Bornova

Bornova, Türkiye'nin İzmir ilinin bir ilçesidir. İlçenin doğusunda Kemalpaşa, güneyinde Buca, batısında Konak ve Bayraklı, kuzeybatısında Karşıyaka ve Menemen ilçeleri, kuzeyinde Manisa ili bulunmaktadır.

Yamanlar Dağı'nın eteğinde, 38 derece kuzey enlem ve 27 derece doğu boylamı üzerinde yer alır. İzmir kent merkezinin 8 km kuzeydoğusunda, İzmir Körfezi'nden 3 km doğudadır. Belediye teşkilatı 1882 yılında kurulmuş, 1958 yılında ilçe hâline gelmiştir. Yüzölçümü 220 km²dir. Bornova ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 87 metredir.

Ege Üniversitesi'nin ana kampüsü ve üniversite ile aynı adı taşıyan, Türkiye'nin en büyük hastanelerinden biri olan Ege Üniversitesi Hastanesi bu ilçede bulunmaktadır. Ayrıca Yaşar Üniversitesi'nin Selçuk Yaşar Yerleşkesi de Bornova Ağaçlıyol mevkiindedir.

İki büyük askerî birliğin yanı sıra, İzmir-İstanbul, İzmir-Ankara, İzmir-Aydın ve İzmir-Çanakkale karayolu ağlarının merkezinde bulunması, 2000 yılında metronun Bornova'ya uzanması ve İzmir Otogarı'nın ilçe içinde konuşlandırılmış olması ve Bornova-Kavaklıdere-Işıkkent üçgeninin sanayi bölgesi olarak saptanması ve 4 sanayi sitesinin yerleşim alanı içinde bulunması, Bornova'nın gelişimine bugün ve gelecekte etki yapacak unsurların başında gelmektedir. Kavaklıdere, Çiçekli, Kayadibi ve diğer semtleriyle İzmir'in akciğeri konumunu sürdürmektedir.

 Tarihçe 
küçükresim|sağ|Bornova'nın ünlü yapılarından tarihî Peterson Köşkü
İsmi Osmanlı kayıtlarında Birunabad olarak geçmiş ise de, Farsça "dış, harici" anlamına gelen "birun" kelimesinin, genellikle yer isimlerinde bir özel isimle birlikte kullanılan "-abad" takısı (İslamabad, Haydarabad gibi) ile pek uyuşmaması, Birunabad'ın başka bir ismin tahrif edilmiş veya uyarlanmış şekli olabileceğini düşündürmektedir. İsmin başlangıçta "Burunova" şeklinde geçtiği de öne sürülmüştür. Bornova Osmanlı devrinin sonlarına kadar bir Hristiyan yerleşimi olarak kaldı. Evliya Çelebi Seyhatnamesinde İzmir'e geldiğinde Bornova'dan da bahseder; "Ama Burun-âbâd bunlardan mahsullü, sümüklü, murdar, mebrum kazadır, zira cümle halkı uğursuz Rum'dur."

Bornova'nın çekirdeği bugün Erzene mahallesi diye anılan mahallenin Hükûmet Konağı'nın arkasında kalan ve eski adı Havuzbaşı olan kısmıdır. Tarihi 1800'lere varan iki katlı ve bahçeli Rum evlerine hâlâ rastlanabilen (ve çoğu yenileme ve yeniden değerlendirilmeye muhtaç) Erzene, 1924 Nüfus Mübadelesi'nden sonra, önce Kavalalılar ve Giritlilerce iskan edilmiş, 1950 sonrasında da Yugoslavya göçmenlerini barındırmıştır. Ayrıca Erzene'nin yanıbaşında başlangıcından beri bir Roman mahallesi bulunmuştur. Kavalalılar, o dönemde tarım arazisi olan Bornova ovasında tütüncülükle, Giritliler sebze meyvecilikle, Yugoslavyalılar ise bölgedeki mensucat fabrikalarında işçilik yaparak Türkiye ekonomisine ilk adımlarını atmışlardır.

Bornova, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde ve özellikle 1865'te Halkapınar çıkışlı bir demiryolu hattının buraya uzatılmasıyla, İzmir'in zengin Levanten ailelerinin tercih ettiği bir yerleşim mekanı olmuştur. İzmir merkezinden daha ferah ve serin havası ve 1980'li yıllara kadar İzmir ile arasında varlığını sürdüren mandalina bahçelerinin nezih ortamı, İngiliz konsolosluğu rezidansının ve çoğu İngiliz kökenli pek çok ailenin muhteşem konaklarının Bornova'da inşa edilmesi sonucunu doğurmuştur (İtalyan ve Fransız kökenli Levantenler daha ziyade Buca'yı tercih etmişlerdir).

küçükresim|Bornova'da Bornova Futbolcu Heykeli Türkiye'de ilk futbol oynanan yerde bulunur.
küçükresim|sağ|Türkiye'de ilk futbol oyunu 1877 yılında burada oynanmıştır yazılmıştır.
küçükresim|sağ|Türkiye'de ilk futbol takımı Football Club Smyrna (İzmir Futbol Kulübü) Bornova'daki anıtı
Anekdotik bazda, Türkiye'deki ilk futbol maçı 1890 yılında İzmir'e gelen İngiliz denizcilerle İzmirli gençler arasında Bornova'da, ülkemizdeki ilk atletizm yarışmaları da 1895'te yine Bornova'da gerçekleşmiştir.
küçükresim|Bornova Askeri Gazinosu
küçükresim|Forum Bornova; Ege Bölgesinin ve İzmir'in ilk açık hava alışveriş merkezidir.
küçükresim|Küçükpark'ta duran adam heykeli. Heykeldeki kitapta Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi yer alır.
İzmir'in kurtuluş günü olan 9 Eylül 1922'de Türk ordusu İzmir'e Bornova'nın üst kısmındaki Belkahve Geçidi mevkiinden girmiş, Nif'te (Kemalpaşa) gecelediği 8 Eylül akşamının gecesinde muzaffer orduların komutanı Mustafa Kemal Paşa, Belkahve'ye çıkıldığında ayakların altında bütünüyle uzanan İzmir'i ilk kez buradan görmüştür.

1882'de belediye teşkilatı kurulan Bornova, 1 Nisan 1958'de Merkez ilçeden ayrılarak ilçe ünvanını almıştır.

 Coğrafya 
Bornova'nın yüzölçümü 220 km2dir. İlçenin doğusunda Kemalpaşa, güneyinde Buca, batısında Konak ve Bayraklı, kuzeybatısında Karşıyaka ve Menemen ilçeleri, kuzeyinde Manisa ilinin Yunusemre ilçesi bulunmaktadır.

 Nüfus 

 Spor 
İlçedeki spor tesisleri arasında Bornova Aziz Kocaoğlu Stadyumu, Buz Sporları Salonu ve Ülkü Park bulunur.

 Yönetim 
 Belediye başkanları 
 Belediye başkanları, partileri ve aldıkları oy oranları Yıllar Belediye Başkanı Parti Oy oranı (%) 2024 Ömer Eşki Cumhuriyet Halk Partisi 49,66 2019 Mustafa İduğ Cumhuriyet Halk Partisi 57,56 2014 Olgun Atila Cumhuriyet Halk Partisi 49,70 2009 Kamil Okyay Sındır Cumhuriyet Halk Partisi 48,83 2004 Süleyman Sırrı Aydoğan Cumhuriyet Halk Partisi Meclis oylaması ile seçildi 2004 Aziz Kocaoğlu Cumhuriyet Halk Partisi 33,70 1999 Cengiz Bulut Demokratik Sol Parti 46,01 1994Aysel Bayraktar Demokratik Sol Parti 22,35 1989Ali Sözer Sosyaldemokrat Halkçı Parti 45,58 1984 Cengiz Bulut Anavatan Partisi 34,79 1977Süleyman Sırrı Aydoğan Cumhuriyet Halk Partisi 51,13

 İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanı Ahmet Piriştina'nın 2004 Haziran ayında ani ölümü üzerine, Meclis oylaması yapılarak yine aynı yıl Bornova Belediye Başkanlığı yapan Aziz Kocaoğlu İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına getirildi. Bornova Belediye Başkanlığına ise Bornova Belediye Meclis üyeleri oylaması ile CHP'li isim Süleyman Sırrı Aydoğan seçildi.

 Eğitim 
Ege Üniversitesi ve Yaşar Üniversitesi'ne ev sahipliği yapan ilçede, aralarında Bornova Anadolu Lisesi, İzmir Fen Lisesi, Suphi Koyuncuoğlu Anadolu Lisesi, Yunus Emre Anadolu Lisesi, Cem Bakioğlu Anadolu Lisesi, Çimentaş Anadolu Lisesi, Kars Halil Atilla İlkokulu, 9 Eylül İlkokulu, Özel Ege Lisesi ve Mazhar Zorlu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nin de olduğu ortaöğretim kurumları hizmet vermektedir.

İlçede, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı 37 anaokulu, 43 ilkokul, 35 ortaokul, 26 lise, 1 rehberlik ve araştırma merkezi, 2 mesleki eğitim merkezi ve 1 tane halk eğitim merkezi bulunmaktadır.

 Altyapı 
 Sağlık 
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nin gelişmesi, Ege ve yurt çapında ün kazanması da Bornova'yı bir çekim merkezi haline getiren bir başka etkendir.

 Ulaşım 
İzmir Çevre Yolu ve İzmir-Gebze Otoyolu ilçeden geçmektedir. İlçede İzmir Metrosunun altı istasyonu mevcuttur. İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali de ilçede yer almaktadır. İlçede dört Bisim istasyonu bulunmaktadır.
 Kültür varlıkları 
 Ana yapılar 
küçükresim|upright=0.91|Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi
küçükresim|upright=0.91|Bornova Kültür ve Sanat Merkezi
küçükresim|upright=0.91|Sarı Köşk (Eski Ziraat Mektebi)
küçükresim|upright=0.91|Levanten evi

 Bornova Belediyesi Atatürk Kitaplığı (Belhomme (Wolf) Köşkü (Atatürk Kitaplığı))
 Bornova Halk Eğitimi Merkezi
 Bornova Belediyesi Şehir Tiyatrosu
 İzmir Edebiyat Müze Kütüphanesi (Tristramp Köşkü)
 Bornova Belediyesi Bornova Kent Arşivi ve Müzesi Dramalılar Köşkü
 Peterson Köşkü
 Arkas Deniz Tarihi Merkezi
 Yeşil Köşk
 Murat Köşkü
 Arkas Sanat Bornova (Mattheys Köşkü)
 Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi (Sirkehane)
 Bornova Kültür ve Sanat Merkezi
 Pasquali Köşkü (Barry Köşkü)
 La Fontaine Köşkü

 Hanlar 

 Çarşı Han
 Ağa Mustafa Bey (Rıza Bey) İş Hanı

 Tarihi Camiler 

 Yıkık Minare Camisi
 Hüseyin İsa Bey Camii
 Küçük Camii

 Kiliseler 

 St. Mary Magdalene Anglikan Kilisesi
 Santa Maria Kilisesi

 Sinagoglar 
 Algranti Sinagogu
 Levi Sinagogu

 Anıtlar ve Heykeller 
küçükresim|upright=0.91|Ege Üniversitesi Hastanesi Atatürk Heykeli
küçükresim|upright=0.91|Bornova Dokuz Eylül Şehitliği (1922)
küçükresim|upright=0.91|Bornova Kadın ve Yaşam Anıt Parkı Anıtı

 Bornova Sarı Köşk Atatürk Büstü
 Bornova Atatürk Heykeli
 Bornova Futbolcu Heykeli
 Bornova Aşık Veysel Heykeli
 Bornova Amazon Heykeli
 Bornova Kadın ve Yaşam Anıt Parkı Anıtı
 Bornova Meçhul Kadın Anıtı
 Football Club Smyrna (İzmir Futbol Kulübü) anıtı
 Ege Üniversitesi Hastanesi Atatürk Heykeli
Bornova Dokuz Eylül Şehitliği (1922)

 Kardeş kentler 

  Gazimağusa, Kuzey Kıbrıs
  Koşukavak, Bulgaristan
  Mavrova ve Rostuşa, Makedonya
  Mestanlı, Bulgaristan
  Tuzla, Bosna-Hersek
  Yeni Pazar, Sırbistan

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel



 Dış bağlantılar 

 Bornova Kaymakamlığı 
 Bornova Belediyesi