Isparta

Isparta, Isparta ilinin merkezi olan şehirdir. Şehir, yöreye özgü el dokuması halıları ve gül yetiştiriciliğiyle tanınmaktadır.

 Tarihçe 
Isparta ve çevresindeki yerleşim tarihi Paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Isparta'nın da önemli yerleşim merkezlerinden biri olduğu Pisidia bölgesine MÖ 2000'lerde Luvi ve Arzava toplulukları yerleşmiştir. Daha sonra bölgeye MÖ 1200'lerden itibaren Frigler, Lidyalılar, Persler ve Makedonyalılar egemen olmuştur. MÖ 323'te Büyük İskender'in ölümüyle beraber sırasıyla Seleukos, Bergama Krallığı ve sonrasında Roma hakimiyetine girmiştir. Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir gelişme gösteren Isparta önemli bir piskoposluk ve ticaret merkezi oldu. Roma İmparatorluğu'nun bölünmesiyle Doğu Roma ve sonrasında Bizans topraklarında bulunan bölge, 1204 yılında Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katılmıştır. 1300 yılında Hamitoğulları Beyliği ve 1391 yılından sonra da Osmanlı topraklarına katılmıştır. II. Murad döneminde kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. 16. yüzyılda güneybatı Anadolu'daki önemli pazarlardan biri olmuştur.

 Tarih Öncesi Dönemlerde Isparta 
Yörenin yerleşme tarihi, paleolitik dönemle başlamaktadır. 1944 yılında Şevket Aziz Kansu döneminde yapılan incelemeler sonucunda Bozanönü Ovası'nın ortasında bulunan Kapıini Mağarası, üst paleolitik eserleri vermektedir. Keçiborlu'nun Gümüşgün (Baladız) yakınlarında Prof. Louis'in yaptığı kazılarda, Mezolitik çağına ait “Mikrolit” adı verilen çakmaktaşlarına rastlanmıştır.

Tarih öncesi çağın üçüncü dönemi, neolitik devri olmuştur. Bu devre ait Yeniköy (Şarkikaraağaç) Höyüğü'ndeki buluntular bunu doğrulamaktadır. Toprak Tol Höyüğü ve Köşktepe'de rastlanan küp mezarlar ile ele geçen başka buluntular, Isparta'daki yerleşimin Kalkolitik dönemde de var olduğunu göstermektedir. Kalkolitik dönem sonrası Tunç Kültürleri, Pisidia ovasında oldukça yaygın bir biçimde gözlenebilir.

 Coğrafya 
 Coğrafî konum 
Isparta şehir merkezi; Akdeniz Bölgesi'nin kuzeyinde, Antalya Bölümü, Göller Bölgesi'nde yer alır. Doğusunda Eğirdir, kuzeyinde Atabey ve Gönen ilçeleri, batısında Burdur İli bulunmaktadır. Merkez ilçeye en yakın ilçe, 22 kilometre ile Atabey'dir. Merkez ilçe Isparta; ilin dokuz ilçesi ile komşu değildir. Isparta merkez ilçesinin yüzölçümü 773 km²dir. Merkez ilçeye en uzak olan ilçe ise 189 kilometre ile Yenişarbademli'dir. Isparta'nın denizden yüksekliği ortalama 1.050 metredir.

 İklim ve bitki örtüsü 
Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş iklimine sahiptir. Kışları serin ve yağışlı yazları ise sıcak ve kurak geçmektedir. Çevresindeki göllerin iklim üzerinde önemli etkisi vardır. Yağışların büyük bir bölümü kış ve ilkbahar aylarında düşmektedir. Yıl içinde en çok yağış aralık ve ocak aylarında yaşanmaktadır. Aylık yağış miktarları ağustos ayına kadar düzenli olarak düşmekte ve temmuz, ağustos aylarında en kurak dönemine ulaşmaktadır. Eylülden itibaren yağış miktarı tekrar artmaya başlamaktadır. Bitki örtüsü bozkırdır. Isparta'nın Akdeniz iklimini yaşayamamasının nedenlerinden biri ise Toros Dağları'nın arkasında kalmasıdır.

{| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:110%;"
! colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|Ortalama Veriler
|-
! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Aylar
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oca
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Şub
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nis
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | May
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Haz
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Tem
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ağu
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Eyl
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Eki
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Kas
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Arl
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Ort.En Yüksek °C
| style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 6.5
| style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 7.6
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 11.7
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 16.4
| style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 21.8
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 26.6
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 30.3
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 30.3
| style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 26.6
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 20.7
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 13.4
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 7.7
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ort.En Düşük °C
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | -2.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | -1.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 0.4
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 4.4
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 8.1
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 11.8
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 14.9
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 14.3
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 10.0
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 6.0
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 1.7
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | -0.9
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ort. Güneşlenme Süresi (saat)
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4.9
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.1
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.9
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 8.7
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.0
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.3
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 9.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 7.3
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 5.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3.3
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ortalama Yağışlı Gün Sayısı
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 12.0
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 10.6
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 10.7
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.4
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 10.4
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4.0
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 2.9
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3.5
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 8.3
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 12.4
|-
| colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|Kaynak: meteor.gov.tr
|}

 Ekonomi 
Gül ve Gül Ürünleri
Dünya'nın en kaliteli güllerinin yetiştiği Isparta toprakları, dünya gül yağı üretiminin yaklaşık %65'lik kısmını karşılayarak sektöründe dünyada birinci sırada yer almaktadır.

Türkiye'nin en büyük çimento fabrikalarından biri olan Göltaş Çimento fabrikası bulunmaktadır 
Şehirde Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesi, Isparta Deri Organize Sanayi Bölgesi, Yalvaç Organize Sanayi Bölgesi ve iki adet Sanayi Sitesi bulunmaktadır. Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesi; şehir merkezine 26, Isparta Havalimanına 4 kilometre uzaklıktadır.

 Altyapı 
 Sağlık 
Şehirdeki ilk yataklı tedavi kurumu olan Gureba Hastanesi; 1900 yılında halkın bağışlarıyla kurulmuş ancak 1914 yılındaki depremle kullanılamaz hale gelmiştir. 1915 yılında yeni hastanenin inşaatına başlanmasına rağmen I. Dünya Savaşı sebebiyle çalışmalar gecikerek 1922 yılında sona ermiştir. 30 yataklı bu hastane; cumhuriyetin ilanından sonra yapılan çalışmalarla 50 yatak sayısına ulaşmış ve Verem Hastanesi'' adını almıştır. Bu bina günümüze ulaşmamıştır. 1945 yılında üç katlı Devlet Hastanesi'nin inşaatına başlanmış ve 1946 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Taş bina olarak adlandırılan bu bina, daha sonra yapılan ilavelerle Süleyman Demirel Üniversitesine bağlı olarak kullanılmıştır.

Isparta Şehir Hastanesi, 24 Mart 2017'de hizmete girmiş olup 8 yıl içinde yaklaşık 13 milyon hastaya sağlık hizmeti sunmuştur. Başlangıçta 755 yatak kapasitesine sahip olan hastane, günümüzde 845 yatak ile faaliyet göstermektedir.

 Ulaşım 
Isparta merkez ilçesine karayolu ile çevresindeki Antalya ve Afyon ve Denizli ve Konya illeri üzerinden ulaşılabilir.  yolu ile Antalya'dan,  ve  yollarıyla kuzey yönünden, Isparta-Eğirdir arasındaki  yoluyla da Konya yönünden şehir merkezine ulaşılabilir. Isparta Süleyman Demirel Havalimanı havayolu ile ulaşım sağlamaktadır.

 Isparta'da yerel medya kuruluşları 
Isparta'da 1 adet yerel televizyon kanalı (Kanal 32) 8 adet yerel radyo kanalı bulunmaktadır.

Yerel Televizyon Kanalları

 Kanal 32 (Karasal, Uydu)

Yerel Radyo Kanalları

 Arkadaş FM (90.2) 
 Romantik Ses (92.4)
 Radyo Evrensel (96.6) 
 Radyo SDÜ (97.0)
 FM32 (98.0)
 Radyo Isparta (98.6)
 BRT FM (101.3)
 Özşen FM (94.4)

Yerel Gazeteler

 Çözüm Gazetesi
 Isparta Demokrat
 Gülkent Gazetesi
 Gülses Gazetesi
 Isparta Manşet Gazetesi
 Isparta Gazetesi
 Isparta Sulh Gazetesi
 Isparta Ekspress
 İlke Gazetesi

 İdari yönetim 
Merkez ilçedeki, 44 mahalle ve 2 belde kasabası doğrudan Isparta'ya bağlı yerleşim birimleridir.

 Akkent
 Anadolu
 Ayazmana
 Bağlar
 Batıkent
 Bahçelievler
 Binbirevler
 Çelebiler
 Çünür
 Davraz
 Dere
 Doğancı

 Emre
 Fatih
 Gazikemal
 Gülcü
 Gülevler
 Gülistan
 Halıkent
 Halifesultan
 Hızırbey
 Hisar

 Işıkkent
 İskender
 İstiklal
 Karaağaç
 Kepeci
 Keçeci
 Kurtuluş
 Kutlubey
 Mehmet Tönge
 Modernevler
 Muzaffer Türkeş

 Pirimehmet
 Sanayi
 Sermet
 Sidre
 Sülübey
 Turan
 Vatan
 Yayla
 Yedişehitler
 Yenice
 Zafer

Gülcü Mahallesi
küçükresim|upright=1|Gülcü Mahallesi
küçükresim|upright=0.91|Gülcü Mahallesi
küçükresim|upright=1|Müftüzade İsmail Efendi'nin mezarı
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Elhacıvaz, Hacıvaz (1591'de Hacı Ayvaz) gibi isimlerle anılan mahallenin adı 1935'te Gülcü Mahallesi olmuştur.
Ününü, Isparta'nın en eski yerleşim yerlerinden biri olmasından çok, Isparta'da Isparta gülü'nün (Rosa Damacena) ilk yetiştirildiği yer olmasına borçludur. Müftüzade İsmail Efendi'nin 1888'de Bulgaristan'ın Kızanlık veya Kazanlık (Bulgarca: Kazanlık / Казанлък) şehrinden getirdiği gülleri Gülcü Mahallesi'ndeki arazisine dikmesiyle Isparta'da gülcülük başlamıştır.Isparta; hâlâ Türkiye gülyağı üretiminin %80'ini karşılamaktadır.

 Merkeze Bağlı Beldeler 
 Sav Kasabası (Aşağı, Fatih, Yukarı)
 Kuleönü Kasabası (Kemal, Okul-Yeni Cami)

küçükresim|upright=1|Isparta (10.000 metre yükseklikten görünüşü)

 Belediye başkanları 
 Osmanlı dönemi 
 №  Şehremini  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi 1  Hacı Etem Oğlu Hacı Ali Ağa  1886  1890 2  Kundakçı Mustafa Efendi  1890  1893 5  Danabaşıoğlu Hacı Mustafa  1895  1896 4  Hendenzade Hacı Hasan Efendi  1896  1897 5  Böcüzâde Süleyman Sami  1897  1898) 6  Pazarağasıoğlu Mehmet Ağa  1898  1902 (4)  Böcüzade Süleyman Sami  1902  1908 7  Arapzade Mehmet Efendi  1908  1914 8  Ali Dede Süldürzade  1915  1918 9  Nadir Efendi  1918  1920 10  Bodurzade Hacı Hasan  1920  1920 11  Ali Dede  1921  1922 12  Kaçkınzade Hacı Hasan  1922  1922 13  Tütüncüzade Mehmet Ali Efendi  1922  1923

 Cumhuriyet dönemi 
 №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  Alaybeyzade Hakkı Bey  1923  1926   Cumhuriyet Halk Partisi 2  Nuri Bey  1926  1927 (1)  Alaybeyzade Hakkı Bey  1927  1929 (2)  Nuri Bey  1926  1927 3  Hilmi Çakmakçı  1927  1946 4  Kemal Demiralay  1946  1947 5  Alaybeyoğlu Tevfik Kınık  1947  1950 6  Ali Boşgelmez  1950  1953   Demokrat Parti 7  Hilmi Dolmacı  1953  1955 8  Süreyya Demiralay  1955  1957 9  Orhan Kutlu  1957  1960 10  Tevfik Aköz  1960  1963   Askerî (9)  Orhan Kutlu  1963  1966   Adalet Partisi 11  Cavit Mavilioğlu  1966  1968 12  Hasan Fuat Uyar  1968  1977 13  Doğan Kımıllı  1977  1980 14  Müslim Sevgi  1980  1984   Askerî 15  Ziya Zeynelgil  1984  1989   Anavatan Partisi 16  Altan Raşit Civan  1989  1993   Doğru Yol Partisi 1993  1994   Refah Partisi 17  Mehmet Aybatılı  1994  1999   Doğru Yol Partisi 18  Yusuf Ziya Günaydın  18 Nisan 1999  28 Mart 2004   Milliyetçi Hareket Partisi 19  Hasan Balaman  28 Mart 2004  29 Mart 2009   Adalet ve Kalkınma Partisi (18)  Yusuf Ziya Günaydın  29 Mart 2009  4 Nisan 2019   Milliyetçi Hareket Partisi 20  Şükrü Başdeğirmen  4 Nisan 2019  Görevde   Adalet ve Kalkınma Partisi
Kaynak:

 Nüfus 

 Spor 

Isparta'nın profesyonel liglerde (futbol, basketbol, voleybol, hentbol) bulunan tek takımı Isparta 32 SK, 2021-2022 sezonu itibari ile 2. Lig'de mücadele etmektedir. Takım maçlarını 10.000 kişilik Isparta Atatürk Şehir Stadyumu'nda oynamaktadır.

 Eğitim 
küçükresim|Burdur Gölü ve Isparta şehir merkezinin 337 km'den NASA görüntüsü
küçükresim|Süleyman Demirel Üniversitesi logosu.
Isparta'da Cumhuriyetin kurulduğu 1923'ten 1940'lara kadar biri şehir merkezinde diğeri Yalvaç ilçesinde olmak üzere iki ortaokul eğitim hizmeti sağlamıştır. 1940 yılında Gönen Köy Enstitüsü kurulmuş ve buradan mezun olan öğretmenler şehirdeki eğitim faaliyetlerine katkı sağlamışlardır. 1950 yılında ilk lise açılmış, 1960 yılına kadar lise sayısı dokuza ulaşmıştır. 1969 yılında "Isparta Eğitim Enstitüsü" kurulmuştur.
küçükresim|Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi logosu.|264x264pik
21 Şubat 1976 tarihinde açılan "Isparta Devlet Mimarlik ve Mühendislik Akademisi" şehirdeki ilk yükseköğretim birimidir. Ayrıca aynı yıl "Meslek yüksekokulu" açılmıştır. 1992 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi kurulmuştur.

 Kardeş şehirler 
  Bitlis Türkiye
  Komrat Gagavuzya, Moldova
  Genk Belçika
  Hamedan İran

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Isparta Valiliği
 Isparta Belediyesi 


Kategori:Türkiye'deki şehirler