Türkiye başbakanları listesi

Türkiye başbakanları listesi, Türkiye Cumhuriyeti başbakanı olarak görev yapmış kişileri içeren liste.

Başbakan, parlamenter sistem ile yönetilen toplumlarda yürütmenin başı olan ve devletin atacağı adımlara karar veren kişidir. Kelime anlamı olarak hükûmetin ve bakanlar kurulunun başı, kabinenin başı, başvekili ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti'nde de parlamenter sistem uygulanırken (1923-2018) yürütme yetkisi ve ülke adına karar alma başbakanın göreviydi. Bakanlar Kuruluna başkanlık ederdi. Hükûmeti ve icraatlarını yönetirdi. Türkiye'de her 4 yılda bir gerçekleşen genel seçimlerin sonucunda başbakan, 4 yıl süre ile seçilirdi.

Osmanlı İmparatorluğu'nda ve Türkiye Cumhuriyeti'nde parlamenter sistem, tarihsel olarak farklı aşamalarda gelişmiştir. Osmanlı'da, III. Selim döneminde gerçekleşen Kabakçı Mustafa İsyanı sonucunda, III. Selim tahttan indirildi ve yerine IV. Mustafa getirildi. Bu dönemde Osmanlı Devleti'nin merkezi otoritesi taşrada büyük ölçüde etkisiz hale gelmişti. Eyaletlerdeki ayanlar neredeyse bağımsız idareler kurmuştu. Bu nedenle, padişah IV. Mustafa, merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla güçlü ayanlarla anlaşma yapmayı gerekli gördü. Bu anlaşma sonucunda Sened-i İttifak adı verilen belge imzalandı.İlber Ortaylı (1995), İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İstanbul: Hil Yayın, sy. 23 Sultan II. Mahmud döneminde ise bazı ıslahatlarla Osmanlı'da başvekil unvanı ortaya çıktı. Ancak bu unvan, 1839'da sürdürülemediği için sona erdi. Jön Türk Devrimi ile beraber Sultan II. Abdülhamid döneminde ise başbakanlık makamı kuruldu, ancak bu makam Meclis-i Meb'ûsan'ın sultan tarafından fiilen dağıtılmasına rağmen kaldırılmadı. İkinci Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra seçimler düzenlendi. İttihat ve Terakki Fırkası ile liberal görüşlü Ahrar Fırkası bu seçimlerin başlıca partileriydi. İttihat ve Terakki seçimleri kazandı.

Yeni Meclis-i Mebusan, 17 Aralık 1908'de çalışmalarına başladı. Bu dönemde, ülkeyi perde arkasından yöneten İttihat ve Terakki yönetimine karşı artan bir hoşnutsuzluk gözlendi. Muhalif gazeteci Hasan Fehmi Bey'in 6 Nisan 1909'da bir İttihat ve Terakki mensubu tarafından öldürülmesi, İstanbul'da büyük bir protesto gösterisine yol açtı. 13 Nisan 1909'da bazı askerî birlikler ve medrese öğrencileri ayaklandı, bu ayaklanma sırasında bazı subaylar ve milletvekilleri linç edildi ve İttihatçı olarak bilinen gazeteler yağmalandı. 31 Mart Vakası olarak adlandırılan bu ayaklanma, Selanik'ten gelen Hareket Ordusu tarafından 24 Nisan'da bastırıldı. 27 Nisan'da tekrar toplanan Meclis, II. Abdülhamid'in bu ayaklanmadan sorumlu tutarak tahttan indirilmesine ve V. Mehmed'in tahta geçirilmesine karar verdi. 8 Ağustos 1909'da Kanûn-î Esasî üzerinde yapılan radikal değişikliklerle padişahın yetkileri "sembolik" bir düzeye indirildi.Resmi Tarih Tartışmaları, Cem Uzun, Özgür Üniversite Yayınları, 2005 Artık vekiller heyeti (bakanlar kurulu) meclise karşı sorumluydu ve meclisten güvenoyu alamayan vekillerin ve hükûmetin görevi sona eriyordu. Meclis başkanını padişah değil, meclis kendisi seçiyordu. Padişaha meclisi kapatma yetkisi tanınsa da, bu yetki belirli koşullara bağlanmış ve üç ay içinde yeni seçimlerin yapılması zorunlu hale getirilmişti. Bu değişiklikler, Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk kez parlamenter sistemin uygulanmaya başladığını işaret etti ve ayrıca anayasa ile bazı temel hak ve özgürlüklerin tanındığı bir dönemi başlattı.

Türkiye'de ise 1923 yılında Cumhuriyet ilan edildiğinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi Teşkilât-ı Esâsiyye kanununda değişiklik yapılarak Başvekalet makamı kuruldu. 1945 yılında ise 4695 sayılı Anayasa kabul edilerek İcra Vekilleri Heyeti yerine Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık unvanı getirildi. 1908 yılından 2018'e kadar neredeyse kesintisiz olarak Türkiye, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu altında parlamenter hükûmet modeli ile yönetildi. Ancak 2017'de yapılan anayasa değişikliği ile başbakanlık ve bakanlar kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi tamamen cumhurbaşkanına verildi ve başbakanlık makamı 110 yılın ardından kaldırıldı.

 Meşrutiyet (1908-1920) 

 Ankara Hükûmeti (1920-1923) 
+1920'den 1923 yılına kadar hükûmet başkanları listesiPortreHükûmet başkanı Görev süresi Seçim Parti HükûmetHükümdarBaşlangıçBitişSüre60pxMustafa Kemal Atatürk
Muvakkat İcra Encümeni ve İcra Vekilleri Heyeti Reisi25 Nisan 192024 Ocak 19211920Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti–VI. Mehmed

79x79pik–I. İcra Vekilleri Heyeti60pxFevzi Çakmak
İcra Vekilleri Heyeti Reisi24 Ocak 19219 Temmuz 1922–II. İcra Vekilleri Heyeti–III. İcra Vekilleri Heyeti60pxRauf Orbay
İcra Vekilleri Heyeti Reisi12 Temmuz 19224 Ağustos 1923–IV. İcra Vekilleri HeyetiSaltanat kaldırıldı60pxFethi Okyar
İcra Vekilleri Heyeti Reisi14 Ağustos 192327 Ekim 19231923V. İcra Vekilleri Heyeti

 Türkiye başbakanları (1923-2018) 
+1923'ten bu yana Türkiye Cumhuriyeti başbakanları listesiPortreBaşbakan Görev süresi Seçim Parti HükûmetCumhurbaşkanıBaşlangıçBitişSüre frameless|upright=0.5 İsmet İnönü 30 Ekim 1923  22 Kasım 1924  –  Cumhuriyet Halk PartisiI. İnönü Mustafa Kemal Atatürkalt=Mustafa Kemal Atatürk|frameless|none|upright=0.4 – II. İnönü frameless|upright=0.5 Fethi Okyar 22 Kasım 1924  3 Mart 1925 – Okyar frameless|upright=0.5 İsmet İnönü  3 Mart 1925  1 Kasım 1937 – III. İnönü1927IV. İnönü– V. İnönü1931VI. İnönü1935VII. İnönü frameless|upright=0.5 Celal Bayar 1 Kasım 1937  25 Ocak 1939 – I. Bayar– II. Bayar İsmet İnönüalt=İsmet İnönü|frameless|none|upright=0.4 frameless|upright=0.5 Refik Saydam 25 Ocak 1939  8 Temmuz 1942 – I. Saydam1939 II. Saydam frameless|upright=0.5 Ahmet Fikri TüzerVekâleten 8 Temmuz 1942  9 Temmuz 1942 –  frameless|upright=0.5 Şükrü Saracoğlu 9 Temmuz 1942  7 Ağustos 1946 – I. Saracoğlu1943II. Saracoğlu frameless|upright=0.5 Recep Peker 7 Ağustos 1946  9 Eylül 1947 1946Peker frameless|upright=0.5 Hasan Saka 10 Eylül 1947  16 Ocak 1949 – I. Saka– II. Saka frameless|upright=0.5 Şemsettin Günaltay 16 Ocak 1949  22 Mayıs 1950 – Günaltay frameless|upright=0.5 Adnan Menderes 22 Mayıs 1950  27 Mayıs 19601950  Demokrat PartiI. Menderes Celâl Bayaralt=Celâl Bayar|frameless|none|upright=0.4– II. Menderes1954III. Menderes– IV. Menderes1957V. Menderes frameless|upright=0.5 Cemal Gürsel 30 Mayıs 1960  26 Ekim 1961 – Bağımsız()I. Gürsel Cemal Gürselalt=Cemal Gürsel|frameless|none|upright=0.4– II. Gürsel frameless|upright=0.5 Fahri ÖzdilekVekâleten 27 Ekim 1961  20 Kasım 1961  –  frameless|upright=0.5 İsmet İnönü 20 Kasım 1961  20 Şubat 1965 1961  Cumhuriyet Halk PartisiVIII. İnönü– IX. İnönü– X. İnönü frameless|upright=0.5 Suat Hayri Ürgüplü 20 Şubat 1965  27 Ekim 1965 –  BağımsızÜrgüplü frameless|upright=0.5 Süleyman Demirel 27 Ekim 1965  26 Mart 1971 1965  Adalet PartisiI. Demirel1969II. Demirel Cevdet Sunayalt=Cevdet Sunay|frameless|none|upright=0.4– III. Demirel frameless|upright=0.5 Nihat Erim 26 Mart 1971  17 Nisan 1972 –  BağımsızI. Erim– II. Erim frameless|upright=0.5 Ferit Melen 17 Nisan 1972  15 Nisan 1973 – Cumhuriyetçi Güven PartisiMelen frameless|upright=0.5 Naim Talu 15 Nisan 1973  25 Ocak 1974 –  BağımsızTalu Fahri Korutürkalt=Fahri Korutürk|frameless|none|upright=0.4 frameless|upright=0.5 Bülent Ecevit 25 Ocak 1974  17 Kasım 1974 1973 Cumhuriyet Halk PartisiI. Ecevit frameless|upright=0.5 Sadi Irmak 17 Kasım 1974  31 Mart 1975 –  BağımsızIrmak frameless|upright=0.5 Süleyman Demirel 31 Mart 1975  21 Haziran 1977 –  Adalet PartisiIV. Demirel frameless|upright=0.5 Bülent Ecevit 21 Haziran 1977  21 Temmuz 1977 1977 Cumhuriyet Halk PartisiII. Ecevit frameless|upright=0.5 Süleyman Demirel 21 Temmuz 1977  5 Ocak 1978 –  Adalet PartisiV. Demirel frameless|upright=0.5 Bülent Ecevit 5 Ocak 1978  12 Kasım 1979 –  Cumhuriyet Halk PartisiIII. Ecevit frameless|upright=0.5 Süleyman Demirel 12 Kasım 1979  12 Eylül 1980 –  Adalet PartisiVI. Demirel frameless|upright=0.5 Bülent Ulusu 21 Eylül 1980  13 Aralık 1983 – Bağımsız()Ulusu Kenan Evrenalt=Kenan Evren|frameless|none|upright=0.4 frameless|upright=0.5 Turgut Özal 13 Aralık 1983  31 Ekim 19891983  Anavatan PartisiI. Özal1987 II. Özal frameless|upright=0.5 Ali BozerVekâleten 31 Ekim 1989  9 Kasım 1989 –  frameless|upright=0.5 Yıldırım Akbulut 9 Kasım 1989  23 Haziran 1991 – Akbulut Turgut Özalalt=Turgut Özal|frameless|none|upright=0.4 frameless|upright=0.5 Mesut Yılmaz 23 Haziran 1991  20 Kasım 1991 – I. Yılmaz frameless|upright=0.5 Süleyman Demirel 20 Kasım 1991  16 Mayıs 1993 1991 Doğru Yol Partisi VII. Demirel frameless|upright=0.5 Erdal İnönüVekâleten 16 Mayıs 1993  25 Haziran 1993 –  Sosyaldemokrat Halkçı Parti Süleyman Demirelalt=Süleyman Demirel|frameless|none|upright=0.4 frameless|upright=0.5  Tansu Çiller  25 Haziran 1993  6 Mart 1996 –  Doğru Yol PartisiI. Çiller–  II. Çiller– III. Çiller frameless|upright=0.5 Mesut Yılmaz 6 Mart 1996  28 Haziran 1996 1995 Anavatan PartisiII. Yılmaz frameless|upright=0.5 Necmettin Erbakan 28 Haziran 1996 30 Haziran 1997 –  Refah PartisiErbakan frameless|upright=0.5 Mesut Yılmaz 30 Haziran 1997 11 Ocak 1999 –   Anavatan PartisiIII. Yılmaz frameless|upright=0.5 Bülent Ecevit 11 Ocak 1999 18 Kasım 2002 –   Demokratik Sol Parti IV. Ecevit 1999 V. Ecevit Ahmet Necdet Sezeralt=Ahmet Necdet Sezer|frameless|none|upright=0.4 frameless|upright=0.5 Abdullah Gül 18 Kasım 2002  14 Mart 2003 2002  Adalet ve Kalkınma PartisiGül frameless|upright=0.5 Recep Tayyip Erdoğan  14 Mart 2003  28 Ağustos 2014 – I. Erdoğan2007II. Erdoğan Abdullah Gülalt=Abdullah Gül|frameless|none|upright=0.42011III. Erdoğan frameless|upright=0.5 Ahmet Davutoğlu  28 Ağustos 2014  24 Mayıs 2016 – I. Davutoğlu Recep Tayyip Erdoğanalt=Recep Tayyip Erdoğan|frameless|none|upright=0.46/2015II. Davutoğlu11/2015III. Davutoğlu frameless|upright=0.5  Binali Yıldırım  24 Mayıs 2016  9 Temmuz 2018 – Yıldırım

 Notlar 
 İçişleri bakanı Ahmet Fikri Tüzer, Refik Saydam'ın görevi başında vefat etmesi üzerine, Şükrü Saracoğlu 9 Temmuz 1942'de 13. hükûmeti kurmadan önce 12. hükûmette bir günlüğüne başbakanlık görevini üstlendi.
 Fahri Özdilek, 26 Ekim 1961'de Cemal Gürsel'in Cumhurbaşkanlığı görevi başladığı için Başbakanlık görevini 27 Ekim 1961 – 20 Kasım 1961 tarihleri arasında geçici olarak yürüttü.
 Ali Bozer, Turgut Özal'ın 31 Ekim 1989 tarihinde Cumhurbaşkanlığına seçilmesi üzerine boşalan yerine 9 Kasım 1989 tarihine dek vekalet etti.
 Erdal İnönü, Süleyman Demirel'in Cumhurbaşkanlığına seçilmesi üzerine boşalan yerine 16 Mayıs 1993 – 25 Haziran 1993 tarihleri arasında vekalet etti.
 Binali Yıldırım, Türkiye'nin son başbakanıdır. 2017 yılında yapılan referandumun ardından, 2018 yılında yapılan genel seçim ile başbakanlık kaldırılmış ve başkanlık sistemine geçilmiştir.

 Zaman çizelgesi 

 Görev sürelerine göre 
#BaşbakanHükûmetGöreve BaşlamaGörevden AyrılmaGörev SüresiToplam Görev Süresi1.İsmet İnönü1. İnönü I30 Ekim 19236 Mart 19244 ay 6 gün16 yıl 11 ay 24 gün2. İnönü II 6 Mart 1924  22 Kasım 1924  8 ay 16 gün4. İnönü III 3 Mart 1925  1 Kasım 1927  2 yıl 7 ay 28 gün5. İnönü IV 1 Kasım 1927  27 Eylül 1930  2 yıl 10 ay 26 gün6. İnönü V 27 Eylül 1930  4 Mayıs 1931  7 ay 7 gün7. İnönü VI 4 Mayıs 1931  1 Mart 1935  3 yıl 9 ay 27 gün8. İnönü VII 1 Mart 1935  1 Kasım 1937  2 yıl 8 ay26. İnönü VIII 20 Kasım 1961  25 Haziran 1962  7 ay 5 gün27. İnönü IX 25 Haziran 1962  25 Aralık 1963  1 yıl 6 ay28. İnönü X 25 Aralık 1963  20 Şubat 1965  1 yıl 1 ay 25 gün 2. Recep Tayyip Erdoğan59. Erdoğan I14 Mart 200329 Ağustos 20074 yıl 5 ay 15 gün11 yıl 5 ay 14 gün60. Erdoğan II 29 Ağustos 2007  6 Temmuz 2011  3 yıl 10 ay 7 gün61. Erdoğan III 6 Temmuz 2011  28 Ağustos 2014  3 yıl 1 ay 22 gün 3. Süleyman Demirel30. Demirel I27 Ekim 19653 Kasım 1969 4 yıl 6 gün 10 yıl 4 ay 29 gün31. Demirel II 3 Kasım 1969  6 Mart 1970  4 ay 3 gün32. Demirel III 6 Mart 1970  26 Mart 1971  1 yıl 20 gün39. Demirel IV 31 Mart 1975  21 Haziran 1977  2 yıl 2 ay 20 gün41. Demirel V 21 Temmuz 1977  5 Ocak 1978  5 ay 14 gün43. Demirel VI 12 Kasım 1979  12 Eylül 1980  10 ay49. Demirel VII 20 Kasım 1991  16 Mayıs 1993  1 yıl 5 ay 26 gün 4. Adnan Menderes19. Menderes I22 Mayıs 19509 Mart 1951 9 ay 17 gün 10 yıl 5 gün20. Menderes II 9 Mart 1951  17 Mayıs 1954  3 yıl 2 ay 8 gün21. Menderes III 17 Mayıs 1954  9 Aralık 1955  1 yıl 6 ay 22 gün22. Menderes IV 9 Aralık 1955  25 Kasım 1957  1 yıl 11 ay 16 gün23. Menderes V 25 Kasım 1957  27 Mayıs 1960  2 yıl 6 ay 2 gün 5. Bülent Ecevit37. Ecevit I25 Ocak 197417 Kasım 1974 9 ay 23 gün 6 yıl 7 ay 7 gün40. Ecevit II 21 Haziran 1977  21 Temmuz 1977  1 ay42. Ecevit III 5 Ocak 1978  12 Kasım 1979  1 yıl 10 ay 7 gün56. Ecevit IV 11 Ocak 1999  28 Mayıs 1999  4 ay 17 gün57. Ecevit V 28 Mayıs 1999  18 Kasım 2002  3 yıl 5 ay 20 gün 6. Turgut Özal45. Özal I13 Aralık 198321 Aralık 1987 4 yıl 8 gün 5 yıl 10 ay 18 gün46. Özal II 21 Aralık 1987  31 Ekim 1989  1 yıl 10 ay 10 gün

 Yaşayan eski başbakanlar 

 Ölen son eski başbakan 
Yıldırım Akbulut (1935–2021), 14 Nisan 2021'de 86 yaşında hayatını kaybederek ölen son eski başbakan olmuştur.

 Ayrıca bakınız 
 Türkiye hükûmetleri listesi
 Türkiye başbakanlarının gömüldükleri yerler listesi
 Türkiye başbakan eşleri listesi
 Türkiye cumhurbaşkanları listesi
 Türkiye ana muhalefet partisi liderleri listesi

 Kaynakça 


Başbakan
Kategori:Başbakanlar listeleri