Rize

Rize (Antik Yunanca: Ριζαίον, "Rizeon"; Romeika: Ριζούντα, "Rizunda"; Lazca: რიზინი, "Rizini"), Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz bölümünde yer alan Rize ilinin merkezi olan şehirdir. Tarihi Pontus bölgesinin doğusunda kalan Rize, Osmanlı döneminde Lazistan Sancağı'nda yer almıştır. Günümüzde Türkiye'ye bağlıdır.

Doğuda Çayeli ve Güneysu ile, güneyde İkizdere, batıda Derepazarı ve Kalkandere, kuzeyde Karadeniz ile çevrilidir. Şehrin nüfusu 2009 yılına göre 96.503'tir. 1927'de 14.000 olan nüfusu 1990'da 52.743'e, 2000'de 78.144'e, 2007'de 94.800'e çıkmıştır.

küçükresim|1900'lü yıllarda Rize, Osman Nuri Eyüboğlu'nun hazırladığı kartpostal

 Etimoloji 
Antik Çağ yazılı kaynaklarında Rhizus (Ριζοῦς) olarak anılan Rize adının Yunanca "ριζα" (riza) isminden geldiği sanılmakta olup anlamı "Dağ Eteği"dir. Bazı yazarlar kent adını yine Yunanca "pirinç" anlamına gelen rizi (ρύζι) ile "kök, temel, esas" anlamına gelen Riza (ῥίζα) kelimesiyle ilişkilendirmiş, hatta Lazca İrizeni "Düzlükler" kelimesi de önerilmiştir.Özhan Öztürk, Pontus: Antiçağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi . Genesis Yayınları. Ankara, 2005. s. 739-740 Şehrin Gürcüce adı: "რიზე", Lazca adı ise "Rizini"dir.

 Nüfus 

 Tarih 
küçükresim|1930'larda Rize'de din adamlarının katılımıyla gerçekleşmiş bir etkinlik. "Memleketin efendisi köylüler" sloganını taşıyan bir pankart görülüyor.
Eski dönemlerde burada Kolhisliler yaşamaktaydı.

Rize, 1204'te Trabzon İmparatorluğuna bağlanmıştır. 1470'te Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmiştir.

Spesifik olarak Rize'den bahseden kaynaklara 19. yüzyılda rastlanmaktadır. 18 ve daha sonraki yüzyıllarda yazılmış kaynaklarda Rize'de derebeylik yapmış Tuzcuoğulları ailesinden bahsetmektedir. II. Mahmud'a birkaç kez isyan eden bu aile, 1832'de Tuzcuoğlu İsyanı'nı başlatmıştır. Tuzcuoğulları'na vergi veremeyen köylüler, topraklarını Tuzcuoğulları'na devretmek ve onlar için çalışmak zorundaydı. Rize'deki bir saray bu aileye aftedilmektedir. Tuzcuoğulları ile rekabet halinde olan Trabzonlu Memişoğulları, Memişoğlu ayaklanmasını başlatmıştır. İki aile arasındaki kan davasında birçok üye öldükten sonra Tuzcuoğulları'nın başlıca aile üyeleri teslim olmuş ve Rusçuk-Varna gibi şehirlere sürülmüştür.

Gezgin P. Minas Bijişkyan, bölgede portakal ve limon yetiştirildiğini yazmıştır.

Rize 19. yüzyılın ikinci yarısında Batum'un Ruslara bırakılmasının ardından, Trabzon Vilayetine bağlı Lazistan Sancağının merkezi olmuş, Cumhuriyet döneminde il merkezi olmuştur. I. Dünya Savaşı'nda yaklaşık iki yıl süren Rus işgalinin ardından özellikle çay ekiminin yaygınlaşması ile önemli bir gelişme göstermiştir.

 Belediye başkanları 
 №  Belediye Başkanı  Görev Başlangıcı  Görev Bitişi  Parti 1  Hakkı Mataracı  1923  1934   Cumhuriyet Halk Partisi 2  A. Mucip Kemalyeri  1934  1938 3  Şefik Aydın  1938  1939 4  Hasan Fehmi Biber  1939  1950 (2)  A. Mucip Kemalyeri  1950  1952   Demokrat Parti 5  Ahmet Vardal  1952  1953 6  Ali Saip Güvelioğlu  1953  1953 7  Ethem Şevki Kepenek  1953  1954 8  İbrahim Şerifoğlu  1954  1955 9  Mustafa Ardal  1955  1956 10  Ali Karagöz  1956  1957 11  Ziya Çalışır  1957  1959 12  Ertuğrul Ünlüer  1959  1960 13  Adil Aktan  1960  1963   Askerî 14  Ekrem Orhon  1963  1968   Cumhuriyet Halk Partisi 1968  1972   Adalet Partisi 15  Ahmet Karaali  1972  1973 16  İsmail Ömeroğlu  1973  1977   Cumhuriyet Halk Partisi 17  Ömer Bayar  1977  1980 (14)  Ekrem Orhon  1980  1983   Askerî 18  İsmet Kara  1983  1984 19  Bülent Koç  1984  1989   Anavatan Partisi 20  Memiş Ali Usta  1989  1994   Doğru Yol Partisi 21  Şevki Yılmaz  1994  1995   Refah Partisi 22  Hasan Uzun  1995  1996 23  Hızır Hop  1996  2004   Anavatan Partisi 24  Halil Bakırcı  28 Mart 2004  1 Nisan 2014   Adalet ve Kalkınma Partisi 25  Prof. Dr. Reşat Kasap  1 Nisan 2014  3 Nisan 2019 26  Rahmi Metin  3 Nisan 2019  Görevde
Kaynak:

 Rize ilinin merkezine bağlı belde ve belediyeler 
 Kendirli Beldesi 
küçükresim|sol|Rize Kendirli Beldesi Panoramik Görüntüsü
Karadeniz'in doğusunda Rize ilinin merkezine 27 km uzaklığında ve sahilden Trabzon-Rize il sınırlarında bulunan İyidere Deresinin denize döküldüğü yerden 9 km içeride yer alan Kendirli Beldesi, 1967 yılına kadar Kalkandere ilçesine bağlı idi ve 1967 yılında Refah Partisinden Ali Serdar belediye başkanlığıyla belde olmuş Rize Merkez ile bağlı kalmıştır. Ali Serdar 1967-1977 yılları arasında başkanlık yaptı.

Ardından başkanlığı yine Refah Partisi'nden Mehmet Fazlıoğlu 1977-1984 yılları arasında devam ettirdi. Belde, ilk olarak adını 1982 Anayasasına toplu şekilde “ret” oyu vermesiyle duyurmuştur. Daha sonrasında ise Refah, Fazilet ve Saadet Partisine verdiği destekle gündeme gelen Kendirli, 2009 yılında ilk kez bir başbakan tarafından ziyaret edildi. 

Kendirli Beldesi halkının geçimi tamamen çaya bağlıdır. Belde insanı çay keserek ve sezon olarak çay fabrikalarına çalışarak geçimlerini sağlamaktadırlar.

Kendirli Beldesi'nin tarihi
küçükresim|sol|Kendirli Merkez Camii ve Rumlardan kalma Tarihi 98 Yıllık minaresi
Kendirli Beldesi'nin fazla tarihi kaynağı bulunmamaktadır. Osmanlı Türkçesi eserlerin kaybolması, Rusların işgali, tekke ve zaviyelerin kapatılmasından sonra zamanla Kendirli Beldesi tarihini de kaybetmiştir. Buna öncülük yapan insanlarında beldedeki en yaşlılarından öğrenebildikleri en fazla üç kuşak öteye kadar olmuştur. Buna istinaden beldenin eski tarihinde medreseler beldesi olarak bilindiği rivayetler arasında. Beldedeki en eski tarihî eser Kendirli Merkez Camii minaresidir.

Rize ilinin Gözde beldesi Kendirli, cumhuriyetin ilanından önce Rumca Ğoloz adını taşıyan beldenin ismi civardaki dağlık ve engebeli arazi yapısına göre bulunduğu alanın düz bir yapıya sahip olması sebebiyle "Ğoloz" adını almıştır. Rumca düzlük anlamına gelmekte ve hâlen halk arasında ğoloz olarak da telaffuz edilmektedir. Cumhuriyetin ilanından sonra resmî olarak Ğoloz isminin değiştirilerek Kendirli isminin verilmesiyle o dönemlerde belde ve civarında kendir yetişimi yoğun olduğu sanılıyor. Kendirli ismini de yetiştiriciliği olan kendir den almış olabilirliği rivayetler arasındadır.

Kendirli Beldesi'nin coğrafi yapısı
Karadeniz'in doğusunda Rize ilinin merkezine 27 km uzaklığında ve sahilden Trabzon-Rize il sınırlarında bulunan İyidere Deresinin denize döküldüğü yerden 9 km içeride yer alan Kendirli Beldesi çok şirin bir yerleşim yeridir, Beldenin çevresindeki köylerde sırayla doğusunda Beştepe Köyü, kuzey de Esentepe Köyü, Kuzey batısında Maltepe Köyü, Batıda Kalecik Köyü, Güneyinde Dilsiz Dağı, Güney Batısında ise Geçitli Köyü bulunuyor. Bu köylere olan ulaşım çok kolaylıkla yapılmaktadır.

Toprağında fosfor, granit ile bozalt ve antrasit kayaların karışımıyla meydana gelmiştir. Beldenin bölgesinde tüm mevsimlerde yağış görülmektedir, iklimi (subtropikal) yağışlı iklimdir. Yazın en sıcaklığında bile kuraklık yaşanmamaktadır ve kışında don yaşanmamaktadır. Yıllık ortalama sıcaklığı +15 °C aralarındadır.

Kendirli Beldesi'nin etrafı dağlarla çevrili ortada düz bir alandadır ve her yönünden dağlardan gelen dere ve çaylar geçmektedir. Batısından Elma Deresi, doğusundaki dağlar arasından ise Çiyalar Deresi akmaktadır. Dağlarla çevrili bir alana sahip olduğundan diğer bölgelere göre mevsimleri ılıman geçmektedir.

Beldenin yerleşiminde dağınıklık yok toplu bir yerleşime sahiptir. Ağaç türleri ise Kızılağaç, orman gülü, kayın, yabani karayemiş, ceviz, meşe ve ladin. Beldenin genel olarak çay bahçelerine sahiptir. Beldenin ulaşım problemi yoktur. Elektrik Tellerinin bile 1980'li yıllarında toprak altından verilip çevre görüntü kirliliğine çözüm olmuştur.

küçükresim|sol|Kendirli'ye İspandam'dan kuş bakışı
Beldenin girişinden uzanan İspandam asmalık mahallesi ve halaslar mahallesi arasında köyün içindeki en yüksek yerdir ve buradan beldenin her yeri kuş bakışı görünmekte ve manzarası eşsiz bir güzelliktedir.

 Muradiye Beldesi 
 Çaykent Beldesi 
 Coğrafya 
 Bitki örtüsü 
Ormanlar alçak kesimlerde kızılağaç, gürgen, kestane, ıhlamur, kayın, meşe gibi yayvan yapraklı ağaçlar ve yerli halkın komar adını verdiği orman gülünden oluşmaktadır. Daha yüksek kesimler ise, ladin ve köknar gibi iğne yapraklı ağaçlarla kaplıdır.

Rize il merkezininin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 6 metredir. Merkez ilçenin yüzölçümü 253 km²’dir.

 İklim 
Kıyı kesiminde ılık ve çok yağışlı bir iklim hüküm sürmektedir. Rize ili, Türkiye'nin en çok yağış alan bölgesidir. Bu durum Rize'de sel baskını ve heyelanların görülme sıklığını da artırmaktadır. Kış aylarında iç kesimlerde karasal iklim hüküm sürer.

 Ekonomi 
Rize ekonomisi çay sektörüne dayalıdır. 48 yaş çay işleme ve çay paketleme fabrikası ve 17.000 çalışanı ile sektöre yön veren kuruluş geçmişte olduğu gibi günümüzde de Çaykur'dur. Paketlenmiş çayda Çaykur'un pazar payı %65 özel sektörün payı %35'tir. Rize'de kivi üretimine de son yıllarda önem verilmeye başlanmıştır. Balıkçılığın payı ise günden güne azalmaktadır.

 Folklor 
Rize folkloru, yörede atma veya kesme türkü olarak adlandırılan maniler, atasözleri, deyimler ve bilmeceler bakımından çok zengindir. Halk oyunları açısından horon ve karşılama yöre olan Rize'de sahil kesiminde kemençe iç kesimlerde ise tulum oyunlara eşlik çalgısı olarak kullanılmaktadır. Güneysu yöresinde ağız armonikası ve bazı Laz ve Hemşinli köylerinde şimşir kaval seyrek de olsa aynı amaçla kullanılmaktadır.

 Giyim/Kuşam 
 Kadın 
 Sahil 
Hemşinliler ve Lazlar tarafından "Horum" olarak adlandırılan sahil halkının diğer kültürel özellikleri Trabzon ile küçük ayrıntılar dışında ortaktır. Belde peştamal (çoğunlukla kavuniçi,- siyah çizgili), üstte fermene adı verilen yelek, kamis adı verilen keten içlik giyilip başta çeşan örtülmektedir.

 Hemşin 
Peştamal özellikle yaşlı kadınlar tarafından tercih edilmektedir. Koknoç adı verilen önlük ve başa bağlanan şar- puşi ikilisi Hemşinli kadının sembolüdür.

Yöre kadınları içte "foga" denen elbise veya etek-bluz giyer. Altta uzun çorap ve lastik ayakkabı, üstte ise, bele peştamal dolanır, başa "çeşan" örtülür.

 Erkek 
Ceket veya zıpka denilen üstü bol, dizden aşağı dar pantolon giyilir. Gömlek üzerine yelek de giyilebilir. Ayağa ise "çapula" giyilir. "Kukula" denilen başlıkları vardır. Kemerde süslü fişeklik, barut kabı, tütün ve para kesesi ile silahlığında karakulak bıçağı (yatağan) bulunur.

 Spor 
 Türkiye Liglerindeki Kulüpleri:TFF, TBF, TVF, THF 
Merkez ilçe takımlarından en önemli başarıyı, hentbol erkekler 2. ligini üçüncülükle tamamlayan Rize Gençlik Spor Kulübü elde etmiştir.

RİZE ilçelerinin liglerdeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2023-2024)İlçeKulübün AdıBranşLigiSezon SonuMerkezÇaykur Rizespor A.Ş.FutbolSüper LigLig 9./ Kupa Son 16PazarPazarsporFutbolTFF 3. LigGrup 8.ÇayeliSmart Holding ÇayelisporFutbolTFF 3. LigBAL 1. ŞampiyonMerkezRize Özel İdare SporFutbolBölgesel Amatör LigBAL 8.MerkezKopuzlar Vakfı VeliköysporFutbolBölgesel Amatör LigRSAL 1. ŞampiyonMerkezRize Yeşilçay SporFutbol Kadınlar 3. LigGrup 4/7MerkezSmart Holding Çayelispor VoleybolKadınlar 2. LigBVL'den çıktıMerkezRize BelediyesporHentbol Erkekler Süper LigLig 10/11GüneysuGüneysusporHentbol Erkekler Süper LigHE1L'den çıktı.

 Rize'de yerel medya 
 Yerel TV kanalları 
 Gelişim TV (Sadece Gelişim FM yayın yapmaktadır.)
 Rize TV
 Çay TV

 Yerel radyo kanalları 
 Rize'nin Sesi Radyosu
 Gelişim FM
 Genç Radyo
 Vitamin FM

 Yayın olmayan kanalları 
 Kanal 2000 (Rize)
 Karadeniz TV (Rize)
 Kaçkar TV

 Kardeş şehirler 
  Kakegawa, Japonya
  Tüp, Kırgızistan

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Rize Belediyesi


Kategori:Antik Yunan kentleri
Kategori:Türkiye'deki Roma kentleri
Kategori:Türkiye'deki şehirler