Batman (il)

{ 
 "type" : "ExternalData", 
 "service" : "geoshape", 
 "ids" : "Q159835", 
 "özellikler" : { 
 "title" : "Batman", 
 "description" : "300px ", 
 " strok " : " # 125123 ",
 "vuruş genişliği" : 3, 
 "dolgu" : "# 2aaf4d" 
 } 
} 
Batman, Türkiye Cumhuriyetinin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan bir ildir.

İlin nüfusu 654.528'dir. Bu nüfusun %84,27'i şehirlerde yaşamaktadır. İlde km²'ye 139 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 722'dir.) İlin yüzölçümü 4.477 km²'dir. İl merkezinin denizden yüksekliği 560 metredir.

2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber toplam 6 ilçe, 11 belediye, bu belediyelerde 136 mahalle ve 283 köy vardır.

1990 yılına kadar Siirt ilinin bir ilçesi olan Batman, 16 Mayıs 1990 tarih ve 3647 sayılı kanunla Beşiri, Kozluk ve Sason ilçeleri Siirt'ten, Hasankeyf ve Gercüş ilçeleri ise Mardin'den alınıp Merkez'e bağlanarak Türkiye'nin 72. ili olmuştur.

Batman'ın plaka numarası 72'dir.

 Tarihçe 
Batman tarihi itibarıyla yeni bir şehir olmasına karşın yerleşim alanında kurulan şehirlerin tarihi Sümerlere kadar uzanır. İluh Tepesi'nin bulunduğu alanda bir Sümer şehir yerleşiminin bulunduğu, ancak bataklık bir arazi üzerine kurulu olduğundan şehrin zaman içerisinde yeraltına göçtüğü ifade edilmektedir. Ayrıca İluh Tepesi olarak adlandırılan Arazi, araştırmalar sonucunda doğal olmadığı ve yapay bir tepe olduğu kanıtlanmıştır. Batman'ın adını "batmak" teriminden bu nedenle almış olabileceği düşünülmektedir. 1940 yılında Batman civarında petrol bulunmuştur.

 Batman Saat Kulesi 
küçükresim|upright=1.14|Kule saatine yakın çekim
Batman Saat Kulesi, Batman ilinin Merkez ilçesinde bulunan saat kulesi. Batman-Sanat Sokağı ile Edip Solmaz bulvarının kesiştiği noktada yer alan kule Batman'ın simgelerinden biridir. İki katlı kulenin giriş katında dairesel kemerler yer almakta, üst katta dairesel kemerlerle çevrili dairesel kadranlar yer almaktadır. Kule 2003 yılında dikilmiştir.

 Coğrafya 

 İklim 

Batman'ın iklim özellikleri Güneydoğu Anadolu Bölgesinde oluşundan dolayı genel anlamda Uzak Akdeniz İklimi kapsamındadır. Yıllık ortalama yağış miktarı 750–1000 mm civarındadır. Kışlar bazen sert ve soğuk geçmektedir. 1 Ocak 2007 tarihinde termometreler -24 dereceyi göstermiştir. İlkbahar aylarında Beşiri ve Batman ovalarında bol otluk olup İç Anadolu Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesinden mevsimlik Küçükbaş ve Büyükbaş Hayvan besiciliği göçü almaktadır. Ölçülen en yüksek sıcaklık 48.8 derece ile 10 Temmuz 1962'de kayda geçmiştir.

Yazlar sıcak geçmektedir. Yaz aylarında bazen şiddetli yağışlarda görülmektedir.

 Dağlar 
 Sason Dağları (Aydınlık Dağları) - 2500 m
 Mereto - 2967 m
 Kuşaklı Dağı - 1947 m
 Avcı Dağı - 2121 m
 Meydanok Tepesi - 2042 m
 Kortepe - 2082 m
 Raman Dağı - 1288 m

 Akarsular ve göller 
 Batman Çayı
 Dicle Nehri

 Garzan Çayı
 Kırkat GöletiBatman İli Resmi İnternet Sitesi http://www.batman.gov.tr/genel-bilgiler 
 Kozluk Ceffan Göleti u

 Göletler 
 Gercüş - Kırkat Göleti (sulama)
 Kozluk Ceffan Göleti (elektrik)
 Batman-Güvercin Göleti (sulama)
 Batman Baraj Gölü (sulama, elektrik)

 Ekonomi 
Doğu şehirlerinin birçoğunda olduğu gibi Batman'da da ekonomi genel olarak tarım ve hayvancılık üzerine bulunmaktadır. Son yıllarda Organize Sanayi Bölgesi'nde yaşanan genişleme ile birlikte yüzlerce yeni tekstil işletmesinin açıldığı şehirde, Batman Ticaret ve Sanayi Odası (BATSO) verilerine göre 9 bin kişi tekstil atölyelerinde çalışmaktadır. Yine BATSO verilerine göre, şehirdeki Organize Sanayi Bölgesi'nde 55 işletme bulunuyor.

Türkiye'nin ilk petrol çıkarılan şehri olan Batman'da Batman Rafinerisi bulunmakta ve burada da 400'ü aşkın kişi çalışmaktadır.

TÜİK verilerine göre, yüzde 30,9 ile Türkiye'de işsizliğin en yüksek olduğu bölgede yer alan şehirler Mardin, Batman, Şırnak, Siirt'tir.

 Yönetim 
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, il genel meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca İl Genel Meclisi, bir yıl görev yapmak üzere kendi üyeleri arasından gizli oyla beş kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Batman Valisi, Ekrem CANALP'tir. 12.5.2022/209 sayılı kararla Edirne Valisi iken bu göreve atanmıştır.https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/05/202205121-1.pdf   Terör soruşturması kapsamında İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınan Mehmet Demir'in yerine Batman Belediyesi Başkan Vekili olarak da görev yapacaktır.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Batman İl Genel Meclisi üye sayısı, 11'i AK Parti ve 11'i HDP'den olmak üzere 22'dir.

31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Batman Belediye Başkanlığı'nı DEM Parti adayı Gülüstan Sönük, %64,52 oy oranıyla kazanmıştır.

2018 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Batman'ın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üyelerinin siyasi partilere dağılımı: 1 AK Parti ve 4 HDP.

2023 Türkiye Genel Seçimleri’ne göre Batman’dan TBMM’ye 5 milletvekili gönderilmiştir: AK Parti – Ferhat Nasıroğlu ve YSP – Keskin Bayındır, Zeynep Oduncu, Mehmet Rüştü Tiryaki, Nurten Ertuğrul.

 Valiler 
 №  Vali  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi 1  Tuncer Perçinler  24 Temmuz 1990  18 Ağustos 1991 2  Sami Seçkin  15 Ağustos 1991  15 Şubat 1992 3  Zeki Şanal  24 Şubat 1992  17 Eylül 1993 4  Salih Coşkun Şarman  27 Eylül 1993  15 Ekim 1997 5  Necati Develioğlu  15 Ekim 1997  15 Ağustos 1998 6  Mustafa Temel Koçaklar  26 Ağustos 1998  19 Ocak 2000 7  İsa Parlak  21 Ocak 2000  6 Şubat 2003 8  Efkan Ala  13 Şubat 2003  14 Eylül 2004 9  Haluk İmga  15 Eylül 2004  22 Mart 2007  10  Recep Kızılcık  23 Mart 2007  23 Haziran 2009 11  Azmi Çelik  2 Haziran 2014  12 Haziran 2016 12  Ahmet Deniz  15 Haziran 2016  6 Kasım 2018 13  Hulusi Şahin  7 Kasım 2018  18 Mayıs 2022 14  Ekrem Canalp  18 Mayıs 2022  Görevde

 Nüfus 

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Batman ilinin nüfusu 662.626'dir. Bu nüfusun %86,88'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 4.477 km2dir. İlde km2ye 148 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 793'dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı %1,24 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (%2,26), Gercüş (%-4,55)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 6 ilçe, 11 belediye, bu belediyelerde 137 mahalle ve ayrıca 293 köy vardır.

2025 yılı sonunda Batman ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileriİlçeNüfus 
2024Nüfus  
2025FarkNüfus  
Artışı %Belediye  
SayısıMahalle
SayısıKöy  
SayısıKöy  
NüfusuŞehir 
nüfusuŞehirde 
oturan %Alanı  
 km2 km2'ye 
düşen kişiBeşiri32.42431.864 -560 -1,73295314.99216.87252,9580939Gercüş19.79418.894 -900-4,55265810.2718.62345,6491421Hasankeyf7.3247.152 -172 -2,3514223.1024.04656,5729324Kozluk59.56258.781 -781 -1,312337026.55432.22754,83110153Merkez506.322517.78511.4632,262493319.598498.18796,22653793Sason29.10228.150 -952 -3,272365712.38815.76255,9970640Batman654.528662.6268.0981,241113729386.905575.71786,884476148

 İlin yıllara göre nüfusları 

 Konum 

Konum BilgileriİlçeKuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel MüdürlüğüÖnceden bağlı olduğu ilçeAlanı km²Rakım mt.Merkeze Uzaklık kmKarayolları Genel MüdürlüğüUlaşan YollarBatman Merkez1957Beşiri653570 -02, -10BeşiriCumh.önce80975117-02 Gercüş1926Midyat91495562-11, , Hasankeyf1990Gercüş29351339-11 Kozluk1938Sason1.10187459/-10=>SasonCumh.önce70690865-10=>BATMAN1990SİİRT4.477

 Yemek kültürü 
Batman ve yöresinde genellikle Güneydoğuya has bütün yemekler bulunmakta ve tüketilmektedir. Kebap ve sulu yemekler tüketim fazla olan yemeklerdir. Güveç (tirşik), mehîr, imam bayıldı (babağannûç), içli köfte (kutilk), şam böreği (şamborek), yeşil mercimek çorbası (şorbenîsk), kuru dolma (dolmê hışk), mirtoxe, gebol, avşork yörenin kendine has yemekleridir. Merkezde ünlü ciğerci, büryancı ve kavurmacılar bulunmaktadır. Tatlı olarak kadayıf, baklava gibi tatlılar tüketilmektedir. Hamur işleri olarak lahmacun tüketimi fazladır. Yöreye has yemeklerin sayısı oldukça fazladır.

 Ulaşım 
Batman'a Türkiye'nin her bölgesinden ulaşım mümkündür. Bölgenin birçok yerel otobüs firması ilk kalkış olarak Batman merkezi seçmekte bundan dolayı birçok firmayla ulaşım mümkündür. Batman Merkez ulaşımda bölgesine açılan bir noktadır. Havalimanı sayesinde hem batı illerine olan sefer artmış hem de fiyatlar azalmış durumda, hava yolu direkt bağlantı ile İstanbul, Ankara, İzmir ve yaz aylarında Antalya'ya ulaşım mevcuttur. Demiryolları bakımından meşhur Kurtalan Ekspresi'nin Kurtalan'dan önceki son durağıdır.

 Spor 

2021-2022 Sezonu sonunda, Futbol takımı Batman Petrolspor A.Ş., 2.Ligdedir. Hentbol erkekler süper liginde 1955 Batman Bld. GSK, 4.olmuştur. Futbol kadınlar 3.lig takımı 1955 Batman Bld.spor 2.lige çıkmıştır. Yine Batman Gençlikspor bölgesel ligden 2.lige çıkmıştır. BAL ve Kadın futbol 3.liginde birer takım yer almıştır. Bölgesel liglere katılan takım sayısı 4'tür. Batman BESYO, voleybol erkekler 3.liginde küme düşmüştür.

Ziraat Türkiye Kupası'nda 1955 Batman Bld.spor, ilk turda elenirken, Batman Petrolspor 4.turda Kasımpaşa'ya elenmiştir. Kadınlar Türkiye Kupası (kadınlar)'nda 1955 Batman Bld. GSK, yarı finalde Selka Eskişehir'e yenilerek Kupa 3.sü olmuştur.

Batman'ın önemli spor tesisleri: Yeni Batman Stadyumu (15.715), 19 Mayıs Kapalı Spor Salonu (2.000) ve Batman Atletizm Pisti (750)

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 
 Batman ilindeki yerleşim yerleri listesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Batman Valiliği
 Batman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü