Çayeli

Çayeli (Lazca: მაფავრი, Mapavri), Rize ilinin bir ilçesidir.

 Tarihçe 

Çayeli'nin eski adı Mapavra veya Mapavri'dir. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında "Mapavra" olarak geçer. Özhan Öztürk'e göre "Mapavri" Lazca (მაფავრი) bir kelime olup "Efendiler, rahipler" anlamına gelmektedir. Yazar, Bizans döneminde Rumların, Lazlar ve diğer Kafkas halklarıyla etnik doğu sınırı olduğu ve Hristiyanlık Trabzon üzerinden Kafkasya'ya yayıldığı için böyle isimlendiriliğini iddia etmiştir.Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi . Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 763. ISBN 978-605-54-1017-9 Ancak Lazca "pavri" (ფავრი) yaprak, Mapavri de "yapraklı yer" anlamına gelir.[http://www.ice.ge/liv/liv/lazur.php  Lazca Sözlük. Bu yer adı bölgenin bitki örtüsüyle ilişkili olabilir.

Eski çağlarda Kolhis kültür alanında ve eski Lazlar'ın yerleşim bölgesinde bulunan Mapaura, MS 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu egemenliğine girdi. 6. yüzyıldaki Laz Savaşları sonucunda, Roma/Bizans İmparatorluğunun Karadeniz sahilindeki en son yerleşim noktası olma özelliğini kazandı. 1204 yılında Bizans imparatorluğunun geçici süreyle dağılması üzerine kurulan Trabzon İmparatorluğu döneminde de Mapaura/Mapavri Rum egemenliğinin doğudaki son kalesi olarak kaldı. 1461'de II. Mehmed (Fatih)'in Trabzon devletini Osmanlı topraklarına katması üzerine Türk yönetimine girdi. Bunu izleyen yaklaşık 50 yıl boyunca Mapavri Osmanlı Devleti'nin Karadeniz kıyısındaki sınır noktası idi.

1622'de Abaza korsanlarının saldırısına uğrayarak yağmalandı. Şemsettin Sami, Kamasü'l-Alam'da, Mapavri'den "Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Rize kazasına bağlı bir nahiye" olarak söz eder.

I. Dünya Savaşı sırasında iki yıl süreyle Rus işgali altında kalan yöre 9 Mart 1918'de yeniden Türk idaresine girdi. İlçeyi Rize'ye bağlayan sahil yolu Rus işgali döneminde inşa edildi.

Mapavri 1878'de nahiye 1944'te Çaybaşı adıyla ilçe oldu. Sonradan adı Çayeli olarak değiştirildi. Köy adlarının büyük çoğunluğu Rumcadır; ancak az sayıda Lazca ve Hemşince yer adları da vardır. 20. yüzyıl başlarından önce Türkçe yer adı kaydedilmemiştir.

Mapavri 1935 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Rize kazasına bağlı bir nahiyeydi ve bu nahiyenin idari merkezi Yenipazar köyüydü.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 392. 1940 genel nüfus sayımında Mapavri aynı idari konuma sahipti ve Mapavri nahiyesi 23 köyden oluşuyordu. Ancak 1933 yılında kaldırılmış olan Rize vilayeti bu tarihte yeniden kurulmuştu. Mapavri nahiyenisin idari merkezi olan Yenipazar'ın nüfusu 6.138 kişiden, nahiyenin toplam nüfusu ise, 20.105 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 528.

 Coğrafya 
Rize'nin 18 km doğusunda yer alır. İlçenin yüzölçümü 442 km²’dir. Çayeli ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 13 metredir. Doğudan Pazar, güneyden Çamlıhemşin ve İkizdere, batıdan Rize merkez ve Güneysu, kuzeyden Karadeniz ile çevrilidir.

Dar kıyı şeridi ve hemen arkasında yükselen, denize paralel sıradağlarıyla tipik bir Doğu Karadeniz kıyı ilçesidir. Büyük bir bölümü, Doğu Karadeniz Dağları'nın en yüksek kesimini oluşturan Rize Dağları'yla kaplıdır. Güney ucunda yükselti 2.000 metreyi aşar.

İlçenin bazı dağlık  köylerde ise bölgenin yerli halkı olan Hemşinliler yaşar. Çayeli'nin doğusunda olan ilçelerde (Pazar, Ardeşen, Fındıklı) Lazca da konuşulur.

 Ekonomi 
İlçe ekonomisinin temeli çay üretimine dayanır. Yörede çay üretimi başlamadan önce ana ürün mısırdı.

Çayeli'nde hem yerleşime, hem de bitkisel üretime elverişli tek alan dar kıyı şerididir. Nüfusun  büyük bir bölümü burada toplandığı gibi, çay ekimi de bu kesimde yoğunlaşmıştır. Türkiye'deki çay ekim alanlarının üçte ikisi Rize ilinde, bunun da %18'lik kısmı Çayeli ilçesinin sınırları içindedir.

Madenli kasabasında 1984'ten bu yana bakır madeni çıkarılmaktadır. (Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş./First Quantum Minerals LTD. tarafından) İşletme yöre ekonomisi ve sosyal sorumluluk kapsamında yaptığı çalışmalarla yöre halkı için büyük önem taşımaktadır.

 Yönetim 

 Eski belediye başkanları 
SeçimİsimParti1915-1935Hacı Maksut KetenciBilinmiyor1938Mehmet Kutlu19421946Ahmet Keçeli1950Fehmi Ozan19551963Yusuf Sabri BayraktarCumhuriyet Halk Partisi196819731977Mehmet Sabri SözerAdalet Partisi1984Mustafa KaşıkçıAnavatan Partisi1989Mustafa SandıkçıoğluDoğru Yol Partisi1994Mustafa KaşıkçıAnavatan Partisi19992004Rıza ÇakırAdalet ve Kalkınma Partisi20092014Dr. Atilla Esmen2019İsmail Hakkı ÇiftçiMilliyetçi Hareket Partisi2024Kaynak:

 Görev yapmış kaymakamlar 
SıraİsimGörev yıllarıNot1S. Zeki Köseoğlu19512Hüsamettin Erten19533Sadi Karagözoğlu19544İhsan Atınç1954 - 19555Ayhan Erman1955 - 19586Erdoğan Uçuroğlu1958 - 19597Özcan Erten1959 - 19608M. Şevket Uğurlu1960 - 19639Remzi Gürsu1963Kaymakam V.10Muslu Köse1963 - 196411Ekrem Berk1965 - 196712N. Kemal Zeybek1967 - 196813Necat Yardım1968 - 196914Ahmet Özyurt1969 - 1970Kaymakam V.15Mehmet Çapraz1970 - 197216Feyiz Kaşıkçıoğlu1972 - 197317Memduh Oğuz1973 - 197418Necati Çetinkaya1974 - 197519Asım Aslan1976Kaymakam V.20Ekrem Erdoğan1976 - 197721Necdet Ataman1977 - 197822Yaşar Kılıç1978 - 197923Halit Deveci1979Kaymakam V.24M. Ergün Ünal198025Yıldırım Kadıoğlu1980 - 1981Kaymakam V.26Orhan Alpdoğan1981 - 198327Hüseyin Eren1983 - 198528A. Osman Düğdü1985 - 198729İsmail Kara1987 - 198830Hıdır Kahveci1988 - 199131Erdal Ata1991 - 199232Celal Ulusoy1992 - 199633E. Osman Bulgurlu1996 - 199834Nihat Kaynar1998 - 200335Erol Ayyıldız2003 - 200636Mehmet Aktaş2006 - 201037Mehmet Yıldız2010 - 201138Abdullah Ayaz2011 - 201339Turgay Ünsal2013 - 201640Oğuz Şenlik2016 - 201841Mehmet Öztürk2018 - 202142Bayram Türker202143Muhammet Fatih Demirel2021 - 202444Sertaç Kırçuval2024 - günümüzKaynak:

 Spor 
Çayeli ilçe erkek futbol takımlarından en önemli başarıyı, TFF 3. Lig'in 1991-1992 sezonunu yedincilikle tamamlayan Çayelispor elde etmiştir.

Çayeli'nin takımlarından Çayelispor 2023-24 Bölgesel Amatör Lig sezonunu birinci sırada tamamlayarak 30 yıl aradan sonra tekrar 3. Lige çıkmıştır. Takım 2024-2025 sezonu itibarıyla 3. Lig'de mücadele etmektedir.

Çayeli ilçe kadın voleybol takımı Çayelispor Voleybol 2024-2025 sezonu itibarıyla Türkiye Kadınlar İkinci Voleybol Ligi'nde mücadele etmektedir.

 Nüfus 

 İklim 
Çayeli'de Ilıman dönencealtı iklimi (Köppen: Cfa) görülmektedir.

 Fotoğraf galerisi 

 Ayrıca bakınız 
 Çayeli kuru fasulyesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Çayeli Kaymakamlığı
 Çayeli Belediyesi


Kategori:Hemşinliler (etnik grup)