Afyonkarahisar (il)

Afyonkarahisar, Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde yer alan bir ildir. İlin nüfusu 750.193'tür.  Bu nüfusun %78,07'si şehirde yaşamaktadır (31 Aralık 2021). İlin yüzölçümü 14.016 km²dir. İlde km²ye 53 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 253'tür.)

İlin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) 1.021 metredir.

Afyonkarahisar sınırlarında merkez ilçeyle beraber 18 İlçe, 60 belediye, bu belediyelerde 448 mahalle ve 420 köy vardır.

Afyonkarahisar'ın plaka kodu 03'tür.

 Tarihçe 
Bilindiği kadarıyla ilk olarak Hitit egemenliğinde olan Afyonkarahisar toprakları, sonra sırası ile Frigya ve Lidya egemenliğine geçti. MÖ 6. yüzyılda Pers egemenliğine giren Afyonkarahisar'ı Büyük İskender fethetti. Onun ölümünden sonra Seleukos ve Bergama Krallıkları'nın egemenliğine giren topraklar, daha sonra Roma İmparatorluğu topraklarına katıldı. Alp Arslan'ın Malazgirt Meydan Muharebesinden ve Selçukluların Anadolu'yu fethinden sonraki süreçte, Sultan I. Mesud'un emri ile Afyon Kalesi'nin eteklerine Karaşar Türkleri yerleştirilmiş ve daha sonra kaleye Karahisar adı verilmiştir. Karahisar ve yöresi, Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahrettin Ali'nin sahip unvanına ithâfen Karahisâr-ı Sahib olarak anılmıştır. Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın fethiyle ilk kez Türk egemenliğine giren topraklar, Birinci Haçlı Seferi sırasındaki Hristiyan egemenliğinden sonra I. Alâeddin Keykubad tarafından yeniden Türk yönetimine alındı. 12. yüzyılda Germiyanoğullları'nın egemenliğinde olan bölge, sonra Osmanlı idaresine girdi.

Afyon'da Batı Anadolu ağzı kullanılmaktadır.Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996)

 Coğrafya 
Türkiye'nin 81 ilinden biri olan Afyonkarahisar, Anadolu yarımadasının batıya yakın ortasında ve Ege Bölgesinin iç kesiminde yer alır. İç Anadolu yaylasının Ege kıyılarına açılan bir eşiği, bir geçidi durumundadır. Çevresinde Eskişehir, Konya, Isparta, Burdur, Denizli, Uşak ve Kütahya illeri bulunur. Kuzeydoğudan güneybatıya uzandıkça alçalan ovaları ile hem Orta Anadolu'dan ve hem de Ege Bölgesinden sayılır. En kuzeyde Eskişehir sınırından, en güneyde Denizli sınırına kadar kuzeydoğudan güneybatıya uzunluğu 210 kilometredir. Eni ise Kütahya sınırından Isparta sınırına kadar kuzeybatıdan güneydoğuya 112 kilometredir. Denizli'ye doğru incelerek eni 20 kilometreye kadar düşen bir parça hâlindedir.

İlin diğer komşu illerle sınırlarının toplam uzunluğu 616 kilometredir.

Afyonkarahisar ilinin 2020 yılı TÜİK verilerine göre toplam nüfusu 736.912'dir.

 Coğrafi konum 
Afyonkarahisar, Türkiye'nin batısında, tüm yolların birleştiği kavşak noktasıdır. İlin bazı illere olan kara yolu uzaklıkları şöyledir:
İllerAnkaraİstanbulİzmirAntalyaBursaEskişehirDenizliKonyaAdanaGaziantepSamsunKocaeliIspartaErzurumUşakKütahyaManisaAydınMuğlaUzaklık (Km)2574613282932741452262235737796763501701133117101310352371küçükresim|sağ|Gelincik tepesi Sultandağı

küçükresim|upright=0.68|Kente hakim bir konumda bulunan tarihî Afyonkarahisar Kalesi
küçükresim|sağ|upright=0.68| Afyonkarahisar Bayat Türkmen Kilimi
küçükresim|upright=0.68|Afyon Türk lokumu Afyonkarahisar
küçükresim|upright=0.45|Baharatlar ve sarımsakla zenginleştirilen sığır ve koyun eti ile yapılmış el yapımı bir kangal Afyon Türk sucuğu.

 İlçelere Olan Mesafeler 

 Başmakçı > 129 km*
 Bayat > 46 km
 Bolvadin > 61 km
 Çay > 48 km
 Çobanlar > 25 km
 Dazkırı > 140 km
 Dinar > 106 km
 Emirdağ > 70 km
 Evciler > 132 km
 Hocalar > 100 km
 İhsaniye > 35 km
 İscehisar > 23 km
 Kızılören > 87 km
 Sandıklı > 60 km
 Sinanpaşa > 34 km
 Sultandağı > 68 km
 Şuhut > 29 km

 Dağlar 

 Sultan Dağları, 2610 m.
 Akdağ, 2343 m.
 Emir Dağları, 2281 m.
 Kumalar Dağı' 2247 m.
 Ahır Dağı, 1940 m.
 Kızılçal Dağı, 1601 m.
 Paşa Dağı, 1595 m.
 Kasım Dağı, 1587 m.
 Kirseli Dağı, 1575 m.
 İlbulak Dağı, 1570 m.
 Asar Dağı 1400 m.
 Eyerli Dağı 1350 m.

 Akarsu ve göller 
 Akarsular 

 Aksu Deresi (Araplı deresi)
 Seyitler Çayı
 Kali Çayı

 Göller 

 Akşehir Gölü,
 Eber Gölü,
 Karamık Gölü (Bataklığı),
 Acı Göl,
 Işıklı Gölü

 Barajlar ve Göletler 
İlde; Selevir, Seyyidler, Örenler, Akdeğirmen barajları ile Dinar-Yeşilçat, Bayat, Merkez-Erkmen, Şuhut-Kayabelen, Sincanlı-Tınaztepe, Sincanlı-Serban, Dinar-Pınarlı, Sincanlı-Taşoluk, Sincanlı-Kırka, Sandıklı-Karacaören, İhsaniye-Üçlerkayası, Şuhut-Ağzıkara, İhsaniye-Ayazini, İscehisar-Seydiler, Bolvadin-Özburun, Şuhut-Ortapınar, Sinanpaşa-Kuruçay, Sinanpaşa-Nuh, Şuhut-Akyuva, Sandıklı-Kestel, Sincanlı-Gezler, Kurucuova, Bozhüyük, Kızılören, Bayramaliler, Döğer Emre, Yedikapı, Derbent, Çepni, Bostanlı Çiftlik, Kızıldağ, Çıkrık, Karaağaç, Şehit Uzman Çavuş Nurullah Oymak, Kırca, Yıprak, Haydarlı Şehit Yavuz Öztürk, Dutağaç, Kargın, Koçgazi, Örenkaya, Çayhisar 27 Ağustos, Nuh-Taşoluk Ortak, Yaka ve Göynük göletleri bulunmaktadır.

 Ovalar 
küçükresim|upright=0.91|sağ|2002 yılında oluşan Sultandağı Deprem diyagramı
Afyon Ovası, Çöl ovası, Çamur ova, Gül Ovası, Sandıklı Ovası, Şuhut Ovası gibi birikinti ovaları bulunur.

 İklim 
Afyon'da iklim oldukça sert ve orta derecede yağışlıdır (466 mm). En çok yağış kışın ve ilkbaharda olur.
Ortalama sıcaklık en soğuk ayda 3 derece, en sıcak ayda 22 derecedir Ama sıcaklığın yazın 38 dereceye çıktığı, kışın sıfırın altında 37 dereceye düştüğü de görülmüştür.

 Sıcaklık 
Afyonkarahisar ili içerisinde bulunan hava bilgisi istasyonlarının uzun yıllara dayanan verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 11.1 °C 'dir. En soğuk ay olan Ocak ayında ortalama sıcaklık 0.2 °C'dir. En sıcak ay olan Temmuz ayında ise ortalama sıcaklık değeri 22.1 °C'dir.

 Yağış 
Afyonkarahisar ili İç Anadolu Karasal İklim bölgesinde yer alması nedeniyle bu yağış düzeninin etkileri altında bulunmaktadır ve ilde yıllık yağış ortalaması 407 mm.dir. Yazları sıcak ve kurak kışları ise soğuk ve kar yağışlı geçer.

 Nüfus 
Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Afyonkarahisar ili nüfusu: 751.808'dür. Bu nüfusun %79,33'ü şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 14.016 km²dir. İlde km²ye 54 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 263'dür.) İlde yıllık nüfus %0,22 oranında artmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez ilçe (%1,12), Hocalar (-%2,08)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 18 ilçe, 60 belediye, bu belediyelerde 430 mahalle ve ayrıca 421 köy vardır.

2025 yılı sonunda Afyonkarahisar ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileriİlçeNüfus 
2024Nüfus  
2025FarkNüfus  
Artışı%Belediye  
SayısıMahalle
SayısıKöy  
SayısıKöy  
NüfusuŞehir 
nüfusuŞehirde 
oturan%Alanı  
km2km2'ye 
düşen Başmakçı9.2089.089 -119 -1,2918144.3164.77352,5136125Bayat7.7257.580 -145 -1,8814123.4044.17655,0941118Bolvadin45.46845.9064380,96344146.85739.04985,0694449Çay29.45929.140 -319 -1,083262010.10219.03865,3380336Çobanlar14.40314.457540,3721332.18212.27584,9116588Dazkırı11.67011.723530,4516165.5736.11352,1540829Dinar47.32646.878 -448 -0,953416014.99331.88568,02125437Emirdağ43.48443.350 -134 -0,313246915.39627.95464,48210321Evciler7.0637.038 -25 -0,351673.8033.23545,9625228Hocalar8.3958.220 -175-2,0813156.0332.18726,6150616İhsaniye27.90427.636 -268 -0,965232610.86116.77560,7084933İscehisar25.08425.2201360,54214119.22015.91563,1048952Kızılören2.0341.977 -57 -2,801246331.34467,9811118Merkez328.319331.9823.6631,12151082311.705319.41296,211261263Sandıklı54.95254.376 -576 -1,052165617.00137.37568,73123844Sinanpaşa38.42838.292 -136 -0,3511572410.03028.26273,8188943Sultandağı13.77913.641 -138 -1,00318114.4239.21867,5892815Şuhut35.49235.303 -189 -0,532173617.84617.45749,45104434Afyonkarahisar750.193751.8081.6150,2260430421154.378596.44379,331401654

 İlin yıllara göre nüfusları 

 Konum 

Konum bilgileriİlçeKuruluş yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel MüdürlüğüÖnceden bağlı olduğu ilçeAlanı km2Rakım mt.Merkeze uzaklık kmKarayolları Genel MüdürlüğüUlaşan yollarAfyonkarahisar Merkez 1.2611.012 /-01, -07,-02Başmakçı1987Dazkırı361858132Dinar=>, Dazkırı=>Bayat1987Emirdağ41169845/-01BolvadinCumh.önce94499048-03, Çay1958Bolvadin8031.03847-06, -03Çobanlar1990Merkez16599225-08=>Dazkırı1959Dinar408894144-05, DinarCumh.önce1.254865111-05, -02, EmirdağCumh.önce2.10396569-03, , Evciler1990Dazkırı252909137-05=>Hocalar1990Sandıklı5061.077101Sandıklı=>, Banaz=>İhsaniye1959Merkez8491.09935-02=>İscehisar1987Merkez4891.08122/-01Kızılören1990Sandıklı1111.11290-10=>SandıklıCumh.önce1.2381.09464-10=>Sinanpaşa1953Merkez8891.11834-07=>Sultandağı1958Bolvadin9281.01267-09Şuhut1946Merkez1.0441.14527Afyonkarahisar=>, AFYONKARAHİSARCumh.önce14.016  

 Yönetim 

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Afyonkarahisar Valisi, 1977-Araklı doğumlu Naci Aktaş'dır. Şubat 2026/63 sayılı kararnameyle, Uşak Valisi iken atanmıştır.

Afyonkarahisar Belediye Başkanı, 1980 Afyon doğumlu Burcu Köksal (CHP), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %50,73 oy oranıyla seçilmiştir. Afyonkarahisar Belediye Başkanı seçilen Burcu Köksal, 2023 yılında seçildiği 28. dönem Afyonkarahisar milletvekilliğinden istifa etmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Afyonkarahisar İl Genel Meclisi üye sayısı, 36 AK Parti, 7 MHP, 3 CHP ve 3 İYİ Parti'den olmak üzere 50'dir. Afyonkarahisar Belediye meclisi ise 17 AK Parti, 11 İYİ Parti, 3 MHP olmak üzere 31 üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Afyonkarahisar'ın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üyelerinin siyasi partilere dağılımı: 3 AK Parti, 1 CHP, 1 İYİ Parti ve 1 MHP.

 Ekonomi 
Afyonkarahisar ilinin temel sanayi ürünleri mermer ve gıdaya dayalıdır. Şehrin sanayisi, mermer ve traverten taşı üretiminde dünyanın önde gelenleri arasındadır.

Et, tavuk ve yumurtacılıkta son derece gelişmiştir. Türkiye et ve yumurta borsasına yön vermektedir.

Türkiye içinde ise Afyonkarahisar deyince akla gelenler:

Millî mücadele: Cumhuriyetin kazanıldığı topraklar; Anadolu'nun kilidi Afyonkarahisar. Kocatepe, Dumlupınar gibi önemli savaşlara sahne olmuştur. Yunanlar burada yenilgiye uğratılmış ve İzmir'e kadar püskürtülerek burada denize dökülmüştür. Günümüzde utku anıtı ve anıt parkta bunu simgelemektedir.

Termal: Türkiye'nin termal başkentidir; en fazla termal yatak kapasitesine sahip ildir. Türkiye'de kişi başına düşen beş yıldızlı otel sayısında en fazla tesise sahip ildir. Yurt dışından ve çevre illerden turlarla bu termallerden böbrek taşı, cilt hastalıkları, romatizma, safra kesesi, solunum yolları gibi hastalıklardan yararlanmak için gelen kişi sayısı çok fazladır. İzmir yolu üzerinde 20'nin üzerinde 5 yıldızlı oteller ile termal turizm gelişmiştir. En önemli merkezleri: Gazlıgöl, Ömer, Gecek, Hüdai, Heybeli, Anemon, İkbal, Korel, Oruçoğlu,Güral

Mermer: İscehisar ilçesinden dünyanın en kaliteli beyaz mermeri çıkmaktadır. Antik çağlarda birçok yerde kullanılmıştır; örneğin Efes antik tiyatro. Günümüzde birçok yerli ve yabancı ünlünün evini süslemektedir. Amerika'daki Beyaz Saray'a da döşenmiştir. Afyonkarahisar mermeri, Türkiye'nin birçok iline satılmakta ve dünyanın pek çok ülkesine ihraç edilmektedir.

Haşhaş: İsminden belli olduğu gibi haşhaşın ana vatanıdır. Türkiye'nin tek alkaloid (morfin) fabrikası Bolvadin ilçesindedir. Hem ezme olarak tüketilmektedir, hem de birçok yöresel yemeğin içinde kullanılır.

Kaymak: En iyi kaymak, manda sütünden elde edilir ve fiyat olarak pahalıdır. Ancak günümüzde pek fazla bulunmamaktadır ve inek sütünden imal edilmektedir.

Sucuk: Afyon sucuğu Kayseri sucuğundan lezzet bakımından daha farklıdır. Türkiye çapında 5-6 markası vardır.

Sucuk döneri: Afyonkarahisar mutfağına özgü lezzetli sucuktan yapılan döner türüdür.

Lokum: Afyonkarahisar lokumu her damak zevkine hitap eden türlerde üretilir. Özellikle kaymaklı lokumu son derece popülerdir ve sultan lokumu da denilmektedir.

Afyon ev ekmeği: Patates ezmesi ilave edilen meşhur ev ekmeği, 1 haftalık dayanma süresi ile çok sevilen ve besleme değeri normal ekmeklerden daha yüksek olan bir ekmek türüdür.

Yumurta: Türkiye'nin yumurta borsası konumundadır. Aylık üretim miktarı 40 milyon adettir.

Et: Türkiye'nin et borsası. İstanbul'un et ihtiyacının yaklaşık %60'ı buradan karşılanmaktadır.

Ekmek kadayıfı: Afyonkarahisar orijinli bir tatlı türü olup, tüm Türkiye'de sevilerek yenilir. Özellikle süt kaymağı ile beraber yenilmesi tercih edilmektedir. Ekmek kadayıfı çeşitleri ise vişneli, cevizli, olmak üzere birçok çeşit içermektedir.

Yün: Dünyanın yün borsası Bolvadin ilçesindedir.

Sandıklı ve Şuhut Patatesi: Sandıklı ve Şuhut bölgesinde sınırlı miktarda yetişen bir tür tatlı patetesi (agrie) ile, Türkiye'nin her yerinde aranan ve tercih edilen değerli bir patates türüdür.

Napolyon Kirazı: Sultandağı ilçesinde ve Erkmen beldesinde yetiştirilmekte olup ihraç edilmektedir. Türkiye'nin besin değeri en yüksek kirazıdır ve tescillidir. Her yıl kiraz festivalleri yapılır.

Kızılay Maden Suyu: İhsaniye ilçesi Gazlıgöl beldesinde çıkmaktadır.1924'ten beri üretime devam etmektedir. Dünyaca ünlü bir maden suyudur; defalarca uluslararası ödüller kazanmıştır (örneğin, 1934 Paris Fuarı). Üretim tesisi, dakikada 100.000 şişe dolum kapasitesiyle dünyanın en modern dolum tesislerinden biridir. Sade ve meyveli olarak dünyanın dört bir yanına ihraç edilmektedir. Rivayete göre, Osmanlı padişahları bu suyu Afyonkarahisar'dan İstanbul'a getirttirirmiş.1926 yılında Atatürk, maden suyundan elde edilen geliri Kızılay'a devretmiştir.

Arpa: Türkiye'nin en kaliteli arpası burada üretilmektedir. Bu yüzdendir ki Efes Pilsen yıllar önce buraya bira fabrikasını kurmuştur.

Buğday: Türkiye'deki en önemli buğday üretim merkezlerinden olup, Konya ve Ankara'dan sonra başı çekmektedir.

Bayat kök boya kilimi: Dünyaca ünlüdür ve Bayat ilçesinde dokunmaktadır.

Ulaşım: Türkiye'nin İstanbul'dan sonraki en işlek kavşağıdır. Yaz günlerinde günde 100-150.000 araç geçmektedir. Bayram gidiş ve dönüşlerinde otoyollarda kilometrelerce trafik sıkışıklığı meydana gelmektedir. Türkiye'nin 4 istikametine demiryolu olan tek ilidir. Türkiye demiryollarının 7 bölgesinden biridir.

Karahisar Kalesi: Afyonkarahisar'a adını vermiştir.

 Kaplıcalar 
Afyonkarahisar ilinde,

 Bolvadin Heybeli Kaplıcası  (Heybeli  veya Kızılkilise Kaplıcası),
 Gazlıgöl Kaplıcası,
 Sandıklı Hüdai Termal Turizm Merkezi (Sandıklı Hüdai Kaplıcaları),
 Ömer Gecek Kaplıcası bulunur.

 Turizm 
 Frig Vadisi Turizmi 
 Termal turizm 
Afyonkarahisar, Türkiye'de kaplıca ve ılıca yönünden sayılı iller arasındadır. Bu sebeple son yıllarda fertler ve şirketler ve kooperatifler termal turizme yönelik yatırımlara yönelmişlerdir. Yapılan ve yapılacak olan bu yatırımların sonunda Afyonkarahisar turizmde hak ettiği yerini alacaktır. Kaplıcaları, zengin tabiat yapısı, tarihî eserleri, alternatif turizm çeşitliliği, kültür ve inanç turizmi festival ve şenlikler gibi çeşitli turizm değerlerine sahip olan Afyonkarahisar, Anadolu'nun batı yakasında bir kavşak noktası olup, doğuyu batıya, kuzeyi güneye bağlayan tabiî bir kapı konumundadır. Bu yüzden turizm potansiyeli yönüyle Türkiye'nin sayılı illeri arasındadır.

 Müzeler 

 Afyon Arkeoloji Müzesi
 küçükresim|206x206pik|Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi logosuAKÜ Devlet Konservatuvarı İbrahim Alimoğlu Müzik Koleksiyonu
 Bolvadin Müzesi
 Çeşmeli Konak
 Hattat Ahmet Şemsettin Karahisari Türk İslam Sanatları Galerisi
 İsmail Kumartaşlı Yumurta Sanatları Tanıtım Merkezi
 İstiklal Tanıtım Merkezi
 Kültür ve Sanat Evi
 Oyuncak Müzesi
 Sultan Dîvânî Mevlevîhânesi
 Şuhut Atatürk Evi
 Zafer Müzesi

 Spor 


Afyonkarahisar şehrini profesyonel liglerde, TFF 2. Ligde yer alan Afyonspor futbol takımı ile Kadınlar 2. Liginde yer alan Afyon İdmanyurdu kadın futbol takımının yanı sıra ING Basketbol Süper Liginde yer alan HDI Sigorta Afyon Belediyesi Basketbol erkek takımı ve AXA Sigorta Efeler Liginde yer alan Avşar Maden Suyu Afyon Belediye Yüntaş Voleybol erkek takımı temsil etmektedir.

Şehrin en büyük spor tesisleri: 15.000 kişilik Zafer Stadyumu ve 2.833 kişilik Prof. Dr. Veysel Eroğlu Spor Salonudur.

 Resim galerisi 

 Kardeş şehirler 
 12px 20px Hamm, Almanya (2005'ten beri) Kardeş Şehir Hamm , afyon.bel.tr 26 Mart 2022 tarihinde erişildi.

Afyonkarahisar'ın merkezinde bulunan Hamm Bulvarı'nın ismi, Afyonkarahisar'ın Almanya'daki kardeş şehri Hamm'dan alınmıştır.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Afyonkarahisar Belediyesi 
 Afyonkarahisar Valiliği 
 YerelNET Afyonkarahisar