Fuzûlî

Fuzûlî (y. 1480 veya 1494 - 1556, Kerbela ya da Bağdat), Azerbaycan Türkçesi, ArapçaCharles van der Leeuw. Azerbaijan: A Quest for Identity. — Palgrave Macmillan, 2000. — 85. sayfa — ISBN 9780312219031 Nevertheless, Fizuli has left us one of the finest divans in Azeri literature (he wrote with equal ease in Azeri, Arabic and Persian), as well as the oldest preserved piece of prose in Azeri, The Book of Plants, a contemplative poem The Rise of Religion and an epic (the first to be written in Azeri) that told the tale of Leyla and Majnun. ve FarsçaFOŻŪLĪ, MOḤAMMAD. Iranica  FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD, b. Solaymān (ca. 885—936/1480-1556), widely regarded as the greatest lyric poet in Azerbayjani Turkish, who also wrote extensively in Arabic and Persian… Fożūlī’s fame, however, rests above all on two of his Turkish works, the Dīvān (containing several panegyrics, robāʿīs, and three hundred ḡazals; numerous editions, including A. Gölpınarlı, İstanbul, 1948, 2nd ed., 1961) and especially his Laylā wa Majnūn eser veren Osmanlı dönemi Türk divan şâiridir. Asıl adı Mehmed bin Süleyman'dır. Oğuzlar'ın Bayat boyuna mensuptur. Arapça ve Farsça eserleri de bulunmakla birlikte Azerbaycan Türkçesinin en önemli lirik şairi olarak kabul görmüştür. Mehmed Fuzûlî Alevî Müslümanların Yedi Ulu Ozanlarından birisidir.
alt=Fuzuli çalışması|küçükresim|Fuzuli Azerbaycan Portresi

 Hayatı 
Ailesi göçebe hayatı bırakıp günümüzdeki Irak bölgesine yerleşmiş olan Oğuzların Bayat boyundandır. Fuzûlî'nin her ne kadar kesin olmasa da 1483 yılında Akkoyunlular zamanında şimdiki Irak'ta Kerbela veya Necef'te veya Kerkük iline bağlı Kale semtinde doğduğu tahmin edilir.

Fuzûlî iyi bir eğitim almak için ilk önce Hillah şehrinde müftü olan babasından ve daha sonra Rahmetullah adındaki bir öğretmenden eğitim görmüştür.Şentürk 281 Daha sonraki öğrenimi hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte; eserlerinden İslamî bilimler ve dil alanında çok iyi bir eğitim aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Su Kasidesi'nin 2. beytinde;"Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem","Ya muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su"diyerek astronomi bilgisinin de iyi olduğunu ortaya koymuştur. Türkçe Divanı'nın önsözünde şöyle demiştir:

Anadili olan Azerbaycan Türkçesi,Peter Rollberg. The modern encyclopedia of Russian and Soviet literature (including Non-Russian and Emigre literatures) / Edited by Harry B. Weber. — Academic International Press, 1987. — Sayfa 76. In Mesopotamia Fuzuli was in intimate contact with three cultures — Turkic, Arabic, and Persian. Besides his native Azeri, he learned Arabic and Persian at an early age and acquired a through command of the literatures in all three languages, an accomplishment in wich the cosmopolitan literary and scholarly circles of Hilla played an important role. Arapça ve Farsça divan şiirlerini yazmıştır. Eserlerinde kullandığı dil dönemindeki divan şairlerine göre daha sade, anlaşılır bir Azerbaycan Türkçesi'dir. Halk deyişlerinden bolca yararlanmıştır. Fazlî Çelebi Fuzûlî-zâde isimli oğlu vardı.Hess, Michael R. (2015). "Fazli". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Stewart, Devin J. (eds.). Encyclopaedia of Islam, THREE. Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_27073. ISSN 1873-9830.

Bedensel zevklerden ziyade tasavvufî bir aşk, Ehl-i Beyt'e duyulan özlem, ayrılık acısı şiirlerinin konusunu teşkil etmiştir. Duygu ve düşüncelerini çok içten ve lirik bir şekilde ifade etmeyi kolayca başarmıştır. Bu açıdan bakıldığında Türk şiirinde karşılaştırılabileceği tek şair Yunus Emre'dir. "Leylâ ile Mecnun" mesnevîsi aynı konuda yazılmış (Arapça ve Farsça dâhil) en iyi mesnevîlerden biridir.

İran şiirinden Hâfız, Türk şiirinden ise Nesimî ve Nevai çizgisini en başarılı şekilde kemâle erdirmiştir. Kendisinden sonra gelen bütün divan şairlerini etkilemiştir. Onun, Kerbela'da 1556 yılında içinde yaygın olan salgın bir hastalık sonucunda, veba veya koleradan öldüğü tahmin edilir. Nefsini yüceltmemek, kibir ve gurur yapmamak için şiirlerinde "boş, gereksiz, yersiz" anlamına gelen "fuzuli mahlasını kullanmıştır.

 Şiirlerinin konusu 
küçükresim|upright=1.05|sağ|Leylâ ile Mecnun
upright=1.05|küçükresim|sağ|Fuzûlî'nin "Divan" adlı eserinde yer alan bir şiirinden görünüm.

Irak'ta Hilla Bölgesinde yaşamıştır. Hayatı yoksulluk, bahtsızlık ve ilgisizlik içinde geçmiştir. Bu durum onu derinden etkilemiş ve bu yalnızlık duygusu sanatının ilham kaynağı olmuştur. Yaşadığı atmosferi şiirine yansıtmıştır. Kendisi çölde yaşamış; çöl kimsesizlik, hasret ve hüzün demektir. Fuzuli bu unsurları şiirinde yoğurmuştur.

Fuzuli şiirlerinde Tek Varlık görüşünü en fazla işleyen şairdir. Onda "Visal" (Allah'a kavuşma) isteği kuvvetlidir. Ama vuslat yoktur. Tasavvuf onda yaşı ve sanatı ilerledikçe koyulaşmıştır. Divan edebiyatında ilah-i aşkı en fazla işleyen şairdir. Bu durum ondaki ideal aşkı gösterir. Fuzuli derdi, ıstırabı seven bir kişidir. Nitekim şu beyiti bunu açıkça gösterir.

"Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib
Kılma derman kim helakım zehri dermanındadır."

Fuzuli derin ve samimi bir aşk şairidir. Ölüm, toplum, yoksulluk, felsefe, tabiat temalarını hep bu aşk etrafında yazmıştır. 
Çağdaşlarına göre sade bir dili vardır. Arapça, Farsça ve Türkçeyi çok iyi bilen şairin gücü; bu üç dilden aldığı kelimeleri kullanıp, bunlarla düşünmesiyle ortaya çıkmıştır. Bu yönüyle Divan Edebiyatı'nın en büyük şairlerinden sayılmaktadır.

Ayrıca Yedi Ulu Ozan'dan biri kabul edilir.

 Seçkin eserleri 
Azerbaycan Türkçesi,Fuzulî şiirlerini Azerice'yle yazmış, çoğunlukla gazel, kaside türleri içerisinde aşk temasını işlemiştir. Arapça ve Farsça olmak üzere üç dilde de eser veren Fuzuli'nin eserlerini şu şekilde sıralanabilir

 Azerbaycan Türkçesinde manzum eserleri 
 Divan,
 Beng ü Bade (بنگ و باده; Beng ü Bâde);
444 beyitlik Türkçe mesnevi, 1956
 Leylâ ile Mecnun (داستانِ ليلى و مجنون; Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn);
3 bin 96 beyitlik mesnevi. Bir örnek;
"Arayiş-i sohbet eyle saki
Ver bade mürüvvet eyle saki 
Bir cam ile kıl dimağımuz ter 
Lutf eyle bir iltifat göster"Leylâ ile Mecnun 216
 Risale-i Muammeyat (رسالهٔ معميات; Risâle-i Muammeyât);
 Kırk Hadis,
 Su kasidesi
 Ali Divanı
 Şikâyetnâme (شکايت نامه; Şikâyetnâme) kafiyeli nesir türündedir;
I. Süleyman'nin Bağdat'ı fethinden sonra (1534) padişaha kasideler (Arapça: قصيدة, çoğul qasā'id, قــصــائـد; Farsça: قصیده) sunmuştur. Padişah tarafından beğenilen kasideler karşılığında 9 akçelik maaşla ödüllendirilmiştir. Maaşını alamayınca Şikâyetnâme'yi yazmıştır. Şikâyetnâme Fuzuli'nin en önemli eserlerinden biridir.

Şikâyetnâmesinde Fuzuli şöyle der:


 Gazel türünde vermiş olduğu latif eserler Beni candan usandırdı, cefadan yâr usanmaz mı?Felekler yandı ahımdan, murâdım şemi yanmaz mı?Kamu bimarına cânân devayı dert eder ihsan,Niçin kılmaz bana derman beni bîmar sanmaz mı? Azerbaycan Türkçesinde mensur eserleri 
 Hadikatü's-Süeda (حديقة السعداء; Hadîkat üs-Süedâ);
Kerbela olayını anlatan düzyazı, 1837
 Mektuplar

 Farsça manzum eserleri 
 Divan
 Enis'ül-Kalb (انیس القلب; Anîs ol-qalb);
 Heft Cam (sâkinâme) (هﻔﺖ جام; Haft Jâm);
tasavvuf içerikli, 327 beyitlik Farsça mesnevi
 Resale-e Muammeyat (رسال ﻤﻌﻤيات; Resâle-e Muammeyât);
 Sehhat o Maraz (صحت و مﺮض; Sehhat o Ma'ruz)

 Farsça mensur eserleri 
 Rind ü Zahid (رند و زاهد; Rend va Zâhed'');
  Risale-i Muamma

 Basımları 
 Hadikatü's-Süeda (1837, Kerbela olayını anlatan düzyazı)
 Türkçe Divan (1838, 1958)
 Sıhhat u Maraz (1940, tıp bilgileri)
 Enis'ül-Kalb (1944)
 Fuzuli'nin Mektupları (1948)
 Terceme-i Hadis-i Erbain (1951)
 Rind ü Zahid (1956)
 Arapça Divan (1958)
 Matlau'l İtikad (1962)
 Sâki-nâme (tasavvuf içerikli mesnevisidir) 
 Su kasidesi

 Ayrıca bakınız 
 Rind
 Hurufilik
 Azeri yazarlar listesi
 Fuzuli'nin azerice divanı

 Dipnotlar 
Birinci
 Fuzulî. Fuzulî Divanı: Gazel, Musammat, Mukatta' ve Ruba'î kısmı. Ed. Ali Nihad Tarlan. İstanbul: Üçler Basımevi, 1950.
 Fuzulî. Leylâ ile Mecnun. Ed. Muhammet Nur Doğan. ISBN 975-08-0198-9.

İkinci
 Andrews, Walter G. "Fuzûlî" in Ottoman Lyric Poetry: An Anthology. pp. 235–237. ISBN 0-292-70472-0.
 "Fozule, Mohammad b. Solayman" . Encyclopedia Iranica. Retrieved 25 August 2006.
 "Fuzuli, Mehmed bin Süleyman." Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica Premium Service. 23 Aug. 2006 <http://www.britannica.com/eb/article-9035730>.
 Kudret, Cevdet. Fuzuli. ISBN 975-10-2016-6.
 Şentürk, Ahmet Atillâ. "Fuzûlî" in Osmanlı Şiiri Antolojisi. pp. 280–324. ISBN 975-08-0163-6.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Hayatı ve Gazellerinden Seçmeler
 Fuzûlî: Yaşamı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiir Örnekleri 


Kategori:1480'lerde doğanlar
Kategori:1556'da ölenler
Kategori:15. yüzyılda Azeriler
Kategori:15. yüzyılda Osmanlılar
Kategori:15. yüzyıl yazarları
Kategori:16. yüzyılda Azeriler
Kategori:16. yüzyılda Osmanlılar
Kategori:16. yüzyıl yazarları
Kategori:Osmanlı Türkleri
Kategori:Osmanlı şairleri
Kategori:Azeri şairler
Kategori:Azeri Şiiler
Kategori:Azeri asıllı kişiler
Kategori:Azerice eser veren şairler
Kategori:Divan edebiyatı şairleri
Kategori:Farsça eser veren şairler
Kategori:Arapça eser veren şairler
Kategori:Mutasavvıflar
Kategori:Orta Çağ'da Azeriler
Kategori:16. yüzyıl Osmanlı şairleri
Kategori:Iraklı Şiiler
Kategori:1483 doğumlular