Siirt

Siirt, Türkiye'nin Siirt ilinin merkezi olan şehirdir. İl merkezinin denizden yüksekliği 930 metredir.

 Tarihçe 
 Milât öncesi dönem 
Coğrafî konum olarak Anadolu ve Mezopotamya'nın kesiştiği bölgenin yüksek kısımlarında kurulan Siirt'te 1963 yılında Halet Çamlıbel ve R.J. Braidwood başkanlığında kurulan Güneydoğu Anadolu Tarih Öncesi Araştırmaları Karma Projesi kapsamında Siirt ilinde yapılan yüzey araştırmalarında Cilalı Taş, Bakır, Tunç ve Hellenistik, Roma, Bizans ve İslâm dönemlerinden Yakın Çağ'a uzanan dönemlere ait buluntular ortaya çıkarılmıştır. 3500 yıl öncesine dayandığı iddia edilen Akabe Yolu da bu kenttedir.

 İslâm egemenliği 
639'da Elcezire'nin fethi için görevlendirilen İlyas Bin Ganem Diyarbakır yöresini İslam mücahidlerine açtığı zaman Siirt aynı akıbete uğramıştır. Diyarbakır'ın zaptında önemli hizmetleri bulunan Halit Bin Velid Hasankeyf Savaşı'nda muzaffer olduktan sonra Siirt'e yürümüş şehrin o zamanki hakimi Hersolu itaatini arz ederek şehri teslim etmiştir. Bundan sonra Siirt Hakimliği'ne sahabeden olan Hişşam oğlu Hakem tayin olunmuştur.

 Milli Mücadele’de Siirt 
Milli Mücadele döneminde Siirt, toprak ağalarının ve aşiret ilişkilerinin etkili olduğu tipik bir Anadolu kasabasıydı. Siirt, Rus tehdidini atlattıktan sonra İngilizlerle karşı karşıya geldi. İngilizlere ait bir birlik, halkı sindirmek amacıyla kısa süreliğine Siirt'e gelse de birkaç gün içinde bölgeden ayrıldı. Bu olay dışında şehir, başka bir yabancı gücün işgaline maruz kalmadı. Siirt'teki aydın kesimin Müdafaa-i Hukuk Derneği aracılığıyla verdiği destek, büyük bir cesaret ve vatanseverlik örneğidir.

II. Meşrutiyet döneminden itibaren Siirt de meclise milletvekili göndermeye başlamış, ilk olarak 1908-1912 yılları arasında bağımsız milletvekili olarak Abdülrezzak Efendi görev yapmıştır. Ardından Nazım Bey (1912), Şeyh Nasreddin Efendi (1914–1918) gibi isimler mecliste Siirt'i temsil etmiştir.

1920'de toplanan Dördüncü Dönem Osmanlı Meclis-i Mebusan’ında ise Siirt’i Halil Hulki Bey temsil etmiştir. Bu dönemde Siirt Müdafaa-i Hukuk Derneği, Vahideddin’e, hükümete, dışişlerine ve işgalci devlet temsilciliklerine telgraflar göndermiş, İzmir’deki Reddi İlhak Cemiyeti ve diğer Müdafaa-i Hukuk örgütleriyle de iletişim kurmuştur.

Siirt’te de bir Müdafaa-i Hukuk Derneği kurulmuş ve başkanlığına eski müftü Halil Hulki AYDIN getirilmiştir. Derneğin üyeleri arasında Ömer ATALAY, Belediye Başkanı Hamit Bey ve ileri gelenlerden Hamza Hilmi, Bekir Sıtkı ve Abdülkerim Bey yer almıştır. Bu topluluk, Atatürk’ün düşüncesi doğrultusunda hareket ederek İstanbul Hükümeti’ne ve işgalcilere karşı durmaktan çekinmemiştir.

Erzurum Kongresi’nde Mustafa Kemal’in “her ilden bir temsilci gönderilmesi” önerisine uygun olarak, Cemil AYDIN kongreye katılmış ve kararların yer aldığı kitabı getirerek Siirt şubesine teslim etmiştir. Halil Hulki AYDIN milletvekili seçilip ayrıldıktan sonra dernek başkanlığına Ömer ATALAY getirilmiş, üyeliklere ise Cemil AYDIN, Şebap ÖZEL, Muhammed Fehmi FIRAT, Yahya Hikmet YAVUZ ve Bilal EVİN seçilmiştir.

Milli Mücadele yıllarında Siirt, Bitlis Vilayeti'ne bağlı bir sancak durumundaydı. Merkez kazanın dışında Pervari, Garzan, Eruh, Şirvan ve Şırnak olmak üzere toplam altı kaza bulunmaktaydı. Nüfus bakımından en yoğun bölge Siirt Merkez Kazası idi. Ancak 1890'lardan itibaren nüfus ciddi şekilde azalmış, 60.000 civarında olan nüfus 1914'e gelindiğinde yaklaşık 30.000'e düşmüştü. Bu azalma I. Dünya Savaşı boyunca da devam etti.

Bu düşüşte, Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Doğu ve Güneydoğu'daki işgal hareketlerini sürdüren Rusların da etkisi büyüktü. Siirt'in yaşlılarının anlatımına göre, Rusların Bitlis'in Deliklitaş bölgesine kadar ilerlediği haberi üzerine şehirde panik yaşanmış, bazı halk eşyalarını toplayıp kaçmayı düşünmüşken, büyük çoğunluk Müdafaa-i Hukuk Derneği'nin desteğiyle Atatürkçü gönüllü askerler toplamıştır. Bu sivil orduda yer alan bazı kişiler binbaşı rütbesiyle görev yapmış, Şeyh Şerafettin AYDIN ve İbrahim-i Mekevi gibi isimlerin liderlik ettiği bu grup, Ruslara karşı büyük bir başarı elde ederek onları geri püskürtmüş ve Siirt'e girmelerini engellemiştir. Rusların geri çekilmesinde 17 Ekim Devrimi'nin de etkili olduğu ifade edilmektedir.

 Anadolu Selçukluları dönemi 

Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türkler Anadolu'ya yerleşmeye başlamış ve Büyük Selçuklu Devleti'nin isteği dışında küçük Türk devletçikleri kurulmuştur. Siirt yöresi Hasankeyf Artukluların yönetimindeydi. Artuklulara bağlı göçebe Türkmenler yöreye yerleşmiş, Artuklu beyleri ve askerleri kentlerde Türkleşmenin çekirdeğini oluşturmuşlardır. Beylerinin Alp, İnanç, Yağbu gibi Türk adlarını kullanmaları; Artuklularda Türkmen geleneğinin güçlülüğünü göstermektedir. Bağlı oymaklara "Ok gönderme" biçimindeki Orta Asya geleneği de Artuklarda sürmekteydi.

Şehrin ana eseri 1129'da, Bağdat'ta hükmeden Büyük Selçuklu Sultanı II. Mahmut tarafından inşa edilen Ulu Camii'dir. 1965 yılında restore edilmiştir.

 Osmanlı Devleti dönemi 
Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran Seferi ile Osmanlı topraklarına katılmıştır. Cumhuriyet dönemine kadar Bitlis sancağına bağlı olarak kalmıştır.

 Kültür 
küçükresim|upright=1.05|Siirt Ulu Camii (Eylül 2005)
Siirt'teki cas evleri mimari mirasının bir parçasıdır.

 Nüfus 

 Belediye başkanları 
 Osmanlı dönemi 
 №  Şehremini  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Hacı Halil Efendi  1878  1879 2  Hacı Ömer Efendi  1876  1878 3  Abdürrezzak Efendi  1908  1910 4  Hami Efendi  1910  1923

 Cumhuriyet dönemi 
 №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  Hami Efendi  1923  1928   Cumhuriyet Halk Partisi 2  Hacı Mehmet Yavuz  1928  1932 3  Ali Sakıp Beygo  1934  1936 4  M. Kemal Algüloğlu  1936  1938 5  İzzettin Çağpar  1939  1940 6  Haluk Nihat Pepeyi  1940  1941 7  Lütfü Yavuz  1941  1943 8  Sabri Çeliktuğ  1943  1946 9  Melek Arslan  1946  1947 10  Lütfi Kayra  1947  1956 11  Hayrettin Özgen  1956  1960   Demokrat Parti 12  Necdet Calp  1960  1960   Askerî 13  Safa Poyraz  1960  1962 14  Sadullah Verel  1962  1963 15  Edip Turhan  1963  1973   Cumhuriyet Halk Partisi 16  Abdullah Bağış  1974  1977   Adalet Partisi 17  Hayrullah Yaşar  1977  1980   Cumhuriyet Halk Partisi 18  Özgen Gökalp  1980  1984   Askerî 19  Mahmut Çalapkulu  1984  1989   Anavatan Partisi 20  Ekrem Bilek  1989  1994   Sosyaldemokrat Halkçı Parti 21  M. Fahri Çeliker  1994  1998   Refah Partisi 1998  1999   Fazilet Partisi 22  Mehmet Selim Özalp  1999  2002   Halkın Demokrasi Partisi 23  Ahmet Ete  2002  2004 24  Mervan Gül  28 Mart 2004  29 Mart 2009   Adalet ve Kalkınma Partisi 25  Selim Sadak  29 Mart 2009  4 Nisan 2014   Demokratik Toplum Partisi 26  Tuncer Bakırhan  4 Nisan 2014  17 Kasım 2016   Demokratik Bölgeler Partisi 27  Ceyhun Dilşad Taşkın   17 Kasım 2016  11 Nisan 2019   Kayyım 28  Berivan Helen Işık  11 Nisan 2019  15 Mayıs 2020   Halkların Demokratik Partisi 29  Ali Fuat Atik   15 Mayıs 2020  9 Haziran 2020   Kayyım 30  Osman Hacıbektaşoğlu   17 Haziran 2020  15 Ağustos 2023 31  Dr. Kemal Kızılkaya   15 Ağustos 2023  8 Nisan 2024 32  Sofya Alağaş  8 Nisan 2024  29 Ocak 2025   Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (31)  Dr. Kemal Kızılkaya   29 Ocak 2025  Görevde   Kayyım 
Kaynak:

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Siirt Valiliği 
 Siirt Belediyesi  
 Siirt YerelNET 


Kategori:Siirt ilindeki yerleşim birimleri
Kategori:Türkiye'deki şehirler