Ağaç

küçükresim|Avrupa melezi (Larix decidua), bir başka yaprak döken, iğne yapraklı ağaçtır.
Ağaç, botanik biliminde çoğu türünde dalları ve yaprakları destekleyen uzun bir sürgüne ya da gövdeye sahip çok yıllık bir bitkidir. Ağaç tanımı, bazı durumlarda sadece ikincil büyüme gösteren odunsu bitkileri, kereste olarak kullanılabilen bitkileri ya da belirli bir yüksekliğin üzerindeki bitkileri kapsayacak şekilde daha dar olabilir. Daha geniş tanımlarda ise uzun palmiyeler, eğrelti ağaçları, muz ağaçları ve bambular da birer ağaç olarak değerlendirilir. Ağaçlar taksonomik bir grup değildir ancak güneş ışığı için rekabet etmek adına diğer bitkilerden daha fazla yükseğe çıkmanın bir yolu olarak birbirinden bağımsız şekilde evrimleşip gövde ve dalları olan çeşitli bitki türlerini içermektedir. Ağaçlar uzun ömürlü olma eğilimindedir ve bazıları birkaç bin yıl yaşar. Ağaçlar 370 milyon yıldır dünya üzerindeki varlığını sürdürmektedir. Dünyada yaklaşık üç trilyon olgunluğa erişmiş ağacın olduğu tahmin edilmektedir.

Aynı zamanda ağaçlar uçurum kenarlarına ve benzeri dikildikleri yerlere göre heyelan, toprak kayması, sel gibi doğal afetleri önleme konusunda önemli rol oynar.

 Tanım 
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tree_secondary_growth_diagram.svg|küçükresim|İdealleştirilmiş dikey ve yatay bölümleri gösteren, çift çenekli ya da kozalaklı bir ağacın ikincil büyümesine ait şema. Her büyüme mevsiminde ağaca yeni bir odun katmanı eklenerek gövde, dallar ve kökler kalınlaşır.
"Ağaç" terimi genel bir deyiş olarak kullanılıyor olsa da ağaçla ilgili ne botanik biliminde ne de ortak dilde evrensel olarak kabul görmüş kesin bir tanım yoktur. En geniş anlamıyla ağaç, fotosentetik yapraklarını veya dallarını yerden belirli bir mesafe üzerinde destekleyen, genel olarak uzun bir sürgüne ya da gövdeye sahip bir bitkidir. Genellikle yükseklikleriyle tanımlanır. 0,5 ila 5 m arasındaki bitkiler çalı olarak adlandırıldığından, ağaçların minimum yüksekliği sadece kabaca tanımlanmaktadır. Papaya ve muz ağacı gibi büyük otsu bitkiler bu geniş anlam dahilinde birer ağaç olarak kabul edilirler.

 Fizyoloji 
Bir ağacın gövdesinden enine bir kesit alındığında, çeşitli yapısal katmanlar gözlemlenir. En dışta kabuk bulunur. Kabuk, ağacın dış koruyucu tabakasıdır ve ağacı fiziksel zararlar ile hastalıklardan korur. Kabuk tabakasının hemen altında, yıllık halkaları oluşturan hücre tabakaları yer alır. Bu halkalar, ağacın yıllık büyüme süreçlerini yansıtır. En içte ise, ağacın merkezi olan öz kısmı bulunur.

Bir ağacın gerçekten canlı olan biricik kısmı, kabuğun altında odunun yüzeyindeki ince bir hücre tabakasıdır. Buna katman doku tabakası (kambiyum, soymuk) denir. Bu tabaka ağacı geliştiren ve büyümesini sağlayan tabakadır. Genç bir ağaca çivi çakıldığında veya ağaç bir dal verdiğinde, çivinin ve dalın yerden yüksekliği hiç değişmez.

Ağaçların boyları ve yükseklikleri değişiklik gösterir. Boyları 3 metreden 140 metreye kadar, yaşları 30-40 yıldan 5000 yıla kadar olan ağaçlara rastlanmaktadır. Dünyanın en yaşlı ve yüksek ağaçlarından olan ve ABD'de Sierra Nevada Dağlarında bulunan sekoyalar (Sequoia) 110 m yüksekliğe ve 7 m çapa erişebilir. Bunların yaşları da 4000 yılı bulmaktadır. Avustralya'da yüksek boylu ormanlar meydana getiren okaliptüs ağaçları da 100 metreyi bulmaktadır. Ağaçların yaşı farklılık göstermektedir. Yaşı doğrulanmış ve canlı en yaşlı ağaç 4855 yıllık Metuşelah ağacıdır.

 Yapraklar 
Her yaprak, kendini dışarıya karşı koruyacak çok etkili bir tabaka ile sıkı sıkıya örtülüdür. Hava, yaprakların altındaki çok küçük deliklerden stomaya girebilir. Suyun buharlaşması da, yine bu deliklerden (por) sağlanır. Yaprak ihtiyaca göre bu delikleri açar veya kapatır. Ağaç kabuğu çok etkili bir su geçirmez zırhtır. Bir ağaç, su buharının dışarı sızmasına karşı baştan aşağı bu tabaka ile örtülüdür.

Bütün canlı varlıklar gibi ağacın da dokularının arasında devamlı bir su dolaşımı olur. Bu su dolaşımının sağlanabilmesi için ağacın devamlı ve yeterli miktarda suya ihtiyacı vardır.
 Suyun yükselimi ve terleme 
Bazı büyük ağaç türleri, ihtiyacı olan suyu 50 metrenin üzerinde bir yüksekliğe çıkarmak mecburiyetindedir. Bu olayda önemli olan birinci kuvvet kılcallık olayıdır. Odun boruları demetlerinde 20 metreye kadar etkilidir. İkinci kuvvet ise, kök basıncıdır. Bu basınç ile ağaçta su 30 metreye kadar yüksekliğe çıkarılabilmektedir. Bir diğer önemli kuvvet de yapraklardan suyun buharlaşması (terleme) ile meydana gelen emme kuvvetidir. Buna kohezyon gerilimi de denir. Terlemenin (transpirasyon) büyük kısmı gözeneklerle, az bir kısmı da diğer yüzeylerle sağlanır. Kohezyon kuvveti su moleküllerini birbirine bağlar. Bu gerilim, suyun kopmayan bir sütun hâlinde yükselmesini sağlar. Sekoya gibi yüksekliği 100 metreyi bulan dev ağaçlarda su, tepelere kadar kohezyon kuvvetiyle yükselir.

 Yaşam döngüsü 
Toprağa düşen tohumdan en önce fide meydana gelir. Fide bir yıl sonra fidan halini alır. Hücrelerinin çoğalmasıyla dal ve yapraklar, gövde ve kök olarak üç parçadan ibaret bir ağacın küçük bir modeli olur. Her yıl ağacın dallarında ve köklerinde yeni sürgünler çıkarken, gövdede de bir tane yıllık halka meydana gelir. Bu halkalar, ağacın enine büyüyerek yaptığı odun tabakasıdır. Yağışı bol yıllarda, geniş bir halka; kurak geçen yıllarda ise, ince ve küçük bir halka meydana gelir. Bu sayede ağaç türlerinin yaşı, halka sayısı sayılarak hesaplanabilmektedir.

 Kullanım alanları 
Ağaçlar günlük hayatta çeşitli alanlarda yaygın olarak kullanılırlar. Kâğıt yapımından mobilya yapımına, meyvelerinin besin olarak kullanımından süs ağaçlarına ve keresteye kadar, sayısız kullanım alanı vardır. Ormanlar ise, bir memleketin iklimini ve ekonomisini etkileyecek kadar önemlidir.

 Cinsler 

 ,	Göknar
 Acacia,	Akasya
 Acer,	Akçaağaç
 Actinostrobus,	Servi çamı
 Athrotaxis,	Tasmanya sediri
 Aesculus,	At kestanesi
 Agathis
 Ailanthus,	Kokarağaç
 Albizia,	Gülibrişim
 Alnus,	Kızılağaç
 Amentotaxus
 Araucaria,	Arokarya
 Arbutus,	Koca yemiş
 Aucuba,	Akuba 
 Austrocedrus,	Şili sediri
 Berberis,	Kadıntuzluğu
 ,	Huş
 Biota	Doğu mazısı
 Broussonetia,	Kağıt dutu
 Buxus,	Şimşir
 Calocedrus,	Su sediri
 Camellia
 Carpinus,	Gürgen
 Carya 
 Castanopsis
 Catalpa,	Katalpa
 Cathaya	
 Cephalotaxus
 Celtis,	Çitlenbik
 Ceratonia,	Keçiboynuzu
 Cercidiphyllum,	Katsura ağacı
 Cercis,	Erguvan
 Chamaecyparis,	Yalancı servi
 Citrus,	Limon,Portakal,Greyfurt,Mandalina
 Clematis,	Akasma
 ,	Kızılcık
 Corylus,	Fındık
 Cotinus,	Sumak
 Cotoneaster,	Dağ muşmulası
 Crataegus,	Alıç
 Cryptomeria,	Japon çamı
 Cunninghamia,	Tırpan ağacı
 Cupressocyparis, 	Melez servi
 Cupressus,	Servi
 Cydonia,	Ayva
 Daphne
 Dalbergia, Pelesenk ağaçları
 Diospyros,	Trabzon hurması, Abanoz
 Dipteronia 

 Elaeagnus,	İğde
 Eriobotrya, 	Malta eriği
 Eucalyptus,	Okaliptüs
 Euonymus,	Papazkülahı
 ,	Kayın
 Ficus,	İncir
 Fitzroya	Patagonya servisi
 Forsythia,	Altınçanak
 Fraxinus,	Dişbudak
 Fuchsia,	Küpe çiçeği
 Ginkgo,	Mabet ağacı
 Gleditsia,	Yabani keçiboynuzu
 Hedera,	Sarmaşık
 Hibiscus, 	Ağaçhatmi
 Hippophae,	Yalancı iğde
 Hydrangea,	Ortanca
 İlex,	Çobanpüskülü
 Jacaranda
 Jasminum,	Yasemin
 Juglans,	Ceviz
 Kalmia
 Keteeleria, Yalancı göknar
 Koelreuteria,	Fener ağacı
 Laburnum,	Sarısalkım
 Lagerstromeia,	Oya ağacı
 Larix,	Melez
 Laurus,	Defne
 Ligustrum,	Kurtbağrı
 Liquidambar,	Sığla ağacı 
 Liriodendron,	Lale ağacı
 Lithocarpus
 Lonicera,	Hanımeli
 Maclura,	Yalancı portakal ağacı
 Magnolia,	Manolya
 Mahonia,	Sarıboya ağacı
 Malus, 	Çiçek elması
 Melia,	Tespih ağacı
 Mespilus,	Muşmula
 Metasequoia,	Su ladini
 Microbiota
 Morus,	Dut
 Myrtus,	Mersin
 Nerium,	Zakkum
 Nothofagus,	Yalancı kayın
 Olea,	Zeytin
 Osmanthus
 Ostrya,	Kayacık
 Paulownia	 Pavlonya, İmparator pavlonyası
 Phellodendron,	Mantar ağacı

 Phillyrea,	Akçakesme
 Phoenix,	Hurma
 ,	Ladin
 Pinus,	Çam
 Pistacia,	Sakız ağacı, Menengiç
 Pittosporum
 Platanus,	Çınar
 Podocarpus	 Taşporsuğu
 Populus,	Kavak
 Prunus,	Kiraz,Erik,Şeftali,Kayısı
 Pseudolarix,	Yalancı melez
 Pseudotaxus	 Çin yalancıporsuğu
 Pseudotsuga,	Duglas göknarı
 Pterocarya,	Kanatlı ceviz
 Punica,	Nar
 Pyracantha,	Ateşdikeni
 Pyrus,	Armut
 ,	Meşe
 Reklam,	Reklam Ağacı
 Rhamnus,	Cehri
 Rhododendron,	Ormangülü
 Robinia, Yalancı akasya
 Salix,	Söğüt
 Sambucus,	Mürver
 Sassafras
 Sciadopitys,	Japon şemsiye çamı
 Sequoia,	Sekoya
 Sequoiadendron,	Mamut ağacı
 Sophora,	Sofora
 Sorbus,	Üvez
 Syringa,	Leylak
 Taiwania
 Tamarix,	Ilgın
 Taxodium,	Bataklık servisi
 Taxus, 	Porsuk
 Tetraclinis Berberistan mazısı
 Thuja, 	Mazı
 Thujopsis, 	Yalancı mazı
 Tilia,	Ihlamur
 Torreya
 Tsuga,	Suga
 ,	Karaağaç
 Vaccinum,	Yaban mersini
 Viburnum,	Kartopu
 Washingtonia,	Kanarya palmiyesi
 Wisteria,	Morsalkım
 Yucca,	Avize ağacı
 Zelkova,	 Zelkova
 Ziziphus,	Hünnap

 Ayrıca bakınız 
 Orman Genel Müdürlüğü
 TEMA

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı- Ağaçlandırma ve Erozyon kontrolü Seferberliği


Kategori:Botanik