Erzurum

Erzurum, Türkiye'nin Erzurum ilinin merkezi olan şehirdir. Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır. Erzurum Ovası'nın güneydoğu kenarında, bu ova ile Palandöken Dağı'nın temas sahasında kurulmuş olan Erzurum, tarihin ilk dönemlerinden beri yerleşim yeri olarak kullanılmakta olup tarihî eserleri ve kış sporları tesisleriyle tanınır.

 Etimoloji 
küçükresim|Yukarıdan aşağıya ve soldan sağa: 1-Erzurum Lala Mustafa Paşa Camii 2-Erzurum Havuzbaşı Meydanı 3-Erzurum Cumhuriyet Caddesi 4-Nene Hatun Heykeli 5-Erzurum Kiremitliktepe Kayakla Atlama Kuleleri 6-Erzurum Özgürlük Anıtı
Şehrin bilinen ilk adı, Doğu Roma İmparatoru II. Theodosius'un (408-450) ismiyle ilişkili olan Theodosiopolis'ti. Ermeniler ise burayı Karin adıyla anmaktaydı. Romalıların istilasından önce Erzurum'un bulunduğu yerde Ermenilerin "Karin" diye adlandırdıkları bir şehir olduğu bilinir.İbrahim Hakkı Konyalı, Abideleri ve Kitabeleriyle Erzurum Tarihi, İstanbul, Ercan Matbaası, 1960, s. 11-12. Belâzürî, bölgeye egemen olan kişinin ölümü üzerine yerini alan Kali adlı eşi tarafından kurulduğu için Kalikale adı verilen şehre Arapların Kālîkalâ dediklerini söyler.Fütûh, s. 282 11. yüzyıldan sonra ise Türkler, Theodosiopolis için Erzen adını kullanmışlardır. Basılan Selçuklu paralarında şehrin adı "Erzenü'r-Rûm" (ارزن الروم), "Erzen-i Rûm" (ارزن روم) ve "Erz-i Rûm" (ارز روم) şeklinde yazıldığı görülmüştür.İslam Ansiklopesi, cilt: 11; s. 321. Daha sonra bu ad "Arz-ı Rûm" (ارض روم - ارضروم) olmuş ve son olarak bugünkü "Erzurum" şeklini almıştır.Rehber Ansiklopedi, Cilt 5, s.189 Hudûd el-âlem isimli kitapta; bu şehrin müstahkem bir kalesi bulunduğu için, her taraftan gelen gazilerin nöbet tutarak şehri korudukları ve şehirde tüccarların çok olduğu bildirilmektedir.Maqbul Ahmad: C. E. Bosworth ve M. S. Asimov (Yayımcı): History of Civilizations of Central Asia. Cilt IV, Bölüm 2, Paris 1992, s. 221.

 Tarihçe 
küçükresim|sol|upright=1|Erzurum merkez ilçe Aziziye'ye bağlı Alaca köyündeki eski dönemlere ait Alacahöyük
küçükresim|sağ|upright=1.09|Üç Kümbetler
Tabiat şartlarının ve coğrafi konumunun uygun ve elverişli olması yanı sıra, önemli uygarlık ve medeniyet merkezi olarak bilinen yerlere yakınlığı, Erzurum'un Anadolu'da en eski yerleşim merkezlerinden birisi olmasını sağlamıştır. Günümüze kadar yapılan kazılar sonucu bulunan bazı taş araçlar Erzurum ve yöresindeki yerleşimin geçmişini 'yontma taş devri' ne kadar götürmektedir. Ayrıca Karaz, Pulur, Güzelova Höyük ve Sos Höyük buluntuları, Erzurum'un İlk Tunç Çağı'ında Karaz kültürünün merkezi konumunda olduğunu göstermektedir.Anadolu'nun Önsözü Erzurum, Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 2. baskı, Erzurum Tarihi, s. 9Erzurum Valiliği, İl Millî Eğitim Müdürlüğü, Erzurum Tarihi  20 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir.

küçükresim|sağ|upright=1.09|Çifte Minareli Medrese 
Erzurum'u da içine alan bölgede tarih boyunca Hurriler, Asurlular, Kimmerler, İskitler (Sakalar) hakimiyet kurmuşlardır. Persler tarafından MÖ 6. yüzyılda istilâ edilmiştir. Ancak MÖ 4. yüzyılda Persleri mağlup eden Makedonya Kralı İskender bölgeye hakim olmuştur. Daha sonra İskender'in ölümü üzerine önce Seleukoslar ardından Romalıların eline geçmiştir. Roma İmparatorluğu'nun bölünmesi sebebiyle bölge MS 395 yılında, Doğu Roma İmparatorluğu'nun (Bizanslılar) sınırları içerisinde kalmıştır. Erzurum, Doğu Roma İmparatoru II. Theodosius'a (408-450) izafe edilerek Anadolu'ya yönelik İran saldırılarına karşı muhtemelen 415-422 yıllarında Theodosiopolis adıyla kurulmuştur. Theodosiopolis, Müslüman Komutan Ömer bin Hattab'ın komutasındaki İslam orduları tarafından 633 yılında fethedildi. Müslümanların eline geçen bölgenin nüfusu çok sürede hızla arttı ve 200 bin oldu. O dönemde dünyanın en büyük şehirleri arasında olan Erzurum daha sonra İslâm devletlerinin birbiriyle çekişip iç mücadeleye başlamaları ve sonuç itibarıyla zayıf düşmeleri neticesinde Bizanslılar diğer şehirleri ve Erzurum'u geri aldılar. 1048 yılında Selçuklu Hanedanı Pasinler Muharebesi'nde Bizanslıları mağlup ettiler. Böylece 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'nden 22 yıl önce Erzurum'u, Tuğrul Bey, kardeşi Çağrı Bey ve Süleyman Şah'ın babası Şahzade Kutalmış Bey fethettiler. Bu süreçte Bizansla yapılan anlaşma üzerine Erzurum Bizans'a geri iade edildi. Selçuklu Sultanı Alp Arslan'a bağlı komutanlardan Ebul Kasım, 1071 Malazgirt zaferinden sonra Bizans'ı mağlup ederek Erzurum'u fethetti.
küçükresim|sağ|upright=1.14|Joseph Pitton de Tournefort, 1717 Relation d'un voyage du Levant
küçükresim|upright=1.14|Charles Texier'in Yakutiye Medresesi'ni gösteren çizimi (1840)
küçükresim|sağ|upright=0.86|Yakutiye Medresesi sağ ön-yan duvarındaki figür
Anadolu'da ilk Türk beylerbeyliği olan Saltuklu Beyliği kuruldu. Erzurum 1202 yılına kadar Saltuklu Beyliği'nin başşehri olmuştur. Erzurum 1202 yılında merkezi Konya'da bulunan Anadolu Selçukluları Devletinin bir vilâyeti oldu. 1242 yılında Moğollar tarafından istilâ edildi. Bu istilânın ardından Erzurum ve yöresini İlhanlılar ele geçirdiler. 1202-1335 yıllarında Erzurum'da hüküm süren İlhanlılar'dan sonra bölge Eretna Beyliği'nin himayesine girdi. 1300'lü yılların sonunda Erzurum'u önce Karakoyunlular sonra da Timur kuşattı. Karakoyunlular bölgede 15. asrın ortalarına kadar hüküm sürdüler. 1467'de Akkoyunlular'ın önderi Uzun Hasan'ın gerçekleştirdiği ani bir baskın sonucu Cihan Şah'ın ölümüyle Karakoyunlu Devleti yıkıldı, Erzurum Akkoyunluların eline geçti. Akkoyunlu Devleti, Safevi hükümdarı Türk asıllı Şah İsmail tarafından 1508'de tamamen ortadan kaldırıldı. Safevilerin eline geçen Erzurum, Safeviler döneminde çok geriledi. 1514 yılında Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim Erzurum'u fethetti. Safeviler Erzurum'u geri aldılar. Daha sonra Kanuni Sultan Süleyman Erzurum'u kesin olarak Osmanlı topraklarına kattı. Erzurum, Osmanlı İmparatorluğu döneminde bir eyalet merkezi olarak çok gelişti. Trabzon - Tebriz ticaret yolu üzerinde olması ve kalesinden dolayı serhat şehri statüsüne sahip oluşu, Erzurum'u, Osmanlıların İran'a yaptığı seferlerin askeri üssü konumuna getirmişti. Günden güne gelişerek ticaret, kültür, sanat, sanayi ve askeri merkez haline geldi. Osmanlılar tarafından Erzurum merkezli kurulan eyaletin sınırları dahilinde; Erzurum, Gümüşhane, Erzincan illeri ve Muş'un Malazgirt, Bingöl'ün Kiğı ilçeleri yer alıyordu. 1600'lü yılların ortalarında Erzurum eyaleti 49.324 km² yüzölçümüne sahipti.Rehber Ansiklopedi, Cilt 5, s.190

1591 yılında Erzurum halkı ile Yeniçeriler arasında meydana gelen olaylara yönetimin müdahalesi gerekli olmuş ancak bu olaylar başka isyanların çıkmasına da zemin hazırlamıştı. Bölgede sayıları artan yeniçeriler ile Erzurum halkı arasında vergilerle alakalı problemler yaşandı.Diyanet İslam Ansiklopedisi, cilt: 11, s. 323 Erzurum'a yerleşmiş olan Yeniçerilerden şikayetçi olan halk, bazı Yeniçerileri orada öldürdü. Haberin İstanbul'a ulaşmasından sonra Yeniçeriler tepkilerini gösterdiler. Bu olaylar üzerine Osmanlı Veziriâzamı Ferhad Paşa görevinden alındı ve Erzurum'a heyet gönderildi. Gönderilen bu heyet bir kale içinde birçok Erzurumluyu asarak idam ettirdi. Birkaçı da İstanbul'a gönderilerek çengellere vurulup idam edildi.İbrahim Hakkı Konyalı, Abideleri ve Kitabeleriyle Erzurum Tarihi, İstanbul, Ercan Matbaası, 1960, s. 118-119.

1620'lerde Erzurum Beylerbeyi olan Abaza Mehmed Paşa, Sultan II. Osman'ın öldürülmesi üzerine Erzurum'da Yeniçerileri öldürmeye başladı. Ancak Yeniçeriler diz kapağındaki yanık üzerinden tanınmaya çalışılınca ilgisiz halk da "Yeniçeri" denilerek öldürülüyordu.Reşad Ekrem Koçu, Tarihimizde Garip Vakalar, Varlık Yayınları, s. 120. Abaza Paşa'nın ilerleyişi, IV. Murad'ın tahta çıkarılmasından sonra sevkedilen kuvvetlerce durdurulunca Abaza Paşa Erzurum'da kaleye kapandı. Bir uzlaşı sonrası tekrar Erzurum Beylerbeyiliğine getirildiyse de aynı şiddetle davranmaya devam etti. 1626'daki bir sefer nedeniyle kendisinden yardım istenmesine rağmen bunu bir tuzak sanarak emrindekilerle Erzurum Kalesi'nden çıkıp orduya saldırdı. Esir aldığı Yeniçerilerin boyunlarını vurdu ve Dişlenk Hüseyin Paşa'yı öldürdü.Johann Wilhelm Zinkeisen, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, Cilt 4, Yeditepe Yayınları, s. 54. Esir aldığı yayabaşı ve bölükbaşılarından dördünü dörder parça ettirip Erzurum Kalesi burçlarına astırdı.Mithat Sertoğlu, IV Murad, Kültür ve Türizm Bakanlığı Yayınları, s. 26. Ayrıca Erzurum taraflarında ne kadar Yeniçeri ve topçu bulduysa onların da tamamını öldürdü. Doğu seferine çıkan Halil Paşa, Ağustos 1627'de Erzurum'da Abaza Paşa ile müzakerelerde bulduysa da bundan bir sonuç alamadı. Bunun üzerine Erzurum'u kuşattı.Kâtip Çelebi, Mizanül-Hakk Fi İhtiyari'l Ehakk, Yayına Hazırlayan: Orhan Şaik Gökyay, Tercüman, s. 113. Erzurum kuşatması kasım ayında kaldırıldı. 1628'de ise Hüsrev Paşa'nın düzenlediği sefer sonunda teslim olan Abaza Paşa, IV. Murad tarafından affedildi.Meydan Larousse: Büyük Lugat ve Ansiklopedi, Cilt: 1, "Abaza Mehmed Paşa" maddesi.NTV Tarih, Aralık 2011, s. 58. Abaza Paşa'nın ayaklanmasından önce ise Yeniçeriler ile Erzurum halkı karşı karşıya geldi.

küçükresim|upright=1.14|1918'de, Erzurum'da Türklerin yakıldığı konak Erzurum, 1829, 1878 ve 1916 'da üç defa Rus istilâsına uğramıştır. Rusların çok büyük tahribatlar yaptığı bu istilâlar geçici olmuştur. 1877-1878 'de Ahmed Muhtar Paşa, Rusları doğuda birkaç defa bozguna uğratmasına rağmen, Rusların sürekli takviye almaları sebebiyle sonuç Rusların lehine gelişmiştir. Ahmed Muhtar Paşa, Rus General Arşak Ter-Gukasov'u Karayazı yakınlarında vuku bulan Halyaz Meydan Muharebesi'nde (21 Haziran 1877); Rus Başkomutanı Melikof'u da Zivin Meydan Muharebesi'nde (25-26 Haziran 1877) mağlup etti. Rus Çarı, bu yenilginin üzerine General Melikof'u azletti ve akabinde Ahmed Muhtar Paşa, Rus ordusu ile Kars ve Gümrü arasında Gedikler Meydan Muharebesi'nde üçüncü defa karşılaştı ve Rus ordusunu mağlubiyete uğrattı. Yahniler Meydan Muharebesi'ni 34 bin Türk askeri, 74 bin Rus askerini mağlup ederek kazandı. Ruslar çok sayıda kuvvet yığınca Ahmed Muhtar Paşa, ordusunu Erzurum'a çekti. Sonradan Rusların aldıkları takviye yardımlar 9 Kasım 1877 - 13 Temmuz 1878 döneminde bölgeyi işgal altında tutmalarını sağlamıştır.

1890 Haziran'ında Erzurum'da bir kiliseye arama yapmak için girilmek istenince, Osmanlı askerleri ile Ermeniler arasında çatışma yaşandı. Çıkan çatışma 20 ErmeniYves Ternon, Ermeni Tabusu, Belge Yayınları s. 95. ve 3 askerinAzmi Süslü, Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı, s. 42 ölümüyle sonuçlandı. II. Abdülhamid döneminde (1890'lar) aralarında Erzurum'un da bulunduğu bir bölgede varlık gösteren Hamidiye Alayları özellikle Ermenilere karşı katliamlara girişti.Baskın Oran, Tükiyeli Gayrimüslimler Üzerine Yazılar, İletişim Yayınları, s. 316. 1895'te hedef haline gelen çok sayıda Ermeni esnafın dükkânı yağmalandıktan sonra yakıldı ve esnaf Ermeniler hırpalandı veya öldürüldü. Bunu, Ermeni mahallelerine yönelme ve öldürme, yağma, tecavüz, kadın kaçırma ve zorla müslümanlaştırma takip etti.François Georgeon, Sultan Abdülhamid, Homer Yayınları, s. 339. 15 Mayıs 1915'te, Erzurum'daki bir Alman yetkili çevre köylerdeki Ermeni ahalisinin sürgününü ilk kez rapor etti. Daha sonra da sürülenlerin yoksulluk sıkıntısından söz etti. 2 Haziran'da ise Erzurum'daki konsolos yardımcısı Max Erwin von Scheubner-Richter, "sevkiyata dair bütün gerekli malzemeler, her türlü alet, edevat, taşıma araçlarının yok denecek kadar az" olduğundan söz etti ve "bunun sonucu sürgüne gönderilenlerin yarısından azı gönderildikleri yere canlı olarak ulaşacaktır" diye bir saptamada bulundu.Wolfgang Gust, Alman Belgeleri, Alman Dışişleri Bakanlığı Siyasi Arşiv Belgeleri, Belge Yayınları, s. 29.

küçükresim|sağ|upright=0.91|Alaca köyü şehitler Anıtı
27 Şubat 1918 günü Ermeni çeteler Erzurum'un Alaca köyünde Türkleri öldürdü ve Erzurum'da Türk çarşıları yakılmaya başlandı. 26-27 Şubat 1918 gecesi Erzurum'da 3.000 ila 8.000 Müslüman öldürüldü.. Rus Yarbay Tverdohlebof, Şubat 1918 sonlarında Erzurum'a yakın köylerdeki Türklerin "ortadan kaybolduklarını", 1917 yılı ilkbaharında Ermeni çetelerin bölge halkının elindeki silahları toplamak amacıyla halka zulmettiğini ve işkence yaptığını belirtir. Daha sonra Rus ordusu çekildikçe katliamların daha da arttığı, Erzurum'a çekilirken yoldaki Türk köylerinde halkın öldürüldüğünü, Ilıca'da kaçamayan sivil halktan yaklaşık 800 müslüman Türkün öldürüldüğü Rus subaylar Yarbay Tverdohlebof ve Yarbay Grizyanov ve bazı akademisyenler tarafından belirtilmektedir.http://www.zaman.com.tr/gundem_aziziye-belediyesinden-vefa-ornegi_2166492.html  Zamanhttp://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/printnews.aspx?DocID=6234784  Hürriyethttp://www.ermenisorunu.gen.tr/turkce/makaleler/makale22.html  MAKALELER Doğu Anadolu'da Türk Soykırımı ve Ermeniler, Doç. Dr. Erol KÜRKÇÜOĞLU

Türk ordusu 15'inci Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir, Erzurum'da Ermeni çeteleri ile girdiği muharebe sonucunda galip geldi ve Erzurum'u işgalden kurtardı (12 Mart, 1918). Göç eden Erzurumlular, kısa süre sonra tekrar Erzurum'a dönmeye başladılar. Türk İstiklâl Harbi 23 Temmuz 1919'da Erzurum'da toplanan ve Erzurum Kongresi'nde alınan kararlar ile fiilen ve hukuken başlatılmış oldu.

küçükresim|sağ|upright=0.82|Erzurum Kongresi Kararları (23 Temmuz, 1919)
küçükresim|sol|upright=1.14|Erzurum Kongresi Binası
küçükresim|sağ|upright=0.95|Havuzbaşı

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı olan Mustafa Kemal Atatürk 23 Nisan 1920'de, Ankara'da, Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışında, Erzurum mebusu sıfatıyla Meclis ve hükûmet başkanlığına seçilmiştir.

Erzurum, cumhuriyet döneminde de il oldu ve hızlı bir şekilde gelişmeye başladı. Günümüzde Doğu Anadolu Bölgesi'nde en gelişmiş ve en büyük şehirdir. Şehirlerarası trafik plâka numarası 25, telefon kodu 442'dir.

Erzurum, 2 Eylül 1993'te çıkarılan 504 sayılı kanun hükmünde kararname ile büyükşehir unvanı kazandı. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir belediyesinin sınırları valilik binası merkez kabul edilerek 20 kilometre yarıçaplı bir dairenin sınırlarına genişletildi. 2008 yılında çıkarılan 5747 sayılı kanun ile ilde yeni ilçeler kuruldu. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.

Kasım 1942'de çıkarılan Varlık Vergisi Yasası'yla birlikte Türkiye'de özellikle gayrimüslimleri etkileyen bir süreç yaşandı. Belirlenen borçları bir ay içinde ödemeyenler, Erzurum ve Aşkale Çalışma Kampı'na gönderilerek çeşitli işlerde çalıştırıldılar.İsmail Cem, Türkiye'de Geri Kalmışlığın Tarihi, Can Yayınları: 17. basım: 2007, İstanbul, s. 291. Erzurum'daki çalışma kamplarına ve yollanarak çeşitli işlerde çalıştırıldılar. Ocak 1943'teki ilk kafile gönderilecekleri çalışma kampları için Aşkale'ye doğru trenle gitti. Aşkale'ye ilk gelen gayrimüslim kafilelerin sayısı nedeniyle yer sıkıntısı ortaya çıkınca, daha sonra yola çıkan kafileler Erzurum'a gönderildi. Aşkale ve Erzurum'da kalan mükellefler, Ağustos 1943'te yük vagonlarına bindirilerek Eskişehir'e gönderildi. Varlık Vergisi mükellefi olan gayrimüslimler, Aşkale'de karayolundaki karları temizlemiş, Erzurum'da karayollarının kardan kapanmasını önlemiş, şehrin sokaklarını süpürmüşlerdi.Yorgo Hacıdimitriadis'in Aşkale-Erzurum Günlüğü, Yayına Hazırlayan: Ayhan Aktar, s. 8. Çoğu ileri yaştaki 20'yi aşkın gayrimüslim mükellef ise Erzurum'da öldü.Rıdvan Akar, Varlık Vergisi Kanunu, Belge Yayınları, s. 108. Varlık Vergisi mükellefi olan gayrimüslimlerden ödeyemeyecekleri kadar ağır vergiler talep edilmesi nedeniyle tepki çeken Varlık Vergisi, gerek yurt içinde gerek yurt dışında çeşitli eleştirilere yol açtı.Mina Urgan, Bir Dinozorun Anıları, Yapı Kredi Yayınları, s. 67.Zafer Toprak, “Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde Finansal Yapı,” Bugünün Bilgileriyle Kemal’in Türkiye’si - La Turquie Kamâliste, İstanbul; Boyut Yayıncılık, 2012, s. 118-125.

 Coğrafya 
Erzurum'un çevresi dağlarla çevrilidir. Erzurum yüksek bir yaylanın güneybatı kesiminde yer alır. Şehir merkezi, Palandöken Dağı'nın batı ve güney eteklerinde kuruludur. Şehrin batısı ve kuzeyi açık olup ova niteliğindedir. Erzurum, Anadolu'da deniz seviyesinden 1.959 metre yükseklikte bulunan tek büyük yerleşim yeridir. Yerleşme alanı, kimi bölümlerde 2.000 metreye kadar yükselen bir ova üzerinde bulunur. Bölge, kuzeyde Dumlu Dağı, güneyde ise Palandöken Dağı ile çevrilidir. Erzurum'dan geçen İpek Yolu ve kentin verimli ovaları, bölgenin tarih boyunca yerleşme alanı olarak seçilmesinde önemli rol oynamıştır.

 Coğrafi konum 

 İklim 

 Nüfus 

2008 yılında merkez ilçe Palandöken ve Yakutiye ilçelerine ayrılmıştır ve Aziziye ilçesi de büyükşehir sınırlarına girmiştir. Bu ilçelerle birlikte il merkezi nüfusu aşağıdaki gibidir.
YılNüfus 2008  359.752 2009  368.146 2010  367.250 2011  382.383 2012  384.399
2012 yılında ilin tamamı büyükşehir sınırlarına girmiştir.

 Belediye başkanları 
küçükresim|sağ|upright=0.82|Erzurum Valiliği
küçükresim|upright=0.82|Erzurum Büyükşehir Belediyesi
SıraErzurum Belediye BaşkanlarıTarih 1  Şerif Bey   2  Mehmet Nafiz Dumlu  1924-1927  3  Zakir Bey  1927-1930 4  Seyfullah Bey  1930-1933 5  Mustafa Durak Sakarya  1933-1935  6  Salim Altuğ  1935-1938 7  Şevket Arı  1938-1940  8  Mehmet Mesut Çankaya  1940-1945 9  Kâzım Yurdalan  1943-1949  10  Şevket Arı  1950-1951 11  Lütfü Yalım  1951-1953  12  Samih Korukçu  1953-1955 13  Edip Somunoğlu  1955-1960  14  Hilmi Nalbantoğlu  1964-1968 15  Selâhattin Ozan  1968-1973  16  Orhan Şerifsoy  1973-1977 17  Nihat Kitapçı  1977-1984  18  Necati Güllülü  1984-1989 19  Mehmet Ali Ünal  1989-1994  20  Ersan Gemalmaz  1994-1999 21  Mahmut Uykusuz  1999-2004  22  Ahmet Küçükler  2004-2014 23Mehmet Sekmen2014-

 Eğitim 
küçükresim|170x170pik|Atatürk Üniversitesi logosu.
küçükresim|179x179pik|Erzurum Teknik Üniversitesi logosu.
Erzurum'da yüksek öğretim alanında, Atatürk Üniversitesi ve Erzurum Teknik Üniversitesi eğitim vermektedir.

İlk ve orta seviyede eğitim-öğretim Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı okullarda yapılmaktadır.

Yaygın eğitim ise Halk Eğitim Merkezi aracılığıyla yürütülmektedir.

 Yöresel Kültürü 
Atlı cirit oyunu, Erzurumluların en belirgin kültürel oyunlarındandır ve ata sporu olarak bilinir. Bu yöresel spora olan ilgileri ile Erzurum halkının, yiğitliğe, güce ve savaşçı bir ruha sahip olduğu anlatılmaktadır. Çay kültürü Erzurum halkının karakteristik özelliklerinden biridir. Türkiye'de çay Karadeniz'de üretilir, doğu Anadolu'da ise tüketilir. Tüketen şehirlerin başında da Erzurum gelmektedir. "Çay koymak" yerine "çay dökmek" veya "çay tazelemek" gibi kültürel deyimler kullanılır. Erzurum'da çay ikram edildiğinde kabul etmemek ayıp kabul edilebilmektedir.Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES) » Submission » ERZURUM KÜLTÜRÜ VE KİŞİLİĞİ

 Kardeş şehirler 
Erzurum'un on şehirle kardeş şehir anlaşması bulunmaktadır.
  Foggia, İtalya (1987)
  Tiflis, Gürcistan (1989)
  İzmir, Türkiye (1992)
  Nahçıvan, Azerbaycan (1992)
  Şuşa, Azerbaycan (2022)
  Harbin, Çin (2006)
  Tebriz, İran (2011)
  Urmiye, İran (2011)
  Bahçesaray, Ukrayna (2012)
  Graz, Avusturya (2015)

 Erzurum'da yerel medya 
Doğu Anadolu Bölgesi'nin önemli şehirlerinden biri olan Erzurum'da geçmiş yıllarda Doğu TV ve Kanal 25 adıyla yayın yapan iki yerel televizyon kanalı ve farklı yayın tarzları olan yerel radyolar vardı. Bu kanallar zaman içinde kapanmıştır. Günümüzde Erzurum'da Kardelen TV adıyla yayın yapan bir yerel televizyon kanalı, yedi yerel radyo kanalı ve yerel gazeteler bulunmaktadır.

Yerel televizyon kanalları

 Kardelen TV

Yerel radyo kanalları

 88.8 | Radyo Ritm | Erzurum-Merkez
 90.1 | Radyo Doruk | Erzurum-Merkez
 92.2 | Flash FM | Erzurum-Merkez
 95.8 | İmaj FM | Erzurum-Merkez
 102.0 | Radyo Üniversite | Erzurum-Merkez
 104.5 | Dadaş FM | Erzurum-Merkez
 99.9 | Oltu Süper FM | Oltu

Yerel gazeteler, basın kuruluşları ve haber siteleri

 Erzurum Gazetesi
 Erzurum Pusula Gazetesi
 Erzurum Palandöken Gazetesi
 Erzurum Haber Gazetesi
 Erzurum Güncel Gazetesi
 Erzurum Yenigün Gazetesi
 Erzurum Milletin Sesi Gazetesi
 Erzurum Günebakış Gazetesi
 Erzurum Haber25 Gazetesi
 Doğu Gazetesi
 Pasinler Gazetesi
 Gündem25 Gazetesi
 Yeni Kuşak Gazetesi
 ErkHaber

 Ayrıca bakınız 
 Basiani

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel

 Dış bağlantılar 

 Erzurum Büyükşehir Belediyesi


Kategori:Türkiye'deki şehirler
Kategori:Erzurum ilindeki yerleşim birimleri