Çankırı

Çankırı, Çankırı ilinin merkezi olan şehir.

 Tarihçe 
Çankırı, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan aynı adlı ilin merkezidir. Çankırı'nın adı, Batılı kimi gezginler tarafından "Çangırı" ya da "Çengiri" biçiminde yazılmıştır. Kent eski Gangra adlı kentin yerinde kurulmuştur. Önceleri Paflagonya'ya bağlıydı. Sonra Pontus devletine, ardından da Galatya'ya bağlandı. Galatya hükümdarı Deiotarus, Gangra'yı merkez yaptı. MÖ 25'te Roma imparatorluğunun topraklarına katılan yöre, Bizanslılar zamanında bir ara sürgün yeri idi. Kimi kaynaklarda anılan Germanikopolis kentinin Gangra olduğu sanılıyor.

Emeviler zamanında İslam orduları birkaç kez bu toprakları ele geçirmeye çalışsalar da başarılı olamadılar. Çankırı ve çevresi, 1071 Malazgirt zaferinden sonra Danışmendoğullarınca ele geçirildi.

Antakya hükümdarı Bohemond, Selçuklular tarafından Malatya'da esir alınarak Niksar Kalesi'ne kapatılmıştı. Onu kurtarmak için 1101'de İstanbul'dan Raymond de Toulouse komutasındaki Haçlı ordusu yola çıktı. Ankara'yı aldıktan sonra Çankırı'ya yöneldilerse de kaleye giremediler. Amasya yakınlarında Selçuklu ordusuyla karşı karşıya gelen Haçlı Ordusu, bozguna uğradı. 1134'te Bizans İmparatoru II. İoannis Komnenos şiddetli çarpışmalardan sonra kaleyi ele geçirebildiyse de, imparatorun ayrılmasının ardından Danışmendliler kenti yeniden aldılar. Daha sonra yöreye Selçuklular egemen oldul. I. Murad zamanında Çankırı ve çevresi Osmanlı topraklarına katıldı. Timur, 1402'de Çankırı'yı eski sahiplerine verdiyse de, 1439'da I. Mehmed geri aldı.

Osmanlı döneminde yönetim bakımından Anadolu Eyaleti'ne bağlı bir Livanın merkezi olan Çankırı, Cumhuriyetin ilanından önce Kastamonu vilayetine bağlı bir sancağın merkezi idi. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında İnebolu üzerinden İstanbul'dan Ankara'ya yapılan malzeme ve insan naklinde Çankırı önemli bir merkez rolü oynamıştır. Cumhuriyet döneminde il merkezi haline getirilmiştir.

Çankırı'nın nüfusu, 19. yüzyılın sonunda yaklaşık 16 bin iken, Cumhuriyet'in ilk genel nüfus sayımı olan 1927'de 8.847'ye düşmüştür. Ancak 1940'ta 10 bini yeniden aşan (10.235) nüfus 1970'te 25 bini geçti (26.124). 1990'da da 45.496'ya ulaştı.

II. Dönem Çankırı milletvekilleri Talât Bey (Ahmet Talât ONAY), Rifat Bey (Mehmet Rifat ÜNÜR) ve Yusuf Ziya Bey [Yusuf Ziya İSFENDİYAROĞLU (ESEN)]'in, 11 Nisan 1925 tarihli Genel Kurul toplantısında okunan 4/199 esas numaralı takririnin Başvekâlete havalesi ile Kângırı ismi Çankırı şeklinde değiştirilmiştir.

İlin merkezi olan Çankırı kenti, Kızılırmak'ın kolları Acıçay ile Tatlıçay'ın birleştiği yerde kurulmuştur. Deniz yüzeyinden 700–800 m yüksekliktedir. Çankırı eski çağlarda bir kale kentiydi. Kent, sonraları sırtını kaleye dayayarak güneye doğru yayıldı. Günümüzde Tatlıçay'ın her iki yakasına serpilmiş durumdadır. Kalenin eteklerindeki mahalleler kentin çekirdeğini oluşturur. Bu mahalleler dar sokaklıdır. Kentin yeni kesimleri ise daha modern görünüme sahiptir.

 Coğrafi konumu 
küçükresim|Çankırı Müzesinde Çankırı'nın eski adlarının gösterildiği bir kısım.
Orta Anadolu'nun kuzeyinde, Kızılırmak ile Batı Karadeniz ana havzaları arasında yer alan Çankırı, 40° 30' – 41° kuzey enlemleri ile 32° 30' – 34° doğu boylamları arasında yer almaktadır. İlin komşuları batıda Bolu, kuzeybatıda Karabük, kuzeyde Kastamonu, doğuda Çorum ve güneyde Ankara ile Kırıkkale'dir. Çankırı il merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 731 metredir. Çankırı ülke topraklarının %0,94'lük bölümünü oluşturan toplam 7.388 km²'lik bir alana sahiptir.

 İklimi, bitki örtüsü ve yaban hayatı 
Çankırı'da genellikle İç Anadolu Bölgesine özgü iklim etkisi görünmektedir. Merkez, Ilgaz ve Yapraklı ilçelerinde kışlar serin, yazlar ılık geçerken, Çerkeş ilçesinde kışlar soğuk, yazlar ise serin geçmektedir.

İlin en fazla yağış alan ilçesi Yapraklı'dır. Yapraklı'da hemen hemen her mevsim yağış gözlemlenir. Merkezden, güneye doğru gidildikçe iklim ve bitki örtüsünde değişiklik ve azalmalar görünmektedir. Araştırmalar sonucunda, il topraklarının 2-3 yüzyıl önce bazı tuzlu bölgeler hariç ormanlarla kaplı olduğu belirlenmiştir. Ne var ki, tarla açmak amacıyla yapılan bilinçsiz kesimler, hayvan otlatmak için ormanlardan yararlanılması, müdahale imkânı olmayan orman yangınları ve iklim değişiklikleri nedeniyle bu orman bölgelerinin büyük çoğunluğu yok olmuştur. İlin geriye kalan ormanları, Ilgaz ilçesi başta olmak üzere Elaman, Eğirova, Ovacık, Düvenlik, Ilısılık, Yapraklı, Sarıkaya, Karakaya ve Erikli Dağları ile çevresindedir. İldeki bitki örtüsünün üst florasını oluşturan iğne yapraklı ağaçlar, özellikle de karaçam, sarıçam, ardıç, meşe, ladin ve köknar gibi orman ağaçlarıyla ahlat ve kızılcık ağaçlarıdır. Bitki örtüsünün alt florasında ise hububat, yemlik ve yemeklik baklagiller ile ayrıkotu, devedikeni ve yumak gibi bitkiler bulunmaktadır. Ayrıca akarsular boyunca söğüt ve kavak ağaçları ile zengin meyve bahçelerine de rastlanmaktadır.

İlçenin doğusunda, derinliği 30 m, çapı 500 m olan tuzlu su gölü Bakkal Gölü yer almaktadır.Doğan, U.(2002). Çankırı Doğusunda Jips Karstlaşmasıyla Oluşan Sübsidans Dolinleri .’’ Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Ankara.’’ .

İlde rastlanan başlıca av hayvanları, kurt, tilki, tavşan, keklik ve sincaptır. Uzun yıllar düzenli mücadele edilmediği için, yaban domuzu sayısından belirgin bir artış olmuştur. Fakat son yıllarda yapılan düzenli ve etkin mücadeleler nedeniyle, yaban domuzu sayısında belirgin bir azalma sağlanmıştır.

Çankırı Tuz Fabrikası da bölge için büyük önem taşımaktadır.

 Nüfus 

 Toprak yapısı ve sanayisi 
Genellikle çıplak dağlarla kaplı olan Çankırı toprakları, şiddetli erozyon tehdidi altındadır. Bu yüzden il toprakları tarımsal amaçla kullanılmayıp yalnızca hayvan otlatmada değerlendirilmektedir.

Çankırı ili sınırları içerisinde, alüvyal, kolüvyal, kestane renkli, kahverengi orman ve kireçsiz kahverengi orman toprakları olmak üzere toplam beş tür toprak bulunmaktadır. Çankırı sanayi bakımından gelişmekte olan illerden biridir. Un, yem bitkileri ve askeri donatım fabrikaları ile 2 bin çalışan kapasiteli modern lastik üretim fabrikası da Çankırı il sınırları içerisinde bulunmaktadır.

 Belediye başkanları 
 Osmanlı dönemi 
 №  Şehremini  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi 1  Salim Efendi  1919  1923

 Cumhuriyet dönemi 
 №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  Cemal Dolunay  1923  1927   Cumhuriyet Halk Partisi 2  Dedezade Hilmi Bey  1927  1928 3  Hacı Şıhzade Sait Bey  1928  1934 4  Ömer Dedeoğlu  1934  1938 5  Rıfat Dolunay  1938  1943 6  Hilmi Ersunan  1943  1944 7  Cevdet Dengi  1944  1946 8  Halim Bayram  1946  1950 9  Osman Derviş  1954  1955   Demokrat Parti 10  Nurettin Ok  1955  1957  11  Ali İnandık  1957  1958 (10)  Nurettin Ok  1958  1960 12  Gürhan Titrek  1963  1965   Adalet Partisi (11)  Ali İnandık  1965  1973   Bağımsız 13  Y. Hayati Çağlayan  1973  1976   Adalet Partisi 14  Necdet İpek  1977  1980   Milliyetçi Hareket Partisi 15  Şadi Söylemezoğlu  1980  1984   Askerî 16  Mustafa Kale  1984  1989   Anavatan Partisi 17  Raif Oktay  1989  1994   Doğru Yol Partisi 18  Ahmet Bukan  1994  2002   Milliyetçi Hareket Partisi 19  A. Namık Kemal Eryılmaz  2002  2004 20  İrfan Dinç  2004  2018   Adalet ve Kalkınma Partisi 21  Hüseyin Boz  2018  2019 22  İsmail Hakkı Esen  2019  Görevde   Milliyetçi Hareket Partisi
Kaynak:

 Ayrıca bakınız 
 Çankırı Büyük Camii
 Çankırıspor

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Çankırı Valiliği 


Kategori:Türkiye'deki Antik Yunan sitler
Kategori:Paflagonya
Kategori:Türkiye'deki Roma kentleri
Kategori:Çankırı (il)
Kategori:Türkiye'deki şehirler