Çanakkale (il)

Çanakkale, Türkiye'nin kuzeybatısında, Marmara Bölgesi'de yer alan il. 31 Aralık 2019 itibarıyla Çanakkale'nin 12 ilçesi ile bu ilçelere bağlı 81 mahallesinde yaşayan toplam nüfus 542.157 kişidir. Türkiye'de İstanbul ile birlikte, Asya ve Avrupa kıtalarında toprakları bulunan ve dolayısıyla boğazı olan iki ilden biridir. Yüzölçümü 9.817 km²'dir. Çanakkale il merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 2 metredir. Komşu illeri Edirne, Tekirdağ ve Balıkesir'dir.

1 Şubat 2019 TÜİK verilerine göre ilde 12 ilçe ve 23 belediye ile bu belediyelerde 81 mahalle ve 576 köy bulunmaktadır.

Çanakkale'de bir üniversite vardır. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 1992'de açılmıştır. 

Çanakkale'den diğer şehirlere ulaşım otoyollar ve hava yoluyla sağlanır.

Çanakkale'deki iklim, ilin coğrafyası nedeniyle geçiş niteliği taşısa da yoğunlukla Akdeniz iklimi özelliklerine sahiptir. Anadolu'nun en batı noktası olan Baba Burnu ile Türkiye'nin en batı noktası Gökçeada'daki İncirburnu il sınırları içindedir. Ege Denizi'nde Türkiye'nin en büyük adaları Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri Çanakkale'ye bağlıdır.

Çanakkale'nin plaka kodu 17'dir.

 Tarihçe 
Çanakkale, Cumhuriyetin ilk yıllarında Biga ve Gelibolu sancaklarının kaldırılması ve her ikisinin ortasında bulunan Çanak köyünün il ilan edilmesiyle meydana gelmiştir.

Eski çağlarda, Hellespontos ve Dardanelles olarak da adlandırılan ilde 3.000 yıldan beri yerleşim olduğu bilinmektedir. Bugün bile kalıntıları bulunan Truva (Troia, Troy, Troya) Antik kenti MÖ 2500 yılında büyük bir depremle yıkılmış ve bölge uzun yıllar Lidyalılarca yönetilmiştir. Milattan önce 336 yılında bölgede en önemli güç haline gelen Pers İmparatorluğu Helenizm'i tüm dünyaya yaymak amacındaki Büyük İskender Granikos Çayı (Biga Çayı) kıyılarında büyük bir bozguna uğratılmıştır. Osmanlı Devleti döneminde de Karesioğulları Beyliğinin yıkılması ile ilin bugünkü topraklarının büyük bir bölümü ele geçirilmiş, Bizans sayesinde ilin fethi daha da kolaylaşmış ve Boğazlar ile birlikte kontrol Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

Çanakkale ilinin topraklarının bütününe bakıldığında, üzerinde kurulmuş olduğu yarımada Biga Yarımadası olarak adlandırılır. İl içindeki en kayda değer yükselti Biga Dağları'dır. Biga adının bu denli çok kullanımının sebebi, Cumhuriyet döneminden önce, Osmanlı idari sisteminde Sancağın Biga ilçesi olmasıdır. Yani ilin eski merkezi Biga olup, Cumhuriyet döneminde, kazanılmış olan başarılardan dolayı ilin ismi ve merkezi Çanakkale olarak değiştirilmiştir. İlin isminin kökeni yörede çok gelişmiş olan çanak - çömlek zanaatine dayanır. Şehrin iki simgesi haline gelen Kale-i Sultaniye ile çanakçılık özdeşleşince de şehir Çanakkale olarak adlandırıldı.

 Yönetim 

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, il ve ilçe belediyeleri düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise İl Genel Meclisi için oy kullanarak İl Genel Meclisini oluşturur.

İl Genel Meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır. İl Genel Meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır; başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Çanakkale Valisi İlhami AKTAŞ, 09.06.2020/274 sayılı kararla Nevşehir valisi iken atanmıştır. Belediye başkanı Muharrem Erkek (CHP), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %39,70 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Çanakkale İl Genel Meclisi üye sayısı, 18 CHP, 15 AK Parti ve 1 MHP olmak üzere 34'dür. Çanakkale Belediye meclisi ise 22 CHP ve 9 AK Parti olmak üzere 31 üyeden oluşur.

2023 Genel seçimleri sonucu, Çanakkale'yi temsilen TBMM'de CHP'den 2 milletvekili (İsmet Güneşhan, Özgür Ceylan), AK Parti'den 1 milletvekili (Ayhan Gider), İYİ Parti'den 1 milletvekili (Rıdvan Uz) seçilmiştir.

 Nüfus 

1927 Nüfus sayımında Çanakkale'nin merkez nüfusu 8.500 kişi idi.

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Çanakkale ili nüfusu: 573.976'dır. Bu nüfusun %74,45'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 9.817 km2dir. İlde km2ye 58 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 205'dir.) İlde yıllık nüfus %0,88 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (%2,03) - Eceabat (%-0,93)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 12 ilçe, 23 belediye, bu belediyelerde 84 mahalle, ayrıca 575 köy bulunmaktadır. 
2025 yılı sonunda Çanakkale ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileriİlçeNüfus 
2024Nüfus  
2025FarkNüfus  
Artışı %Belediye  
SayısıMahalle
SayısıKöy  
SayısıKöy  
NüfusuŞehir 
nüfusuŞehirde 
oturan %Alanı  
 km2 km2'ye 
düşen kişiAyvacık35.08835.4113230,92276413.52321.88861,8188040Bayramiç28.74128.480 -261 -0,91147512.55715.92355,91120424Biga94.11294.5264140,4431510828.22466.30270,14131072Bozcaada3.3633.384210,621203.3843.384100,003791Çan46.92046.612 -308 -0,66296514.30832.30469,3090552Eceabat8.8288.746 -82-0,9312122.9065.84066,7743020Ezine31.81131.894830,26284811.98319.91162,4372744Gelibolu44.17444.6895151,17210268.34936.34081,3282354Gökçeada11.14511.3311861,671593.2168.11571,6228240Lapseki30.49730.6541570,5136407.30923.34576,1682137Merkez204.454208.6134.1592,032105225.355183.25887,851016205Yenice29.83329.636 -197 -0,66267618.93510.70136,11138121Çanakkale568.966573.9765.0100,882284575150.049427.31174,45981658
 İlin yıllara göre nüfusları 

1935 Genel Nüfus Sayımı Çanakkale İli Anadil Sonuçları
+DilAnadil OranAzınlıklar Lehine İkinci Diller
Eklenince OranTürkçe%90,17 -Rumca%3,41%3,95Pomakça (Bulgarca dahil)%3,37%4,12Çerkesçe%1,10%1,73Boşnakça (Sırpça dahil)%0,59%0,78Yahudice (İspanyolca dahil)%0,58%0,69Romanca%0,13%0,16Arnavutça%0,08%0,24Tatarca%0,07%0,07Kürtçe%0,04%0,06Gürcüce%0,02%0,02Lazca%0,01%0,01

 Coğrafya 
küçükresim|sağ|upright=1.59|Havadan Çanakkale
Çanakkale ilinin merkez ilçesi, ilin kuzeybatısındadır. Kuzeyinde Lapseki, doğusunda Çan, batısında Bayramiç ve Ezine ilçeleri vardır. Kuzey ve kuzeybatıda Çanakkale Boğazı doğal sınırı oluşturur.
İl topraklarının yarısından fazlası ormanlar ile kaplıdır. Ormanlar il topraklarının %53,9'unu oluşturur. Ormanlık alanlar 536.964 hektar olup bunun 449.024 hektarı koru, 87.969 hektarı ise köylülere dağıtılan ve ticaret yapılan, kesilmeye hazır ormanlardır. Ormanlık arazinin yarısından fazlasını kızılçam ve meşe kaplar. İlde yetişen ağaçların miktarları şöyledir:

 Ağaç türü Kapladığı alan (Hektar) Toplam ormanlara oranı Kızılçam 181.093,20 33,73 Meşe 109.997,50 20,49 Karaçam 60.735,00 11,24 Diğer 185.138,30 34,36 Genel toplam 536.964,00 100,00

İklim
İlin kıyı ilçelerinde ve adalarda iklim hemen hemen aynıdır. Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş ikliminin yaşandığı Çanakkale topraklarında iklim daha çok Akdeniz iklimi ile paralellik gösterir. İç bölgelerde denizden yükseklik artar ve bu nedenle kıyı bölgelere oranla aradaki sıcaklık ortalaması oldukça açılır. Yılın büyük bölümünde hemen her ilçede rüzgarlı günler yaşanır.

Çanakkale'de önem arz eden bir su kütlesi bulunmaz. Gelibolu Yarımadası'nda Tuzla Gölü, Biga ilçesi sınırlarında Hoyrat Gölü ve Ece Gölü ile diğer ilçelerde yer alan bazı ufak baraj gölleri ve göletler vardır. Biga'ya bağlı Yeniçiftlik beldesinde yer alan yaklaşık 10,000 hektarlık Ece Gölü son birkaç yıl içinde kurutularak tarıma uygun hale getirilmeye çalışılmaktadır.

Çanakkale ilinin coğrafi olarak aslında 4 farklı su kütlesi ile kıyısı bulunur. Aşağıdaki tabloda ilçelerin nereye kıyısı olduğu ile kıyı ve plaj uzunluklarının çizelgesi vardır;

 İlçe Kıyı uzunluğu (km) Kıyısında olduğu deniz  İlin toplam kıyısına oranı (%) Plâj uzunluğu (km) Merkez 60,2 Çanakkale Boğazı 8,96 10,25 Ayvacık 83,2 Ege Denizi 12,38 8,00 Bayramiç 0 - - - Biga 71,6 Marmara Denizi 10,65 7,01 Bozcaada 43,7 Ege Denizi 6,51 4,10 Çan 0 - - - Eceabat 103,1 Boğaz - Ege Denizi 15,35 7,10 Ezine 38,6 Ege Denizi 5,75 6,20 Gelibolu 126,6 Boğaz - Saros Körfezi - Ege Denizi 18,85 10,50 Gökçeada 92,0 Ege Denizi 13,70 11,80 Lapseki 52,7 Marmara Denizi 7,85 7,50 Yenice 0 - - - Toplam 671 Ege - Marmara - Saros - Boğaz - 72,40

 Kültür 
Çanakkale, yüzyıllar boyunca farklı toplumların egemenliğinde kalmış, gerek mimarisinde gerek yaşamda onlardan izler taşımaktadır. 70'li yıllardan itibaren yapılmaya başlayan ticari yatırımlarla ildeki geleneksel toplum yapısı yerini hızla modernize bir yapıya bırakmıştır. Ticari yatırımlar ile ulaşım kolaylaşmış ve şehrin görünümünün değişmesi böylece başlamıştır. Bugün Çanakkale Türkiye'nin en modern şehirlerinden biridir. Geniş kaldırımları, temiz caddeleri, bakımlı binaları ile örnek bir şehirdir. 
Henüz altyapısı tam oturmamışsa da kültürel anlamda Çanakkale ili Türkiye'de önde gelen çevrelerdendir. 
Toplumda çekirdek aile yaygındır. Toplum; Göçmenler, Türkmenler, Pomaklar, Yörükler, Çerkezler ve az sayıda Boşnak'tan oluşur. Pomak ve Yörükler genelde tarım ile uğraşırlar. Bir Yörük kişisi ile Pomak farklı biçimde geleneksel giysiler giyer.

İl ve ilçe merkezlerinde büyük ölçüde modern giyim örnekleri benimsenmiştir. Kırsal kesimden gelen kadınlar, beyaz Yemenî adı verilen eşarp ve şalvar ile siyah naylonumsu kumaştan pardösü (ferace) giyerler, kırsal kesim erkeklerinde ise baskın giyim türü, pantolon, ceket ve kaskettir. Yörede erkeklerin şalvar giydiği pek görülmez.

Mutfak
Çanakkale mutfağını anlatacak kilit sözcükler; zeytinyağı, zeytin, sardalya, peynir helvası ve keşkek'tir. 
Adalar bağcılık ve şarapçılık konusunda başı çekmektedir.

 Eğitim 
küçükresim|upright=0.74|Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi logosu.
İl, eğitim bakımından halkına Türkiye ortalamasının oldukça üstünde bir hizmet sunar. İl sınırları içinde 6 Fen Lisesi, 10 Anadolu Lisesi, 2 Sosyal Bilimler Lisesi ve birçok Mesleki lise bulunur. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) bünyesinde 9 fakülte, 2 yüksekokul ve 2 enstitü bulunur ve 20,000 öğrenciye eğitim verir. Halkın %8,0'i üniversite mezunudur.İlköğretimlerde okullaşma oranı %100'dür. Okuryazarlık oranı (2000 Nüfus verilerinde) %90 olarak açıklanmış, fakat geçen zaman içerisinde oranın %99 olduğu sanılmaktadır. (Çanakkale Valiliği Resmi Sayfası) İlçede 75.000'e yakın öğrenci bulunur. İlde derslik başına düşen öğrenci sayısı 20'dir.

 Turizm 

Çanakkale ile birçok ilçesi tarih ve doğal güzellikler bakımından oldukça zengin olmasına rağmen, bölge beklenenden oldukça az turist çekmektedir. İl merkezinin çevresindeki hemen hemen her yer sit alanı ilan edilmiştir. Çanakkale'nin büyüyememesinin asıl sebeplerinden biri de budur. Birçok alan yerleşime kapalıdır.

Çanakkale'nin başlıca turistik yerleri:
 Gökçeada (İmroz)
 Bozcaada (Tenedos)
 Harp Eserleri Müzeleri
 Antik Yunan Şehirleri
 Kaz Dağı
 Kaplıca ve Termal Tesisler
 Anıtlıklar
 Kaleler
 Çimenlik Kalesi
 Çanakkale Deniz Müzesi
 Çanakkale Boğazı
 Çanakkale Şehitleri Anıtı
 Truva Atı
 Assos
Çardak Kum Adası
Tarihe Saygı Parkı
Ayazmapınarı Tabiat Parkı 
Rhapsodos Mozaik

 Konum 

Konum BilgileriİlçeKuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel MüdürlüğüÖnceden bağlı olduğu ilçeAlanı km²Rakım mt.Merkeze Uzaklık kmKarayolları Genel MüdürlüğüUlaşan YollarÇanakkale Merkez1.01611-01, /-04, -01Ayvacık1928Ezine88028874/-05, BayramiçCumh.önce1.20410678-04=>BigaCumh.önce1.3105197/-02, -06BozcaadaCumh.önce374162, Çan1945Biga9058370-01, -06EceabatCumh.önce43091/-03, -15, EzineCumh.önce7275052/-04, , Gelibolu19268232034/-03,GökçeadaCumh.önce282501, LapsekiCumh.önce821934/-02, -01, Yenice1936Gönen1.38127589-07ÇANAKKALECumh.önce9.817/-04, -01, -01

 Spor 

Şehrin tek futbol takımı olan Çanakkale Dardanelspor 1996-99 sezonlarında Süper Lig'de mücadele etmiştir. Daha sonra kademeli olarak 1. Lig, 2. Lig ve 3. Lig'de de mücadele etmiş, 2017-2018 sezonu sonunda Bölgesel Amatör Lig'e düşmüştür.

2018-2019 sezonunda, Dardanelspor, Bigaspor, Biga Adaspor, Bölgesel Amatör Ligdedir. Voleybol kadınlar süper ligindeki Çanakkale Belediyespor 1. Lige düşmüştür. Voleybol kadınlar 2. ligindeki 3 takımından Kale 1957 Spor 1. lige çıkmıştır.

Ziraat Türkiye Kupası'nda Bigaspor, ilk turda elenmiştir. Kupa Voley Kadınlar'da Çanakkale Belediye 1. devre turunda elenmiştir.

Önemli spor tesisleri ve kapasiteleri: 18 Mart Stadyumu (12.692), Anafartalar Spor Salonu (1.500) ve Anafartalar Yüzme Havuzu-olimpik (600).

 Fotoğraf galerisi 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Çanakkale Valiliği 
 Çanakkale Belediyesi