Turing Ödülü

ACM A.M. Turing Ödülü, modern bilgisayar biliminin kurucularından sayılan Alan Turing anısına, 1966'dan beri her yıl Association for Computing Machinery (ACM) tarafından bilişim dünyasına katkıda bulunanlara verilen bir ödüldür. Ödüle değer görülen katkılarda "kalıcı olma ve bilgisayar bilimi dünyasına önemli bir etki yapma" koşulu aranmaktadır. Bilişim konulu en önemli ödül olduğu düşünülen Turing Ödülü bilgisayar dünyasının Nobel Ödülü olarak da anılmaktadır.

Ödül, adını Manchester Üniversitesi'nde reader olarak çalışan Britanyalı matematikçi ve yazar Alan Turing'den almıştır. Alan Turing teorik bilgisayar bilimi ve yapay zekanın kurucusu olarak kabul edilmektedir. Her yıl ACM Awards Banquet'te sahibini bulan Turing Ödülü'ne değer görülen araştırmacılar ACM konferanslarına konuşmacı olarak katılma hakkını da elde etmektedirler.

Turing Ödülü 2003 yılına değin $25.000 maddi desteği içermiştir. Para ödülü 2003 yılında $100.000, 2007-2013 yılları arasında ise $250.000 olmuş ve Intel ile Google tarafından sağlanmıştır. 2014'te ise para ödülü $1 milyona çıkarılmış ve Google tarafından karşılanmaya başlamıştır.

50 yılı aşkın tarihinde ilk ödül 1966 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi'nden Alan Perlis tarafından alınırken 2006 yılında IBM'den Frances E. Allen bu ödülü kazanan ilk kadın olmuştur. 1975 yılında ise ödül ilk kez birden çok araştırmacıya (yapay zekâ konulu araştırmaları için Allen Newell ve Herbert Simon'a) verilmiştir.

 Ödül sahipleri 
 Yıla göre 
YılÜlkeKazananResimAçıklama Bağlı kurum(lar)1966 Alan PerlisProgramlama ve derleyici tasarımı alanına yaptığı katkılardan dolayıCarnegie Mellon Üniversitesi1967Maurice Wilkes80pxProfesör Wilkes dahili program saklayabilen ilk bilgisayar olan EDSAC'ın tasarımcısı ve mimarı olarak bilinir. 1949 yılında EDSAC bir delay line memory kullandı. Ayrıca, Wilkes 1951 yılında yazılan "Preparation of Programs for Electronic Digital Computers" kitabının yazarlarından biridir ve bu kitap program kütüphanelerini iyi bir biçimde tanıtmıştır.Cambridge Üniversitesi1968Richard HammingHata bulma ve düzeltme kodları, otomatik kodlama dizgeleri ve sayısal yöntemler konusundaki çalışmalarından dolayıBell Labs1969Marvin Minsky80pxYapay zekânın oluşturulması, biçimlendirilmesi ve geliştirilmesine yönelik kayda değer etkilerinden dolayıMassachusetts Teknoloji Enstitüsü1970James H. WilkinsonYüksek hızlı sayısal bilgisayarların kullanımını kolaylaştıran sayısal analiz çalışmaları ile lineer cebir ve geriye dönük hata analizine yaptığı katkılardan dolayıNational Physical Laboratory1971John McCarthy80pxMcCarthy'nin çalışma alanındaki bilinirliğini ortaya koyan "The Present State of Research on Artificial Intelligence" başlıklı konuşmasıStanford Üniversitesi1972Edsger Dijkstra80pxEdsger Dijkstra 1950'lerde ALGOL adlı yüksek düzey programlama diline en çok katkı yapan kişilerden biridir. Programlama dillerine genel anlamda katkı sunmuş olan ilk bilim insanları arasındadır ve bunların yapısı, tanımı ve uygulaması konusundaki çalışmalarıyla bilinir. Dijkstra'nın on beş yılı bulan yayım geçmişi çizge teorisine ilişkin teorik makalelerden el kitaplarına, açıklayıcı metinlerden programlama dilleri konulu felsefi gözlemlere uzanmaktadır.Centrum Wiskunde & Informatica, Eindhoven Teknoloji Üniversitesi, Austin Teksas Üniversitesi1973Charles Bachman80pxVeri tabanı teknolojisine yaptığı büyük katkılardan dolayıGeneral Electric Research Laboratory (günümüzde Groupe Bull bünyesinde)1974Donald Knuth80pxAlgoritma analizi ve programlama dili tasarımı konusundaki değerli çalışmaları ile özellikle "The Art of Computer Programming" adlı kitabı dolayısıylaKaliforniya Teknoloji Enstitüsü, Center for Communications Research, Center for Communications and Computing, Institute for Defense Analyses, Stanford Üniversitesi 1975Allen Newell RAND Corporation'da J. C. Shaw'la, Carnegie Mellon Üniversitesi'nde fakülte üyeleri ve öğrencilerle yürütülen çalışmalar sonucunda yapay zekâ, insanın bilişsel yapısı ve liste işleme konusundaki katkılarından dolayıRAND Corporation, Carnegie Mellon ÜniversitesiHerbert Simon80px 1976Michael O. Rabin80px Deterministik olmayan sonlu durum makinelerinin geliştirilmesine önayak olan "Finite Automata and Their Decision Problem" adlı makaleleri dolayısıyla. Scott ve Rabin'in klasik makalesi bu alandaki diğer çalışmalara esin kaynağı olmuştur.Princeton ÜniversitesiDana Scott80pxChicago Üniversitesi1977John Backus80pxFORTRAN gibi yüksek düzey programlama dillerine yaptığı etkileyici katkıları ve programlama dillerinin temel niteliklerine ilişkin resmî yordamlar konulu yayınlarından dolayıIBM1978Robert W. FloydVerimli ve güvenilir yazılımlar oluşturma yöntemleri konusundaki çalışmaları ile bilgisayar biliminin şu alt dallarının kurulmasına yaptığı katkıları dolayısıyla: normalizasyon teorisi, programlama dilleri anlambilim, otomatik program doğrulama, otomatik programlama ve algoritma analiziCarnegie Mellon Üniversitesi, Stanford Üniversitesi1979Kenneth E. Iverson80pxGünümüzde APL olarak bilinen dala zemin hazırlayan çalışmaları, etkileşimli sistemler, programlama dili teorisi ve uygulamasına yaptığı katkılardan dolayıIBM1980Tony Hoare80pxProgramlama dili tanımı ve tasarımı alanındaki önemli katkılarından dolayıQueen's University Belfast, Oxford Üniversitesi1981Edgar F. CoddVeritabanı yönetim sistemleri (özellikle ilişkisel veri tabanları) teorisi ve uygulamaları konusundaki önemli katkılarından dolayıIBM1982Stephen A. Cook 80pxBerim karmaşıklığı konusundaki bilgi birikimini önemli ölçüde değiştirdiği içinToronto Üniversitesi 1983Ken Thompson80px Genel işletim sistemi teorisinin geliştirilmesi ve bu teorinin Unix işletim sistemi olarak gerçekleştirilmesi dolayısıylaBell LabsDennis Ritchie80px1984Niklaus Wirth80pxEULER, ALGOL W, Modula ve Pascal gibi yenilikçi programlama dillerini geliştirdiği içinStanford Üniversitesi, Zürih Üniversitesi, ETH Zurich1985Richard M. Karp80pxAğ akışı ve kombinatorik iyileştirme problemlerine yönelik verimli algoritmalar geliştirme konusundaki katkıları, polinomsal zaman algoritmalarının verimliliği ve NP-tam kavramının tanımlanması konusundaki çalışmaları dolayısıylaKaliforniya Üniversitesi (Berkeley) 1986John Hopcroft80px Algoritma ve veri yapılarının tasarım ve çözümlemesine yaptığı önemli katkılar dolayısıylaCornell ÜniversitesiRobert Tarjan80pxStanford Üniversitesi, Cornell Üniversitesi, Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley), Princeton Üniversitesi1987John CockeDerleyiciler ile büyük sistemler teorisi ve tasarımı konusundaki önemli katkıları, indirgenmiş komut takımlı bilgisayarların geliştirilmesi çalışmaları dolayısıylaIBM1988Ivan Sutherland 80pxBilgisayar grafiklerine yaptığı (özellikle Sketchpad yazılımıyla) öncü nitelikteki katkılar dolayısıylaStanford Üniversitesi, Harvard Üniversitesi, Utah Üniversitesi, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü1989William Kahan80pxSayısal yöntemler konusundaki önemli katkıları dolayısıyla. Kayan noktalı hesaplama konusundaki uzman kişiler arasında olan Kahan kendini "dünyanın sayısal hesaplama konusunda güvenli bir yer olmasına" adamıştır.Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley)1990Fernando J. Corbató80pxGenel amaçlı, geniş ölçekli, zaman ve kaynak paylaşımlı bilgisayar sistemlerinin (CTSS ve Multics) tasarlanması ve geliştirilmesi konusundaki öncü rolü dolayısıylaMassachusetts Teknoloji Enstitüsü1991Robin MilnerŞu konulardaki başarısı nedeniyle:1) Makine destekli kanıtlama için geliştirdiği LCF aracı2) Tip güvenlikli bir hata işleme yordamı ile çalışan çokbiçimli tip belirleme sisteminin ilk kez kullanıldığı ML3) Genel bir paralel zamanlılık teorisi olan CCS; işletimsel ve gösterimsel anlambilim arasındaki ilişkiStanford Üniversitesi, Edinburgh Üniversitesi1992Butler Lampson80pxDağıtık ve kişisel bilgisayar ortamlarının geliştirilmesine yönelik çalışmaları ile iş istasyonları, ağlar, işletim sistemleri, programlama ortamları, görüntüleyiciler, güvenlik ve belge yayımlama teknolojisine katkıları dolayısıylaPARC, DEC 1993Juris Hartmanis80px Hesaplamalı karmaşıklık teorisinin kurulmasını sağlayan açıklayıcı makaleleri dolayısıylaGeneral Electric Research Laboratory (günümüzde Groupe Bull bünyesinde)Richard E. Stearns80px 1994Edward Feigenbaum80px Geniş ölçekli yapay zekâ sistemlerinin kurulması konusundaki öncü rolleri ile bu teknolojinin uygulamadaki önemini gösteren çalışmaları dolayısıylaStanford ÜniversitesiRaj Reddy80pxStanford Üniversitesi, Carnegie Mellon Üniversitesi1995Manuel Blum80pxHesaplamalı karmaşıklık teorisinin kriptoloji ve program doğrulamaya uygulanması konusundaki katkıları içinKaliforniya Üniversitesi (Berkeley)1996Amir Pnueli80pxZamansal mantık kavramını bilgisayar bilimine kazandırması ile program ve sistem doğrulama konusundaki önemli katkılarından dolayıStanford Üniversitesi, Tel Aviv Üniversitesi, Weizmann Enstitüsü,  Courant Institute of Mathematical Sciences1997Douglas Engelbart80pxEtkileşimli bilişimin geleceğine yönelik öngörüsü ve bu öngörüyü gerçekleştirmek için ortaya koyduğu teknolojik çalışmalar dolayısıylaSRI International, Tymshare, McDonnell Douglas, Bootstrap Institute/Alliance, The Doug Engelbart Institute1998Jim Gray80pxVeri tabanı ve hareket işleme konulu araştırmaları ve sistem uygulamalarındaki önderliği dolayısıylaIBM, Microsoft1999Fred Brooks80pxBilgisayar mimarisi, işletim sistemleri ve yazılım mühendisliğine yaptığı eşsiz katkılar dolayısıylaIBM, Kuzey Karolina Üniversitesi, Chapel Hill2000Andrew Yao80pxHesaplama teorisine yaptığı önemli katkılar ile sözderastlantısal sayı üretimi, kriptoloji ve iletişim karmaşıklığı konusundaki çalışmaları dolayısıylaStanford Üniversitesi, Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley), Princeton Üniversitesi 2001Ole-Johan Dahl Nesne yönelimli programlamanın ortaya çıkmasını sağlayan temel düşünceleri ile Simula I ve Simula 67 adlı programlama dillerini tasarladıkları içinNorsk Regnesentral, Oslo ÜniversitesiKristen Nygaard80px 2002Ron Rivest80px Açık anahtarlı şifrelemeyi uygulanabilir kılmaya yönelik eşsiz katkıları dolayısıylaMassachusetts Teknoloji EnstitüsüAdi Shamir80pxLeonard Adleman80pxGüney Kaliforniya Üniversitesi2003Alan Kay80pxGünümüzde kullanılan nesne yönelimli programlama dillerinin temellerini atan düşünceleri ile Smalltalk dilini oluşturan takıma önderlik yapması dolayısıylaUtah Üniversitesi, PARC, Stanford Üniversitesi, Atari, Apple ATG, Walt Disney Imagineering, Viewpoints Research Institute, HP Labs 2004Vint Cerf80px Ağ kümeleri konusundaki öncü rolleri ile internetin temel iletişim kurallarından TCP/IP'nin tasarım ve uygulaması konusundaki çalışmaları dolayısıylaKaliforniya Üniversitesi, Los Angeles,  Stanford Üniversitesi, DARPA, MCI (günümüzde Verizon bünyesinde), CNRI, GoogleBob Kahn80pxMassachusetts Teknoloji Enstitüsü,  Bolt Beranek and Newman, DARPA, CNRI2005Peter Naur80pxProgramlama dili tasarımı, ALGOL 60, derleyici tasarımı ve programlama sanatına yaptığı önemli katkılar dolayısıylaRegnecentralen (günümüzde Fujitsu bünyesinde), Kopenhag Üniversitesi2006Frances E. Allen80pxBilgisayar programlarının başarımı ve süper bilgisayarların kullanımını artırmaya yönelik çalışmaları dolayısıylaIBM 2007Edmund M. Clarke80px Donanım ve yazılım sanayiinde yaygın olarak kullanılan ve model kontrolü ilkesine dayanan verimli doğrulama teknolojisine yaptıkları katkılar içinHarvard Üniversitesi, Carnegie Mellon ÜniversitesiE. Allen Emerson80pxHarvard Üniversitesi, Austin Teksas ÜniversitesiJoseph Sifakis80x80pxUlusal Bilimsel Araştırma Merkezi2008Barbara Liskov80pxProgramlama dili tasarımı, veri soyutlama, arızaya dayanıklılık ve dağıtık hesaplama konusundaki katkıları dolayısıylaMassachusetts Teknoloji Enstitüsü2009Charles P. Thacker80pxİlk çağdaş kişisel bilgisayar olan Xerox Alto'yu tasarlaması, ethernet ve tablet bilgisayar konusundaki çalışmaları dolayısıylaPARC, DEC, Microsoft Research2010Leslie Valiant80pxHesaplama teorisine yaptığı etkileyici katkılar ile yüksek olasılıklı öğrenme (PAC), sayım ve cebirsel hesaplama karmaşıklığı, paralel ve dağıtık hesaplama teorisi konusundaki çalışmaları dolayısıylaHarvard Üniversitesi2011Judea Pearl80pxOlasılık ve olay tabanlı karar verme kalkülüsü yoluyla yapay zekâya yaptığı katkılar dolayısıylaKaliforniya Üniversitesi, Los Angeles  New Jersey Teknoloji Enstitüsü 2012Silvio Micali80px Kriptolojinin karmaşıklık teorisini açıklayan etkileyici çalışmaları ile matematiksel kanıtların vermli bir biçimde doğrulanmasını sağlayan yeni yöntemler geliştirmeleri dolayısıylaMassachusetts Teknoloji EnstitüsüShafi Goldwasser80pxMassachusetts Teknoloji Enstitüsü, Weizmann Enstitüsü2013Leslie Lamport80pxDağıtık ve paralel sistemlerin tasarım ve uygulaması konusundaki önemli katkıları ile mantıksal saatler, güvenlik ve canlılık, eşlenen durum makineleri ve sıralı tutarlılık gibi kavramları geliştirmesi dolayısıylaMassachusetts Computer Associates (günümüzde Essig PLM bünyesinde), SRI International, DEC, Compaq (günümüzde HP bünyesinde), Microsoft Research2014Michael Stonebraker80pxÇağdaş veritabanı sistemlerinin altyapısını oluşturan kavramlara yaptığı önemli katkılar dolayısıylaKaliforniya Üniversitesi (Berkeley), Massachusetts Teknoloji Enstitüsü 2015Martin Hellman80px Çağdaş kriptolojiye yaptıkları katkılar için. Diffie ve Hellman'ın 1976'da yazdığı "New Directions in Cryptography" başlıklı makale günümüzde internet üzerinde yaygın olarak kullanılan güvenlik sistemlerinden açık anahtarlı şifreleme ve elektronik imzaların gelişimine önayak olmuştur.Stanford ÜniversitesiWhitfield Diffie80px2016Tim Berners-Lee80pxWorld Wide Web'i, ilk web tarayıcısını ve internetin geniş ölçekli kullanımını güvence altına alan kural ve algoritmaları geliştirdiği içinCERN, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, World Wide Web Consortium 2017John L. Hennessy80px Bilgisayar mimarilerinin tasarım ve değerlendirmesine getirdikleri sistemli ve niceliksel yaklaşım ile mikroişlemci sanayiine yaptıkları kalıcı etki dolayısıylaStanford ÜniversitesiDavid Patterson80pxKaliforniya Üniversitesi (Berkeley) 2018Yoshua Bengio80px Derin sinir ağlarını bilişim dünyasının önde gelen bileşenlerinden biri durumuna getirmeye yönelik kavramsal ve uygulamalı çalışmaları için Université de Montréal, McGill Üniversitesi,MilaGeoffrey Hinton80pxToronto Üniversitesi,  Kaliforniya Üniversitesi, San Diego, Carnegie Mellon Üniversitesi, University College London, Edinburgh Üniversitesi,  Google AIYann LeCun80pxToronto Üniversitesi, Bell Labs, Courant Institute of Mathematical Sciences, New York Üniversitesi, Meta AI 2019Edwin Catmull80px Bilgisayar üretimli imgeleme uygulamalarını olanaklı kılan 3 boyutlu bilgisayar grafikleri konusunda yaptıkları önemli katkılar dolayısıyla Utah Üniversitesi, Pixar, Walt Disney Animation StudiosPat Hanrahan80pxPixar, Princeton Üniversitesi, Stanford Üniversitesi2020Alfred AhoTemel algoritmalar ve programlama dillerinin gerçek yaşama uygulanması ile birçok bilgisayar bilimcisinin yetişmesine olanak sağlayan yapıtlarından ötürüBell Labs, Columbia ÜniversitesiJeffrey UllmanBell Labs, Princeton Üniversitesi, Stanford Üniversitesi2021Jack Dongarra80pxÜstel hızla büyüyen donanım seçeneklerine ayak uyduracak yüksek başarımlı yazılımların geliştirilmesine olanak sağlayan algoritma ve kütüphaneler konusundaki öncü çalışmalarından dolayıArgonne Ulusal Laboratuvarı, Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı, Manchester Üniversitesi, Texas A&M University Institute for Advanced Study, Tennessee Üniversitesi, Rice Üniversitesi2022Robert Metcalfe80pxEthernet'in icadı, standardizasyonu ve ticarileştirilmesi içinMassachusetts Teknoloji Enstitüsü, Harvard Üniversitesi, PARC, Austin Teksas Üniversitesi2023Avi Wigderson80pxGelişigüzelliğin bilişim teknolojilerindeki kullanım alanlarını netleştirmeye yönelik çalışmaları ile kuramsal bilgisayar bilimi alanında uzun süreye yayılmış öncü rolü dolayısıylaInstitute for Advanced Study, Princeton Üniversitesi, Technion2024Andrew BartoPekiştirmeli öğrenmenin kavramsal ve algoritmik altyapısını geliştirdiği içinMassachusetts Üniversitesi (Amherst)Richard S. Sutton80pxAlberta Üniversitesi

 Millete göre 
Turing Ödülü sahiplerinin ülkelere göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Çift vatandaşlık sahibi kişiler için, ait oldukları ülkelere 1'er puan eklenmiştir.

 Millet Ödül sayısı   52   8   7   5   2   1   1   1   1   1   1   1   1   1

 Ayrıca bakınız 
 IEEE John von Neumann Madalyası

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Turing Ödülü sahipleri 

Ödül
Kategori:Bilgisayar bilimi ödülleri
Kategori:Akademik ödüller
Kategori:Association for Computing Machinery
Kategori:1966'da oluşturulan ödüller
Kategori:Sistem bilimi ödülleri