Niksar

Niksar, Tokat ilinin bir ilçesi ve bu ilçenin merkezi olan bir yerleşim yeridir.

İlçenin yüzölçümü 889 km²'dir.

 Tarihçe 
Pers İmparatorluğu'nun sona ermesiyle kurulan Pontus Krallığı döneminde Caberia adıyla anılan Niksar, sayfiye alanlarına pek çok tapınak, saray ve yerleşim birimi inşa edilmiştir. MÖ 72 yıllarında Romalılar'la Pontuslular arasında cereyan eden Mithridatis Savaşları'nın üçüncüsü Niksar'da yapıldı ve şehir Romalılar'ın hakimiyetine geçti. Romalılar, şehre Neocaesarea (Kayser'in yeni şehri) adını verdi ve Neocaesarea ismi, zaman içinde Niksar'a dönüşmüş.

Niksar, Romalılar döneminde ayrıca Diospolis, Sebaste isimleriyle anılmıştır. 1672 yılında Niksar'a gelen Evliya Çelebi ise Seyahatname'sinde Niksar ismi hakkında şöyle bir hikâyeyi nakleder:''Bu Niksar'ın doğusu Nik Hisar, yani iyi hisar olup, hafifletmek suretiyle yanlış olarak Niksar denir.''Roma İmparatorluğu'nun MS 395 yılında ikiye bölünmesiyle Niksar, Bizans egemenliğine girdi. 11'inci yüzyılda Türkler'in Anadolu'ya yaptıkları akınlarda 1067 yılında Alp Arslan'ın komutanlarından Afşin Bey tarafından fethedildi, ancak 1068 yılında tekrar Bizans'ın eline geçti. Malazgirt Meydan Muharebesi sonrasında ise Artuk Bey tarafından fethedilen Niksar, 1073'te tekrar elden çıktı.

Niksar'ın asıl fatihi Danişmendli Devleti'nin kurucusu olan Gümüştegin Melik Ahmed Gazi oldu. Danişmend Gazi, fetihten sonra Niksar'ı sahil Rumlarına karşı mücadelede kendisine hem bir üs hem de bu devletin başkenti olarak seçmiştir. Bu dönemde Niksar ilim ve kültür merkezi haline gelmiştir.

1175'te II. Kılıçaslan zamanında Selçuklu topraklarına katılan Niksar, Moğol istilası ile 1341'de önce Eretna Devleti'nin daha sonra da Tacettinoğulları Beyliği'nin hâkimiyetine girmiş ve bu beyliğin merkezi olmuştur.

1387 yılında Niksar'ı ele geçiren Kadı Burhaneddin'in bir savaşta öldürülmesi üzerine bölge halkı Yıldırım Bayezid'tan yardım istemiş ve Yıldırım Beyazıt'ın oğul Süleyman Çelebi 1398'de Niksar'ı Osmanlı topraklarına katmıştır.

Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon Seferi, Yavuz ve Kanun'nin doğu seferleri sırasında uğradıkları Niksar, Osmanlılar'ın son yıllarında Tokat sancağına bağlı bir kaza olarak varlığını sürdürdü.

Niksar, 1867'de Trabzon Vilayeti'nin kurulmasından sonra, bu vilayetin Canik sancağının Ünye kazasına bağlı bir nahiye oldu. Trabzon vilayetinin ilk salnâmesi olan 1869 tarihli salnâmeye göre, Niksar nahiyesinin sadece erkek nüfusu tespit edilmişti. Buna göre Niksar nahiyesinde 6.636 Müslüman erkek, 648 Rum erkek ve 665 Ermeni erkek yaşıyordu. Toplam erkek sayısı, 7.950 kişiydi.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 1. cilt, s.143. ISBN 9789157871117. Bu tarihte sadece yetişkin erklerin tespit edildiği bilinmektedir. Bu durumda Niksar nahiyesinin tahmini toplam nüfusu yetişkin erkeğin dört katıdır. Buradan hareketle bu nüfusun 31.800 kişinden oluştuğu söylenebilir.

Bu tarihte Niksar nahiyesi 116 köyü kapsıyordu ve nüfusunun yüzde 16,5'i Hristiyanlardan oluşuyordu. Trabzon Vilayeti sınırları içinde yaşayan Rumlar, Trabzon Rum Metropolitliği'ne bağlıydı. Trabzon kentinde olan bu metropolitlik, dört piskoposluktan oluşuyordu. Bunlardan biri Niksar Piskoposluğu'ydu. Niksar'ın yanı sıra Ordu, Fatsa, Ünye ve Terme kazalarında yaşayan Rumlar, Niksar kasabasında bulunan bu piskoposluğa bağlıydı.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 13. cilt, s. 293. ISBN 9789157871117.

Tarihî geçmişinin simgesi olarak Roma, Bizans, Selçuklu, Danişmendli ve Osmanlı Devleti'nden kalma pek çok eser hala şehrin tabii bir parçası olarak ayaktadır. İstiklal Savaşı sırasında Rum ve Ermeni çetelerinin baskılarıyla karşılaşan Niksar, diğer taraftan memleketimizi işgal eden düşmanlara karşı, 16 Haziran 1919'da İzmir’in İşgali'ni protesto etmek amacıyla Anadolu'daki ilk mitinglerden birini gerçekleştirerek, cumhuriyetten bugüne kadar varlığını sürdürmektedir.

20 Haziran 1919'da İzmir'in Yunanlar tarafından işgal edilmesi üzerine Tokat'taki ilk toplanma Niksar'da yapıldı. Binlerce kişinin katıldığı toplanma sonunda Redd-i İlhak Cemiyeti Reisi Hacı Mahir Bey'in imzası ile İtilaf Devletleri temsilcilerine aşağıdaki metinle telgraf çekilmiştir.Niksarlılar!

Hukûkun hâmisi olduğunu iddia eden Wilson’a ve diğer devletlere müracaat ediyoruz. Artık bizim feryadlarımıza kulak tıkamayınız. Bizim tamamiyet-î mülkiyemize, mevcudiyet-î millîyemize tecâvüze devamı kastediyorsanız, en kısa yol bizi öldürmektir.

Geliniz, öldürünüz!

Biz Türk olarak en küçük vatan parçasının Türk kalmasını istiyoruz, siz de buna söz vermiştiniz. Şimdi ise sözünüzde durmadığınızı görüyoruz. Anadolu’ya uzatılacak bir tecavüz bizi öldürmek için uzatılan bir adımdır.

1891 yılından beri belediye teşkilatına sahiptir.

 Tarihî eserleri 
Türbeler - Mezarlar
Alaaddin Savcı Bey Türbesi - 14. yy  Taceddinoğulları dönemi
Ak Yapı Kümbeti - 13. yy Danişmenliler dönemi
Hacı Çabuk Türbesi - 12. yy Danişmenliler dönemi
Çöreğibüyük Camii Haziresi - 14. yy  İlhanlı, Taceddinoğulları dönemi
Nureddin Alparslan Türbesi - 14. yy  Taceddinoğulları dönemi
Erzurumlu Emrah Türbesi - 19. yy Osmanlı Dönemi
Cahit Külebi Anıt Mezarı - Cumhuriyet dönemi
Hacı Çıkrık Türbesi - 12. yy Anadolu Selçuklu
Sunguriye Türbesi - 13. yy Danişmenliler dönemi
Melik Gazi Mezarlığı - 12. yy, 13. yy, 15. yy, 20. yy Anadolu Selçuklu, Cumhuriyet, Danişment, Osmanlı dönemi
Doğan Şah Alp Türbesi - 14. yy Danişmenliler dönemi
Melikgazi Türbesi - 12. yy Danişmenliler dönemi
Kulak Türbesi - 12. yy Danişmenliler dönemi
Nizameddin Yağıbasan Türbesi
Kırkkızlar Kümbeti - 13. yy Selçuklu dönemi
Kaya Mezarları - Hüseyingazi Köyü

Çeşmeler
Lülecizâde Çeşmesi - 20. yy Osmanlı dönemi
Zeytindibi Çeşmesi - 20. yy Osmanlı dönemi
Melik Gazi Mezarlığı Çeşmesi 1 - 19. yy Osmanlı Dönemi (Melik Gazi Türbesi'nin karşısında)
Melik Gazi Mezarlığı Çeşmesi 2 - 19. yy Osmanlı Dönemi (Doğan Şah Alp Türbesi'nin bahçe duvarına bitişik)
Melik Gazi Mezarlığı Çeşmesi 3 - 19.yy Osmanlı Dönemi (Türbenin kuzeyinde yer alan kabristan duvarına bitişik)
Han Camii Çeşmesi - 17. yy Osmanlı Dönemi
Taş Mektep Çeşmesi - 19. yy Osmanlı Dönemi
Çarşı Çeşmesi - 13. yy, 19. yy Danişment, Osmanlı
Hoca Sultan Çeşmesi  - 19. yy Osmanlı Dönemi
Kale Kapısı Çeşmesi - 17. yy Osmanlı Dönemi
Fatih Sultan Mehmet Cd. Çeşmesi - 19. yy Osmanlı Dönemi
Derebağ Camii Çeşmesi - 19. yy Osmanlı Dönemi
Ulu Cami Çeşmesi - 19. yy Osmanlı Dönemi
Zeytindibi Çeşmesi - 19. yy Osmanlı Dönemi

Köprüler
Hamidiye Köprüsü Kalıntısı - 19. yy Osmanlı Dönemi
Seymenli Köprüsü - 4. yy - 11. yy Roma, Danişment
Leylekli (Yılanlı) Köprü
Talazan Köprüsü - 13. yy Selçuklu dönemi

Camiler
Çöreğibüyük Camii - 14. yy  İlhanlı, Taceddinoğulları dönemi
Niksar Ulu Camii - 12. yy Danişmenliler dönemi
Cin Camii - 12. yy Danişmenliler dönemi
Halil Efendi Camii - 17. yy Osmanlı Dönemi

Evler - Hanlar
Eskikasım Hanı - 13. yy Selçuklu dönemi
Eski Hükûmet Konağı - 20. yy Osmanlı dönemi
Softuoğlu Konağı - 19. yy Osmanlı Dönemi
Ömerzâde Konağı - 19. yy Osmanlı Dönemi
Çavuşoğlu Konağı- 19. yy Osmanlı Dönemi
Taşmektep - 16. yy Osmanlı Dönemi
Niksar Evleri

Hamamlar
Çavuş Hamamı - 15. yy Osmanlı Dönemi 
Ünye Hamamı - 12. yy Danişmenliler dönemi
Roma hamamı

Diğer
Ayvaz Mozaikleri ve Yapı Kalıntısı - 6. yy Bizans dönemi
Roma Arsenali - 2. yy Roma dönemi
Şehitler Saat Kulesi - Cumhuriyet dönemi
Yağıbasan Medresesi - 12. yy Danişmenliler dönemi
Niksar Müzesi -  19. yy Osmanlı Dönemi
Arasta Çarşısı - 13. yy Selçuklu dönemi
Niksar Kalesi

 Coğrafya 

Niksar ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 359 metredir. Niksar'ın kuzeyinde Canik Dağları, güneyinde Dönek Dağı ve bu iki dağın arasında ise Niksar Ovası yer almaktadır. Canik Dağları Karadeniz'e paralel uzanan platolarla kaplıdır. Bu platolardan Çamiçi Yaylası yalnız Niksar'ın değil Tokat'ın da en önemli yaylalarındandır.

Akarsular bakımından oldukça zengin olan Niksar topraklarını Kelkit Çayı ve bu çayın irili ufaklı kolları sular. Kelkit Çayı'nın suladığı ve taşıdığı alüvyonlarla bereketine bereket kattığı Niksar Ovası, Karadeniz Bölgesi'nin en önemli ovalarından birisidir.

Tarım arazisi bakımından elverişli bir ovaya sahip olan ilçenin %53'ü orman ve fundalıklarla, %12'si çayır ve meralarla kaplıdır. İlçe topraklarının %32'si ekilip dikilirken, yalnızca %3'ü tarıma elverişli değildir. Tokat'taki ormanların %12'si Niksar ilçesi sınırları içerisinde kalır.

Niksar, Karadeniz iklimiyle, İç Anadolu'nun karasal iklimi arasında bir geçiş bölgesindedir. Kışlar genellikle ılık ve yağışlı, yazlar sıcak geçer. Her ay yağış alan ilçenin yıllık yağış ortalaması 563 mm, yıllık sıcaklık ortalaması ise 13,9 derecedir.

Niksar'ın kuzeyindeki yüksek kesimlerde kayın, çam, gürgen, ladin; alçak kesimlerdeki düzlüklerde kavak ve söğüt; ovada otsu bitkiler; vadilerde ise meyvelikler bitki örtüsünü oluşturur. Dağ ve ormanlarda yaşayan başlıca av hayvanları sansar, tavşan, kurt, tilki, vaşak, dağ keçisi, ayı ve domuzdur. Kuş türleri içinde ise keklik, yaban ördeği ve bıldırcın önemli yer tutar.

 Yönetim 

 Eski belediye başkanları 
SeçimİsimParti1910-1915Güdelekzade İbrahim EfendiBilinmiyor1923-1935Hakkı Tahmiscioğlu1938İhsan Tuğsel1942Hakkı Tahmiscioğlu1946Turan Başar1950Hakkı Kihtir1955Ahmet KaynarBağımsız1963Turan Günseren1968Cavit Tahmiscioğlu1973Mehmet Şevki Üngör19771984Selahattin HançerDoğru Yol Partisi1989Anavatan Partisi1994Ahmet Duran ÜnverdiMilliyetçi Hareket Partisi19992004İdris ŞahinAdalet ve Kalkınma Partisi2009Duran YadigarMilliyetçi Hareket Partisi2014Özdilek ÖzcanAdalet ve Kalkınma Partisi20192024Semih TepebaşıKaynak:

 Görev yapmış kaymakamlar 
SıraİsimGörev yılları1Hüseyin Bey18692Mahmut Bey18703Hacı Mustafa Efendi1878 - 18794Mehmet Şakir Efendi1880 - 18825Hasan Bey18876Osman Şevki Efendi18897Hasan Lütfi Bey1890 - 18928Bekir Bey1892 - 18949Hasan Bey189410Osman Bey190011Muğammer Bey1904 - 190512Konstantin Efendi191213Rahmi191714Ahmet Hamdi Efendi1917 - 191915H. Reşit Bey191916Kemal Bey192417Cemil Bey18Serdar Bey192619Sermet Yaşar Balcı1933 - 193520Şükrü Zeki Oğurtanı193521Pertev Balmumcu1937 - 193822Şekip Yudakul193923Ziya KaskanoğluBilinmiyor24Aydın Erdoğan25Necip Soydan194226Süleyman Onur194327M. Nedim Yıldırım1946 - 194728Fikret AslanBilinmiyor29Nuh Atasöz195030Celal Güvenç1950 - 195231Ahmet Tosun1952 - 196032Emir Hüseyin Köseoğlu1960 - 196133Ayhan Ergin196234Yaşar Kırımlı1962 - 196335Nihat Polater196336Talat Kahvecioğlu1963 - 196537Mustafa Şevket Uğurlu1965 - 196838Mustafa Aşkın1968 - 197039İsmet Akçabay1970 - 197140Ercan Güvenç197141Rıza Akdemir1972 - 197542Salih Günal Işık1975 - 197643Ömer Büyükkent1976 - 197844Ahmet Karabilgin1980 - 198245Nazmi Kahraman1982 - 198546Dündar Gültekin1985 - 198747Hasan Zenginalp1987 - 199048Macit Dalkılıç1990 - 199149M. Erhan Türker1991 - 199550Aydın Akkor1995 - 200051Mustafa Yaman2000 - 200352Mustafa Karabina2003 - 200653Uğur Turan2006 - 201154Dr. Yusuf Gökhan Yolcu2011 - 201555Selami Kapankaya2015 - 201956İlhami Doğan2019 - 202357Ekrem Çeçen2023 - 202558Kadir Perçi2025 - günümüzKaynak:

 Ekonomik ve sosyal hayat 
İlçede ekonomik hayat geniş ölçüde tarıma dayalı olmakla birlikte, son yıllarda sanayide de önemli ölçüde ilerlemeler kaydedilmiştir. Kelkit ırmağının suladığı Niksar ovası tümüyle tarıma ayrılmıştır. Ayrıca Karadeniz ile İç Anadolu arasında bir geçit bölgesinde yer alan ilçede iklim şartları da tarımsal üretime elverişli bir ortam yaratır. Ekime elverişli alanların %37,8 gibi büyük bir bölümünde tahıl üretimi yapılmaktadır. İlçede tahıl üretimi yapılan alanları sırasıyla meyvelikler, endüstri bitkileri, sebzelikler ve baklagil üretimi yapılan alanlar izlemektedir. İlçede yetiştirilen başlıca tahıllar; buğday, arpa ve mısırdır. Bunun yanında şeker pancarı, tütün, ayçiçeği, patates ve mahlep gibi sanayiye ham madde olan ürünlerde üretilmektedir. İlçede en çok yetiştirilen meyveler; üzüm, elma, kiraz, şeftali ve cevizdir. Cevizin Niksar'da önemli bir yeri vardır. İlçe ekonomisine büyük bir katkı sağlayan ceviz, kırım atölyelerinde içleri çıkarıldıktan sonra genellikle yurt dışına satılmaktadır. Niksar'da büyük ölçüde kavak üreticiliği de yapılmaktadır.

Çamiçi Yaylası ile yayla turizminin önemli merkezlerinden biri olma yolunda ilerleyen Niksar geçmişte düzenlemiş olduğu Yayla Şenlikleriyle bu konuda önemli adımlar atmıştır.

Önceleri daha çok tarıma ve küçük sanayiye dayanan sanayi yapısı günümüzde büyük ölçüde gelişme göstermiş, başta gıda, konfeksiyon, dokuma ve ağaç işleme sanayiinde birçok işyeri kurularak önemli ölçüde istihdam sağlayan teşebbüsler haline gelmiştir.

Dünyanın en yumuşak ve içimi en leziz olan Niksar Ayvaz Suyu'nun da ilçe ve ülke ekonomisine büyük bir katkısı vardır. Dolum tesislerinde şişelenen sular yurdun her bölgesine dağıtılmakta ve yurt dışına ihraç edilmektedir.Ayvaz Suyu dünyaya açılıyor

 Nüfus 

 Kardeş şehirler 


 Galeri 

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Niksar Kaymakamlığı
 Niksar Belediyesi

Kategori:Türkiye'deki Antik Yunan sitler
Kategori:Pontus
Kategori:Türkiye'deki Romalı arkeolojik sitler
Kategori:Türkiye için Dünya Mirası Geçici Listesi