Analoji

Analoji ya da andırışma; iki farklı şey arasındaki benzerlik veya benzerliklerden hareket edilerek birincisi için dile getirilenlerin diğeri için de söz konusu olduğunu ifade etmektir (çıkarım). Astronomi, antropoloji, psikoloji gibi daha çok benzetmeler yoluyla sonuca gitmek zorunda kalınan bilgi dallarında kullanılan bir problem çözme/sonuca ulaşma ve akıl yürütme yöntemidir. Ulaşılan sonuçlar, gözlem ve deneyle kanıtlanmadıkça ihtimaliyet düzeyinde kalır.

Analojide benzetme ilişkinin muhakeme edilmesini gerektiren analoji türüdür. Basit bir dille açıklamak gerekirse "a:b=c:d" ifadesinde belirtilen (kuş:tüy=köpek:?) ilişkinin kurulmasını gerektirir. Yapısal teoride benzerliğin kurulması benzerliğin anlaşılmasını sağlayan kurallarla ilgilidir. Temsil edilen bilginin sözdizimi kuralları bu kurallara bağlıdır. Soyutlanmış yüklemler yerine, üst düzey ilişkilerin kullanılarak yapıldığı planlamalar tercih edilir. Pragmatik teori ise analojiyi, amacı doğrultusunda ele alır. Amaç bilinmeyenin bilinenler ile benzeştirme yoluyla anlaşılır kılınmasıdır.

Pragmatik teoride ana etken bir kaynaktan hedefe doğru planlanırken bilginin amacı anlaşılır olmasıdır. Analoji farklı planlamalar gerektirebilir. Bu nedenle kaynak analogtan hedef analoga transfer edilen şeyin ne olduğu çeşitli faktörlerle belirlenir.Mason, L. “Cognitive and Metacognitive aspects in Conceptual Change by analogy” Instructional Science. 1994. 22:157-187

Örneğin deprem oluşumu yaydaki gerilimin boşalması ile şu şekilde anlatılır;

 Hedef kavramının tanıtılması (deprem)
 Benzer kavramın incelenmesi (ok ve yay)
 Hedef ve benzer kavram ile ilgili açıklayıcı tanımlamanın yapılması (toprak ve ip)
 Benzerliğin ayrıntısının çıkarılması (enerji)
 Sonucun çıkarılması (toprakta oluşan gerilim enerjisi

Analoji yapılırken benzerliğin uymayan yönünün belirtilmesi gereklidir.

 Deprem - Ok/Yay
 Fay hattı - Yay
 Toprak - Yayın İpi
 Gerilim Enerjisi - OkKüçükturan, G. Vd. “Okul Öncesi dönem 6 Yaş Grubu Çocuklarına Depremin Oluşumu, Deprem-Fay ve Yer İlişkisinin Analoji Tekniği ile Öğretimi” Ulusal Fen Bilimleri Kongresi. 2000

 Ayrıca bakınız 

 Analojik argüman
 Yanlış analoji

 Kaynakça 


Kategori:Dilbilim
Kategori:Mantık
Kategori:Felsefi kavramlar