Fatih

Fatih veya tarihî yarımada, İstanbul şehrinin kurulup geliştiği bölgenin tamamını kaplayan ve şu anda İstanbul ilinin merkez ilçesidir. Valilik, büyükşehir belediye başkanlığı, emniyet müdürlüğü ve şehrin vergi dairesi gibi kurumların yer alıyor olması sebebiyle İstanbul'un merkezi sayılır. Güneybatıdan Zeytinburnu, kuzeybatıdan Eyüpsultan ilçeleri; kuzeyden Haliç, doğudan İstanbul Boğazı ve güneyden Marmara Denizi ile çevrilidir.

İlçe, 1930'dan 2009'a kadar Eminönü'yle beraber tarihî yarımadadaki iki ilçeden biri olmuştur. 2009'da Eminönü ilçesinin lağvedilip Fatih ilçesine katılmasından sonra tekrar tüm tarihî yarımada üzerindeki tek ilçe hâline gelmiştir. Kırsal yerleşimi olmayan Fatih ilçesi 57 mahalleden oluşmaktadır. İlçenin yüzölçümü 15 km²dir. Fatih ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 29 metredir.
küçükresim|upright=1.14|sağ|Fatih ilçesinin havadan kısmen görünümü, ortada Süleymaniye Camii ve Beyazıt Kulesi (Ekim 2014)

 Adı 
Konstantinopolis 1453'te Osmanlılar tarafından fethedildiğinde Ortodoks Patrikhanesi, Ayasofya'nın hemen yanında yer almaktaydı. Patrikhane fethi izleyen günlerde önce Havariyyun Kilisesi'ne (Havariler Kilisesi) daha sonra da Fener'e taşındı.

Fatih Sultan Mehmet fethin onuncu yılında yıktırdığı Havariyyun Kilisesi'nin yerine kendi adıyla anılan büyük bir külliye yaptırdı. Fatih Külliyesi'nin çevresinde zamanla bir Müslüman mahallesi ortaya çıktı. Külliyenin adıyla anılmaya başlayan bu mahalle hızla klasik bir Osmanlı şehri halini almış, Fatih semtine ve ilçesine adını vermiştir.

 Tarihi 
Fatih ilçesi, İstanbul'un tarihî yarımadasını kapsayan ve hem Antik Çağ'dan Bizans'a hem de Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan üç bin yılı aşan bir yerleşim alanı üzerinde kuruludur. Bölgenin tarihi MÖ 7. yüzyılda Megaralı kolonistler tarafından Bizantion'un kurulmasına kadar gider. Roma İmparatorluğu'nun 330 yılında Konstantin tarafından başkent ilan edilmesiyle yarımada, imparatorluk idaresinin merkezi hâline gelmiş; Konstantin Forumu, Büyük Saray, Hipodrom ve Ayasofya gibi yapılar bu dönemin temel karakterini belirlemiştir.Raymond Janin, Constantinople Byzantine, Institut Français d'Études Byzantines, 1964.Cyril Mango, Byzantium: The Empire of the New Rome, Scribner, 1980.

Bizans döneminde Fatih, dini ve idari yapıların yoğunlaştığı bir merkez olarak gelişmiştir. 5. yüzyılda Theodosius surlarının tamamlanmasıyla yarımada, dünyanın en güçlü savunma sistemlerinden biri hâline gelmiş; Zeyrek'teki Pantokrator Manastırı, Vefa'daki Kilise Cami, Fenari İsa Manastırı, Blaherne bölgesindeki kutsal yapılar ve imparator saray kompleksi bu dönemde inşa edilmiştir.Steven Runciman, Byzantine Civilisation, Meridian Books, 1961.Jonathan Bardill, Brickstamps of Constantinople, Oxford University Press, 2004. 1204'te Dördüncü Haçlı Seferi'nin şehri tahrip etmesine rağmen Palaiologos hanedanının 1261'deki dönüşü sonrası yarımada yeniden imar edilmiştir.

1453’te İstanbul’un Türkler tarafından fethiyle Fatih, Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olarak yeniden şekillenmiştir. Bölge, imparatorluğun siyasi, dini ve kültürel merkezi hâline gelmiş; bu dönüşümün odağını II. Mehmed'in inşa ettirdiği Fatih Külliyesi ve Topkapı Sarayı oluşturmuştur. Fatih Külliyesi çevresinde kurulan medreseler, darüşşifa, kütüphane ve imaretler Osmanlı klasik dönem eğitim ve sosyal yapısının temelini oluştururken; 16. yüzyılda Mimar Sinan'ın inşa ettiği Süleymaniye Külliyesi İstanbul siluetinin en belirleyici unsuru hâline gelmiştir.Gülru Necipoğlu, The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire, Reaktion Books, 2005.Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600, Phoenix Press, 2001.

Osmanlı döneminde Fatih, yalnızca Müslüman mahallelerin değil, Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerinin de yaşadığı çok kültürlü bir bölgeydi. Fener ve Balat'ta Rum Ortodoks Patrikhanesi ve eski Bizans kiliseleri; Samatya'da Ermeni mahalleleri; Hasköy ve Balat çevresinde sinagoglar bu etnik dokunun izlerini günümüze taşımaktadır.Suraiya Faroqhi, Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire, I.B. Tauris, 2005. Semt, 1509'daki “Küçük Kıyamet” depremi, 1766 depremi ve çok sayıda büyük yangınla defalarca hasara uğramış ancak her seferinde yeniden inşa edilmiştir.

19. yüzyıl Tanzimat reformlarıyla birlikte ilçede modern belediyecilik uygulamaları başlamış; yollar genişletilmiş, yeni idari yapılar inşa edilmiş ve şehir dokusu kısmen değişmiştir. 1871'de Sirkeci–Edirne demiryolunun açılması bölgenin ulaşım tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur.Donald Quataert, The Ottoman Empire, 1700–1922, Cambridge University Press, 2005.

Cumhuriyet döneminde İstanbul'un idari merkezi Ankara'ya taşınsa da Fatih, Türkiye'nin en yoğun tarihî mirasını barındıran ilçe olarak önemini sürdürmüştür. 1950'lerde başlayan yol genişletme politikaları (özellikle Vatan Caddesi ve Millet Caddesi), ilçenin geleneksel dokusunu önemli ölçüde etkilemiştir. 1985'te tarihi yarımada UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilmiştir.UNESCO World Heritage Centre, Historic Areas of Istanbul, 1985. 2009 yılına kadar Fatih ve Eminönü tek bir ilçe iken bu tarihte ikiye ayrılmış; günümüz Fatih ilçesi tarihî yarımadanın büyük bölümünü kapsamaktadır.

Günümüzde Fatih, Ayasofya, Süleymaniye, Kapalıçarşı, Sultanahmet Meydanı, Haliç kıyıları, sur sistemi ve Fener–Balat gibi alanları barındıran, İstanbul'un hem turistik hem kültürel hem de dini merkezlerinin büyük bir kısmını içeren bir bölge olarak varlığını sürdürmektedir.

 Coğrafi durumu 
Fatih ilçesi, kuzeybatıda Eyüpsultan ilçesi, kuzeyde Haliç, güneyde Marmara Denizi, batıda Zeytinburnu ilçesiyle komşudur. İlçenin yüzölçümü 15,62 km²dir (1562 hektar). İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 60 m'dir. İstanbul'un geleneksel tarım alanı Yedikule Bostanları bir vakitler Fatih'te yer almış olsa da artık şehirleşme ile beraber yok seviyesine düşmüş, ilçedeki durum tarım arazisi yoktur şeklinde açıklanabilir hâle gelmiştir. Tarihî yarımada 7 tepe üzerine kurulmuştur, şiirlere konu olan İstanbul'un yedi tepesi, Fatih sınırları içinde kalır.

Fatih'in sınırlarını tarihi surlar ile Haliç ve Marmara Denizi belirler. Haliç Ayvansaray'dan Yedikule'ye kadar uzanan surların bir bölümü tamir görmüştür ve Fatih'i Eyüp ve Zeytinburnu ilçelerinden ayırır. Haliç ve Marmara kıyılarındaki deniz surları büyük ölçüde tahrip olduğu için günümüze kadar ulaşamamıştır. Kıyılarının toplam uzunluğu 14 km'dir.

 İdari yapı 
İlçenin tümü İstanbul kentinin tarihsel çekirdeği olan Suriçi'nde yer alır. 21 Mayıs 1930 tarihli ve 1499 sayılı resmi gazetede yayımlanarak 1 Eylül 1930 tarihinde yürürlüğe giren 1612 numaralı kanun ile İstanbul İli Merkez İlçesi Eminönü ve Fatih ilçeleri kurularak ikiye bölündü. Fatih ve Eminönü ilçeleri 1984'e değin İstanbul Belediyesi'ne bağlı bir şubeyken, yapılan bir düzenlemeyle İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ilçe belediyeleri durumuna getirildiler. 29 Mart 2009 tarihinde yürürlüğe giren 5757 sayılı kanunla, tarihî yarımadanın iki ilçesi (Fatih ve Eminönü), "Fatih" adı altında tek bir ilçeye dönüştürülmüştür. Bu birleştirme öncesi 2008'de Fatih'teki mahalle sayısı 69'dan 24'e düşürülmüş, birleştirme sonrası Eminönü'ndeki mahallelerin eklenmesiyle mahalle sayısı 57'ye çıkmıştır.

 Mahalleler 

Fatih ilçesi bugün 57 mahalleden oluşmaktadır:

 Aksaray 
 Akşemsettin
 Alemdar
 Ali Kuşçu 
 Atikali
 Ayvansaray 
 Balabanağa
 Balat
 Beyazıt 
 Binbirdirek
 Cankurtaran
 Cerrahpaşa 
 Cibali
 Demirtaş 
 Derviş Ali
 Eminsinan
 Hacıkadın 
 Haseki Sultan
 Hırka-i Şerif
 Hobyar 
 Hoca Gıyasettin
 Hocapaşa
 İskenderpaşa
 Kalenderhane
 Karagümrük
 Katip Kasım
 Kemalpaşa 
 Küçükayasofya
 Kocamustafapaşa 
 Mercan 
 Mesihpaşa
 Mevlanakapı
 Mimar Hayrettin
 Mimar Kemalettin
 Molla Fenari 
 Molla Gürani 
 Molla Hüsrev
 Muhsinehatun
 Nişanca 
 Rüstempaşa
 Saraç İshak
 Sarıdemir 
 Seyyid Ömer 
 Silivrikapı
 Sultanahmet 
 Sururi
 Süleymaniye 
 Sümbülefendi
 Şehremini
 Şehsuvarbey
 Tahtakale 
 Tayahatun
 Topkapı
 Yavuzsinan 
 Yavuz Sultan Selim
 Yedikule
 Zeyrek

 Yapılar 

Marmaray kazıları neticesinde 8500 yıllık bir tarihe sahip olduğu anlaşılanhttp://www.istanbul2010.org/HABER/GP_648665 
İstanbul’un tarihini 8500 yıl önceye taşıyan Marmaray-Metro Kurtarma Kazıları kitaplaştı. İstanbul şehrinin en eski yerleşim alanlarından biri olan Fatih İlçesi, tarihsel yapılar açısından oldukça zengindir. Tarihî yarımada Fatih, Roma İmparatorluğu'nun en önemli merkezlerinden biri olma özelliğine sahip bir yer olmasının yanında 1058 yıl Bizans'a, 469 yıl Osmanlı Devleti'ne başkentlik yapmıştır. Bu özelliği dolayısıyla tarihî yarımadada bu üç önemli medeniyete ait çok önemli eserleri bir arada görmek mümkündür. Tarihî yarımada, üzerinde yer alan Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinden kalma eserlerle adeta bir açık hava müzesi görünümündedir.

 İstanbul Surları 

sağ|küçükresim|upright=1.14
İstanbul ilinin çevresinde bulunan, Bizans zamanında yapılmış şehir duvarlarıdır. İstanbul'un etrafını çeviren surlar tarihte 5. yüzyıldan başlayarak inşa edilmiş, yıkılmalar ve yeniden yapmalarla dört defa elden geçmiştir. Son yapımı MS 408'den sonradır. II. Theodosius (408-450) zamanında İstanbul surları Sarayburnu'ndan Haliç kıyısı boyunca Ayvansaray'a bu taraftan ve Marmara kıyısı boyunca Yedikule'ye, Yedikule'den Topkapı'ya, Topkapı'dan Ayvansaray'a uzanıyordu.

Fatih ilçesi bugün yalnızca kuzey ve batıdan tarihi surlarla çevrilidir. Haliç kıyısındaki Ayvansaray'dan Marmara kıyısındaki Yedikule'ye kadar uzanan bir bölümü tamir gören bu surlar Fatih İlçesini Eyüp ve Zeytinburnu ilçelerinden ayırır. Haliç ve Marmara kıyılarındaki deniz surları büyük ölçüde tahrip olduğu, zarar gördüğü için günümüze kadar ulaşmamıştır.

 Ayasofya 

Bizans İmparatoru  I. Justinianus tarafından M.S. 532 - 537 yılları arasında İstanbul ilinin tarihî yarımadasındaki eski şehir merkezine inşa ettirilmiş bazilika planlı bir patrik katedrali olup, 1453 yılında İstanbul'un Türkler tarafından alınmasıyla Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürülmüş, 1934 yılından 2020 yılına kadar müze olarak hizmet vermiş, 2020 yılında ise tekrar camiye çevrilmiştir. Ayasofya, mimari bakımdan, bazilika planı ile merkezî planı birleştiren, kubbeli bazilika tipinde bir yapı olup kubbe geçişi ve taşıyıcı sistem özellikleriyle mimarlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır.

 Topkapı Sarayı 

küçükresim|sağ|Topkapı Sarayı
Topkapı Sarayı Fatih Sultan Mehmed tarafından 1478'de yaptırılmış, Abdülmecid'in Dolmabahçe Sarayı'nı yaptırmasına kadar yaklaşık 380 sene boyunca devletin idare merkezi ve Osmanlı padişahlarının resmî ikametgâhı olmuştur. Kuruluş yıllarında yaklaşık 700.000 m²lik bir alanda yer alan sarayın bugünkü alanı 80.000 m²dir.

 Sultanahmet Camii 

küçükresim|Sultan Ahmet Camii
1609-1616 yılları arasında sultan I. Ahmed tarafından tarihî yarımadada, Mimar Sedefkâr Mehmet Ağa'ya yaptırılmıştır. Cami Mavi, yeşil ve beyaz renkli İznik çinileriyle bezendiği için ve yarım kubbeleri ve büyük kubbesinin içi de gene mavi ağırlıklı kalem işleri ile süslendiği için Avrupalılarca "Mavi Cami (Blue Mosque)" olarak adlandırılır. Ayasofya'nın 1934 yılında camiden müzeye dönüştürülmesiyle, İstanbul'un ana cami konumuna ulaşmıştır.

Aslında Sultan Ahmet Camii külliyesiyle birlikte, İstanbul'daki en büyük yapı komplekslerinden biridir. Bu külliye bir cami, medreseler, hünkar kasrı, arasta, dükkânlar, hamam, çeşme, sebiller, türbe, darüşşifa, sıbyan mektebi, imarethane ve kiralık odalardan oluşmaktadır. Bu yapıların bir kısmı günümüze ulaşamamıştır.

 Mısır Çarşısı 

Eminönü'nde Yeni Camii'nin arkasında ve Çiçek Pazarı'nın yanındadır. İstanbul ilinin en eski kapalı çarşılarından olan Mısır Çarşısı, 1660 yılında Turhan Sultan tarafından yaptırılmıştır. Mimarı Kazım Ağa'dır. Çarşı son olarak 1940-1943 yılları arasında İstanbul Belediyesi tarafından restore edilmiştir.

 Camiler 
Fatih İlçesindeki en önemli dini anıtsal yapılardan biri olan Fatih Camii yine Fatih Sultan Mehmet tarafından yaptırılmıştır. Fatih cami bu bölgedeki en fazla ziyaret edilen cami durumundadır. Fatih Camii'nin Osmanlı Tarihi açısından bir diğer önemi de açılan ilk medreselerin bu caminin bünyesinde olmasıdır. Şu anda hâlâ bu medreseler üniversite öğrencileri tarafından kullanılmaktadır. Tarihi değere sahip Zeyrek Camii kiliseden camiye çevrilmiştir. İskender Paşa Camii, Hırka-i Şerif Camii, Vefa Camii yine bölgedeki en önemli anıtsal yapılardır.
Fatih İlçesi sınırları içindeki tarihsel nitelikli camilerden bazıları;

 Ahi Çelebi Camii
 Ahmediye (Orta) Camii
 Akşemseddin Camii
 Atik Mustafa Paşa Camii
 Ayasofya Camii
 Bali Paşa Camii
 Bayezid Ağa Camii
 Bayezid Camii
 Beşir Ağa Külliyesi
 Bezmialem Valide Camii
 Bodrum Camii
 Burmalı Mescid Camii
 Cerrah Mehmed Paşa Camii
 Ceylani Camii
 Cezeri Kasım Paşa Camii
 Çivizade Camii
 Defterdar Süleyman Çelebi Camii
 Draman Yunus Camii
 Dülgeroğlu Camii
 Dülgerzade Camii
 Emir Buhari Camii
 Eski İmaret Camii
 Fatih Camii
 Fenari İsa Camii
 Ferruh Kethüda Camii
 Fethiye Camii
 Firuz Ağa Camii
 Gazi Ahmed Paşa Camii
 Gazi Atik Ali Paşa Camii
 Gül Camii
 Hadım İbrahim Paşa Camii
 Has Odabaşı Camii
 Haseki Camii
 Hekimoğlu Ali Paşa Camii
 Hırka-i Şerif Camii
 Hidayet Camii
 Hürrem Çavuş Camii
 İbrahim Paşa Camii
 İmrahor Camii
 İskenderpaşa Camii
 İsmailağa Camii
 İstanbul Murat Paşa Camii
 Kalenderhane Camii
 Kazasker İvaz Efendi Camii
 Kefeli Camii
 Kemalpaşa Camii
 Kızıl Minare Mescidi
 Kocamustafapaşa Sümbül Efendi Camii
 Küçük Ayasofya Camii
 Kürkçü Camii
 Kürkçübaşı Ahmet Şemsettin Camii
 Laleli Camii
 Mahmutpaşa Camii
 Manastır Mescidi
 Mehmed Ağa Camii
 Mesih Mehmed Paşa Camii
 Mihrimah Sultan Camii
 Mimar Acem Camii
 Mimar Hayreddin Cami
 Mimar Sinan Mescidi
 Molla Hüsrev Camii
 Nişancı Mehmet Paşa Camii
 Nuruosmaniye Camii
 Pertevniyal Valide Sultan Camii
 Ramazan Efendi Camii
 Rüstem Paşa Camii
 Sancaktar Hayrettin Camii
 Sanki Yedim Camii
 Sokollu Mehmed Paşa Camii
 Sultan Ahmet Camii
 Süleymaniye Camii
 Şehzade Camii
 Şepsafa Camii
 Üçmihraplı Camii
 Vasat Atik Ali Paşa Camii
 Vefa Kilise Camii
 Yavuz Selim Camii
 Yeni Cami
 Zeynep Sultan Camii
 Zeyrek Camii
 Zihgiri Kemal Mescidi

 Kiliseler 
 Aya İrini Kilisesi
 Ayıos Yeosyios - Hagios Georgios Patrikhane Aya Yorgi Kilisesi
 Surp Asdvadzadzin Patriklik Kilisesi (İstanbul Ermeni Patrikhanesi'nin ana kilisesi)
 Sveti Stefan Kilisesi
 Surp Kevork Kilisesi
 Sarmaşık Aya Dimitri Rum Ortodoks Kilisesi

 Diğer tarihsel yapılar ve mekanlar 
küçükresim|sağ|İstanbul Arkeoloji Müzesi
Fatih'i Beyazıt'a bağlayan ana cadde olan Fevzi Paşa Caddesi Roma döneminden beri aynı işlevini sürdürmektedir. Yine çok önemli bir yapı olan tarihi Bozdoğan (Valens) Kemeri aynı bölgede bulunmaktadır.

Fatih semti oldukça yüksek bir yerde kurulmuştur. Çeşitli manzara noktalarından Haliç ve İstanbul Boğazı rahatlıkla izlenebilir.
Şehrin en eski yerleşim alanlarından bazılarının bulunduğu Fatih ilçesi, tarih­sel yapılar açısından oldukça zengindir. Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde cazibesinden hiçbir şey kaybetmemiştir ve sınırları içinde çok önemli tarihi ve turistik eserler barındırır. Sadece Türkiye'de değil dünyada da eşine az rastlanan bu eserlerden bazıları şunlardır:

 Aspar Sarnıcı
 Bâb-ı Âli (İstanbul Valiliği)
 Blahernai Sarayı
 Beyazıt Meydanı
 Beyazıt Kulesi
 Büyük Postane
 Cibali Tütün Fabrikası
 Çemberlitaş Sütunu
 Dar'ül Muallimat (Çapa Anadolu Öğretmen Lisesi)
 Duyunu Umumiye(İstanbul Erkek Lisesi)
 Fener Rum Erkek Lisesi
 Etmeydanı
 Gülhane Parkı
 Hora Manastırı
 İstanbul Arkeoloji Müzesi
 İstanbul Belediye Sarayı
 İstanbul Üniversitesi
 Kapalıçarşı
 Kariye Camii
 Kıztaşı (Markinos) Sütunu
 Melandisia (Mevlana) Kapı
 Pertevniyal Valide Sultan Sebili
 Sepetçiler Kasrı
 Sirkeci Garı
 Soğukçeşme Sokağı
 Sultanahmet Meydanı
 Burmalı Sütun
 Alman Çeşmesi
 Örme Dikilitaş (Konstantin Dikilitaşı)
 Dikilitaş
 Tekfur Konstantinnos Porfirogennatos Sarayı
 Türk ve İslâm Eserleri Müzesi
 Valens Kemeri
 Yedikule Hisar ve Zindanları
 Yerebatan Sarnıcı
 Yılanlı Sütun
 Zeyrek (Pantokrator Fildami) Kapalı Sarnıcı

 Müzeler 
Fatih ilçesindeki başlıca müzeler şunlardır:

 II. Bayezid Türk Hamam Kültürü Müzesi
 Büyük Saray Mozaikleri Müzesi
 Cenan Vakfı Altay Dergahı Müzesi
 Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Müzesi
 Cumhuriyet Eğitim Müzesi
 Fethiye Müzesi
 Fotoğraf Müzesi
 Halı ve Kilim Müzesi
 Hilye-i Şerif ve Tespih Müzesi
 İstanbul Lisesi Müzesi
 İstanbul Arkeoloji Müzesi
 İstanbul İslam, Bilim ve Teknoloji Müzesi
 İstanbul Üniversitesi Eczacılık Müzesi
 İstanbul Üniversitesi Hidrobiyoloji Müzesi
 İstanbul Üniversitesi Rıdvan Çelikel Arkeoloji Müzesi
 İstanbul Üniversitesi Zooloji Müzesi
 Kariye Camii
 Rezan Has Müzesi
 Rüstempaşa Medresesi Bediüzzaman Müzesi
 Sağlık Müzesi
 Tekfur Sarayı
 Topkapı Sarayı
 Türk İnşaat ve Sanat Eserleri Müzesi
 Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi
 Türk ve İslâm Eserleri Müzesi
 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Basın Müzesi
 Türkiye İş Bankası Müzesi
 Yahya Kemal Müzesi
 Yedikule Zindanları
 Yerebatan Sarnıcı

 Eğitim 
küçükresim|upright=1.14|İstanbul Üniversitesi'nin Beyazıt Meydanı'nda bulunan tarihî ana kapısı ve arka kısımda görülen Beyazıt Kulesi
Fatih ilçesi eğitim kurumları açısından oldukça zengindir. 2020 yılı itibarıyla ilçe sınırları içinde 45 adet ilköğretim ve dengi eğitim kurumu bulunur. Ayrıca aralarında İstanbul Lisesi, Davutpaşa Lisesi, Pertevniyal Anadolu Lisesi, Vefa Lisesi, Cağaloğlu Anadolu Lisesi, Çapa Fen Lisesi ve Fener Rum Erkek Lisesi gibi pek çok köklü ortaöğrenim kurumunun bulunduğu 76 lise barındırır.

Yükseköğretim kurumları arasında İstanbul Üniversitesi önemli bir yer tutar. İstanbul Üniversitesi'nin merkez binası ve Tıp (Çapa), Diş Hekimliği, Cerrahpaşa Tıp, Hukuk, Edebiyat, Fen, İktisat, Eczacılık, Hasan Ali Yücel Eğitim, İlahiyat, Su Ürünleri, İletişim ve Siyasal Bilgiler fakülteleri gib birçok fakültesi bu ilçede yer almaktadır.

İstanbul Üniversitesi'nin dışında, Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi, Biruni Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi Merkez Kampüsü, İstanbul Ticaret Üniversitesi Eminönü Kampüsü ve Marmara Üniversitesi Rektörlüğü, tarihî yarımada içindeki diğer yükseköğretim kurumlarıdır.

 Ulaşım 

Fatih ilçesi, hem kara, hem deniz hem de raylı sistemleriyle İstanbul'un ulaşımı en kolay ilçelerden birisidir.

 Karayolu 
Atatürk (Unkapanı) Köprüsü'nden itibaren başlayan Atatürk Bulvarı ve daha güneydeki Gazi Mustafa Kemal Paşa Caddesi, 2008'e kadar Eminönü ve Fatih ilçeleri arasında sınır oluşturuyordu. İstanbul kent içi ulaşım bağlantılarından bazıları Fatih ilçesinden geçer. Bunlardan başlıcaları Saraçhanebaşı'ndan Edirnekapı'ya uzanan Macar Kardeşler ve Fevzi Paşa caddeleri, Aksaray'ı Topkapı-Edirnekapı Caddesi'ne bağlayan Vatan Caddesi ile yine Aksaray'ı Topkapı'ya bağlayan Millet Caddesi'dir. Haliç kıyısı boyunca Ayvansaray, Mürsel Paşa, Abdülezel Paşa, Kadir Has ve Ragıp Gümüşpala caddeleri yer alır. Bu caddelerle Haliç arasında yeşil alanlar yer alır. İlçenin Marmara kıyısından Sirkeci'yi Bakırköy'e bağlayan "sahil yolu" da denen Kennedy Caddesi geçer. Atatürk (Unkapanı) ve Galata köprüleri tarihî yarımadayı Beyoğlu yakasına bağlar.

 Raylı sistemler 
küçükresim|sol|upright=1.14|Sirkeci Garı
2013 yılında tren seferlerine kapatılan Sirkeci Garı'ndan başlayıp İstanbul'u Avrupa'ya bağlayan ve kentin Avrupa Yakasındaki banliyö ulaşımını sağlayan çift hatlı demiryolu da yer yer sahil yoluna paralel olarak uzanırdı.

1992'de hizmete giren T1 (Bağcılar - Kabataş) Tramvay Hattı Millet Caddesi, Ordu Caddesi, Divan Yolu güzergâhını izleyerek Sirkeci'ye ulaştıktan sonra Galata Köprüsü üzerinden Karaköy ve Kabataş'a ulaşır. 2021 yılında Cibali ile Alibeyköy Cep Otogarı arasında hizmete giren T5 Tramvay Hattı, 2023'te Eminönü'ne uzatılmıştır.

Yenikapı Aktarma Merkezi TCDD'ye ait hemzemin ve yer altı tren istasyonu, Metro İstanbul'a ait yer altı metro istasyonu ve İETT otobüslerine hizmet veren otobüs duraklarından oluşan bir terminaldir. İstasyon, TCDD Taşımacılık tarafından işletilen Marmaray (Halkalı - Gebze & Ataköy - Pendik) Banliyö Trenleri'ne hizmet vermektedir. Yenikapı Aktarma Merkezi'nden başlayan M1 metro hattı Atatürk Havalimanı'nda, M1ʙ hattı Kirazlı'da, M2 metro hattı Hacıosman'nda noktalanır.

  Marmaray (Halkalı – Gebze & Ataköy – Pendik) (Yenikapı ile Sirkeci arası)
  (Sirkeci – Kazlıçeşme) (Sirkeci ile Yedikule arası)
  (Yenikapı – Atatürk Havalimanı) (Yenikapı ile Topkapı-Ulubatlı arası)
  (Yenikapı – Kirazlı) (Yenikapı ile Topkapı-Ulubatlı arası)
  (Yenikapı – Hacıosman) (Yenikapı ile Haliç arası)
  (Kabataş – Bağcılar) (Eminönü ile Pazartekke arası)
  (Eminönü – Alibeyköy Cep Otogarı) (Eminönü ile Ayvansaray arası)

 Denizyolu 
Fatih ilçesi bir yarımada olarak suyolu ulaşımında oldukça avantajlı bir konumdadır; Sirkeci - Harem arasında feribot, Eminönü iskelesinden ise Kadıköy, Üsküdar ve İstanbul Boğazı'na şehir hatları seferleri düzenlenir.
İDO Yenikapı İskelesi'nden ise Bakırköy, Bostancı ve Kadıköy'e deniz otobüsü seferleri düzenlenir. Haliç kıyısındaki Ayvansaray, Balat ve Fener iskelelerinden ulaşımdan çok gezinti amaçlı Haliç seferleri düzenlenir.

 Nüfus 
Fatih ilçesinin nüfus gelişimi İstanbul'un diğer ilçelerinden farklı olmuştur. Eski Eminönü ilçesinde 1960'larda başlayan nüfustaki gerileme 1990'lı yıllarda da eski Fatih ilçesinde başlamıştır. Bugün de ilçe nüfusu gerilemektedir. Bunun başlıca nedenleri gelişim alanlarının daralması, ekonomik olanakları gelişenlerin başka ilçelere taşınması ve önemli bölgelerin konut alanı olmaktan çıkıp iş alanı niteliği kazanmasıdır.

 Sağlık 
Fatih ilçesi ülkenin dört bir yanından gelen hasta ve hasta yakınlarını ağırlamaktadır. Bunun nedeni ise ilçede birçok hastane bulunmasıdır. Genellikle Çapa Tıp Fakültesi'nin adı geçse de ilçede ayrıca Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Vakıf Gureba Hastanesi, Haseki Hastanesi, İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi gibi birçok büyük hastanenin yanı sıra özel hastaneler ve poliklinikler de bulunmaktadır.

 Ekonomi 
İlçenin ekonomik, özellikle de ticari fonksiyonu dışında diğer önemli fonksiyonları turizm, idari ve eğitimsel fonksiyonlardır. Tarihî yarımada üzerinde yer alan Roma, Bizans ve Osmanlı eserleri ilçede turizm fonksiyonuna giderek önem kazandırmaktadır; özellikle yarımadanın eski Eminönü İlçesi içinde kalan kısmındaki işyerleri giderek turizme dönük işletmelere dönüşmektedir. İstanbul Valiliği'nin burada bulunması, İstanbul ilinin birçok önemli resmî dairesinin de burada yer almasına yol açmıştır.

Çapa semtinde eczaneler ve sağlık ekipmanları satan işletmeler yoğunlaşmıştır. Laleli semtinde, ağırlıklı olarak Bağımsız Devletler Topluluğu ve Orta Doğu ülkelerine dönük satış yapan konfeksiyon mağazaları yoğunlaşmıştır.

 Spor 
İlçenin profesyonel futbol liglerindeki en büyük temsilcisi İstanbulspor olmuştur. 1926'da İstanbul Lisesi öğrencileri tarafından kurulan İstanbulspor uzun aralıklarla da olsa 2000'li yılların ortalarına kadar Süper Lig'de mücadele etmiş, ancak daha sonra içine düştüğü mali ve idari kriz nedeniyle 2. Lig'e gerilemiştir. Fatih Karagümrük, İstanbulspor kadar başarılı olamamışsa da taraftar olarak ilçenin en güçlü kulübü olmuştur. Kırmızı-Siyahlı renklere sahip olan takım, 1958-1963 ve 1983-84 yılları arasında 1. Lig'de (Süper Lig) mücadele etmiştir ve 2020-21 sezonundan itibaren de bu ligde yer alır. Kulüp yakın zamanda tesisleşme konusunda bir hayli mesafe kaydetmiştir. Bir diğer ünlü spor kulübü ise Vefa Spor Kulübü'dür. Süper Lig'in kuruluşundan 1970'lerin ortalarına kadar aralıklı da olsa bu ligde mücadele eden Vefa, daha sonra düşüşe geçerek amatör lige kadar geriledi. Yeşildirek 1960'ların başında Süper Lig'de oynayıp hâlen amatör ligde mücadele eden bir başka Fatih İlçesi kulübüdür. İstanbul Güreş İhtisas Kulübü güreş branşında Türkiye'nin önde gelen kulüplerindendir. Başlıca spor tesisleri Vefa Stadı ile Vefa Spor Salonu'dur.

 Politika 
 Yerel seçimler 
 Seçim  Belediye Başkanı  Parti  Oy Oranı 1984  Yetkin Gündüz   Anavatan Partisi  %53,53 1989  Yusuf Günaydın   Sosyaldemokrat Halkçı Parti  %31,97 1994  Sadettin Tantan   Anavatan Partisi  %42,36 1999  Eşref Albayrak   Fazilet Partisi  %32,16 2004  Mustafa Demir   Adalet ve Kalkınma Partisi  %44,18 2009  %42,83 2014  %48,69 2019  Mehmet Ergün Turan  %53,03 2024  %47,56 Kaynak:

 Mustafa Demir, 2018 Genel seçimlerinde milletvekili olmak için istifa etmiş ve görevi Hasan Suver'e devretmiştir.

 Kültürel yapı 
İlçede yaşayan nüfusun büyük kısmının anadili Türkçedir. Bazı bölgelerde Kürtçe, Rumca, Gürcüce, Ermenice, İbranice konuşan nüfus yaşar. Zira Rumlar, Gürcüler ile Ermeni ve Museviler kendi ana lisanlarına, örf ve adetlerine bağlıdırlar. İstanbul'un fethinden sonra Kumkapı bölgesine yerleştirilen Ermeniler hâlâ burada yoğun biçimde yaşarlar. İlçenin güneybatısında yer alan ve İstanbul'un en büyük Çingene mahallesinden biri olan Sulukule, 2005 yılında başlatılan "Sulukule Kentsel Yenileme Projesi" ile büyük ölçüde eski kültürel dokusunu kaybetmiştir. Muhafazakâr yaşam tarzının sınırlarda yaşandığı Çarşamba, kabadayılar semti olarak adlandırılan Karagümrük ve meyhaneleriyle ünlü Kumkapı semtleri Fatih'in kozmopolit yapısını gösterir.

 Tiyatrolar 
Çevre Tiyatrosu, Fatih Reşat Nuri Sahnesi, Fatih Belediyesi Zübeyde Hanım Kültür Merkezi, gibi modern dönemde yapılmış gösteri mekanlarının yanı sıra Aya İrini gibi tarihsel mekanlar da performanalara ev sahipliği yapar. Ayrıca birçok kütüphanesi bulunmaktadır.

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 
 Konstantinopolis
 Tarihî yarımada

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Fatih Belediyesi 
 Fatih Kaymakamlığı 
 Tarihi Yapılar 
 T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Fatih İlçesi Tanıtımı