Debian

Debian (), Ağustos 1993'te Ian Murdock tarafından kurulan Debian Projesi tarafından geliştirilen özgür ve açık kaynak bir Linux dağıtımıdır. Debian, Linux çekirdeğine dayalı en eski işletim sistemlerinden biridir ve diğer birçok Linux dağıtımının temelidir. Debian, farklı işletim sistemi çekirdekleriyle birlikte AMD64, ARM, DEC Alpha, i386, IA-64, PowerPC, SPARC, MIPS, HPPA, S390 gibi çok sayıda donanım platformunda da çalışabilmektedir. Desteklediği donanım ve çekirdek zenginliğinin yanı sıra Debian'ı diğer dağıtımlara nispetle özgün kılan en önemli husus, dağıtım kapsamındaki yazılımların bütünüyle özgür lisans şartlarına sahip olması, yazılım özgürlüğünü denetlemek ve sürekli kılmaya yönelik bir Debian Sosyal Sözleşmesi'nin bulunmasıdır.

1993 yılında Purdue Üniversitesi'nde bir öğrenci olan Debian'in kurucusu Ian Murdock, "Debian Manifesto" isimli yazısında Debian'ın misyon ve felsefesini anlatmıştır. Bu doğrultuda Debian, İnternet üzerindeki ilk demokratik topluluklardan birini temsil etmektedir. 1996 yılında Ian Murdock'ün yeri Bruce Perens'e geçerken Ian Murdock, 2015 Aralık ayında ölümüne kadar Debian projesi içerisinde çalışmaya devam etmiştir.

"Debian" adı, Ian Murdock'ın kız arkadaşı (daha sonra eşi olmuştur) Debora'nın Deb'i ve Ian'ın ismi yan yana getirilerek oluşturulmuştur.

Debian'da, kendine özgü bir paket (uygulamalar) üslubu olan .deb kullanılmaktadır. Paket yönetimi için alt seviyede dpkg ve buna eşlik eden bir dizi araçla birlikte daha üst seviyede APT denilen gelişkin bir paket yönetim sistemi de mevcuttur. İstenilen bir paketin bağımlı olduğu diğer paketlerle birlikte İnternet veya CD-ROM gibi ortamlar üzerindeki paket arşivlerinden otomatik olarak kurulumuna imkân veren APT sistemini, apt-get adında basit bir komut satırı istemcisiyle veya ncurses tabanlı bir metin arayüzü sunan dselect, aptitude veya GTK+ tabanlı bir grafik kullanıcı arayüzü sunan synaptic gibi uygulamalarla kullanmak mümkündür. Debian'ın on binlerce derlenmiş paket içeren zengin paket depoları sayesinde belirli bir uygulamayı kurmak veya kurulan bir paketi yeni sürüme yükseltmek oldukça basittir. İnternet üzerindeki paket depoları Dünya'nın çeşitli konumlarında yansılanmaktadır. apt-spy, netselect-apt gibi araçlarla bulunduğunuz konuma en yakın depoyu seçmek ve bu suretle sistemi ağ üzerinden sürekli güncel durumda tutmak mümkün olmaktadır.

 Kurulum 
küçükresim|sağ|upright=1|Yazı modunda kurulum
küçükresim|sağ|upright=1|Grafiksel kurulum arayüzü seçeneği
Debian'ın ihtiyaca uygun kurulum kalıp dosyasını, yazılımın Web sitesindeki edinme bölümünden temin etmek mümkündir. Debian'ın farklı mimarilere yönelik çeşitli kalıp dosyaları bulunmaktadır. Debian'ın Web sitesinde bu kalıplardan amd64 seçeneği 64-bit işlemciye sahip (AMD veya Intel mikroişlemci) bilgisayara yöneliktir. i386 seçeneği ise 32-bit işlemciye sahip (AMD veya Intel mikroişlemci) bilgisayarlar içindir.

Debian 4.0 sürümü ile Debian-Installer kurulum aracına grafiksel arayüz seçeneği eklenmiştir. Yazı ve grafik ortamında basit kurulum seçeneğinin yanı sıra gelişmiş kurulum seçenekleri mevcuttur. Debian kurulum medyasını (CD, DVD ya da USB bellek) bilgisayara takıp kurmak istendiğinde ilk ekranda Install, Graphical install, Advanced Options gibi seçeneklerin yer aldığı bir ekran görülür. Burada en başta yer alan Install seçeneği, metin tabanlı basit kurulum yöntemini ifade eder. Grafiksel arayüz üzerinden kurulum yapabilmek için bu ekranda  seçeneği kullanılmalıdır.

 Sürümler 
Debian'ın şu ana kadarki sürüm isimleri Toy Story (Oyuncak Hikâyesi) filmindeki karakterlerden alınmadır. Debian 3 değişik şekilde bulunabilir: Kararsız, Deneme, Kararlı

 Kararsız 
Bu sürümün adı sid olup yeni geliştirilen ya da güncellenmiş paketlerin deneme sürümünden önce ilk konulduğu sürümdür. Dolayısıyla en güncel sürüm olmakla birlikte kararsız oluşundan dolayı çalışma garantisi yoktur. Daha çok Debian geliştiricileri tarafından kullanılır. Büyük bir hatası olmayan paketler buradan deneme sürümüne aktarılırlar.

Kararsız sürüm olduğu için adı Oyuncak Hikâyesi filminin kötü karakteri olan Sid olarak seçilmiştir.

 Deneme 
Geliştirilmesi test aşamasında devam eden sürümdür. Tam anlamıyla kararlı değildir. Kararsız sürümden paketler bu sürüme aktarılıp burada denemeye bırakılırlar. Deneme aşaması birkaç yıl devam eder ve sonunda yeni kararlı sürüm olarak ilan edilir. Debian'ın güncel olmasını isteyen kullanıcılar, bu sürümü tercih etmektedirler. Paketlerde günlük yenilemeler olmakta ve kullanıcılar her an işletim sistemlerini güncelleyebilmektedirler. Fakat deneme aşamasında bir sürüm olduğu için dikkatli olmak gerekir.

 Kararlı 
Deneme sürecini bitirmiş kararlı olan sürümlerdir. Birkaç yılda bir yeni sürüm yapılmaktadır. Bugüne kadar sunulmuş ana Debian sürümleri aşağıda sıralanmıştır.

1.0 sürümü asla yayınlanmamıştır. Nedeni ise Infomagic adında bir CD dağıtıcısının Debian'ın geliştirme sürümlerinden birisini 1.0 olarak etiketleyip piyasaya sürmesidir. Karışıklık çıkmaması için ilk kararlı dağıtım 1.1 olarak numaralandırılmıştır.

 Sürüm Kod adı Çıkış tarihi Paketler Notlar 1.1 buzz 1996-06-17 474 dpkg, ELF geçişi, Linux 2.0 1.2 rex 1996-12-12 848 - 1.3 bo 1997-06-05 974 - 2.0 hamm 1998-07-24≈ 1,500 glibc geçişi. Yeni mimari: m68k  2.1 slink 1999-03-09 ≈ 2,250 APT, yeni mimariler: alpha, sparc  2.2 potato 2000-08-15 ≈ 3,900 Yeni mimariler: arm, powerpc 3.0 woody 2002-07-19 ≈ 8,500 Yeni mimariler: hppa, ia64, mips, mipsel, s390 3.1 sarge 2005-06-06 ≈ 15,400 Modüler kurulum, yarı resmî amd64 desteği 4.0 etch 2007-04-08 ≈ 18,000 Grafiksel kurulum desteği, udev geçişi, modüler X.Org geçişi. Yeni mimari: amd64. Düşen mimari: m68k. Son güncelleme sürümü 4.0r9, yayınlanma tarihi: 2010-05-22. 5.0 lenny 2009-02-15 ≈ 23,000 Yeni mimari/ikili ABI: armel. SPARC 32-bit donanım desteği düştü. Eee PC tam desteği. Son güncelleme sürümü 5.0.10, yayınlanma tarihi: 2012-03-10. 6.0 squeeze 2011-02-06 ≈ 29,000 Yeni mimariler/çekirdekler: kfreebsd-i386, kfreebsd-amd64. Düşen mimariler: alpha, hppa, OABI arm. glibc yerine eglibc  Bağımlılık tabanlı önyükleme sırası ki bu paralel init betiği işlemine izin verir. GTK 1'e kadar eski kütüphaneler çıkarıldı. Varsayılan Linux çekirdeğinde, özgür olmayan donanım yazılımları tasfiye edildi. 7 wheezy 2013-05-04 ≈ 36,000 32-bit ve 64-bitlik paketlerin aynı sistemde kullanılmasını sağlayan çoklu mimari (multiarch) desteği.
Yeni mimariler: armhf­, s390x. Qt 3 kadar eski kütüphaneler çıkarıldı.
UEFI ile yükleme ve önyükleme desteği ("Secure Boot" henüz desteklenmiyor). 8 jessie 2015-04-25  ≈ 43,000 Yeni öntanımlı başlatıcı sistemi systemd dahil edildi.
32-bit UEFI sistemlerde çalışan 64-bit çekirdekler için, 32-bit sistemlerde UEFI desteği ve birçok bilinen firmware hatasının giderilmesi. 9stretch2017-06-17≈51,0005 Şubat 2017'de "Freeze", ağ arabirimlerinin yeni isimleri, MySQL standardı yerine MariaDB, [58] Nftables ilk kez dahil edildi  10buster2019-07-06 ≈60,000  11bullseye2021-08-1460,00012bookworm2023-06-1064,41913Trixie2025-08-09 69,830

 Renkler ve anlamları: Eski sürüm; desteklenmiyor Eski sürüm; hâlâ destekleniyor Güncel sürüm Gelecek sürüm

 Debian tabanlı dağıtımlar 
Debian tabanını kullanan çok sayıda Linux dağıtımı vardır. Bu dağıtımların geniş bir listesine Debian'ın web sitesinden ulaşılabilir.http://www.debian.org/misc/children-distros

Debian tabanlı başlıca Linux dağıtımları, alfabetik olarak şöyle sıralanabilir:

 Audiophile Linux
 Canaima
 Damn Small Linux
 Debian JP
 DoudouLinux
 elive
 Finnix
 Kanotix

 Knoppix
 Linex
 Linux Mint
 Kali Linux
 MEPIS
 Pardus
 Parsix
 Peppermint OS
 Ubuntu
 Xandros

 Debian Projesi öncüleri 
Debian projesinin kurucusu Ian Murdock ve sonrasında gelen proje liderleri aşağıda sıralanmıştır.What does a Debian Project Leader do  www.debian.org

 1. Ian Murdock (Ağustos 1993 – Mart 1996)
 2. Bruce Perens (Nisan 1996 – Aralık 1997)
 3. Ian Jackson (Ocak 1998 – Aralık 1998)
 4. Wichert Akkerman (Ocak 1999 – Mart 2001)
 5. Ben Collins (Nisan 2001 – Nisan 2002)
 6. Bdale Garbee (Nisan 2002 – Nisan 2003)
 7. Martin Michlmayr (Mart 2003 – Mart 2005)

 8. Branden Robinson (Nisan 2005 – Nisan 2006)
 9. Anthony Towns (Nisan 2006 – Nisan 2007)
 10. Sam Hocevar (Nisan 2007 – Nisan 2008)
 11. Steve McIntyre (Nisan 2008 – Nisan 2010)
 12. Stefano Zacchiroli (Nisan 2010 – Nisan 2013)
 13. Lucas Nussbaum (Nisan 2013 – Günümüz)

 Ayrıca bakınız 
 Debian Sosyal Sözleşmesi
 Debian Özgür Yazılım Yönergeleri

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Resmî Web Sitesi
 Debian Türkiye Forumu
 Debian Türk kullanıcıları e-posta listesi
 Debian Türk kullanıcıları grubu belgelendirme sitesi
 Debian Türkçe yerelleştirme projesi

 Planet Debian 
 Ian Murdock'ın Günlüğü 
 DistroWatch'da Debian sayfası
 Debian'ın doğuşu ve felsefesi hakkında makale

Kategori:1993 tanıtımları
*
Kategori:Özgür yazılım
Kategori:PowerPC işletim sistemleri