toki Wemesoli

toki Wemesoli li toki lon ma Posuka. jan Wilamowise li toki e ni lon ma tomo Wilamowise. ona li lon kulupu toki Kemani lon ma pi pini suno. a la, ma tomo Pijesuko Pijawa li lon poka.

jan Wilamowise mute li kepeken ona. taso, utala suli nanpa tu la jan pi ma ante li lawa wawa e ni: jan o kepeken ala toki Wemesoli. ni la, jan lili pi jan Wemesoli li kepeken lili li kepeken ala e toki ni.

tenpo ni la, ike li ken. toki Wemesoli li lon poka moli. jan mute pi toki Wemesoli li jan  li jan pi kepeken sin toki. sike suno  la, jan  li ken kepeken toki Wemesoli. kin la, jan  li ken sona e kon toki taso pi jan ante.Maciej Mętrak: "Wilamowice - przywracanie języka, przywracanie pamięci". Język jako świadectwo kultury dawnej i współczesnej. Kielce: Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 2016, s. 127-134. ISBN 978-83-944748-0-5. (toki Posuka)

tenpo suli  la, jan li open toki Wemesoli .

insa kulupu pi jan Wilamowise la, toki wawa ni li lon: jan Leminken en jan Netelan li mama e nasin kulupu ni. ken la, jan Lise en jan Anli Sasi en jan Sukosi li mama Alexander Andrason, Tymoteusz Król (2016). A Grammar of Wymysorys. Durham, North Carolina: Duke University. ken la, ni anu ni pi ale ala li lon. jan sona mute li toki e ni: tenpo suli  la, toki Wemesoli li kama tan toki Tosi nena pi tenpo insa. taso, jan pi toki Wemesoli li ken ala sona e kon pi toki Tosi. la, jan pi toki Wemesoli li pilin e ni: ona li sama ala jan Tosi. jan mute ni li toki lon toki Posuka.

toki Wemesoli la, nimi mute li tan toki Posuka. nimi kłop ("jan mije") li tan nimi "chłop" pi toki Posuka. nimi mute li jo e kipisi Posuka e kipisi Tosi. o lukin e nimi gejźe ("o tawa a"). ona li jo e kipisi gej (tan nimi geh pi toki Tosi, "o tawa") e kipisi źe (tan nimi że pi toki Posuka, "a").

 ijo pini 
tenpo pini la jan Wilamowise li kama lon tan ni: tenpo suli nanpa  la, jan lawa li tawa e jan tawa ma ni kepeken lawa Tosi. tenpo pi nanpa wan la, tomo Wilamowise li lon lipu lon sike suno . tenpo ni la, nimi pi ma tomo ni li ma tomo "Novovillamowicz" ("tomo Wilamowise sin"). ni en ma tomo "Antiquo Willamowicz" ("tomo Wilamowise majuna") li ijo ante. jan pi ma tomo "Antiquo Willamowicz" li tawa ma "Novovillamowicz". open la, ma tomo Wilamowise li lon poka pi toki kulupu Pijesuko Pijawa ante. kulupu ni li lon ma tomo mute. taso, tenpo kama la ma tomo mute en ma tomo "Antiquo Willamowicz" kin li kama kepeken toki Posuka taso. tan ni la, ma tomo Wilamowise li kama ma tomo wan taso pi toki ni. ma tomo poka la, ona li kama anteTomasz Wicherkiewicz (2003): "The Making of Language: The Case of the Idiom of Wilamowice, southern Poland". Berlin - New York: Moyton de Gruyter, Trends in Linguistics.Tomasz Wicherkiewicz, Tymoteusz Król, Justyna Olko (2017). "Awakening the Language and Speakers' Community of Wymysiöeryś". European Review..

tenpo suli nanpa  la, jan mute li pilin e ni: ona li jan Tosi. jan li pilin e ni: toki lili pi ma ona li sama toki lili TosiMaciej Mętrak (2019): "Wymysorys (Vilamovicean) and Halcnovian: Historical and Present-Day Sociolinguistic Situation of Microlanguages in a Southern-Polish Language Island". Ljubljana. Slovani od preloma 19. in 20. stoletja do danes: jezikovne, zgodovinsko-politične spremembe in književni doprinos. pi jan ma. taso, jan Wilamowise li toki mute e ni: toki mi li ijo ante. ni li suli tawa pilin pi jan Wilamowise. tenpo pini la jan Wilamowise li olin e jan la, ona li ken wan lon jan pi kulupu jan taso. ona li ken ala lon poka jan pi kulupu ante. ni li ante e kulupu jan. ni li awen tawa tenpo pi utala suli nanpa tu. sike suno  la, jan pi kipisi  li toki Wemesoli (jan ). sike suno  la, jan pi kipisi  li toki ona (jan ). sike suno  la, jan pi kipisi  li toki ona (jan ). sike suno  la, ja pi kipisi  li toki ona (jan ).

tenpo ni la, ma tomo Wilamowise li lon insa pi . tan ni la, toki Posuka li toki pi tomo sewi li toki pi tomo sona li toki pi tomo lawa. ni li pana e ni: jan mute li kama kepeken toki Posuka. taso, tenpo sama la, jan ma li kepeken kin e jan Tosi pona. kin la, jan mute li kepeken toki tu wan. toki pi lon insa la, ona li toki Wemesoli. ijo lawa en toki tawa jan pi ma ante la, ona li toki Posuka li toki Tosi.Tymoteusz Król (2021). Polski patriota z niemieckiej kolonii. Analiza tekstów hagiograficznych o Józefie Bilczewskim.

lipu pi nanpa jan ma lon tenpo pi utala ala la, jan pi ma tomo Wilamowise li toki ala e ni: mi jan Tosi. sike suno  la, jan  taso li toki kin e ni. sike suno  la, jan tu wan li toki e ni. taso, tenpo utala suli nanpa tu la, jan pi kipisi  (anu nanpa lon poka) lon ma tomo ni li kama lon lipu jan ma Tosi (lipu "Deutsche Volksliste").Katarzyna Staniszewska-Kogut. "Wpływ II wojny światowej na społeczność Wilamowic". Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis - Studia Historicolitteraria. W, s. 116, 2015. [dostęp 2022-07-08].

tenpo suli mute la, jan li toki Wemesoli taso li sitelen pi mute ala e ona. lipu pi toki Wemesoli li open tan . ona li majuna li pini pali la, ona li open sitelen e lipu musi lon toki Wemesoli (sike suno ).

jan li sona e lipu musi ona pi mute lili. sike suno  la,  li pana e lipu musi ona lon lipu "Gedichte von Florian Biesik in der Mundart von Wilamowice" ("toki musi tan jan Lola Lola lon toki Wemesoli"). jan li kama sona e lipu musi ante lon tenpo kama tan ni:  li kama jo e sitelen luka pi jan Lola Lola lon sike suno . lipu pi suli nanpa wan li lipu musi "Uf jer wełt" (lon ma poka) li jo e linja nimi 2104. ona li sama lipu musi sewi pi jan Tante.

jan Lola Lola li pali e nasin sitelen sin tan ni: ona li wile kepeken ona lon lipu musi ona. nasin sin ni li kepeken sitelen lili pi toki Posuka. jan Lola Lola li pilin e ni: sitelen Tosi li pona lili tawa kalama pi toki Wemesoli la, sitelen Posuka a li pona mute. jan Lola Lola li wile a pali e lipu musi lon toki Wemesoli. ona li toki wawa e wile ni. ona li toki mute e ni: jan Wilamowise li ante tan jan ante. toki Wemesoli li ante tan toki ante.Tomasz Wicherkiewicz (2019). "Mikroliteratura mikrojęzyka mikrospołeczności. Wilamowice, Fliôra-Fliôra i ich literatura". Litteraria Copernicana.

jan pi mute suli li pini kepeken toki Wemesoli tan ni: jan lawa li ike mute tawa jan Wilamowise lon tenpo kama pi utala suli nanpa tu. jan lawa li toki e ni: jan Wilamowise li pali ike tan lipu "Deutsche Volksliste". tan toki ni la, jan pi ma tomo poka li weka e jan Wilamowise tan tomo. jan lawa li lukin taso li pali ala. jan Wilamowise pi mute lili li tawa ma Sesesele la, ona li pali li wile ala. jan ante li tawa tomo pali wawa pi ma Posuka li tawa tomo pi awen jan. jan mute li kama jo e pakala tan jan ante. sike suno  la, jan lawa li toki e ni: jan li ken ala kepeken toki Wemesoli. jan mute li toki e ni: tenpo Pakuwa pi sike  la,  la jan pi sona sewi li toki e ni lon tomo sewi: mi wile weka e ante pi jan Wilamowise li wile pali e ni: jan Wilamowise li kama jan Posuka. jan Wilamowise li toki lon tenpo ale e ni: ona li jan Posuka. open pi sike suno ni la, jan ale li ken ala kepeken toki Wemesoli. jan ale li ken ala kepeken len pi jan Wilamowise. sike suno kama lili la, jan lawa li toki e ni: mi weka e ken ala ni. taso, awen la, ike pi tenpo utala li lon pilin jan. tan ni la, jan mama li pana ala e toki Wemesoli tawa jan lili. jan sona li toki e ni: utala li pini la, toki Wemesoli en kepeken ona li pana e pilin ike tawa jan majuna. tawa jan suli la, toki ni li ike tan ni: jan li wile ante tan seme a. tawa jan lili la, toki ni li ijo nasa tan jan majuna. sike suno nanpa  en sike suno nanpa  la, jan sona en jan sitelen pi sona sin li wile sona mute e jan Wilamowise. taso, tenpo la, jan mute li pilin e ni: toki Wemesoli li kama moli.Tymoteusz Król (2016). "Czym jest dla dzisiejszych Wilamowian język wilamowski? Różne funkcje, różne postawy językowe". Łódzkie Studia Etnograficzne. sike suno  la, jan li toki e ni: jan  taso li toki Wemesoli. jan ale toki ni li sike e suno nanpa  anu majuna pi mute a.

weka pi toki Wemesoli li pini tan ni: jan li pona li open toki Wemesoli. ni li open lon tenpo suli . "Tiöma fum Dökter: Reawakening the Wymysorys language in Wilamowice, Poland". Wikitongues."Tymoteusz Król (Tiöma fum Dókter)". Engaged Humanities. li suli mute. ona li kama sona e toki Wemesoli lon tenpo pi ona lili tan jan meli pi tomo poka. ni la, jan Temotesu Ku li open pali e ni: ona li awen e kalama pi kepeken toki Wemesoli jan li pana e sona toki tawa jan.
tenpo ni la ona li jan sona kulupu li jan suli pi pali pona lon ma tomo.Tymoteusz Król. "How I started to revitalize my language". Revitalizing Endangered Languages.Monika Murgová (2021). The role of the community in the language revitalization of Wymysorys and Inari Sámi - a comparison. Brno: Masarykova univerzita. sike suno  la, jan  li pana e sona pi toki Wemesoli tawa jan lili. ni li tenpo nanpa wan. ona li sitelen kin e toki musi Wemesoli. tenpo mute la, jan ante li pali ala e ni. jan Juse Kala li pali kin e lipu nimi pi toki Wemesoli. sike  en sike  la, ona li pana pona tawa kulupu Wikimesija li lipu e kalama pi toki Wemesoli."Wilamowice". Wikimedia Polska."Józef Gara nagrodzony przez Wikimedia Polska". Wikimedia Polska.
tenpo ni la, jan mute li ken lukin e toki Wemesoli lon sinpin sona en ma tomo Wilamowise. sinpin lon selo pi ma tomo li toki Posuka li toki Wemesoli e ni: "o kama pona lon ma tomo Wilamowise." toki ni li kepeken kin lon linluwi.

sitelen lipu mute li kama lon. ni li:Tymoteusz Król, Maciej Mętrak, Andrzej Żak (2020). "Bibliografia adnotowana publikacji dotyczących kultury Wilamowic i języka wilamowskiego z lat 2001-2020". Adeptus.

 toki musi lili "S'ława fum Wilhelm".

 lipu "Wymysiöejer fibl" en lipu "Heći Peći" li pana e sona tawa jan lili.
 lipu "Kuzwer. Frewer. Łahwer. Ym Wymysiöeryśa" li pana e nimi pi toki Posuka e nimi pi toki Wemesoli.
 lipu "Der Kliny Fjyśt" (ante toki pi lipu "jan lawa lili") lon toki Wemesoli.

sike  la, kulupu sona Artes Liberales pi tomo sona suli Wasawa li open pana e mani tawa pali sin pi toki Wemesoli. tenpo mun  pi sike suno  la, tomo sona li open jo e sona lon toki Wemesoli."Powstało Muzeum Kultury Wilamowskiej. W lipcu Dni Otwarte!" pless.pl. sike suno sama la, lipu pi pana sona Wemesoli tawa jan suli li kama.Paweł Szutow (2024): "S'łyrbihła cyr wymysiöeryśa śpröh". Bielsko-Biała — Wilamowice. Wydawnictwo Cum Laude.

sike suno  la, jan li toki e ni: jan  la toki Wemesoli li toki mama. jan  li ken kute e toki li toki ala e ona. pali sin pi open toki li pali e ni: jan lili sin li kama li kama sona e toki Wemesoli. taso, a la, toki Wemesoli li awen kama moli. kulupu UNESCO li toki e ni: toki ni li "severely endangered""Atlas of the World's Languages in Danger". UNESCO Publishing. anu "ken mute moli". jan sona ante li toki e ni: toki ni li "dying" (anu "kama moli") anu "nearly extinct" (anu "lon pini moli"). lipu nanpa jan pi sike suno  la, jan  taso li toki e ni: mi kepeken toki Wemesoli lon tomo.Główny Urząd Statystyczny (2023). "Język używany w domu - dane NSP 2021 dla kraju i jednostek podziału terytorialnego". 

sike suno  la, jan li wile e ni: lawa la, toki Wemesoli o toki kulupu suli. lawa ni li pali e ni: toki ni li suli tawa lawa Posuka. taso, tenpo la, ijo ala li kama tan ni.tomo lawa pi ma Posuka. "Zapis przebiegu posiedzenia komisji 27-09-2016 - Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych /nr 22/".Kacper Świsłowski. "Dotychczas tylko jeden język miał status regionalnego. Posłowie chcą uznania j.wilamowskiego". Gazeta Wyborcza.Nowa Lewica. "Status języka regionalnego dla języka wilamowskiego". tenpo mun  pi sike suno  la, jan lawa mute pi tomo lawa Posuka li toki e ni: mi wile e ni li wile ante e lipu lawa. taso, jan lawa Kalo Naloki pi ma Posuka li toki e ni: mi wile ala e ni."Weto do nowelizacji ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym". prezydent.pl.

 kalama 

 kalama pini 
kalama pi toki Wemesoli li sama toki pi kulupu toki Kemani. taso, ona li kalama sama toki Posuka kin. o lukin:
open utanena utamonsi pi nena utasupa sewi utasewi monsinena monsi utaanpamonsipokanenamnɲ̟ŋpiniwawa alaptckwawabdɟɡtawa piniwawa alat͡s(t̠͡s̠)t͡ʃt͡ɕwawa(d͡z)(d̠͡z̠)(d͡ʒ)(d͡ʑ)piniwawa alafs(s̠)ʃɕ(ç)xhwawavz(z̠)ʒʑkon pokawljsijelo tawar

 kalama open 
sinpinmesomonsisewiiy(ɨ)(ʉ)usewi liliɪʏmeso sewieøɘomesoəmeso anpaɛœɔanpaaɑ

 kalama open ante 
sinpinmonsikama anpakama sewisewii̯øsewi liliɪ̯ɘ̟ei̯meso anpaœʏ̯ɔi̯anpaai̯kalama suliʏ̯øœ̯

 sitelen lili 
tenpo suli la, sitelen pi toki Wemesoli li tan . ona li jo e kipisin pi nasin sitelen majuna e kipisin nasin pi . sitelen ni li jo e sitelen lili  . sitelen ni li kepeken nasin sitelen Lasina. ona li jo e kipisi pi toki Posuka e kipisi pi toki Tosi. o lukin: sitelen "ń" en sitelen "ś" en sitelen "ź" en sitelen "ż" en sitelen "ć" en sitelen "dź" en sitelen "ł" li nasin sama toki Posuka.

anpa la, o lukin e kalama ale pi toki Wemesoli e sitelen ale ona.
+kalama pinikalamasitelensitelen lon insa nimikalamasitelensitelen lon insa nimipp / -bputerhhhonbb- / -b-babaçhmejłgłihtt / -dtöwuł / błyndmmmüterdd- / -d-döstułnnmamackj / -ikmykjaɲ̟ńtruweńikɟgjfłigjaŋngzyngja / fangakk / -gköwuł / gynügrrrȧjwagggoümalllödaff / -wfiöen / büwtsc / -dzcin / bryndzvwwawerdzdzcydzoźjymiecss / -zsorkȧn / łuztɕć / -dźkrȧćum / gwuźdźzzzjyrdʑdźdźyjżʃś / -ź / -żśtelaźt̠s̠ćĆenstohoüʒź / żdźyjżd̠z̠dźdźystȧnɕśśłöfa / ryźtʃććüprinʑźkuźedʒdźdźadas̠śceglożwłławaz̠żżepokjjjamynxhmaha
+kalama openkalamasitelensitelen lon insa nimikalamasitelensitelen lon insa nimiiimi / cinɔonokɪdiinnuuunder, łuneekilometer, eyümüter, müɛłenkja, freʏüwer / rüaȧmȧkjaɘ̟ymykja / cymaɑawa / mahaəömbłot / śłö / hötooomer / hoøögymaht
+kalama open antekalamasitelensitelen lon insa nimiai̯ȧȧjśłöfaei̯ejejwerœʏ̯oüWymysoü / łoütɔi̯oji̯øiödiöt / gywiödaɪ̯əjyhjyn / łjyʏ̯øœ̯iöemiöekja
anpa la, o lukin e sitelen lili ale e kalama ale ona.
 ȦABCĆDEFGHIJKLŁMȧabcćddzdźdżefghiiöiöejklłma
aːɑ
äb
pʦʧd
tʣ
ʦʤ
ʧʤ
ʥe
eː ɛ ɛː əfg
k gʲ kʲh
x xʲi
iː ɪjø̞ʏ̯øœ̯jk
kʲl
l̩wm NŃOÖPRSŚTUÜWXYZŹŻnngńooüööeprsśtuüwxyzźżnŋ
ŋʲɲɔ
oːɔʏ̯
ɔj ɑʏ̯ø̞
øːøœprsʃtu
uː ʊy
yː yːœ̯ ʏ ʏœ̯v
fksə
ə̟ eːz
sʒʒ
ʐ
o lukin: sitelen ale ala li ken open e nimi.

 sitelen suli 
anpa la, o lukin e kipisi pi open lipu "jan lawa lili". toki Wemesoli en toki Tosi en toki pona li lon. jan Temotesu Ku en  li toki Wemesoli e ona. jan  li toki Tosi e ona. toki pona la,  jan Kijon en jan Nikola li jan pali.
toki Wemesolitoki Tositoki ponaWi'h hot zȧhs jür, zoh yh ȧmöł ȧ wunderśejn obrozła y ȧm bihła fum Ürpuś, wo his „Ejwerławty kistiöeryja”. S'śtełt ȧ boȧyter für, wo zy śłung ȧ roüpfi. Dos ej ȧ kopi fum obrozła:

Ym bihła ziöet mȧ: „Dy boȧytyn śłyngja jyr öpfer uf ȧmöł, ony koüyn. Nöhta kyna zi zih mej ny rjyn ȧn zy śłöfa diöh zȧhs mönda ȧn cjen”. Derzȧnk kom's mer hefa fun wundermjera ym rȧnpuś ȧj, merhołw derkom yh cy dam, myt ȧm fiöerwikja blȧjśtift, mȧj jyśt obrozła ufcymöła. Mȧj obrozła numer 1 śoüt ȧzu oüs:Als ich sechs war, sah ich einmal ein wunderschönes Bild in einem Buch über den Urwald, das Wahre Geschichten aus der Natur hieß: eine Boa, die gerade ein Raubtier verschlingt. Ich habe das Bild oben nachgezeichnet.

Im Buch wurde erläutert: »Boas verschlingen ihre Beute ganz, ohne sie zu zerkauen. Anschließend können sie sich nicht mehr bewegen und müssen sechs Monate Verdauungsschlaf halten.« Ich habe daraufhin viel nachgedacht über die spannenden Dinge, die im Dschungel passieren. Irgendwann gab ich mich dann selbst ans Zeichnen. Ich griff mir einen Buntstift und hatte bald mein erstes Bild fertig. Meine Zeichnung Nr. 1. Sie sah so aus:tenpo pi mi lili la, mi lukin e sitelen pona lon insa pi lipu ni: lipu li pana e lukin pi ma kasi. nimi lipu li “lon pi tenpo pini”. sitelen ni la, akesi linja li moku e soweli wawa. ni li sitelen:

lipu li toki e ni: “akesi linja li moku e soweli la, ona li pakala ala e ona kepeken uta. pini la, ona li ken ala tawa, li lape lon tenpo suli.” mi toki insa mute tawa lon pi ma kasi. ni la, mi pali e sitelen mi nanpa wan kepeken palisa kule. sitelen mi nanpa wan li lon. ona li sama ni:

 nimi 
nimi pi toki Wemesoli ni li tan lipu "Kuzwer. Frewer. Łahwer. Ym Wymysiöeryśa":thumb|nasin ale pi nimi "olin" lon toki Wemesoli: "mi olin" en "sina olin" en ante.
toki Wemesolitoki Tosikon lon toki ponayhy bejich binmi wan li ...dü bystdu bistsina wan li ...har / zej / ejs ejer / sie / es istona wan li ...wjyr zȧjnwir sindmi mute li ...jyr zȧjtihr seidsina mute li ...zej zȧjnsie sindona mute li ...jujani li lonnȧneinni li lon alagütgutponaśłȧhtschlechtikegüter mygja

güter mytag

güter nömytagguten Morgenguten Tago kama pona / toki!skiöehallogüc nomaauf Wiederseheno tawa pona / mi tawagüty nahtgute Nachto tawa pona / mi tawa (lon tenpo pimeja)göt bycoł dy'śdanke(vergelt's Gott)sina pona fercaj(t)EntschuldigungVerzeihungmi pakala / ni li ikeyh hȧs...ich heiße...nimi mi li ...yh wȧ nyich weiß nichtmi sona alayh ho dih ganich liebe dich(ich hab' dich gern)mi olin e sina / sina pona mute tawa miȧseinswancwezweitudrȧjdreitu wanwi kuzt zih dos wymysiöeryś?wie sagt man das auf Wilmesaurisch?toki Wemesoli la, ni li semeyh ho ahca jürich bin achtzehn (Jahre alt)mi sike e suno nanpa 

 references