ma Utun

anu  li ma lon ma Asija pi pini suno. poka ona la, ma Sulija li lon lete, ma Ilaka li lon open suno, ma Sajusi li lon seli, ma Isale en ma Pilisin li lon weka suno li lon poka ante pi nasin telo Utun.

ona li jo e telo pi lili mute lon poka seli ona pi pini suno, lon ma tomo Akapa. telo ni li telo suli loje li weka lili e ona tan ma Masu. telo suli moli li lon poka ona kin.

ma tomo Aman li ma tomo lawa ona. kin la, jan la ona li nanpa wan lon ona.

jan li lon ma Utun lon tenpo mute a. tenpo pi kiwen mani walo la ma tu wan pi jan lawa mama li kama lon open suno pi nasin telo Utun: ma Amon en ma Mowa en ma Eton.

tenpo sike ale nanpa tu wan pi jan Jesu ala la, kulupu Napatu li pali e ma ona lon ma tomo Peta.

tenpo Elena Loma la, ma tomo mute li kama lon open suno pi nasin telo Utun, li pali e ma tomo luka luka.

ma Pasileja Loma li weka tan ma Utun la, ma Lasi en ma Uma en ma Apa en ma Osuman li jo e ona lon tenpo ante.

utala lawa suli Alapi pi utala suli nanpa wan lon tenpo sike nanpa 1916 la, ma Wilaje Sulija pi ma Osuman li kama  la, ma pi open suno pi nasin telo Utun li kama lon tenpo sike nanpa 1921. ma Juke li lawa e ona.

tenpo sike nanpa 1946 la, ona li weka tan ma Juke li kama ma Utun pi jan lawa mama pi kulupu mama Asin.

utala pi ma Pilisin pi tenpo sike nanpa 1948 la, ma Utun li  e pini suno pi nasin telo Utun, taso ona li pana e ona tawa ma Pilisin lon tenpo sike nanpa 1988, li sitelen lon lipu pi utala ala tawa ma Isale lon tenpo sike nanpa 1994.

 tan nimi 
ma Utun li jo e nimi ona tan nasin telo Utun. jan mute li alasa kama sona e tan nimi pi nasin telo, taso ken pi mute nanpa wan la, nimi ona li kama tan nimi ירד (Yarad; tawa anpa) pi toki Iwisi. lipu sewi Tanaka li toki tan ma ale ni kepeken nimi "עבר הירדן" (Ever ha'Yarden; poka ante pi nasin telo Utun).jan Wason E. Mi en jan Lose Api Pula; tenpo sike #1990: lipu nimi pi lipu sewi tan tomo sona suli Mese (nanpa ISBN 9780865543737); lipu nanpa 466 en 467 en 928 (lon toki Inli)

 tenpo pini 
 tenpo pi majuna mute 
jan li lon ma Utun tan tenpo sike mute ale ale pini.jan Lapaje Pata; suno #8, mun #12, sike #2015: ma Utun pi jan lawa mama (nanpa ISBN 9781400877997) (lon toki Inli) ma Utun li jo e kipisi mute pi jan majuna (tan tenpo sike tu ale ale pini) tan lon ona pi kulupu ma Lewan tan ni: jan mute a li weka tan ma Apika kepeken nasin nijan Mesun Anawa; suno #11, mun #6, sike #2014: jan nanpa wan (tenpo sike 1,50,00,00 pini tawa tenpo sike 2,00,00 pini) (nanpa ISBN 9782351594384) (lon toki Inli). kin la, tenpo pi majuna mute la, ona li jo e ma telo mute. ma telo ni li awen e sijelo pi jan moli lon tenpo ale. 

ma Utun li jo e telo mute lon tenpo pini la, jan majuna mute li kama li awen lon ona la, jan sona li kama jo e ilo majuna mute. kin la, ona li sona e ni: jan li pali pan lon tenpo sike 14500 pini lon ma pi telo lili lon poka lete pi open suno lon ma Utun. ona la, ni li nasin majuna nanpa wan pi pali pan.
 sona ma 
ma Utun li lon poka pi ma Asija, li lon poka pi ma Elopa, li lon poka pi ma Apika, ona li lon kulupu ma Lewan lon ma mun kasi.jan Jon Makoje; tenpo sike #2003: nanpa lon ma: lipu sona pi sona ma pi ma ale (nanpa ISBN 9780787655815); lipu nanpa 281 tawa 283 (lon toki Inli) ni la, ona li ma mama pi kulupu jan.

poka la, ma tomo ona pi lete nanpa wan li ma tomo Unka, ma tomo ona pi seli nanpa wan li ma tomo Akapa. 

poka pi open suno pi ma Utun li lipu li jo e telo lili. ni la, mute a pi ma tomo suli ona li lon poka pi pini suno. ona li ma tomo Ipi li ma tomo Sala li ma tomo Saka lon poka lete pi pini suno, li ma tomo Aman li ma tomo Sa lon poka insa pi pini suno, li ma Matapa en ma Kala en ma Akapa lon poka seli pi pini suno, li mute ante kin. ma tomo suli lon poka pi open suno li ma tomo Asa li ma tomo Luwesi tan ni: ona li lon poka telo lon ma pi telo lili.

poka pi pini suno pi ma Utun li lon sewi li jo e kasi mute, taso ona li tawa anpa tawa ma lupa kipisi Utun. ma lupa kipisi ni li jo e nasin telo Utun e telo suli moli, ni la ona li weka lili e ma Utun tan ma Isale. ma Utun li jo e telo pi mute lili lon poka ona lon telo suli loje, taso ona li jo ala e telo ante pi suli mute lon poka ona.jan L. W. Mako; suno #14, mun #5, sike #2014: lipu sona pi sona ma pi ma ale (nanpa ISBN 9780816072293); lipu nanpa 498 (lon toki Inli) nasin telo Jamu li lon poka lete pi ma Utun, li pali e lili pi sinpin ona pi ma Sulija. sinpin ante pi ma Utun li tan jan li tan ala ijo lon ma.

ma pi sewi nanpa wan lon ma Utun li nena ma Unatami lon ma Akapa, ma pi anpa nanpa wan lon ma Utun li telo suli moli. telo suli moli li ma pi anpa nanpa wan lon ma ale kin.

 ma lili 
ma lili luka luka tu li lon ma Utun. ma tomo lawa mute ona li jo e nimi sama, ma Paka taso li ni ala.
sitelenma lilima tomo lawamute janma lete1ma Ipima tomo Ipi1,77,01,582ma Mapama tomo Mapa54,99,483ma Salama tomo Sala23,70,594ma Alunma tomo Alun17,60,80ma insa5ma Amanma tomo Aman4,00,72,566ma Sakama tomo Saka1,36,48,787ma Pakama tomo Sa49,17,098ma Matapama tomo Matapa18,91,92ma seli9ma Kalama tomo Kala31,66,2910ma Akapama tomo Akapa18,81,6011ma Manma tomo Man14,40,8312ma Tapilama tomo Tapila9,62,91

kulupu:ma Utun
kulupu:ma Asija pi pini suno
kulupu:ma