Orson Welles

George Orson Welles (6 Mayıs 1915, Kenosha - 10 Ekim 1985, Los Angeles), Amerikalı oyuncu, yönetmen, yazar ve yapımcı.

George Orson Welles, 6 Mayıs 1915 yılında ABD'nin Wisconsin eyaletinde doğdu. Welles; tiyatro, televizyon ve radyo alanlarında yarattığı eserlerle 20. yüzyıla damgasını vuran bir sanatçıdır.

 Çocukluk ve gençlik yılları (1915-1934) 
Welles 2 yaşındayken yetişkin bir insan gibi konuşabiliyor, 3 yaşındayken her şeyi okuyabiliyor, 5 yaşındayken Shakespeare'in oyunlarını ezbere biliyor, vasisi tarafından kendisine hediye edilen kukla takımıyla Kral Lear'ı tek başına oynuyordu. 9 yaşındayken babasıyla çıktığı gezide dünyanın dörtte üçünü dolaşmış olan Welles, bu arada resim yapmayı öğreniyor, ünlü büyücü Houdini'den illüzyon dersi alıyordu. 10 yaşındayken Wisconsin gazetelerinden birinde kendisinden "Karikatürcü, oyuncu, şair ve sadece 10 yaşında" diye bahsediliyordu. 18 yaşındayken, okuduğu kolejdeki öğretmeni olan Roger Hill'le birlikte Shakespeare'in yazılmış bütün oyunlarını bir araya getiriyor ve Welles'in resimleriyle süslü olan "Herkes için Shakespeare" adındaki bu baskı özellikle Amerikan kolejlerinde büyük ilgi uyandırarak 90.000 satıyordu. Annesi o sadece 9 yaşındayken, babası ise 15 yaşındayken öldü.

 Tiyatro ve radyo (1936-1940) 
Bir süre resim üzerine çalıştıktan sonra oyunculuk yapmaya başladı. Bu yıllarda evlendi. Bir süre radyoda da çalıştı. Sonra, 1938 yılındaki ünlü "Dünyalar Savaşı"nın radyo tiyatrosunda Amerikalıları dünyayı Marslıların istila ettiğine inandıracak yetenekte bir sunum yaptı. 1941'deki ilk filmi "Yurttaş Kane" ileride çok büyük ün yapacak olmasına rağmen, o sıralar Welles'e yüklüce bir para kaybettirdi. Daha bu ilk filmiyle, Welles o zamana kadarki sinema gelişimine yepyeni bir yön vermiş ve yenilikler getirmiştir. Özellikle, sinemanın anlatım potansiyelini ve yollarını farklı bir kompozisyonda kullandığı için bu film önemliydi. Bu nedenlerden ki, "Yurttaş Kane" filmi birçokları tarafından "bugüne kadar yapılmış en iyi film" payesini almıştır. Ayrıca, bu ilk filminde oyuncu olarak da bulunmuş ve performansıyla da beğeni toplamıştır. Yine de, Orson Welles, Hollywood'da tutulmadığı için Avrupa'ya gitmiştir. Her ne kadar sonraki filmleri de Amerika söz konusu olduğunda pek başarılı olamamış olsa da, en azından ticari açıdan, özellikle Avrupa'da çok tutulmuş ve birçok ödül almıştır. 10 Ekim 1985'te Los Angeles'ta meslektaşı Yul Brynner ile aynı günde öldü. Mezarı ise İspanya'nın Endülüs Özerk Bölgesi'nde bulunan küçük bir yerleşim birimi olan Ronda'dadır. Sözleri; "Ben gençliğin ne demek olduğunu bilirim, ama sen yaşlılığın ne demek olduğunu bilemezsin" şeklinde olan I Know What It Is To Be Young adlı şarkısıyla  klasikler arasına yerleşmiştir.

 Filmleri 
 Yönetmen olarak 
YılFilmNotlar1934Hearts of Agekısa film1941Citizen Kane (Yurttaş Kane)1942The Magnificent Ambersons (Şahane Ambersonlar)1946The Stranger (Yabancı)1947The Lady from Shanghai (Şangaylı Kadın)1948Macbeth 1952Othello 1955Mr. Arkadin (Ölüm Raporu)1958Touch of Evil (Bitmeyen Balayı)1958The Fountain of Youthtelevizyon dizisi1962The Trial (Dava)1965Chimes at Midnight (Geceyarısı Çanları)1968The Immortal Story (Ölümsüz Hikâye)televizyon yapımı1974F for Fake (Gerçek ve Yalan)belgesel film

 Oyuncu olarak 
YılFilmRolYönetmenNotlar1934Hearts of AgeÖlümOrson Welles, William Vance1940Swiss Family RobinsonAnlatıcıEdward LudwigAdı geçmiyor1941Citizen Kane (Yurttaş Kane)Charles Foster KaneOrson Welles1942The Magnificent Ambersons AnlatıcıOrson Welles1943Journey into FearAlbay Hakkı Norman Foster Kurtuluş Savaşı ve casusluk mücadeleleri konulu film ve Albay Hakkı'nın Atatürk'le özdeşleştirildiği bilinir. 1944Follow the BoysKendisiEdward Sutherland1944Jane EyreEdward Rochester Robert Stevenson1946Duel in the SunAnlatıcıKing Vidor1946Tomorrow is ForeverJohn MacDonald, Erich Kessler Irving Pichel1946The StrangerFranz Kindler, Prof. Charles Rankin Orson Welles1947The Lady from ShanghaiMichael O'Hara Orson Welles1948MacbethMacbethOrson Welles1949Black MagicCagliostro  Gregory Ratoff1949Prince of FoxesCesare Borgia Henry King1950The Black RoseBayan Henry Hathaway1950The Third Man (Üçüncü Adam)Harry LimeCarol Reed1951Return to GlennascaulAnlatıcıHilton Edwards1951Le Petit Monde de Don CamilloAnlatıcıJulien DuvivierSadece İngilizce versiyonda.1952OthelloOthello Orson Welles1952Trent's Last CaseSigsbee Manderson Herbert Wilcox1953L'Uomo, la bestia e la virtùCaptain Perella, HayvanSteno1953Si Versailles M'Etait ContéBenjamin FranklinSacha Guitry1954Trouble in the GlenSanin Cejadory Mengues Herbert Wilcox1955Three Cases of MurderLord MountdragoDavid Eady, George More O'Ferrall, Wendy Toye1955NapoléonHudson Lowe Sacha Guitry1955Mr. Arkadin (Ölüm Raporu)Gregory ArkadinOrson Welles1956Moby DickFather Mapple John Huston1957Man in the ShadowVirgil Renchler Jack Arnold1958The Long, Hot SummerWill Varner Martin Ritt1958Touch of EvilPolis Şefi Hank Quinlan Orson Welles1958The VikingsAnlatıcıRichard FleischerAdı geçmiyor1958South Seas AdventureAnlatıcıFarklı yönetmenlerAdı geçmiyor1958The Roots of HeavenGenç Sedgewick John Huston1959High JourneyAnlatıcıPeter Baylis1959Les Seigneurs de la forêtAnlatıcıHenry Brandt, Heinz SielmannSadece İngilizce versiyonda.1959CompulsionJonathan Wilk Richard Fleischer1959Ferry to Hong KongKaptan Hart Lewis Gilbert1960David and GoliathKral Saul Ferdinando Baldi, Richard Pottier1960Crack in the MirrorHagolin, LamerciereRichard Fleischer1960The Battle of AusterlitzRobert Fulton Abel Gance1961La FayetteBenjamin FranklinJean Dréville1961King of KingsAnlatıcıNicholas RayAdı geçmiyor1961I TartariBurundaiFerdinando Baldi, Richard Thorpe1962The Trial (Dava)Albert Hastler (Avukat)Orson Welles1962Ro.Go.Pa.G.Pier Paolo PasoliniLa Ricotta parçasında.1963The V.I.P.sMax Buda Anthony Asquith1964The Finest HoursAnlatıcıPeter Baylis1965A King's StoryAnlatıcıHarry Booth1965La Fabuleuse aventure de Marco PoloAkerman, Marco'nun öğretmeniDenys de La Patellière, Raoul Lévy1965Chimes at MidnightSir John (Jack) Falstaff Orson Welles1966Is Paris Burning?Konsolos Raoul Nordling René Clément1966A Man for All SeasonsKardinal WolseyFred Zinnemann1967Le Désordre à vingt ansKendisiJacques Baratier1967Casino RoyaleLe ChiffreFarklı yönetmenler1967The Sailor from GibraltarLouis de MozambiqueTony Richardson1967I'll Never Forget What's'isnameJonathan LuteMichael Winner1967Oedipus the KingTiresiasPhilip Saville1968TepepaAlbay CascorroGiulio Petroni1968The Immortal StoryMr. Charles ClayOrson Welles1968Around the World of Mike ToddAnlatıcıSaul Swimmer1968House of CardsLeschenhautJohn Guillermin1968Kampf um Rom Iİmparator JustinianRobert Siodmak1969Kampf um Rom II - Der VerratJustinianRobert Siodmak1969The Southern StarPlankettSidney Hayers1969Bitka na NeretviChetnik senatorüVeljko Bulajic196912 + 1MarkanNicolas Gessner, Luciano Lucignani1970Is It Always Right to Be Right?AnlatıcıLee MishkinKısa animasyon.1970A Horse Called NijinskyAnlatıcıJo Durden-Smith1970The Kremlin LetterBresnavitchJohn Huston1970 Start the Revolution Without MeAnlatıcıBud Yorkin1970 Catch-22General Dreedle Mike Nichols1970 Salvador DalíAnlatıcıJean-Christophe Averty1970 WaterlooLouis XVIII Sergei Bondarchuk1971 MalpertuisCassaviusHarry Kümel1971 Freedom RiverAnlatıcıSam Weiss1971 Sentinels of SilenceAnlatıcıRobert Amram1971 A Safe PlaceBüyücüHenry Jaglom1971 Directed by John FordAnlatıcıPeter Bogdanovich1971 Ten Days WonderTheo Van HornClaude Chabrol1972 Future ShockAnlatıcıAlexander Grasshoff1972 Get to Know Your RabbitMr. DelasandroBrian De Palma1972 Treasure IslandLong John SilverJohn Hough1972 NecromancyMr. CatoBert I. Gordon1974 Ten Little IndiansTeypteki sesPeter Collinson1974 F for FakeKendisiOrson Welles1975Who's Out There?Anlatıcı1975Bugs Bunny SuperstarAnlatıcıLarry Jackson1976Voyage of the DamnedEstedesStuart Rosenberg1977Some Call It GreedAnlatıcıTim Forbes1977Rime of the Ancient Mariner AnlatıcıLarry Jordan1977The Lions of CapitalismAnlatıcıTim Forbes1977Hot TomorrowsParklawn Mortuary (ses)Tim Forbes1977The Challenge... A Tribute to Modern ArtHerbert Kline1978Mysterious Castles of ClayAnlatıcıAlan Root1978Il Grande attaccoAnlatıcıUmberto Lenzi1979The Late Great Planet EarthKendisi, Anlatıcı.Robert Amram, Rolf Forsberg1979The Muppet MovieLew LordJames Frawley1979The Double McGuffinAnlatıcıJoe Camp1980Step AwayAnlatıcıRoberto Ponce, Marcos Zurinaga1980The GreenstoneAnlatıcıKevin Irvine1980The Secret Life of Nikola Tesla J.P. MorganKrsto Papic1981Search for the TitanicMichael Harris1981The Man Who Saw TomorrowSunucu, AnlatıcıRobert Guenette1981History of the World: Part IAnlatıcıMel Brooks1982ButterflyJudge RauchMatt Cimber1982GenocideAnlatıcıArnold Schwartzman1982Slapstick (Of Another Kind)Uzaylıların Babası (ses)Steven Paul1983Where Is Parsifal?KlingsorHenri Helman1983Hot MoneySheriff PaisleyZale Magder1984The Road to BressonKendisiLeo De Boer, Jurriën Rood1984The Enchanted JourneyPippoYakikoto HiguchiSadece İngilizce versiyonda.1984In Our HandsKendisiRobert Richter, Stanley Warnow1985Almonds and RaisinsAnlatıcıDavid Elstein, Russ Karel1985The Transformers: The Movie Unicron (ses)Nelson Shin

Kaynakça
 Yeres, Artun (derleyen) (2004). "Göstermenin Sorumluluğu". İstanbul: Donkişot Yayınları. s. 497. ISBN 975-6511-25-7

 Dış bağlantılar 

 Orson Welles'in sesinden I Know what it is to be young 


Kategori:1915 doğumlular
Kategori:Kenosha doğumlular
Kategori:1985'te ölenler
Kategori:Amerikalı film yönetmenleri
Kategori:Cannes Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülü sahipleri
Kategori:Hollywood kara listesi
Kategori:Académie des Beaux-Arts üyeleri
Kategori:Amerikalı film yapımcıları
Kategori:En İyi Özgün Senaryo Akademi Ödülü sahipleri
Kategori:Amerikalı ateistler
Kategori:Ateist yönetmenler
Kategori:Akademi Onur Ödülü sahipleri
Kategori:Kalp krizinden ölenler
Kategori:Los Angeles'ta ölenler
Kategori:Ateist oyuncular
Kategori:Yaşam Boyu Başarı Altın Aslan Ödülü sahipleri
Kategori:En İyi Sesli Kitap, Anlatım ve Hikaye Anlatımı Kaydı dalında Grammy Ödülü sahipleri
Kategori:AFI Yaşam Boyu Başarı Ödülü sahipleri
Kategori:Universal Pictures sözleşmeli oyuncular
Kategori:RKO Pictures sözleşmeli oyuncuları
Kategori:20. yüzyılda Amerikalı erkek oyuncular
Kategori:20. yüzyıl Amerikalı erkek yazarları
Kategori:20. yüzyıl Amerikalı senaristleri
Kategori:20. yüzyıl ateistleri
Kategori:İspanya'daki Amerikalı gurbetçiler
Kategori:Amerikalı kurgucular
Kategori:Amerikalı sihirbazlar
Kategori:Amerikalı erkek sinema oyuncuları
Kategori:Amerikalı erkek radyo oyuncuları
Kategori:Amerikalı erkek senaristler
Kategori:Amerikalı erkek tiyatro oyuncuları
Kategori:Amerikalı erkek seslendirme sanatçıları
Kategori:Amerikalı tiyatro yönetmenleri
Kategori:Sesli kitap anlatıcıları
Kategori:Kaliforniya Demokratları
Kategori:Illinois doğumlu film yönetmenleri
Kategori:Illinois Demokratları
Kategori:Şövalye sınıfı Légion d'honneur sahipleri
Kategori:Chicago doğumlu erkek oyuncular
Kategori:Los Angeles doğumlu erkek oyuncular
Kategori:New York doğumlu erkek oyuncular
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri'nde ilerlemecilik
Kategori:Chicago Sanat Enstitüsü Okulunda öğrenim görenler
Kategori:Kaliforniya doğumlu senaristler
Kategori:Illinois doğumlu senaristler
Kategori:New York (eyalet) doğumlu senaristler
Kategori:Los Angeles doğumlu yazarlar
Kategori:New York doğumlu yazarlar
Kategori:Altın Palmiye Ödülü kazanan yönetmenler