Ihlamur

küçükresim|11 Ocak 1930 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Gavei Zalim (Hüseyin Suat Yalçın) imzasıyla yayınlanan Ihlamurname.
Ihlamur (Tilia), Malvaceae (ebegümecigiller) familyasına bağlı, Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve yarı tropik bölgelerinde yetişen ağaç cinsidir.

 Morfolojik özellikleri 
30'a yakın farklı türü bulunur ve boyları 20–40 m yüksekliğe varır. Yaprakları kalp biçiminde, genel olarak asimetrik ve 6–20 cm'dir.

Çiçekleri hermafroditik yapıya sahip olduğundan hem dişi hem de erkeği böcekler tarafından polenlenebilir.

Odunları hafif, yumuşak, az parçalı, yoğunluğu 560 kg/m3 olduğundan kereste işlemleri için elverişlidir.

 Ekolojik özellikleri 
Serin, verimli, kireçli toprakları severler. Tabansuyu yüksek, bol humuslu kumlu topraklarda yetiştiği gibi az derin ve kireçli topraklarda da yetişir. Genellikle kayınların toprak isteklerinin andırırlar. Hızlı büyürler. Sürgün verme özellikleri vardır. Gölgeye dayanırlar.

Türkiye'de çoğunlukla Karadeniz, Ege, Marmara Bölgesi ve Antalya çevresinde yetişmekte olup ılıman iklimleri sevmektedir. Bu ağacın üretimi çoğunlukla tohum ile yapılmaktadır.

 Tarihçe 
Avrupa'da bazı ıhlamur ağaçları hatırı sayılır yaşlara ulaşmıştır. İngiltere Gloucestershire'daki Westonbirt Arboretumu'nda bulunan bir Tilia cordata korusunun 2.000 yaşında olduğu tahmin ediliyor. Almanya Nürnberg'deki İmparatorluk Şatosu'nun avlusunda, rivayete göre yaklaşık 1000 yılında Almanya Kralı II. Heinrich'nin karısı İmparatoriçe Cunigunde tarafından dikilmiş bir ıhlamur ağacı bulunmaktadır. Yine Almanya'nın Baden-Württemberg eyaletindeki Neuenstadt am Kocher'deki ıhlamur ağacı devrildiğinde yaşının 1000 olduğu tahmin ediliyordu. İsviçre'nin Naters kentindeki Alte Linde isimli ıhlamur ağacı, 1357 tarihli bir belgede anılır ve yazar tarafından o dönemde magnam (büyük) olarak tanımlanıyordu. 700 yıllık bir Tilia cordata türü olan Najevnik ıhlamur ağacı (Slovence: Najevska lipa), Slovenya'nın en kalın ağacıdır. Pekin'deki Yasak Şehir'de bulunan Yinghua Tapınağı'nın yanında, yaklaşık beş yüz yıl önce Wanli İmparatoru'nun annesi İmparatoriçe Dowager Li tarafından dikilmiş iki ıhlamur ağacı bulunmaktadır. 

Orta Avrupa'da eskiden birçok köyde ıhlamur vardı. Merkezde bulunur buluşma noktası olarak kullanılırdı. Ayrıca burada haber alış verişinde bulunulur, gelinler kendilerini gösterirlerdi. Mayıs başında dans festivalleri bu ağacın altında düzenlenirdi. Bunlarla beraber köy mahkemeleri genelde yine burada kurulurdu. Bu yüzden ıhlamur, mahkeme ağacı ya da mahkeme ıhlamuru olarak da bilinir. Germen ve Slav halklarında ıhlamur kutsal bir ağaçtır.

1000 yaşına kadar yaşayabilen ıhlamurlar görülmüştür. Türkiye'de de 500 yaşını geçmiş çok sayıda ıhlamur ağacı vardır.

 Kullanımı 
Kokulu çiçeklerinden dolayı gölge ağacı olarak yetiştirilir. Çiçekleri kurutularak çay olarak tüketilmektedir. Çiçek verdiği dönemlerde, güneşli bir zamanda çiçeklerinin toplanması, çiçeklenmesini artırır. Doğramacılıkta kıymetli olan beyaz ve hafif bir odun verir. Hava kurusu ağırlığı 0,40 gr/cm³'tür. Ihlamur kabuğundaki lifler ip ve kaba dokumalarda kullanılır. Arıcılıkta da önemli bir nektar kaynağıdır. Çiçekleri çay olarak içilir. Çiçek durumları tıbbi olarak kullanılır. Ihlamur çiçeği yatıştırıcı, idrar verici ve balgam söktürücü olarak çay halinde kullanılır. Ihlamur çiçeği banyosunun da yatıştırıcı bir özelliği vardır. Oymacılık ve mobilyacılıkta, oyuncak sanayinde, müzik aletleri yapımında, kâğıt ve kibrit üretiminde kullanılırlar.Tıbbi olarak T.rubra, T.platyphyllos, T.cordata türleri kullanılır.

 Taksonomi 
 Gümüş ıhlamur(Tilia tomentosa)
 Küçük yapraklı ıhlamur (Tilia cordata)
 Büyük yapraklı ıhlamur(Tilia platyphyllos)
 Tilia dasystyla
 Tilia americana
 Tilia amurensis, talkımlar 3–5 cm, yaprak ayasının ucu genellikle loplu değildir Kısır veya körleşmiş stamenler bulunur, meyve yumurtamsı.Çin, Kore ve Rusya
Tilia begoniifolia 
Tilia callidonta 
Tilia chinensis, yaprak kenarı dişli 1,5 mm az, yan damarlar 7-9 çiftli; meyve yumurtamsı-küre; talkımlar 1-3 çiçekli; taç yapraklar 8–9 mm. Çin
Tilia chingiana, yaprak geniş yumurtamsı; yaprak alt yüzündeki damar birleşimleri tüylü. Çin 
Tilia endochrysea, meyve dış kabuğu kayış gibi, kuruduğunda açılır. 
Tilia henryana, yaprak yarı dairesel; yaprak kenarı dişli 3–5 mm; yapraklar ve dallar sarı yıldız keçemsi tüylü; brakteler 7-10 × 1-1,3 cm. Çin
Tilia insularis 
Tilia japonica, yaprak dairemsi; kuruduğunda kahverengi; meyve yumurtamsı; çanak yaprakların alt yüze seyrek yıldız tüylü; çiçek sapı 5–8 mm; brakteler 3,5-6 cmm. Çin ve Japonya 
Tilia jiaodongensis, yumurtalık tüysüz; talkımlar (20-)40-100 çiçekli; İkinci derece brakteli. Çin
Tilia kiusiana 
Tilia kueichouensis 
Tilia likiangensis, yaprak sapı yıldız tüylü; yaprak kenarı küçük testere dişli; dallar tüysüz; brakteler 6–9 cm.Çin
Tilia mandshurica 
Tilia maximowicziana 
Tilia membranacea, yaprak yarı zarımsı; yaprak alt yüzü tüysüz veya damar birleşim yerleri tüylü. Çin 
Tilia miqueliana, talkımlar 3-12 çiçekli; yaprak tabanı simetrik yürek biçiminde. Çin ve Japonya
Tilia mongolica, talkımlar 5-8 cmm; yaprak ucu genellikle üç loplu; taç yaprağımsı kısır ve körleşmiş stamenler bulunur; meyve ters yumurtamsı. Çin 
Tilia nasczokinii 
Tilia nobilis 
Tilia oliveri 
Tilia paucicostata, yaprak yumurtamsı veya yumurtamsı-üçgen biçiminde; kuruduğunda yeşilimsi; meyve ters yumurtamsı; çanak yaprakların alt yüzü tüysüz; çiçek sapı 10–15 mm; brakteler 5-8,5 cm. Çin 
Tilia sabetii 
Tilia stellatopilosa 
Tilia taishanensis 
Tilia tuan, yaprak kenarı tam veya yaprak ucuna yakın kısmı az dişli; dallar tüylü; brakteler 12–16 cm; talkımlar 3-22 çiçekli; yaprak tabanı genellikle eğik. Çin

 Melezler 
 Tilia × moltkei (Tilia americana × T. petiolaris)
 Tilia × europaea (T. cordata × T. platyphyllos)
 Tilia × flavescens (T. americana × T. cordata)
 Tilia × euchlora (T. cordata × T. dasystyla)
 Tilia × petiolaris (T. tomentosa × T. ?)

 Galeri 

 Kaynakça  
Genel
Yaltırık, F., 1992. Dendoloji II, Angiospermae (Kapalıtohumlular), 256s, İstanbul 
https://global.britannica.com/plant/linden-plant, Ana britancica ıhlamur maddesi
http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=133008 , Çin florası (Flora of China)
http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=133008 , Kuzey Amerika florası (Flora of North America)

Özel

 Dış bağlantılar 






Kategori:Ağaçlar
Kategori:Yunancadan Türkçeye geçen sözcükler
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:Orman Ağaçları