Elazığ

Elazığ, Türkiye'nin Elazığ ilinin merkezi olan şehir ve bölgenin en eski şehirlerinden biridir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Bölümü'nde yer almaktadır.

 Etimoloji 
Elazığ ili, MÖ 4000'li yıllarda kurulan Harput kentinin ovadaki devamı niteliğindedir. Bu nedenle Elazığ, uzun yıllar Harput adıyla anılmıştır. Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun hâkimiyetinin Anadolu'ya yönelmesiyle, Harput'un Türk yurdu olmasında en önemli savaşın Malazgirt Meydan Muharebesi olduğu konusunda şüphe yoktur. Nitekim Harput ve çevresi, Malazgirt Muharebesi'nden sonra Türklerin eline geçmiş ve yörede 1085 yılında Büyük Selçuklu İmparatorluğu'na bağlı olarak Çubukoğulları Beyliği kurulmuştur. Harput, Türkler tarafından alınana kadar yalnızca sağlam bir kale niteliğinde iken, Türklerle birlikte gelişen bir şehir hâline gelmiştir. Çubukoğulları Beyliği'nin ömrü uzun sürmemiş, ardından 1110 yılında Artukoğulları Beyliği dönemi başlamıştır. Bir süre sonra, Harput Artukluları olarak bilinen bağımsız bir beylik kurulmuştur. Harput, 1230 yılında Moğolların eline geçmiş, 1234 sonrasında ise Anadolu Selçuklu İmparatorluğu'nun hâkimiyeti altına girmiştir. 1507 yılında Safevî Devleti'nin eline geçen Harput, 1514 yılındaki Çaldıran Savaşı'nın ardından Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Ağavat mezrası olarak bilinen bugünkü yerleşim yerine 1834 yılında taşınan Elazığ'a, 1862'de Sultan Abdülaziz'in tahta çıkışının beşinci yılında, Kütahyalı Ahmet İzzet Paşa döneminde görev yapan Vali İsmail Paşa'nın önerisi üzerine Ma'mûretü'l-Azîz Vilayeti adı verilmiştir. Ancak telaffuzu güç olduğundan, halk arasında kısaca El-Azîz olarak söylenegelmiştir."Arşivlenmiş kopya". 19 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.  Elaziz'in adı, 17 Aralık 1937 tarihli ve 3785 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 10 Aralık 1937 tarihli ve 7806 sayılı kararname ile Elazığ olarak değiştirilmiştir."1965 genel nüfus sayımı verileri" . Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından  (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 

 Coğrafya 
küçükresim|Harput'tan Elazığ görünümü
Elazığ ili, Doğu Anadolu Bölgesi'nin güneybatısında, Yukarı Fırat Bölümü'nde yer almaktadır. 9.153 km²'yi bulan yüzölçümü ile Türkiye topraklarının %1,2'sini oluşturmaktadır. 38°30' ile 40°0'21'' doğu boylamları, 38°0'17'' ile 39°0'11'' kuzey enlemleri arasında kalan il; doğudan Bingöl, kuzeyden (Keban Baraj Gölü aracılığıyla) Tunceli, batı ve güneybatıdan (Karakaya Baraj Gölü aracılığıyla) Malatya ve güneyden ise Diyarbakır illeriyle çevrilidir.

İlin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.067 metredir. İl, merkez ilçe ile birlikte toplam 11 ilçe, 537 köy ve 709 mezradan oluşmaktadır.

 İklim 
Geçmişte karasal iklimin hüküm sürdüğü Elazığ, yapılan ve yapılmakta olan barajların etkisiyle ılıman iklime geçmiştir. Bu sürecin sonucunda, geçmişte çok soğuk ve yoğun kar yağışlarının görüldüğü kışlar artık nispeten daha ılıman geçmektedir. İlde, bölgenin iklim koşullarına göre hava daha ılımandır.

 Nüfus 
Elazığ il merkezi nüfusu yıllara göre şöyledir;

 Ekonomi 
Elazığ'ın ekonomisi sanayi, tarım ve ticarete dayanır. Keban Barajı'nın yapılmasından sonra tarıma elverişli toprakların bir kısmı su altında kaldığından, tarım alanlarının azalmasına paralel olarak sanayi canlanmıştır. Gayrisafi yurt içi hasılasının %30'u sanayi, %10'u ticaret ve %25'i tarım sektöründen elde edilir. Yer altı ve yer üstü kaynakları çok zengindir.

Tarım: Ovaları azdır; ancak oldukça verimlidir. Bol suları bulunan büyük akarsuların suladığı bu ovalarda buğday, arpa, pirinç, şeker pancarı, tütün, fasulye, nohut, mercimek, fiğ, burçak, soğan, sarımsak, pamuk, üzüm, elma, armut, kayısı, ceviz, badem ve dut yetişir. Yetiştirilen ürünler arasında lahana, kavun ve çilek önemli bir gelir kaynağı hâline gelmiştir.

Madencilik: Elazığ, madenciliğin tarımla yarıştığı ve hatta tarımı geçtiği bir yerdir. Toprakları madenle doludur. Bakır, krom, simli kurşun ve bentonit başlıcalarıdır. Ergani Bakır İşletmesi'nde blister bakır, sülfürik asit ve pirit tüvenan cevher üretilir Diğer maden işletmeleri; Guleman Krom İşletmesi, Ferro Krom Tesisleri ve Elazığ Bentonit Fabrikasıdır. Alacakaya ve Arıcak ilçelerinde çıkarılan mermer dünyaca meşhurdur. Kendine has Elazığ mermerini işlemek üzere son yıllarda birçok mermer işleme fabrikası kurulmuştur.

Sanayi: Elazığ'ın maden bakımından zengin olması ve Türkiye'nin en büyük hidroelektrik santrallerinden birinin bu ilde bulunması nedeniyle sanayi gelişmiştir. İrili ufaklı 1.200 sanayi kuruluşu vardır. Elazığ sanayi alanında Doğu Anadolu Bölgesi'nde önemli bir yere sahiptir. Özellikle Organize Sanayi Bölgesi'nin kurulması ile fabrika sayısı hızla artmıştır. 49 fabrikalık sanayi bölgesinde 20 fabrikanın inşaatı tamamlanarak üretime başlanmıştır. Diğerlerinin inşaatı devam etmektedir. Un, deri, şeker, çimento, pamuk yağı, pamuk ipliği, kiremit, yün, süt, yem, azot, süper fosfat, kireç, plastik boru, tüp gaz imalatı ve dolum, kâğıt, tekstil, meşrubat, matbaacılık, mermer, ayçiçeği yağı, ayakkabı, mobilya, sabun, tıbbi malzeme fabrikaları başlıca büyük sanayi kuruluşları arasındadır.

 Altyapı 
 Sağlık 
Elazığ'da her 100.000 kişiye 608 hastane yatağı düşmektedir. Bu oran, 262 olan Türkiye ortalamasının yaklaşık 2,3 katıdır. Elazığ'da 2002-2006 yılları arasında toplam hekim sayısı %15,4 artarken, diş hekimi sayısı %26,15 ve diğer sağlık personelinin sayısı %13,64 artmıştır. Elazığ, Devlet Planlama Teşkilatı tarafından 2003 yılında yapılan sağlık sektörü gelişmişlik sıralamasında 12. sırada yer almıştır. Fırat Üniversitesi'nin Tıp Fakültesi bünyesindeki bulunan araştırma hastanesi, TRB1 bölgesi ve bölge dışına hizmet veren önemli hastanelerden biridir.Fırat Kalkınma Ajansı  FKA

Elazığ, sağlık sektöründe oldukça gelişmiş olup, CNBC-e Business dergisinin yaptığı araştırmalara göre Türkiye'nin en iyi sağlık altyapısına sahip ikinci şehridir.

Ayrıca bölgenin ilk şehir hastanesi de bu ilde yapılmış olup halen faaliyet göstermektedir.

 Ulaşım 
Elazığ doğuyu batıya bağlayan yolların kavşak noktasındadır. Karayolları, Ankara-Kayseri-Malatya-Elazığ-Bingöl-Muş; Adana-Maraş-Malatya-Elazığ-Tunceli; Mardin-Diyarbakır-Arapkir-Keban-Elazığ kara yolları ile İran-Erzurum-Tunceli-Elazığ uluslararası yollar (TEM) aracılığıyla bağlıdır. İyi asfalt kaplamalı olan bu yollardan Elazığ içinde kalan kısımların uzunluğu 425 kilometredir. Ankara-Kayseri-Sivas-Malatya demiryolu, Elazığ'da iki kola ayrılır. Bir kolu Diyarbakır-Batman'a, diğeri Palu-Genç-Muş-Tatvan'a ulaşır. İl sınırları içinde kalan demiryolu 272 km ve 15 duraklıdır.

1981 yılında temeli atılan ve 1986 yılında hizmete giren TCDD Fırat Köprüsü, Türkiye'nin en uzun köprüsüdür. Uzunluğu 2030 metre olup, 30 adet betonarme ayak üzerine inşa edilmiştir.

1940 yılında açılan Elazığ Havalimanı, 20 Ekim 2012 tarihinde yılda 2 milyon yolcu kapasiteli yeni terminal binasına kavuştu. Havalimanından Ankara, İstanbul, Antalya, İzmir, Düsseldorf ve Frankfurt'a seferler yapılmaktadır. Ayrıca Keban Baraj Gölü üzerinde Ağın ilçesi ile Tunceli'nin ilçeleri arasında feribotla ulaşım sağlanmaktadır.

2021'de açılan Yeni Kömürhan Köprüsü, Elazığ ile Malatya illerini birbirine bağlamaktadır. 380 metrelik orta açıklığıyla kendi alanında dünyada dördüncü sıradadır.

Elazığ'da semtler arası ulaşım minibüsler, taksiler, her 8 dakikada bir kalkan belediye otobüsleri ve şehir içi, üniversite ile şehir hastanesi güzergâhında 15 dakikada kalkan elektrikli bataryalı Elbüs'lerle sağlanmaktadır.

 Eğitim 

Elazığ'da yükseköğretim, 1967 yılında açılan Yüksek Teknik Okul ile başlamıştır. Aynı yıl içerisinde, Ankara Üniversitesi Senatosu'nun Elazığ'da veterinerlik fakültesi kurulmasına dair kararı, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmıştır. Yüksek Teknik Okul, 1969 yılında Elazığ Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi (EDMMA)'ne dönüştürülmüştür. Veterinerlik Fakültesi ise 1970 yılında Ankara Üniversitesine bağlı olarak eğitim-öğretime başlamıştır.

Elazığ'daki yükseköğretim kurumları, 11 Nisan 1975'te Fırat Üniversitesi adıyla tek bir çatı altında toplanmış ve veterinerlik, fen ile edebiyat fakültelerinden oluşan bir yapı çerçevesinde faaliyete geçmiştir. EDMMA ise mühendislik fakültesine dönüştürülmüş ve 1982 yılında kurulan tıp fakültesi ile birlikte üniversite bünyesine alınmıştır

Fırat Üniversitesi, 16 fakülte, 3 yüksekokul, 9 meslek yüksekokulu, 5 enstitü ve 1 konservatuvara sahiptir.

 Medya 
 Yerel TV kanalları 
 Kanal Fırat
 Kanal 23
 Kanal E
 Fırat TV (Fırat Üniversitesi) (Yayın hayatına ara verdi.)

 Yerel radyo kanalları 

 Ezgi FM (88.0)
 FM 23 Elazığ (88.8) & (93.5)
 Radyo Fırat (Fırat Üniversitesi) (89.2)
 Radyo E (90.2)
 Radyo 2000 (90.8)
 Radyo Hazar (92.0)
 Elazığ Mavi Radyo (95.4)
 Radyo Kulüp (96.0)
 ERT FM (96.8)
 Hit FM (99.9)
 Elazığ Polis Radyosu (104.0)

 Yerel gazeteler 

 Turan Gazetesi 
 Keban Gazetesi
 Elazığ Fırat Gazetesi 
 Ayışığı Gazetesi
 El-Aziz Gazetesi
 Elazığ Hakimiyet Gazetesi
 Elazığ Artı Eksi Haber Gazetesi
 Elazığ Haber Ayrıntı Gazetesi
 Elazığ Yeni Ufuk Gazetesi
 Günışığı Gazetesi
 Elazığ Son Baskı Gazetesi
 Elazığ Haber Kent Gazetesi
 Elazığ Online Haber - elazigonline.com
 Elazığ Haber - elazighaber.com

Şehirde medya gelişim sürecindedir. Şehirde yayın yapan 3 yerel TV kanalı vardır. Elazığ'dan yayın yapan Kanal Fırat ve Kanal 23, uydu aracılığı ile tüm yurtta ve Avrupa'da izlenebilmektedir. Bunun dışında Günışığı ve Ayışığı gibi birçok yerel gazete yayın hayatını sürdürmektedir. Elazığ'da 10 adet yerel radyo kanalı bulunmaktadır.

 Kültür ve sanat 
küçükresim|Harput Kalesi
Elazığ köklerini Harput'tan aldığı bir kültür birikimine sahiptir. Elazığ yöresine ait Çayda Çıra oyunu 1960 yılında dünya birincisi seçilmiştir.

Doğu Anadolu Bölgesi'nde klarnetin kullanıldığı tek yöre Elazığ'dır. Kürsübaşı etkinlikleri, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesine girmiştir.

Kentte 1990 yılında Elazığ Devlet Klasik Türk Müziği Korosu, 2008 yılında ise Elazığ Devlet Tiyatrosu kurulmuştur. Elâzığ'da ayrıca, faaliyet gösteren birçok yerel tiyatro grubu vardır.

Uluslararası Hazar Şiir Akşamları ve 2008 yılından beri gerçekleştirilen Çayda Çıra Film Festivali, kentin önemli sanatsal etkinliklerindendir.

 Eğlence ve dinlenme tesisleri 
Genellikle soğuk kış günlerinde halk, alışveriş merkezlerine gitmeyi tercih etmektedir. Elazığ'da bulunan alışveriş merkezleri arasında Park 23, Elysium Park ve Akgün AVM yer almaktadır. Havanın güzel olduğu vakitlerde, kentin önemli caddelerinden Gazi Caddesi ve Cumhuriyet Meydanı gibi merkezi yerlerde gezmenin yanı sıra, kent merkezine on dakika mesafede bulunan antik kent Harput'u gezip görmeye giderler. Aynı zamanda bölgenin en büyük parklarından biri olan Kültür Park, Elazığlıların uğrak noktalarından biridir.

Kente yakın konumda bulunan Sivrice ilçesi ve Gezin beldesi, Elazığlıların yazın sıkça gittikleri yerlerdendir. Halk serinlemek için Hazar Gölü'ne girer. Ayrıca göl kenarında irili ufaklı birçok sosyal tesis bulunmaktadır. Sivrice ilçesi, Hazarbaba Kayak Merkezi ile kışın da yerli turist çekmektedir.

Osmanlı döneminden kalan tarihî Ermeni Protestan Kilisesi günümüzde boş durumdadır ve otopark olarak kullanılmaktadır.

 Halk oyunları 

Elazığ halk oyunları, halay bölgesi içinde ele alındığında, hareket açısından diğer iller ve bölgelere göre daha ağır ve estetiktir. Az sayıda, çok hareketli oyunlar da vardır. Oyunlar, halay bölgesindeki diğer oyunlara nazaran müzik ve oyun figürleri açısından farklılıklar gösterir. Altmışa yakın Elazığ oyunu vardır. Ancak bugün yaşayan oyunların sayısı yirmi-yirmi beş kadardır. Bu oyunlardan bazıları ve en çok bilinenleri, çayda çıra, avreş, nure, halay, bıçak, kılıç kalkan ve deliledir.

 Elazığ ağzı 

 Spor 
Kentin futbol takımlarından Elazığspor, 2013-14 sezonunda Süper Lig'i on altıncı olarak bitirmiş ve 1. Lig'e düşmüştür. 2020-2021 sezonunda Spor Toto 2. Lig Kırmızı Grup'ta ligi 18. tamamlayarak 3. Lig'e düşmüştür. 23 Elazığ FK ise hâlen Spor Toto 3. Lig'de mücadele etmektedir. Elazığspor en büyük başarısını 2002-2004 yılları arasında Süper Lig'de oynayarak elde etti. Kentte Elazığspor, 23 Elazığ FK ve birçok amatör takım bulunmaktadır. Elazığspor'un forma rengi bordo-beyazdır ve maçlarını bir süre Elazığ Doğukent Stadyumu'nda oynamıştır. İç saha maçlarını Elazığ Stadyumu'nda oynamaktadır. 2019-2020 sezonunda Elazığspor'un 6.8 büyüklüğündeki depremin ardından Türkiye Futbol Federasyonu'na (TFF) yaptığı ligden çekilme talebi kabul edildi ve ligden çekildi. Daha sonra 2020-2021 sezonunda ligi 18. tamamlayıp 3. Lig'e düştü.

İlin Türkiye Erkek Sağırlar 1. Ligi'nde Elâzığ Belediyesi destekli Elazığ Belediyesi İşitme Engelliler Futbol Takımı adında bir futbol takımı vardır.

Ayrıca basketbol dalında Elazığ İl Özel İdarespor adlı bir kadın basketbol takımı bulunmaktadır. 2020-2021 sezonunda Avrupa'da EuroCup Kadınlar'da Elazığ ve Türkiye'yi temsil etmiş, çeyrek finale çıkma başarısı göstermiştir.

2019 yılında Elazığ Basketbol Kulübü kurulmuştur.

 Elazığ'da siyaset 
 Yerel seçimler 
Elazığ Belediyesi Yıl  Belediye Başkanı  PartiOy Oranı 1984 Mustafa TemizerANAP%56,68 1989 Hikmet Behçet SusmazMÇP%21,66 1994 Hamza YanılmazRP%33,77 1999 Hamza YanılmazFP%42,86 2004 Mehmet Süleyman SelmanoğluDYP%37,15 2009 Mehmet Süleyman SelmanoğluAK Parti%47,90 2014 Mücahit YanılmazAK Parti%55,80 2019 Şahin ŞerifoğullarıAK Parti%40,30 2024 Şahin ŞerifoğullarıAK Parti%38,18

 Genel seçimler 
 Yıl  Parti  Oy Oranı 1983  ANAP  %58,63 1987  DYP  %31,20 1991  DYP  %33,76 1995  RP  %41,83 1999  Bağımsız  %28,00 2002  AK Parti  ℅41,99 2007  AK Parti  %57,20 2011  AK Parti  %67,41 Haziran 2015  AK Parti  %52,90 Kasım 2015  AK Parti  %66,50 2018  AK Parti  %54,50 2023  AK Parti  %35,61
 Belediye başkanları 
+Elazığ Belediye Başkanları №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  Çötelizade Mehmet Bey  1920  1925   Cumhuriyet Halk Partisi 2  Halil Rıfat Özden  1925  1930 3  Hürrem Müftügil  1930  1935 4  Kemal Şedele  1935  1943 5  Kazım Bayer  1943  1946 6  Ahmet Karakaya  1946  1950 7  Kazım Bayer  1950  1953   Demokrat Parti 8  Atik Erbaş  1953  1953 9  Mutemit Yazıcı  1953  1953 10  Mustafa İspir  1955  1960 11  Abdullah Asım İğneciler  1960  1963   Askerî 12  Rasim Küçükel  1963  1968 13  Şükrü Kacar  1968  1973   Bağımsız 14  Adnan Orakçıoğlu  1973  1977   Adalet Partisi 15  Hikmet Behçet Susmaz  1977  1980   Milliyetçi Hareket Partisi 16  Necati Erdem  1980  1981   Askerî 17  Ömer Haliloğlu  1981  1982 18  Saim Çotur  1982  1983 19  Orhan Gökçe  1983  1984 20  Mustafa Temizer  1984  1989   Anavatan Partisi (15)  Hikmet Behçet Susmaz  1989  1994   Milliyetçi Çalışma Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi 21  Hamza Yanılmaz  1994  1998   Refah Partisi 1998  2001   Fazilet Partisi 2001  2004   Saadet Partisi 22  Mehmet Süleyman Selmanoğlu  28 Mart 2004  25 Kasım 2008   Doğru Yol Partisi, Demokrat Parti 25 Kasım 2008  2 Nisan 2014   Adalet ve Kalkınma Partisi 23  Mücahit Yanılmaz  2 Nisan 2014  3 Nisan 2019 24  Şahin Şerifoğulları  3 Nisan 2019  Görevde

 Kardeş şehirler 
Elazığ'ın 3 kardeş şehri vardır:
  Akmola Eyaleti, Kazakistan 
  Mamuşa, Kosova 
  Tallinn, Estonya 

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Elazığ Belediyesi 


Kategori:Elazığ ilindeki yerleşim birimleri
Kategori:Türkiye'deki şehirler