Amasya (il)

Amasya, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesinde bulunan bir ildir. Merkez ilçesi Amasya'dır.

Amasya ilinin nüfusu 2020 yılında %0,68 azalarak 423.011'e düşmüştü ve bu nüfusun %74,2'si şehirde yaşamaktaydı. Güncel nüfusu 342.378'dir.

İlin yüzölçümü 5.628 km2'dir. İlde  km2'ye 60 kişi düşmektedir. (Bu sayı Suluova'da 104'tür.) Amasya il genelinin ortalama rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) yaklaşık 1.150 metredir. Şehir merkezinin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) ise ortalama 411,69 metredir.

2018 yılına ait TÜİK verilerine göre Amasya'da merkez ilçeyle beraber toplam 7 ilçe, 8 belediye, bu belediyelerde 107 mahalle ve 372 köy vardır.

Amasya'nın plaka kodu 05'tir.

Amasya'nın bilinen ilk adı "Amaseia"'dır. Bu isim dünyanın ilk coğrafyacısı olarak bilenen Strabon tarafından verilmiştir. "Amaseia" amozonlardaki yaşayan halkın kraliçelerine verdikleri isimdir.

Amasya, "Şehzadeler Şehri" olarak bilinir.

 Tarihçe 
Yapılan arkeolojik araştırma ve elde edilen bulgulara göre Amasya'da ilk yerleşme MÖ 4000'lü yıllarda başlayıp Hitit, Frig, Kimmer, İskit, Lidya, Pers, Hellen, Pontus, Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerinde de yerleşme kesintisiz olarak devam etmiştir.

Pontuslar (MÖ 333 - MÖ 26) tarafından yapılan Kral Kaya Mezarları, günümüze kadar ulaşarak kentin anıt eserleri arasına girmiştir.

700 yıl Bizans egemenliğinde kalan Amasya, Melik Ahmet Danişmend Gazi tarafından 1075 yılında fethedilerek bu kentte ilk Türk - İslam Egemenliği kurulmuştur.

Osmanlı döneminde Anadolu'da Türklerin şehir hayatına geçiş yaptığı ilk yerlerden biri Amasya'dır. Bölgedeki özbeöz Türk oymaklarının burada yerleşmiş olması ve Amasya'nın korunaklı yapısı, Osmanlı şehzadelerinin yetiştirilmesi için bu bölgenin uygun görülmesine neden olmuştur. Bu sebeplerle Şehzade Çelebi Mehmet Timur nedeni ile dağılan Anadolu birliğini Amasya ve civarındaki Türkmenlerden sağladığı güçle tekrar sağlamıştır. .

Şehzade Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmet, Şehzade Murat (II), Şehzade Ahmet Çelebi, Şehzade Mehmet (II), Şehzade Alâeddin, Şehzade Bayezid (II), Şehzade Ahmet, Şehzade Murat, Şehzade Mustafa, Şehzade Bayezid ve Şehzade Murad (III) çeşitli tarihlerde Amasya'da Valilik yapmışlardır.

Bu dönemde kentte birçok ilim adamı yetişip saray, çeşme, medrese, cami, türbe vb. kalıcı eserlerle, şehir bir kültür merkezi olarak tarihteki yerini almıştır.

Tarihin akışı içerisinde önemli roller üstlenen Amasya, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında yine ön plana çıkmış, Kurtuluş mücadelesinin planları bu kentte hazırlanmıştır.

 Yönetim 

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Amasya Valisi, 1971 Şarköy doğumlu Önder BAKAN'dır. Eylül 2024/321 sayılı kararla, Göç İdaresi Başkan Yardımcısı iken atanmıştır.

Amasya Belediye Başkanı, 1983 Ladik doğumlu Turgay SEVİNDİ (CHP), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %42,92 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Amasya İl Genel Meclisi üye sayısı, 11 AK Parti, 5 MHP ve 5 CHP'den olmak üzere 21'dir. Amasya Belediye meclisi ise 10 AK Parti, 17 MHP ve 4 CHP'den olmak üzere 31 üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Amasya'nın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üyelerinin siyasi partilere göre dağılımı: 2 AK Parti ve 1 CHP.

 Nüfus 

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Amasya ilinin nüfusu 342.242'dir. Bu nüfusun %77,28'si şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 5.628 km2dir. İlde km2ye 61 kişi düşmektedir. (Yoğunluk en çok Suluova'da 103'tür.) İlde yıllık nüfus  %0,04 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Hamamözü (%1,71), Gümüşhacıköy(%-1,52)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 ilçe, 8 belediye, bu belediyelerde 107 mahalle ve ayrıca 372 köy vardır.

2025 yılı sonunda Amasya ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri|-
|-bgcolor="#CCFFCC"
|İlçe|Nüfus 2024|Nüfus  2025|Nüfus  Artışı %|Fark|Belediye  Sayısı|MahalleSayısı|Köy  Sayısı|Köy  Nüfusu|Şehir nüfusu|Şehirde oturan %|Alanı   km2| km2'ye düşen kişi|-
|Göynücek
| align="right" |10.787
| align="right" |10.823
| align="right" |36
| align="right" |0,33
| align="right" |1
| align="right" |3
| align="right" |38
| align="right" |4.778
| align="right" |6.045
| align="right" |55,85
| align="right" |591
| align="right" |18
|-
|Gümüşhacıköy
| align="right" |22.663
| align="right" |22.319
| align="right" | -344
| align="right" |-1,52| align="right" |1
| align="right" |12
| align="right" |44
| align="right" |6.992
| align="right" |15.327
| align="right" |68,67
| align="right" |629
| align="right" |35
|-
|Hamamözü
| align="right" |3.567
| align="right" |3.628
| align="right" |61
| align="right" |1,71| align="right" |1
| align="right" |4
| align="right" |17
| align="right" |1.538
| align="right" |2.090
| align="right" |57,61
| align="right" |204
| align="right" |18
|-
|Merkez
| align="right" |151.058
| align="right" |151.433| align="right" |375
| align="right" |0,25
| align="right" |2
| align="right" |40
| align="right" |100
| align="right" |26.432
| align="right" |125.001
| align="right" |82,55
| align="right" |1889
| align="right" |80
|-
|Merzifon
| align="right" |76.854
| align="right" |77.077
| align="right" |223
| align="right" |0,29
| align="right" |1
| align="right" |20
| align="right" |70
| align="right" |12.151
| align="right" |64.926
| align="right" |84,24
| align="right" |888
| align="right" |87
|-
|Suluova
| align="right" |47.101
| align="right" |46.928
| align="right" | -173
| align="right" | -0,37
| align="right" |1
| align="right" |21
| align="right" |40
| align="right" |7.190
| align="right" |39.738
| align="right" |84,68
| align="right" |456
| align="right" |103|-
|Taşova
| align="right" |30.348
| align="right" |30.034
| align="right" | -314
| align="right" | -1,03
| align="right" |1
| align="right" |7
| align="right" |63
| align="right" |18.678
| align="right" |11.356
| align="right" |37,81
| align="right" |971
| align="right" |31
|-
|-bgcolor="#AFEEEE"
|Amasya| align="right" |342.378| align="right" |342.242| align="right" |-136| align="right" |-0,04| align="right" |8| align="right" |107| align="right" |372| align="right" |77.759| align="right" |264.483| align="right" |77,28| align="right" |5.628| align="right" |61'''

 İlin yıllara göre nüfusları 

 Konum 

Konum BilgileriİlçeKuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel MüdürlüğüÖnceden bağlı olduğu ilçeAlanı km²Rakım mt.Merkeze Uzaklık kmKarayolları Genel MüdürlüğüUlaşan YollarAmasya Merkez 1.889400 /-18Göynücek1954Merkez59152246-04=>=>GümüşhacıköyCumh.önce62982268/-17=>Hamamözü1990Gümüşhacıköy20469190Gümüşhacıköy=>MerzifonCumh.önce88874646/-17, /-03Suluova1957Merkez45654226/-18=>Taşova1944Erbaa97124048/-19AMASYA Cumh.önce5.628  

 Spor 

2021-2022 sezonunda Amasyaspor FK BAL(bölgesel amatör lig) 5. Gruptan çıkmış ve play off turundan galip çıkarak 3. Lige yükselmiştir. Yıllar sonra gelen bu yükseliş şehirde günlerce kutlanmıştır.
Voleybol Bayanlar 2. Ligi'nde Şehzadeler Voleybol, play-off maçlarına katılmıştır. Hentbol Erkekler 1.Ligi'nde 1957 Suluova Spor, 8.olmuştur. Basket EBBL, hentbol kadın 2.liglerinde birer takımı vardır.

Yeni Amasyaspor, Ziraat Türkiye Kupası 3. turunda Konyaspor'a elenmiştir.

En önemli spor tesisleri, 7.810 kişilik 12 Haziran Stadı ve 2.500 kişilik Yeni Amasya Spor Salonu'dur.

 Turistik Yerler 

 Amasya Yalıboyu Evleri
 Amasya Kalesi
 Kral Kaya Mezarları
 Amasya Arkeoloji ve Mumya Müzesi
 Sofular Cami ve Dar-ül Hadis'i

 Ayrıca bakınız 
 Amasya ilindeki yerleşim yerleri listesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Amasya Valiliği 
 Amasya Belediyesi