Köy enstitüsü

Köy enstitüsü, Türkiye'de köye öğretmen ve meslek erbabı yetiştirmek üzere 17 Nisan 1940 tarihli ve 3803 sayılı yasa ile açılan okul türü. Tamamen Türkiye'ye özgü olan bu eğitim projesini 28 Aralık 1938 tarihinde Millî Eğitim Bakanı olan Hasan Âli Yücel bizzat yönetti.Kanunun kabul edildiği oturuma dönemin DP mebusları muhalefet ettiler ve katılmadılar, oturumunda Kazım Karabekir'in projenin nereden alındığını sorması üzerine Hasan Âli Yücel şöyle konuşmuştur:Arkadaşlar bu kanunla bizim yaptığımız şey bir kopya değildir. Bunları kendi ülkemizin var olan gerçeğine ve toplumsal olgusuna uyarak yapmış bulunuyoruz. Bu bizimdir, kimseden almadık. Başkaları bizden alsınlar. Dönemin İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç da, Köy Enstitüleri'nin kuramcısı ve uygulamacısı olarak bilinir.

Köy Enstitüleri'nin kuruluş amaçlarına ve uyguladığı eğitim sistemine yakın görüşler gerek dünyada, gerekse Türkiye'de çeşitli eğitimciler tarafından öne sürülmüştür. Bunlara örnek olarak Pestalozzi, İsmail Mahir Efendi,  ve John Dewey verilebilir. İsviçreli eğitimci Pestalozzi, çocukların yaparak ve yaşayarak eğitilmesi gerektiğini savunmuştur. 20. yüzyılın başında Osmanlı'da ilk anaokulu ve anaokulu öğretmeni okulu açılmasına öncülük eden İsmail Mahir Efendi, köy öğretmenliği, kırsala dönük ve ziraat alanına da önem veren bir eğitim konusunda kafa yormuştur. Alman pedagog Kerschensteiner, eğitimin toplum yararına olmasını savunmuş ve iş okulu kavramını geliştirmiştir. 1924'te Türkiye'ye çağrılan John Dewey de, 1939'da kitap olarak basılan raporunda Türk yaşamının temeli olan çiftçilerin gereksinimlerine karşılık gelecek köy okullarına öğretmen yetiştirilmesini önermiştir.THE INFLUENCE OF AN AMERICAN EDUCATOR (JOHN DEWEY) ON THE Turkish educational system, THE TURKISH YEARBOOK VOL. XXXI, by BAHRİ ATAJohn Dewey (/ˈduːi/; October 20, 1859 – June 1, 1952) was an American philosopher, psychologist, and educational reformer whose ideas have been influential in education and social reform. He is regarded as one of the most prominent American scholars in the first half of the twentieth century."Profesör John Dewey'nin Raporları", Maarif Vekaleti Mecmuası, March 1925, No. I. Its Turkish translation was published several times. In 1939, during the time of Hasan Ali Yücel, Minister of Educatian, the Dewey report wa" republished. Ancak Köy Enstitüleri; Atatürk'ün yön göstermesi sonucu 1921'deki Maarif Kongresi'nden başlayarak gündeme getirilen, daha sonra Mustafa Necati, Reşit Galip ve Saffet Arıkan gibi erken Cumhuriyet Milli Eğitim Bakanı ve bakanlık kadroları tarafından dar anlamda uygulanan köy öğretmen okulu denemelerinin sonucunda varılan parlak, başarılı ve Türkiye'ye özgü özgün bir eğitim sistemidir.

Köy Enstitüsü mezunlarının aynı anda hem okul öğretmenleri hem de toplumun eğitmeni olması bekleniyordu. Böylece köyü içeriden değiştirecek ve kalkındıracak önderler yetiştirilmek amaçlanıyordu. Öğrenciler aslında kendi okullarını, evlerini, yatakhanelerini, işliklerini vb. inşa ettiler ve birlikte yaparak, yaşayarak üretim ile eğitimi kaynaştırdılar.

Köy enstitülerinin kapatılma süreci 1946 yılında Reşat Şemsettin Sirer'in Milli Eğitim Bakanı olmasıyla CHP döneminde başlamıştır. Reşat Şemsettin Sirer birçok köy enstitüsünü kapatmıştır, bunlardan birisi Hasanoğlan Köy Enstitüsü'dür.

Watson Dickerman,  gibi Amerikalı eğitimciler köy enstitüleri ile ilgili çalışmalar yapıp olumlu ifadelerde bulunmuşlardır.

 Kuruluşu 
küçükresim|upright=1.14| Öğrenciler ve öğretmenler yeni kurulacak Hasanoğlan Köy Enstitüsünün tabelasını dikiyor
Neredeyse tüm Anadolu'nun okulsuz ve öğretmensiz olduğu gerçeği göz önüne alınarak,Age. Baran, Şahin, Alıntı:Türkiye'de 1927 yılı sayımına göre genel nüfusun sadece %4.7'si okuyabiliyordu. dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün himayesinde, Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel tarafından İsmail Hakkı Tonguç'un çabalarıyla köylerden ilkokul mezunu zeki çocukların bu okullarda yetiştirildikten sonra yeniden köylere giderek öğretmen olarak çalışmaları düşüncesiyle kuruldular. Geleneksel öğretmen okullarında yetişmiş öğretmenler için köylerde öğretmenlik yapmak, istenerek yapılacak bir görevden çok zorunluluk olarak algılanıyordu. Gönüllü ve özverili öğretmenlerin sayısı azdı. Oysa okuma yazma oranı Cumhuriyet ilk kurulduğu yıllarda %5 bile değildi. Bunun yanında nüfusun %80'lik bölümü köylerde yaşıyordu.Enver Kartekin, Devrim Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti Rejimi, Sinan Yayınları, 1973, İstanbul Köy Enstitüleri'nin kurulması ve yaygınlaşması konusunda pedagoji uzmanı Halil Fikret Kanad'ın önemli çalışmaları vardı. Kanad, zorunluluktan değil özveriyle öğrenci yetiştirecek köye göre öğretmen fikrini savunmuştu.

1940 yılından başlayarak, tarım işlerine elverişli geniş arazisi bulunan köylerde veya onların hemen yakınlarında Köy Enstitüleri açıldı. Türkiye'de seçilen şehirlerden uzak ancak tren yollarına yakın tarıma elverişli 21 bölgede köy ilkokullarına öğretmen yetiştirmek üzere açılmıştı. Öğretmenler köylülere hem örgün eğitim verecek, okuma yazma ve temel bilgileri kazandıracak hem de modern ve ilmi tarım tekniklerini öğretecekti. Öğretmenler gittiği yörelerde bilinmeyen tarım türlerini de köylülere öğretecekti. Kitaba deftere dayalı öğretim yerine iş için, iş içinde eğitim ilkesi tatbik ediliyordu. Her köy enstitüsünün kendisine ait tarlaları, bağları, arı kovanları, besi hayvanları, atölyeleri vardı. Derslerin %50'lik bölümü temel örgün eğitim konularını içeriyordu. Geri kalanı ise uygulamalı eğitimdi.

 Genel bilgiler 
1940-1946 arasında köy enstitülerinde 15.000 dönüm tarla tarıma elverişli hale getirilmiş ve üretim yapılmıştı. Aynı dönemde 750.000 yeni fidan dikilmişti. Oluşturulan bağların miktarı ise 1.200 dönümdü. Ayrıca 150 büyük inşaat, 60 işlik, 210 öğretmen evi, 20 uygulama okulu, 36 ambar ve depo, 48 ahır ve samanlık, 12 elektrik santrali, 16 su deposu, 12 tarım deposu, 3 balıkhane, 100 km. yol yapılmıştı. Sulama kanalları oluşturularak enstitü öğrencilerinin uygulamalı eğitim gördüğü çiftliklere sulama suyu öğrenciler tarafından getirilmişti.Çetin Yetkin. Karşıdevrim 1945-1950. Otopsi Yayınları, İstanbul, 2002Şevket Gedikoğlu, Evreleri, Getirdikleri ve Yankılariyle Köy Enstitüleri, 1971

Köy Enstitüsü uygulaması Hasan Âli Yücel'in 1946'da Milli Eğitim Bakanlığından ayrılmasına değin devam etmiştir. Hasan Âli Yücel'den sonra 1946 yılında CHP döneminde köy enstitüleri kapatılmaya başlandı ve yerine Köy Öğretmen Okullarına dönüşüm gerçekleştirildi. Bu olay 1946'da Milli Eğitim Bakanı olan Reşat Şemsettin Sirer döneminde gerçekleşti. Köy Enstitülerine öğretmen yetiştiren, Yüksek Köy Enstitüsü bölümü 27 Kasım 1947'de, eğitmen kursları ise 28 Haziran 1948'de CHP döneminde kapatılmıştır. 1950 tarihinde Demokrat Parti iktidara geldiğinde Köy Öğretmen Okulları'nın da kapatılması konuşulmaya başlandı. Köy enstitülerinin yerini alan Köy Öğretmen Okulları da Demokrat Parti döneminde 27 Ocak 1954'te kapatılmıştır.İlhan Tekeli, "Osmanlı İmparatorluğundan Günümüze Eğitimin Gelişimi", Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, C. III, İletişim Yay., s. 666. Kapatıldığı 1954 yılına kadar Köy Öğretmen Okullarında 1.308 kadın ve 15.943 erkek toplam 17.251 köy öğretmeni yetişmişti. Fakir Baykurt, Ümit Kaftancıoğlu, Talip Apaydın, Mahmut Makal, Mehmet Başaran, Pakize Türkoğlu, Hatun Birsen Başaran, Ali Dündar, Mehmet Uslu ve Dursun Akçam gibi önde gelen yazarlar ve düşünürler bu okullarda yetişmişlerdir.

 Köy Enstitülerinin listesi 
Listedeki adlar köy enstitüler kurulduğunda sahip olduğu adlardır.

 Ad/Bulunduğu İl  Kuruluş Tarihi  1946'ya Kadar Çalışan Müdürlerin AdıAkçadağ/Malatya  1940  Şinasi Tamer, Şerif TekbenAkpınar-Ladik/ Samsun  1940  Nurettin Biriz, Enver KartekinAksu/Antalya  1940  Talat Ersoy, Halil ÖztürkArifiye/Sakarya  1940  Süleyman Edip BalkırBeşikdüzü/Trabzon  1940  Hürrem Arman, Osman ÜlkümanCılavuz/Kars  1940  Halit AğanoğluÇifteler/Eskişehir  1939  Remzi Özyürek, M. Rauf İnan, Osman ÜlkümenDicle/Diyarbakır  1944  Nazif EvrenDüziçi/Adana  1940  Lütfi DağlarErciş/Van  1948  İbrahim OymakGölköy/Kastamonu 1939  Ali Doğan ToranGönen/Isparta  1940  Ömer UzgilHasanoğlan/Ankara  1941  Lütfi Engin, Hürrem Arman, M. Rauf İnanİvriz/Konya  1941  Recep Gürel, İ. Safa GünerKepirtepe/Kırklareli  1939  Nejat İdil, İhsan KalabayKızılçullu/İzmir  1939  Emin Soysal, Hamdi Akman, Talat ErsoyOrtaklar/Aydın  1944  Hayri ÇakalozPamukpınar/Sivas  1941  Şinasi Tamer, Hüseyin CivanoğluPazarören/Kayseri  1940  Sabri Kolçak, Şevket GedikoğluPulur/Erzurum  1942  Ahmet Korkut, Aydın ArıkökSavaştepe/Balıkesir  1940  Sıtkı Akkay

 Öğretmen ve öğrenci sayısı 
Yıllara göre enstitülerin, bu enstitülerde görevli öğretmenlerin ve öğrencilerin sayılarındaki artış tabloda görülmektedir.

  <td width=350 valign=top style='width:350.0pt;'>upright=1.59|küçükresim|sol| Yıllara göre köy enstitülerinde okuyan öğrenci sayıları
 küçükresim|upright=1.36|sol| Yıllara göre köy enstitülerindeki öğretmen sayıları


  Öğretim yılıKadın öğretmen sayısıErkek öğretmen sayısıToplam öğretmenÖğrenci sayısıEnstitü sayısı1937-1938521262862 1938-1939 7 34 41 796 3 1939-1940 10 50 60 1567 4 1940-1941 46 189 235 5665 14 1941-1942 80 214 294 8052 17 1942-1943 101 259 360 10161 18 1943-1944 128 298 426 14166 18 1944-1945 145 360 505 15561 20 1945-1946 119 403 522 15529 20




1939-1950 yılları arasında Köy enstitülerinde yetişen köy öğretmenlerinin toplam köy öğretmenleri içindeki yeri.Age, Alp Şimşek s.11

SeneToplam köy öğretmeni sayısıKöy enstitüsü kökenli köy öğretmeni sayısı 1939 6847 01946115335225 1950 18426 13182

 Dersler 
Okullar tarıma elverişli arazisi olan köylerin yakınlarında kuruldu. Amaçlarından biri de köylülere alternatif tarım tekniklerini öğretmekti. Arıcılık bilinmeyen köylerde arıcılık, bağcılık bilinmeyen köyde bağcılık öğretiliyordu. Enstitüye atanan öğretmen gittiği köyde okul binasını köylülerin yardımıyla yapabilecek kadar inşaat bilgisi de öğreniyordu. Köy enstitüsünü bitiren bir öğretmen sadece bir ilkokul öğretmeni olmuyor aynı zamanda ziraatçilik, sağlıkçılık, duvarcılık, demircilik, terzilik, balıkçılık, arıcılık, bağcılık ve marangozluk konularını da uygulamalı olarak öğreniyordu. Enstitülerin hepsinin kendisine ait tarım arazileri, atölyeleri vardı. Bu sayede öğretmenler kendi okullarını gittiği köyde köylülerin işbirliği ile inşa ediyor ve devletin okul yapmasına gerek kalmıyordu.MEB sitesi, Hasanoğlan Köy Enstitüsü  Alıntı:Programa göre, ilkokulu bitiren çocuklar sınavla Köy Enstitülerine alınır ve karma eğitim uygulanır. Toplam beş yıl süren öğretim zamanının yarısı kültür derslerine, dörtte biri tarım dersleri ve çalışmalarına, dörtte biri de sanat ya da teknik derslere ve çalışmalara ayrılmıştır. Bütün derslerde ve çalışmalardaki temel yöntemin 'yaparak öğrenme' ilkesi olduğu söylenebilir.Alp Şimşek, An Economic Look at the Village Institutes, Massachusetts Institute of Technology, 3 Şubat 2006, pdf dosyası, s. 7  Hasanoğlan Köy Enstitüsü, diğer köy enstitülerini kuran köy enstitüsü öğrencileri tarafından inşa edilmişti. Köy enstitülerinden mezun olan öğretmenlere yetiştirildikleri branşa ve gönderilecekleri köye göre 150 parçaya varan alet ve edevat veriliyordu. Öğretmenler bu alet ve edevat ile köylülerin de yardımıyla köy okulunu inşa ediyor ve köylülere hem modern tarım tekniklerini hem de okuma yazmayı ve hatta müzik aletleri çalmayı öğretiyordu.Şükran Akpınar, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı, Milli Şef Döneminde Babıali'nin Varola Mücadelesi ve Muhalif Bakışın Bedii Faik'in yazılarından Tahlili

Hasan Âli Yücel Milli Eğitim Bakanlığı döneminde dünya klasiklerini Türkçeye tercüme ettirmişti. Köy enstitüleri öğrencileri her sene 25 tane klasik romanı okumakla yükümlüydü. Bu sayede zeki köy çocuklarından engin entelektüel birikimleri olan aydınlar oluşuyordu. Bu aydın köy öğretmenleri en az bir tane müzik aletini çalmasını da öğreniyordu. Aşık Veysel köy enstitülerinde müzik derslerinde öğrencilere bağlama çalmasını gösteriyordu.Age Can Dündar, köy enstitüleri

küçükresim|upright=1.14| Hasan Âli Yücel, uygulamalı tarım dersini denetliyor.

Sabahın erken saatlerinde uyanan öğrenciler kızlı ve erkekli zeybek ve halk oyunları oynayarak sabah sporlarını da yapmış oluyorlardı. Daha sonra kahvaltı ardından zorunlu okuma saati vardı. Kahvaltıyı kendilerinden önce kalkıp fırında ekmek pişiren öğrenci arkadaşları hazırlıyordu.

Bu bakımlardan köy enstitüleri yaparak öğrenim konusunda dünyada benzeri görülmemiş bir örnek oluşturmuş ve birçok akademik inceleme ve araştırmaya örnek olmuştur.

Aşağıdaki çizelgede Köy Enstitülerinde uygulanan derslerin 5 yıla dağılımı görülmektedir.Pakize Türkoğlu, Tonguç ve Enstitüleri, Yapı Kredi
 Ders  HaftaKültür Dersleri114Ziraat Dersleri ve Çalışmaları58Teknik Dersler ve Çalışmalar58Beş Yıllık Sürekli Tatiller30

Beş yıllık eğitim süresince kültür derslerinin içeriğinin toplam saatleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
DersSaatTürkçe736Matematik598Fizik276Tarih232Yurttaşlık bilgisi92

 Sanat 
Köylerde büyümüş öğrencilere klasik müzik enstrümanları ve geleneksel sazları çalması öğretiliyordu. Aşık Veysel, enstitüleri gezip öğrencilere saz çalmasını gösteriyordu. Hasanoğlan Köy Enstitüsü bu konuda en zengin enstrüman envanterine sahipti. Daha sonra açılan Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'ndeki derslere Ankara Konservatuvarı öğretmenleri geliyordu. Köy kökenli öğrencilerden kurulu orkestralar müzik eserlerini seslendiriyordu.

Mandolin, taşınması ve öğreniminin kolaylığı nedeniyle yaygınlıkla kullanılan enstrümanlardan biriydi. Müzik grupları, 17 Nisan şenlikleri, sınıf geceleri veya okulu ziyaret eden bir yönetici için kısa hazırlık provaları yaptıktan sonra konserler vermekteydi.

Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde gerçekleştirilen bir bitirme töreni programı, enstitülerde yapılan sanatsal faaliyetlerin kapsamı konusunda örnek olarak gösterilebilir. İstiklal Marşı ile başlayan programda sırasıyla; konuşma korosu (sağlık kolu mezunları), marş ve türküler (Akın Marşı, Halay Başı Türküsü), oyunlar (Arpazlı, Biço), mandolin konseri (Arılar, Semada Yıldızlar - öğretmen kolu mezunları), marş ve türküler (Vatan Marşı, Ördek isen Göle Gel Türküsü - yüksek kısım mezunları), oyunlar (Bengi, Dağlı), keman konseri (Mozart'tan rondolar; Allegro Vivo, Allegretto, Allegro A'la Turca - güzel sanatlar kolu), koro (Asker Dönüşü, Köy Okulu, İndim Dere Beklerim, Çoban - güzel sanatlar kolu), temsil (Anton Çehov'un Teklif adlı oyunu), konuşma ve diploma töreni, İleri Marşı (topluca), zeybek ve oyunlar (dışarıda topluca) yer almıştı. Programda ayrıca şiirler okunmuş ve müzik dersliğinde piyano ve saz konserleri verilmiştir. Sergilenmiş olan, yönetmenliğini Cüneyt Gökçer'in yaptığı oyunun yanı sıra enstitüde son bir yıl içinde sergilenen diğer tiyatro oyunları Molière'in Zoraki Tabip ve Kibarlık Budalası adlı oyunları, Sofokles'in Kral Oedipus'u, Gogol'ün Müfettiş'i ve Shakespeare'in Bir Yaz Gecesi Rüyası adlı oyunudur.Age. Nedim Menekşe, Kapatılışlarının 50. Yılında Köy Enstitüleri Gerçeği

Enstitülerde hazırlanan programlar, toplumun sanat ve kültür hayatına katkıda bulunulması amacıyla çevre il ve köylere de götürülerek sergilenmiştir.

1945 yılında Hasanoğlan Köy Enstitüsü'ndeki müzik enstrümanları listesi şöyleydi.

Çalgı aletiSayısıMandolin259Plaklar (Klasik Müzik)160Keman55Bağlama37Akordeon8Radyo3Piyano3Davul3Amplifikatör1Pikap1Metronom1

 Köy Enstitüleri ve Kadınlar 
19. yy. Osmanlı'da kız çocuklarına yönelik öne çıkan eğitim kurumlarından şu şekilde bahsetmek mümkündür: 1850'lerde açılan Kız Rüştiyelerini takiben, 1865 yılında kurulan Kız Sanayi Mektepleri, o zamana kadar sarayda ve kimi seçkin evlerde süren eğitim biçimlerini örnek almıştır. Kız Sanayi Mekteplerin'de ev içi eğitim ve saray eğitimi pratiklerinin kamusal alana taşınmasıyla birlikte, modern devlet olma yolundaki Osmanlı'nın etkisiyle okulların hedefleri arasında, öncelikle kızları sanayiye hazırlamak gelmektedir. İş ve eğitimin bir arada olduğu okullarda elişi üretimi ve dersi, eğitimin temelini oluştururken; diksiyon, tarih, çizim vb. dersler sanayiye yönelmeyecek olan kızların genel bir eğitim almasını da içermektedir. Kız eğitim kurumları olarak Kız Sanayi Mektepleri modernleşen devletin, devlet eğitimi ile ev içi eğitim arasında bağlantı kurarak, alt sınıftan kızların eğitilmesi projesinin yanı sıra, aynı zamanda kadınların hayatlarını şehir içinde düzenlemesi ve denetlenmesi açısından bir pratik olarak değerlendirilebilir.

Osmanlı modernleşmesine öncülük edecek yapısal değişimler özellikle II. Meşrutiyet döneminde gündeme gelmiş, bu yıllarda toplumsal yaşam her yönüyle değişmeye başlamıştır. Bu değişimi kadının konumunda da gözlemek mümkündür. Osmanlı toplumunda Tanzimat sonrasında yaşanan değişimler kadınlar açısından bir yandan eşitlik yönünde önemli adımlara yol açsa da, diğer yandan eşitliğin çerçevesinin devlet tarafından yeniden çizilmesine yol açmıştır. Türk modernleşmesinde kadınlara Batılılaşma ve modernleşmenin taşıyıcılığı rolü verilirken, bu rolün sınırları erkekler tarafından belirlenmiştir. Eğitilmiş kadınların ailenin ve ulusun daha iyi ve erdemli anneleri olacakları tezi, Osmanlı toplumundaki en güçlü ifadesini 19. yüzyılın sonlarıyla 20. yüzyılın başlarında bulacaktır. Osmanlı kadınları ve onları hem destekleyip hem de söylemin ve pratiğin sınırlarını çizen erkek aydınlar, kadın eğitimin gerekliliğini Batı'daki tartışmalara benzer biçimde kadının eş ve annelik rolünü daha iyi yapabilmesi üzerinden temellendirmektedirler.

1940 yılında kurulan Köy Enstitüleri, eğitim politikası bakımından Kız Sanayi Mektepleri ve Kız Enstitüleriyle pratiğe yön veren milliyetçi eğitim politikaları bakımından benzerlikler taşımaktadır. Köy Enstitüleri'nin amacını oluşturan köyü ve köylüyü kalkındırma ideali, bir bakıma cinsiyete dayalı iş bölümüyle şekillenmektedir. Köy Enstitüleri'nde kızların eğitimi, yeni bir ulusun inşası sürecinde köylü kadınların ve onların yetiştireceği vatandaşların eğitilmesini hedeflemektedir. Milliyetçi söylemde kızlar için modern eğitimin gerekçesi, aydın annelik ve çocuk yetiştirme üzerinden tanımlanmaktadır. Buna bağlı olarak, Enstitü'lü kızlar için köylünün kalkınma ideali, köylü kadınların eğitimine bağlanmaktadır. Aynı zamanda, Enstitü'lerde erkek öğrencilere verilen iş teknik dersleri modern tarım araçlarının ve aletlerinin kullanımı bir bakıma köyün ekonomik kalkınma idealini erkeklere yüklemiş gibi görünmektedir.

Türkiye'de yatılı düzeyde karma eğitim, ilk kez Köy Enstitüleri'nde uygulanabilmiştir. 1945-46 ders yılı verilerine göre, enstitüdeki 14.464 öğrenciden 1396'sı kız öğrencidir. Bu dönemde Köy Enstitü'lerine alınan kız öğrenci sayısı az olmakla birlikte, karma eğitim meselesine özellikle önem verilmiştir. Köy Enstitü'lerine kız öğrenci bulmakta yaşanan zorlukların, bazı nedenleri vardır. Öncelikle, ilkokulu bitiren kız öğrenci sayısı az olmakla birlikte, bu dönemde köylüler kızlarını bu okullara gönderme konusuna kuşkuyla yaklaşmaktadırlar. Köy Enstitülü kadınlarla yapılan görüşmelerde, köy okullarının hem yatılı olması, hem de uzak yerlerde kurulmuş olmaları nedeniyle ailelerin kızlarını bu okullara göndermek istemedikleri bilgisine ulaşılmıştır. Özellikle köylerde yaşanan cinsiyete dayalı işbölümü ve buna bağlı olarak kızların hem evle ilgili sorumlulukları hem de üretime yönelik (tarla ya da bahçede yapılan işler) büyük katkıları vardır. Bunun yanı sıra, kız öğrencilere yönelik geleneksel ataerkil baskılar ve çevrenin bu konudaki tutumu kızların eğitim hayatını etkileyen temel belirleyicilerdir.

 Köy Enstitülerinin kapatılması 
CHP dönemi 1946-1947 eğitim yıllarında köy enstitüleri kapatılmaya başlanmıştır. Bu dönem, İsmet İnönü tarafından atanan CHP'li Reşat Şemsettin Sirer'in yeni Milli Eğitim Bakanı olduğu dönemdir. 1946 itibarıyla eğitim kurumlarında büyük bir maiyet değişikliği yaşandı.

Köy enstitülerine öğretmen yetiştiren, Yüksek Köy Enstitüsü bölümü 27 Kasım 1947'de, eğitmen kursları ise 28 Haziran 1948'de kapatılmıştır. Bakan Reşat Şemsettin Sirer döneminde yapılan büyük değişimlerden birisi; Köy Enstitülerinin üretime dayalı eğitim sistemi kaldırılmış, yerine tüketime dayalı köy öğretmen okulları açılmıştır. Bakan Sirer, 1947 yılında bazı köy enstitülerini devre dışı bıraktı ve köy enstitülerinde öğrencilerin ikinci sınıftan itibaren başlayan bazı dallarda ustalaşma ve kendini daha da geliştirme uygulamasını yürürlükten de kaldırdı. Ayrıca Sirer'in emriyle oluşturulan yeni düzende yeni okulların, 1946 öncesi esas köy enstitüsü mezunlarıyla ilişiği kesildi ve aradaki bağ koparıldı. Bakan Sirer en başından beri Köy Enstitülerinin başarılı olacağına inanmıyordu ve bir konuşmasında "Köy Enstitülerinde, hem öğretmen, hem demirci, hem marangoz çıkacak? Bu bir hayaldir!" demişti. Reşat Şemsettin Sirer bu görüşlerini de dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile paylaştı. Kapatılma ve dönüşüm sonrası köy enstitülerinin devamı olan Köy Öğretmen Okulları eğitime devam etmiştir.

1950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti sonrası köy öğretmen okulları bir süre daha eğitime devam edebilmiştir. Reşat Şemsettin Sirer, 3 Mart 1951 tarihli Ulus gazetesinde yayınlanmış bir yazısında övünerek "...bu Enstitüler, dört yıldan (1947'den) beri birer öğretmen okulundan başka bir şey değillerdir" dedi. Köy Enstitülerinin yerini alan Köy Öğretmen Okulları ise 1954 yılında Demokrat Parti iktidarında kapatılmıştır.

 CHP içerisinden Köy Enstitülerine yönelik görüşler 
Demokrat Parti'nin kurulmasından sonraki süreçte de Köy Enstitülerine yönelik ilk eleştiri CHP içerisinden yapıldı. CHP içerisinde Köy Enstitülerini eleştiren ve savunan iki farklı görüş bulunmaktaydı.

1946 yılının son günlerinde CHP Maraş milletvekili Emin Soysal, Köy Enstitülerini TBMM kürsüsünden eleştirdi. CHP milletvekili emekli general Naci Tınaz, Köy Enstitüleri'nin aksayan yönlerini ele alarak eleştirdi, CHP milletvekili Vehbi Kocagüney de bu eleştiriye katılıyordu. CHP milletvekili İsmail Hakkı Baltacıoğlu ise Köy Enstitülerinin hedefine ulaşamadığını iddia ederek dile getirdiği eleştiride şunları söyledi: "Köy Enstitüleri meselesi... Fikrim yanlış anlaşılmasın... Fakat hedefte isabetsizlik vardır zannediyorum ve Milli Eğitim Bakanı'nın (Reşat Şemsettin Sirer) haklı olarak tekrar nazarı dikkati celb etti. Ben de buna iştirâk ediyorum." CHP milletvekili ve partinin eski genel sekreterlerinden Saffet Arıkan Köy Enstitülerini savunan vekillerden biriydi, CHP milletvekili Niyazi Aksu da Köy Enstitülerini savunanlar içerisinde yer aldı.

CHP milletvekili Fahri Kurtuluş yaptığı bir meclis konuşmasında şunları söyledi: "Köy Enstitülerini benim için daima bir mesele olarak kalmıştır. Fakat Milli Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer ile yaptığım temastan sonra bir inşirah (ferahlık) buldum. Alınmış olan tedbirlerin kısa bir zaman sonra hepimizi tatmin edeceğine ve bu enstitülerin bizim hissiyatımıza göre bir mevki alacağına hiç şüphemiz kalmayacaktır..."

CHP milletvekili Mustafa Reşit Tarakçıoğlu ise köy enstitüleri konusunda olumlu hayale kapılanları eleştirdi ve köylülerin enstitülere yönelik yaptığı şikayetleri konuşmasında dile getirdi. 1946-1947 dönemi Mecliste Milli Eğitim Bakanlığı'nın bütçesi dolayısıyla söz alan bazı CHP'li vekiller Köy Enstitülerinin eksik yanlarını, işlemeyen kısımlarını ve hatalarını eleştirdi. CHP milletvekili Eyüp Durukan da, Emin Soysal gibi Köy Enstitülerine yönelik eleştirici konuşmalar yapan sözcülerin başında gelmekteydi. Demokrat Parti henüz yeni kurulduğu 1946-1947 döneminde Köy Enstitüleri konusunda daha sessiz bir tavır takındı.

 Kapatılmaya sebep olan süreç 
II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru 1945 yılında Sovyetler Birliği lideri Stalin'in Türkiye'den Kars, Artvin ve Ardahan'ı ve Boğazlarda askeri üs istemesi üzerine, Millî Şef de ABD'den destek istemişti. Bu desteği vermeye hazır olduğunu belirten ABD, Truman Doktrini ile finansal yardıma başlamıştı ama karşılığında Türkiye'de serbest seçimlere dayanan demokrasi düzeninin yerleştirilmesini ve Millî Şeflik, "5 yıllık kalkınma planları" ve "Köy Enstitüleri" gibi uygulamaların kaldırılmasını talep etti.

1946 yılında hükûmetin yaklaşan seçimleri yitirme kaygısıyla CHP içinden muhalif milletvekillerinin başını çektiği örgütlü muhalefetin kampanyasıyla, müfredatında ve yapılanmasında kuruluş amaçlarından uzaklaşan değişiklikler yapıldı. İlerleyen yıllarda da, daha önceleri sıkı sıkıya bağlı olduğu "iş için iş içinde eğitim" ilkesinden uzaklaştırıldı. Demokrat Parti iktidara gelmeden evvel CHP döneminde birçok köy enstitüsü kapatıldı. Ardından tamamen öğretmen okullarına dönüştürülerek 1954'te tabelaları indirildi.Evrim Baran, Mehmet Sahin, the Work, by the Work and for the Work: Village Institutes as a Revolutionary Practice of Dewey’s Philosoph, Iowa State University, pdf dosyası  Can Dündar, Köy Enstitüleri. İmge. ISBN 9789755331669Alp Şimşek, An Economic Look at the Village Institutes, Massachusetts Institute of Technology, 3 Şubat 2006, pdf dosyası 

Cumhuriyet Halk Partisi içinden Köylüyü Topraklandırma Yasasına karşı çıkan bir kesim milletvekili Demokrat Partiyi kurdu. Reşat Şemsettin Sirer döneminde kapatılan enstitüler ve değişimler sonrası 1954 yılına gelene kadar artık hiçbir özelliği ve ayrıcalığı kalmamış geride kalan son köy enstitülerini artık kendi adlarıyla sürdürmenin abes olmasından ötürü, Demokrat Parti'nin bu enstitüleri öğretmen okullarına çevirerek kapattığı iddia edilmiştir. Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nün eski müdürü Rauf İnan ve Hıfzı Veldet Velidedeoğlu Köy Enstitülerinin kapatılmasının Atatürk Devrimleri karşıtlarınca başlatılan bir karşı devrim hareketi olduğunu söylemişlerdi. 1945 yılında Köy Enstitüleri hakkında komünistlerin, dinsizlerin yetiştiği fuhuş yuvaları olduğu söylenerek saldırı kampanyaları başlatılmıştı. Parlamentoda bütçe görüşmelerinde milletvekili Emin Sazak'ın Köylere giden enstitü mezunları kendilerini birer Atatürk zannediyorlar demesi üzerine Hasan Âli Yücel, Bu çocukların her birinin birer Atatürk olması temenni edilir şeklinde cevap vermişti.Age. Dündar 1950 öncesi kapatılmaya başlanan köy enstitüleri, köy öğretmen okullarına dönüşümü sonrası 1954 yılında tamamen kapatılmıştı.12 Eylül Karşı-Devrim , Hıfzı Veldet Velidedeoğlu Alıntı:Köy Enstitüleri'nin ışığı o kadar güçlü idi ki, 1947'den beri geçen 43 yıl içinde hiç sönmedi ve sanırım Türkiye Cumhuriyeti var oldukça sönmeyecektir. Eğer bu Cumhuriyet yaşayacaksa, gün gelecek Atatürk Devrimi iktidardaki Karşı Devrim'i mutlaka alt edecek ve çağdaş Türkiye yeniden kurulacaktır

Köy Enstitülerine yöneltilen ve kapatılmaları ile sonuçlanan belli başlı eleştiriler birkaç ana başlık altında toplanabilir. Enstitülerde öğrenciler tek tip üniforma giyiyordu ve enstitü müdürü bile buna uyup aynı üniformayı giyiyordu. Öğrenciler bizzat yönetime katılıyorlardı. Bu ve benzeri sebepler ile enstitülere komünistlik suçlamaları yapılıyor arada bir ihbar mektuplarını dikkate alan polisin baskınlarına uğruyordu. Kız öğrencilerin erkek öğrenciler ile karma eğitim görmesi sonu gelmez dedikodulara neden oluyordu. Köylüler okul ve enstitü inşaatlarına yardım ile devlet tarafından mükellef kılınmıştı. Bu zorlamalar köylülere angarya olarak geliyordu. Öğrencilerin boğaz tokluğuna öğrenim görecekleri kendi okullarının inşasında çalıştırılmaları eleştirilmekteydi.Talip Apaydın, Can Dündar'ın Köy Enstitüleri belgeselinde köyde başkasının ırgatı olacağımız yerde köy enstitülerinde kendimizin ırgatı oluyorduk. Kendi yetiştirdiğimiz zırai ürünleri tüketiyorduk, kendi inşa ettiğimiz okullarda okuyorduk demiştir. Köylere atanan öğretmenler yörenin toprak ağalarıyla sorunlar yaşıyorlardı. Bu geçimsizlikler köy öğretmenlerinin toprak ağalarının seçtirdiği milletvekillerine şikayet olarak ulaşıyordu. Bu durum toprak sahiplerinin durmaksızın Ankara'ya baskı yapmalarına neden oluyordu.

Halk arasında yayılan bir kısmı kasıtlı söylentiler de etkili olmuştu. İvriz Köy Enstitüsü'nden M. Ali Eren (1911-2001), "Düşünceler ve Anılar II" adlı eserinde şunları aktarmaktadır: 

 Kuruluşunda emeği geçenler 

 Mustafa Kemal Atatürk 
Kurtuluş Savaşı sonrasında vatandaşların sadece %3-4'ünün okuma yazması vardı. Halkın %80'i köylerde yaşıyordu. Atatürk ilk defa Köy Enstitülerinin kuruluş yasalarını çıkardı.Age. Yetkin, Karşı devrim, s.251 İlk önce askerliğini çavuş olarak yapmış erlerden köy öğretmeni yetiştirilip köylerine öğretmen olarak gönderilme projesini önerdi ve bu proje uygulandı.

 John Dewey 
ABD'li Eğitim Profesörü, 1924 yılında Mustafa Kemal tarafından Türkiye'ye davet edildi. Kendisinden Türkiye de Eğitim Nasıl olmalıdır niteliğinde bir rapor hazırlanması istendi. Hazırladığı Rapor zamanın yöneticileri tarafından incelendi. Profesör John Dewey'nin Raporları", Maarif Vekaleti Mecmuası, Mart 1925, No. 1. Yayınlandı. Türkçe çevirisi birkaç kez 1939'da, Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel zamanında yayınlandı.John Dewey (20 Ekim 1859 - 1 Haziran 1952) Eğitim ve sosyal reformda konularında etkin fikirleri olan bir Amerikan filozofu, psikoloğu ve eğitim reformcusu idi. Yirminci yüzyılın ilk yarısında en önde gelen Amerikalı düşünürlerden biri olarak kabul edilir.John Dewey, The John Dewey Report, Ankara, M.E.B. Talim ve Terbiye Dairesi, Test ve Araştırma Bürosu, 1960.

 Hasan Âli Yücel 

 İsmail Hakkı Tonguç 

 İsmet İnönü 

İsmet İnönü 1966 yılında geride bıraktığı hayatı boyunca hatırlanacak en önemli eserlerinin Köy Enstitüleri ve çok partili hayata geçiş olacağını söyledi.Şerafettin Turan, İsmet İnönü Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği, Bilgi Yayınevi, Ankara, 2000 1941 yılında Köy Enstitüleri hakkında şu ifadeleri dile getirmişti: "Köy enstitülerini cumhuriyetin eserleri içinde en kıymetlisi, en sevgilisi sayıyorum. Köy enstitülerinden yetişen evlatlarımızın muvaffakiyetlerini ömrüm boyunca yakından ve candan takip edeceğim.Milliyet, Melih Aşık, Ali Sami Yen’ildi , 17.04.2010
 Ayrıca bakınız 

 Anadolu Öğretmen Lisesi

 Kaynakça 
Milli Eğitim Dergisi, Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri
MEB, Hasanoğlan Köy Enstitüsü 
 Düşünceler ve Anılar II: M. Ali Eren (1911-2001) , İvriz Köy Enstitüsü 
 Düşünceler ve Anılar I: M. Ali Eren
 İvriz Köy Enstitüsü Bilgiler 1947-49 
Evrim Baran, Mehmet Sahin, the Work, by the Work and for the Work: Village Institutes as a Revolutionary Practice of Dewey’s Philosoph, Iowa State University, pdf dosyası 
Can Dündar, Köy Enstitüleri. İmge. ISBN 9789755331669
Alp Şimşek, An Economic Look at the Village Institutes, Massachusetts Institute of Technology, 3 Şubat 2006, pdf dosyası o
M. Lütfi Engin Hasanoğlan Köy Enstitüsü Eski Müdürü, Hasanoğlan köy enstitüsü kurulma çalışmaları
Mehmet Şeren, Gazi Üniversitesi, Köye Öğretmen Yetiştirme Yönüyle Köy Enstitüleri, pdf dosyası
Türk kütüphaneciliği, Köy enstitülerinde okuma ve kütüphane
Çetin Yetkin. Karşıdevrim 1945-1950, Otopsi Yayınları, İstanbul, 2002
Şükran Akpınar, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı, Milli Şef Döneminde Babıali'nin Varola Mücadelesi ve Muhalif Bakışın Bedii Faik'in yazılarından Tahlili
Şevket Gedikoğlu, Evreleri, Getirdikleri ve Yankılariyle Köy Enstitüleri, Ankara, 1971
Nedim Menekşe, Kapatılışlarının 50. Yılında Köy Enstitüleri Gerçeği, 2005

 Dipnotlar 

 Dış bağlantılar 
 Tekadamdevrimi.com'daki Köy Enstitüleri Hakkındaki Yazı
 Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği, Ana sayfa
 Köy Enstitüleri ile ilgili fotoğraflar
 KAVEG - Köy Enstitülerini Araştırma ve Eğitimi Geliştirme Derneği 
 Köy Enstitüleri, MEB 
 Toprağın Çocukları, Sinema 
 Bir Köy Enstitülü: https://web.archive.org/web/20140327234617/http://ibrahimtunali.net/
 Sabahattin Eyüboğlu tarafından yazılmış "Köy Enstitüleri Üzerine " adlı yapıt

Kategori:Türkiye'deki liseler
*
Kategori:Türkiye'de eğitim
Kategori:1940'ta Türkiye'de kurulan oluşumlar
Kategori:1954'te Türkiye'de feshedilmiş oluşumlar