lipu open:ma Tona/tenpo pini

tenpo pini pi ma Tona 200pxma Tona tenpo  sona tenpo sike sinpin nanpa 1000 la kulupu jan Lapita li tawa ma Tona. tenpo sike ale nanpa luka luka tawa tenpo sike ale nanpa luka luka luka wan ma Tuwi Tona li kama li lawa e ma Tona pi tenpo pini. tenpo sike nanpa 1616 kama tan ma Elopa：jan Wilijan Kotun pi ma Netelan（Willem Schouten）li kama ma Tona. tenpo sike nanpa 1845 jan So Tupu li wan e ma Tona. tenpo sike 1875 nasin lawa Tona li kama lon. tenpo sike nanpa 1900 ona li kama ma awen pi ma Juke taso ona li jo e lawa. tenpo sike nanpa 1970 ona li weka tan kulupu pi ma Juke li kama wan. sona suli 
 ma ante ala li lawa e ona
tenpo sike sinpin nanpa 900 la kulupu jan Lapita li lon ma Tona li alasa e kala.

tenpo sike nanpa 900 la ma Tuwi Tona li kama wawa, jan lawa nanpa wan li jan Ajo Etu. jan Tuwi Atakalawa en jan Tuwi Kanokupolu li weka e lawa pi jan Tuwi Tona li kama utala insa.

tenpo sike nanpa 1823 la jan Tuwi Kanokupolu jan So Tupu li kama jo e pana pona tan ma Juke li lon nasin sewi pi jan Jesu li wan e ma Tona lon tenpo sike nanpa 1845.
o lukin e lipu suli