Kromozom

Kromozom, (Yunanca, chromos (renk), soma (vücut)); DNA'nın "histon" proteinleri etrafına sarılmasıyla, yoğunlaşarak oluşturduğu, canlılarda kalıtımı sağlayan genetik birimlerdir. Kromozomlar mikrometre boyutunda olup hücre bölünmesinin metafaz aşamasında ışık mikroskobu ile görüntülenebilmektedirler.

Hücre, bitkisel ya da hayvansal her türlü yaşam biçiminin en küçük birimidir. Her hücre bir sitoplazma ve çekirdekten meydana gelir. (Prokaryot canlılar hariç) Kromozomlar hücre çekirdeği içinde bulunurlar ve ipliksi yapıdadırlar. Kromozomlar, molekül yapıları çok iyi bilinen DNA (deoksiribo nükleik asit) zinciri ile histon denilen protein zincirinden oluşur. DNA zincirleri de özgül proteinleri sentezlemekle görevli gen adı verilen birimlerden oluşur.

Oluşum
Karyokinez bölümü sırasında mitoz bölünmenin interfaz evresinde kromatin ağı şeklinde bulunan DNA, profaz evresinde kısalıp kalınlaşmaya başlar ve metafaz evresinde en kısa duruma gelir. Yaklaşık 10.000 kat kısalmış haliyle ışık mikroskobunda 100'lük objektifte incelenebilir. Kromozomlar, İ, V, J harfleri gibi biçimlerde görünür ve boyutları mikronla ölçülür. Kromozomların sayısı canlı türlerinde değişiklik gösterir. Örneğin sirke sineğinde 8, kurbağada 26, farede 42, köpekte 78 kromozom vardır. İnsanın kromozom sayısı ise 46'dır. 22'si çift otozom kromozomdur. İnsan hücresinde 1 çift de eşeysel kromozom bulunur ve toplam sayı 46 eder. Eşey kromozomları kadınlarda XX, erkeklerde XY dir. 

Döllenme sırasında annenin yumurtasındaki 23 kromozom, babanın spermindeki 23 kromozomla birleşir. İşte bu 46 kromozom insanın yaşamında belirleyici rol oynar. Kromozomlarda yer alan ve sayıları 25 bin ile 30 bin arasında olduğu tahmin edilen genlerin oluşturduğu zincir, kişinin göz renginden boyuna, yaşam süresinden yakalanacağı hastalıklara kadar pek çok şeyi programlar. Bu genetik programlar, nükleotit denen (A, T, C, G) yapıların farklı dizilimleriyle şifrelenir.

Kromozomların mikroskop altında incelendiği bilim dalına "Sitogenetik" adı verilir. Bu şekilde kromozom sayısında (ör. Down sendromunda 47, Turner sendromunda 45) veya yapısındaki (delesyon veya translokasyon vb.) değişiklikler bu şekilde saptanabilir. Ancak kromozomlardaki bir değişikliğin mikroskopta görülebilmesi için en az 3 milyon nükleotitlik bir kısmın değişmesi gerekir, daha küçük değişiklikler ancak moleküler genetik yöntemlerle incelenebilir.

 İnsan Kromozomları 
sağ|250 px|İnsan kromozomları

Hücrede bölünme zamanının dışındaki dönemlerde  uzun ve ipliksi şekil alır. Bu şekle "kromatin ağ" denir. Bölünme esnasında kromatin ağ kısalır ve kalınlaşır. Böylece kromozomu oluşturur. Kromozomun yapısında DNA ve protein vardır. Kromozomların şekli, büyüklüğü ve sayısı her tür için farklı ve sabittir. Aynı kromozom sayısına sahip olma iki canlının birbirine benzemesini gerektirmez. Canlıların benzerliği farklılık ve gelişmişlik kromozom sayısına değil DNA'daki bazı dizilişlere bağlıdır.

İnsan hücresinde

46 adet kromozom bulunur. Bunların içerdiği baz sayıları şöyledir:

 Kromozom  Gen sayısı  Baz sayısı  Tanımlanmış bazlarhttp://www.ncbi.nlm.nih.gov/genome/seq/  Human Genome Project. 1    3,148  247,200,000  224,999,719 2    902  242,750,000  237,712,649 3    1,436  199,450,000  194,704,827 4    453  191,260,000  187,297,063 5    609  180,840,000  177,702,766 6    1,585  170,900,000  167,273,992 7    1,824  158,820,000  154,952,424 8    781  146,270,000  142,612,826 9    1,229  140,440,000  120,312,298 10  1,312  135,370,000  131,624,737 11  405  134,450,000  131,130,853 12  1,330  132,290,000  130,303,534 13  623  114,130,000  95,559,980 14  886  106,360,000  88,290,585 15  676  100,340,000  81,341,915 16  898  88,820,000  78,884,754 17  1,367  78,650,000  77,800,220 18  365  76,120,000  74,656,155 19  1,553  63,810,000  55,785,651 20  816  62,440,000  59,505,254 21  446  46,940,000  34,171,998 22  595  49,530,000  34,893,953 X Kromozomu  1,093  154,910,000  151,058,754 Y Kromozomu  125  57,740,000  22,429,293

 Ayrıca bakınız 
 Nettie Stevens
 Mitoz
 Eşey kromozomları
 Somatik kromozomlar
 Hücre bölünmesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Primatların kromozom yapıları ve ortak ata sorunu (konferans)

*
Kategori:Sitogenetik