13 7  Olimpia Milano 2 1965-66, 1986-87, 1987-88 8  Rīgas ASK 1 1958, 1958-59, 1959-60  Split 1988-89, 1989-90, 1990-91 10  Barcelona 2 6 2002-03, 2009-10 11  Virtus Bologna 3 1997-98, 2000-01 12  Fenerbahçe  2 2016-17, 2024-25 13  Anadolu Efes 1 2020-21, 2021-22 14  Cantù 2 - 1981-82, 1982-83  Cibona 1984-85, 1985-86 16  Dinamo Tbilisi 1 1 1961-62  Joventut Badalona 1993-94   Žalgiris 1998-99 19  Bosna 1 - 1978-79  Virtus Roma 1983-84  Partizan 1991-92  Limoges CSP 1992-93 23  Akademik - 2 -  Brno  Treviso  Baskonia 27  USK Prag 1  AEK  Fortitudo Bologna  Monaco

 Şampiyonluk sayısına göre ülkeler 
SıraÜlkeTakımŞampiyonlukİkincilik1 İspanyaReal Madrid1110Barcelona26Joventut Badalona11Baskonia -24 takım14192 İtalyaVarese55Olimpia Milano32Virtus Bologna23Cantù2 -Virtus Roma1 -Treviso -2Fortitudo Bologna -17 takım13133 YunanistanPanathinaikos71Olympiacos36AEK -13 takım1084 Sovyetler BirliğiCSKA43Rīgas ASK31Dinamo Tbilisi11Žalgiris -14 takım865 YugoslavyaSplit31Cibona2 -Bosna1 -Partizan1 -4 takım716 İsrailMakkabi Tel Aviv697 RusyaCSKA438 TürkiyeFenerbahçe22Anadolu Efes212 takım43 9  FransaLimoges CSP1 -Monaco-12 takım1110 LitvanyaŽalgiris1 -11 ÇekoslovakyaBrno -2USK Prag -12 takım0312 BulgaristanAkademik -2

 Rekorlar 
 En başarılı takım Real Madrid'dir. 11 şampiyonluğu rekordur.
 KK Split modern EuroLeague Final Four döneminde (1987-88 sezonundan bugüne) kupayı üç kez arka arkaya (1988-89, 1989-90, 1990-91) kazanan tek takımdır.
 ASK Riga bir Sovyet takımı olarak EuroLeague Final Four dönemi öncesi kupayı üç kez arka arkaya (1958, 1958-59, 1959-60) kazanan tek takımdır.
 Makkabi Tel Aviv (2003-04, 2004-05); Olimpiakos (2011-12, 2012-13) ve Anadolu Efes (2020-21, 2021-22) Euroleague Basketball döneminde (2000-01 sezonundan bugüne) EuroLeague'i iki kez arka arkaya kazanan üç takımdır.
 Turnuvaya katılan dokuz farklı takım çıkarmış tek şehir İstanbul'dur: Beşiktaş, Darüşşafaka, Eczacıbaşı, Anadolu Efes, Fenerbahçe, Galatasaray, İstanbul Teknik Üniversitesi, Modaspor ve Ülker.
 Milano'nun kuzey metropol bölgesinde 40 kilometrekareden küçük bir alanda toplam 10 FIBA Avrupa Şampiyonlar Kupası kazanmış ve 16 kez finalde oynamış 3 takım vardır: Olimpia Milano, Cantù ve Varese.
 Bir EuroLeague Finali için rekor sayı farkı Tel Aviv'deki 2004 Finali'nde ev sahibi takım Makkabi Tel Aviv'in Skipper Bologna'yı 118-74 yenmesiyle elde edilmiştir (44 sayı fark).
 Resmî seyirci rekoru 5 Mart 2009'da Štark Arena'da 2008-09 sezonu Son 16 turundaki Partizan-Panathinaikos karşılaşmasını seyreden 22.567 kişilik kitledir.
 2019-20 sezonunda Anadolu Efes forması altında 49 sayı ile Bayern München karşısında Shane Larkin'e ait olan bir maçta en fazla sayı bulan oyuncu rekoru Nigel Hayes tarafından Fenerbahçe forması altında 50 sayı ile ALBA Berlin karşısında 2023-24 EuroLeague sezonunda kırılmıştır.
 3 Sayı Rekoru 14 Mart 2024 tarihinde Fenerbahçe ile Valencia takımları arasında oynanan karşılaşmada Fenerbahçe tarafından kırılmıştır. 38 de 24 (%63 )

 Ayrıca bakınız 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Euroleague Resmî Sitesi
 ULEB Resmî Site 
 FIBA Avrupa Resmî Site 
 Kadrolarıyla Şampiyonların listesi 
 EuroLeague tarihi - istatistikler
 InterBasket.net EuroLeague basketbol forumu
 EuroLeague'in Youtube kanalı