ma Sinkapo

ma Sinkapo anu ma Sinkapula li ma lawa li ma lili li ma tomo lon ma Asija. ona li lon poka pi ma Malasija li lon poka pi ma Intonesija. jan pi kulupu jan mute li lon ma Sinkapo. ni la toki lawa tu tu ni li lon: toki Inli en toki Sonko en toki Malasija en toki Tami li lon. jan pi ma Sinkapo li toki Inli mute. ma Sinkapo li lon sinpin pi ma tomo Sokopalu.

ma Sinkapo li lili, taso ona li suli tawa esun. kasi kule pi ma Sinkapo li kasi kule pi meli Jokin. tenpo ni la, jan lawa li jan Taman Sanmukalantan li jan Lowan Won. ma Sinkapo li jo ala e ma tomo lawa tan ni: ona ni ma tomo.

kalama musi lawa li "Majulah Singapura" kepeken toki Malasija. toki pona la kalama musi li "o tawa, ma Sinkapo o".

 toki awen 
+toki ponatoki Inlimi mute li jan pi ma Sinkapo. mi pana e toki awen tawa kulupu ni. kulupu ni li ante ala tan kule jan, tan toki, tan nasin sewi. mi mute li pali e ma pi lawa jan. nasin pi ma ni li pona tawa nasin lawa, tawa nasin sama. ni la, mi mute li wile kama jo e pilin pona e mani pona, e kama sin pi ma mi.We, the citizens of Singapore, pledge ourselves as one united people, regardless of race, language or religion, to build a democratic society based on justice and equality, so as to achieve happiness, prosperity and progress for our nation.

 nimi 
nimi "ma Sinkapo" li kama tan nimi "Singapore" pi toki Inli. nimi "Singapore" li kama tan nimi "Singapura" pi toki Malaju. nimi "Singapura" li kama tan nimi "सिंहपुर Siṃhapura" pi toki Sankita. nimi "सिंहपुर" li "ma tomo pi soweli suli utala" lon toki pona. tenpo pini mute la nimi pi ma Sinkapo li ma Temase (Temasek, toki Sonko: 淡馬錫 Dànmǎxī). ken la ni li tan toki Malaju "tasek".

 len ma 
alt=lipu pi len ma pi ma Sinkapo|thumb|lipu pi len ma pi ma Sinkapo
len ma pi ma Sinkapo li jo e sitelen tu: sewi li loje, anpa li walo. sitelen loje la, mun wan en suno luka li lon. tenpo sike nanpa 1959 la jan To Sinsaje li pali e len ma ni. loje li sitelen e ni: jan ale li sama. walo li sitelen e jaki ala lon jan. mun li sitelen e ni: ma lawa sin li kama wawa. suno luka li sitelen e lawa pi jan ale, e utala ala, e nasin pona, e nasin lawa, e nasin sama.

 tenpo pini 

 tenpo pini mute 
tenpo sike nanpa 1299 la jan San Nila Utama li kama lon ma Temase. ona li jan lawa pi ma tomo Palenpan. ona li lukin e ma telo. ma telo ni li jo e ko walo. ona li pana e len lawa ona tawa telo suli tan ni: ona li wile weka e kon telo wawa. lon ma Sinkapula la ona li lukin e soweli. ona li toki alasa: "soweli ni li seme?". jan ante li toki: "soweli suli utala". ona li toki: "mi ken lukin e soweli suli utala la ni li ma pona. ma ni la mi wile pali e ma tomo!". ona li pana e nimi sin tawa ma Temase. nimi sin li ma Sinkapula.
alt=ma Sinkapo lon tenpo sike nanpa 1865|thumb|ma Sinkapo lon tenpo sike nanpa 1865

 tenpo ma Juke 
tenpo sike nanpa 1819 la jan Sanpa Lepo pi ma Juke li kama lon ma Sinkapo. ona li pali e nasin lawa pi ma Juke lon ma ni. tenpo ni la ma Sinkapo li kama ma pi ma Juke. lon tenpo lili la, jan mute tan ma ante li kama lon ma Sinkapula. ma tomo Sinkapula li kama suli wawa tan ni: jan tan ma Sonko, tan ma Palata, tan ma Malesija, en tan ma ante li kama pali en kama awen lon ma ni. ma Sinkapula li kama ma tomo pi mani li kama ma tomo pi tomo tawa telo. mani mute li tawa tan ma ante lon ma ni. tenpo sike nanpa 1867 la, ma Sinkapula li kama ma pi lawa pi ma Juke, li lon ala lawa pi ma Palata pi ma Juke. tenpo sike nanpa 1890 la, ma ni li pali li esun e ko walo tan ni: jan li pali e ko walo lon ma Sinkapo lon ma Malaja. utala suli nanpa wan la, ma Sinkapo li utala ala tan ni: ma Elopa li utala, taso ma Asija seli pi open suno li utala ala.

 utala suli nanpa tu 
tenpo sike nanpa 1942 la, utala suli nanpa tu li kama lon ma Sinkapo. jan utala pi ma Nijon li kama tan poka sewi li utala e ma Juke lon ma ni. jan utala pi ma Juke li ken ala awen. ma Sinkapo li kama lon lawa pi ma Nijon. jan Winsan Sasilu li toki e ni: "ni li tenpo ike nanpa wan pi tenpo pini lon ma Juke". tenpo ni la, ma Sinkapo li jo e nimi sin: ma Sijonan (toki Nijon: 昭南島 Shōnan-tō, Syônan-tô). jan mute li moli. jan mute li pilin ike li kama pakala tan pali utala en tan lawa wawa pi ma Nijon. ma Sinkapo li kama sin lon lawa pi ma Juke tan ni: tenpo sike nanpa 1945 la ma Nijon li kama anpa lon utala. utala suli nanpa tu li pini.
alt=jan pi ma Nijon li kama anpa lon utala|thumb|jan pi ma Nijon li kama anpa lon utala

 utala suli nanpa tu li pini 
tenpo sike nanpa 1945 la, utala suli nanpa tu li pini. ma Sinkapo li kama sin lon lawa pi ma Juke. tenpo ni la, ma ni li pakala mute tan pali utala. tomo mute li pakala. jan mute li pilin ike li jo ala e mani mute. lon tenpo ni la, pilin pi jan ma li ante. jan mute li wile e ni: ma Sinkapo li jo e lawa ona. jan li open pali e kulupu pi lawa jan en kulupu pi pali pi jan ma. tenpo sike nanpa 1959 la, ma Sinkapo li kama jo e lawa lili. jan Li Kuwanju li kama jan lawa pi ma ni. tenpo sike nanpa 1963 la ma Sinkapo li lon insa pi ma Malasija. taso, pilin en lawa li pakala. tenpo sike nanpa 1965 la ma Sinkapo anpa li kama lon e ma pi lawa ona tan ni: ma Sinkapo en ma Malasija li jo e nasin ante.

 tenpo ma pi lawa ona 
tenpo sike nanpa 1965 la, ma Sinkapo li kama ma pi lawa ona. tenpo open la, ma ni li jo e pali suli mute. ma li lili. jan li mute. mani li lili. jan mute li jo ala e pali pona. jan lawa Li Kuwanju en kulupu lawa ona li pali e nasin suli pi mani en nasin suli pi jan. jan li pali e tomo pona, li pana sona tawa jan mute, li pali e nasin pi tomo tawa e tomo pi mani. lon tenpo suno mute la, ma Sinkapo li kama ma pi mani suli. kulupu mani tan ma ante li kama pali lon ma ni. tomo tawa telo en tomo tawa sewi li kama suli wawa. ma Sinkapo li pali e nasin pona pi jan ale. jan mute li jo e tomo pona, e sona pona, e pali pona. ma ni li kama ma pi tomo suli, pi mani suli, pi nasin lawa wawa. tenpo ni la, ma Sinkapo li wawa li jo e wawa suli.

 nasin sewi 

nasin sewi mute li lon ma Sinkapo. kulupu pi nasin sewi pi ma Sinkapo luka luka li lon. tenpo sike nanpa 2014 la, kulupu jan li toki e ni: ma Sinkapo li ma pi nasin sewi ante mute lon ma ale li lon ala nasin sewi nanpa wan pi jan ale. jan 31% li toki e ni: ona li lukin lon nasin sewi Puta. jan pi nasin sewi Puta li jan Sonko Po.

 nasin tawa 

 ma 
alt=sitelen ma pi tomo tawa linja lon ma Sinkapo|thumb|sitelen ma pi tomo tawa linja lon ma Sinkapo
ma Sinkapo li jo e tomo tawa linja e tomo tawa suli. tenpo ni la linja luka wan li lon linja sewi anpa (loje), lon linja open pini (laso kasi), lon linja kama suno (laso loje), lon linja sike (jelo), lon linja ma tomo (laso telo), lon linja ma Tonson-isoko (loje pimeja). linja lili tu wan li lon ma tomo Senkan, lon ma tomo Ponko, lon ma tomo Suwasukan en ma tomo Pukipansan. lon ma Sinkapo la, tomo tawa li pi mani mute nanpa wan lon ma ale. lon ma Sinkapo la, tomo tawa mani li mani lili.
alt=nasin pi noka suli|thumb|nasin pi noka suli lon ma tomo Sokopalu
nasin pi noka suli li wan e ma Sinkapo e ma tomo Sokopalu. noka pi ma Sinkapo la, ona li lon ma tomo Ulan. nasin pi noka suli nanpa tu li lon. ona li wan e ma tomo Tuwaso e ma tomo Tansonkupan.

 kon 
alt=telo pi kama sewi lon ma pi tomo tawa sewi Sanki|thumb|telo pi kama sewi lon ma pi tomo tawa sewi Sanki
ma pi tomo tawa sewi Sanki li ma pi tomo tawa sewi nanpa wan pi ma Sinkapo. ma pi tomo tawa sewi Selita li ma pi tomo tawa sewi nanpa tu pi ma Sinkapo. jan mute li toki e ni: ma pi tomo tawa sewi Sanki li ma pi tomo tawa sewi nanpa wan lon ma ale.

 telo 
ma pi tomo tawa telo pi ma Sinkapo li suli mute. ona li ma pi tomo tawa telo nanpa tu lon ma ale.

 ma 
alt=sitelen ma pi ma Sinkapo. sitelen ma ni li jo e nimi pi telo e nimi pi ma tomo e nimi pi ma telo.|thumb|sitelen ma pi ma Sinkapo. sitelen ma ni li jo e nimi pi telo e nimi pi ma tomo e nimi pi ma telo.|left
ma Sinkapo li jo e ma telo mute mute mute tu wan (63). ma Sinkapo li jo e telo mute wan (21). nena pi sewi nanpa wan li lon ma tomo Pukisima. nena Pukisima li sewi mute.

tenpo ma Sinkapo li lon ma Juke la ona li jo e ma Jule e ma Kokokili. tenpo sike nanpa 1957 la ma Sinkapo li pana e ma Jule e ma Kokokili tawa ma Oselija.

ma Sinkapo la ma telo Uson li ma telo suli nanpa wan. ma telo Sinkapo li sama ma telo Uson. ma Sentosa li ma telo lili lon anpa pi ma telo Sinkapo. ona li ma pi musi. ma Sentosa la, ijo li wile mani mute. ma Monako la, ma Sentosa li suli. ma Onkon la, ma Sinkapo li lili.

 ma tomo 
ma tomo Tenpini li jo e jan mute nanpa wan lon ma Sinkapo. ma tomo Peto li jo e jan mute nanpa tu.toki ponatoki Inli • toki Malajutoki Sonkotoki Taminanpa ma (km2)nanpa jan (2025)nanpa jan/nanpa ma (/km2)ma tomo lilima tomo AnmokijoAng Mo Kio宏茂桥ஆங் மோ கியோ13.94158,72011,38612ma tomo PetoBedok勿洛பிடோக்21.69274,36012,6498ma tomo PisanBishan碧山பீஷான்7.6287,53011,4873ma tomo PunleBoon Lay文礼பூன் லே8.233044ma tomo PukipatoBukit Batok武吉巴督புக்கிட் பாத்தோக்11.13165,83014,8999ma tomo PukimelaBukit Merah红山புக்கிட் மேரா14.34146,20010,19517ma tomo PukipansanBukit Panjang武吉班让புக்கிட் பாஞ்சாங்8.99136,36015,1687ma tomo PukisimaBukit Timah武吉知马புக்கிட் திமா17.5385,9004,9008ma tomo pi alasa teloCentral Water Catchment • Kawasan Tadahan Air Tengah中央集水区மத்திய நீர் நீர்ப்பிடிப்பு37.15––N/Ama tomo SankiChangi樟宜சாங்கி40.611,960483ma tomo SankipeChangi Bay • Teluk Changi樟宜湾சாங்கி பே1.7––N/Ama tomo SuwasukanChoa Chu Kang蔡厝港சுவா சூ காங்6.11187,55030,6967ma tomo KemensiClementi金文泰கிளிமெண்டி9.49104,24010,9849ma tomo TantanDowntown Core • Pusat Bandar市中心சிங்கப்பூர் நகர மையத்தில்4.345,2301,2058ma tomo KelanGeylang芽笼கேலாங்9.64117,64012,2035ma tomo OkanHougang后港ஹவ்காங்13.93227,22016,31210ma tomo SulonJurong East • Jurong Timur裕廊东ஜூரோங் கிழக்கு17.8372,9504,09110ma tomo PenkanJurong West • Jurong Barat裕廊西ஜூரோங் மேற்கு14.69253,84017,2809ma tomo KalanKallang加冷காலாங்9.17101,72011,0939ma tomo LinsukanLim Chu Kang林厝港லிம் சூ காங்17.3302N/Ama tomo ManteMandai万礼மண்டாய்11.772,1201803ma tomo MalinaMarina East • Marina Timur滨海东மெரினா கிழக்கு1.82––N/Ama tomo KatanpatapeMarina South • Marina Selatan滨海南மெரினா தென்1.62––N/Ama tomo MalinpaleMarine Parade马林百列மரின் பரேட்6.1247,4807,7585ma tomo MusijunMuseum • Muzium博物馆அருங்காட்சியகம்0.838209883ma tomo NijutanNewton纽顿நியூட்டன்2.0710,1104,8846ma tomo pi ma teloNorth-Eastern Islands • Kepulauan Timur Laut东北群岛வடகிழக்கு தீவுகள்42.88401N/Ama tomo NowinaNovena诺维娜நொவீனா8.9853,1605,9205ma tomo OsaOrchard乌节ஆர்ச்சர்ட்0.961,4501,5103ma tomo OtalanOutram欧南ஊட்ரம்1.3716,94012,3654ma tomo PasiliPasir Ris巴西立பாசிர் ரிஸ்15.02144,2609,6058ma tomo PajalepaPaya Lebar巴耶利峇பாய லேபார்11.692025ma tomo PajonijaPioneer先驱பயனியர்12.15045ma tomo PonkoPunggol榜鹅பொங்கோல்9.34204,15021,8587ma tomo KuwintonQueenstown女皇镇குவீன்ஸ்டவுன்20.43101,4804,96716ma tomo LiwapeliRiver Valley里峇峇利நதி பள்ளத்தாக்கு1.4812,7008,5815ma tomo LosoRochor梧槽ரோச்சோர்1.6212,7907,89510ma tomo SelitaSeletar实里达சிலேத்தார்10.25290284ma tomo SenpawanSembawang三巴旺செம்பவாங்12.34113,3509,1869ma tomo SenkanSengkang盛港செங்காங்10.59267,60025,2697ma tomo SelankunSerangoon实龙岗சிராங்கூன்10.1116,63011,5487ma tomo SinpanSimpang新邦சிம்பாங்5.13––4ma tomo pi nasin telo SinkapoSingapore River • Sungai Singapura新加坡河சிங்கப்பூர் நதி0.964,6304,8233ma tomo pi ma telo liliSouthern Islands • Kepulauan Selatan南部群岛தெற்கு தீவுகள்6.072,6804422ma tomo SaletowijuStraits View • Pemandangan Selat海峡景ஸ்ட்ரெய்ட்ஸ் காண்க0.77––N/Ama tomo SunkekatuSungei Kadut • Sungai Kadut双溪加株சுங்கை காடுட்15.99730465ma tomo TenpiniTampines淡滨尼தெம்பினிஸ்20.89290,09013,8875ma tomo TankilinTanglin东陵டங்லின்7.6324,6303,2284ma tomo TenkaTengah登加தெங்கா7.422,9603,103N/Ama tomo TopajoToa Payoh大巴窑தோ பாயோ8.17142,22017,40812ma tomo TuwasoTuas大士துவாஸ்30.048036ma tomo pi ma telo SulonWestern Islands • Kepulauan Barat西部群岛மேற்கத்திய தீவுகள்39.471003ma tomo pi alasa telo liliWestern Water Catchment • Kawasan Tadahan Air Barat西部集水区மேற்கத்திய நீர் நீர்ப்பிடிப்பு69.465808N/Ama tomo UlanWoodlands兀兰ஊட்லண்ட்ஸ்13.59254,44018,7239ma tomo IsunYishun义顺யீஷூன்21.24228,73010,7699

 moku 

 musi 
ma Sinkapo li jo e kulupu pi musi ante mute. jan li pali e musi tan kulupu ante. musi ni li lon tomo, lon sinpin suno, en lon kulupu pi tomo tawa. jan li toki e musi pi kulupu mute. sitelen musi li lon ma Sinkapo. jan li pali e sitelen musi pi toki pona, pi toki Inli, pi toki Sonko, en pi toki ante. jan li toki e sitelen ante tan ma ante. kulupu pi musi wawa li kama lon tenpo suno mute. jan li toki e musi pi ma Sinkapo lon ma esun, lon tomo pi musi, lon poki musi, lon kulupu pi ilo sona.

 esun en mani 
alt=ni li mani Tola tu pi ma Sinkapo. sitelen pi jan Juso Isa li lon.|thumb|ni li mani Tola tu pi ma Sinkapo. sitelen pi jan Juso Isa li lon.mani Tola pi ma Sinkapo (toki Inli la: dollar, toki Sonko la: 新加坡元, toki Melaju la: Dolar Singapura, toki Tami la: சிங்கப்பூர் வெள்ளி, sitelen: S$, nimi pi ISO-4217: SGD) li mani lon ma Sinkapo, li mani lon ma ante kin. sina kipisi e mani pi ma Sinkapo la, ona li pali e mani lili pi ma Sinkapo (toki Inli la: cent, toki Sonko la: 分 fēn, toki Melaju la: sen, toki Tami la: காசு kācu, sitelen: ¢) mani lili 100 pi ma Sinkapo li lon mani 1 pi ma Sinkapo. sina ken kepeken mani pi ma Sinkapo lon ma Pune tan ni: mani pi ma Sinkapo li sama mute mani pi ma Pune. ma Tola pi ma Sinkapo li mani nanpa luka luka tu wan lon ma ale. tenpo sike nanpa 2024 la, mani Tola pi ma Sinkapo 66,553,000,000,000 li lon.

 toki 
toki Inli, toki Sonko, toki Malasija, toki Tami li toki pi ma Sinkapo.

 ma poka 

Sinkapo
kulupu:ma lili
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
Sinkapo
kulupu: ma Sinkapo
kulupu:ma lawa