ʻakau tengaefuefu

Ko e ʻakau tenga-efuefu ko e ʻakau ia ʻoku ne fakafanau ngāueʻaki he tengaefuefu. Ko e vahe ia ʻi he fakafaʻafaʻahinga fakasaienisi, tatau mo hono tokoua, ko e fanga ʻakau tengaʻiʻakau. Ko e tracheophytes kinaua, ʻa ia ʻoku ʻi ai haʻane ngaahi kālava ʻi loto maʻa e fetuku ʻo e vai pe toʻi.

ʻI he saienisi ʻo e ʻakau ko "ʻakau tengaefuefu" ʻoku ʻikai ha fakafaʻafaʻahinga ʻe taha pē, kā ʻoku mavahevahe ʻi he ngaahi vahe ʻe 5. Ko honau hingoa ʻi he lea fakalatina:
equisetophyta, ko hono ʻuhinga: ikuʻihoosi, kā ʻoku ʻikai te nau tupu ʻi Tongá ni
pteridophyta, ko e fern ʻi he lea fakapilitānia, ʻoku kau ki ai ko e: hakato, hulufe, kahivaʻe, kulutuma, laufale, masalu, pasivaka, ponga, ʻuluʻitāupoʻou
lycopodiophyta, ko e ikuʻikulī (pe hikuʻipusi) ʻoku kau ki ai
psilotophyta, ko e limufonua ʻoku kau ki ai
ophioglossophyta, ʻoku ʻi ai ʻene faʻahinga ʻe taha ʻi Tongá ni, kā ʻoku ʻikai ʻi ai ʻa hano hingoa fakatonga

ʻOku lotokehekehe ʻa e kau saienisi ki he vahevahe totonu. ʻOku pehē ʻe he tokoniʻihi ko e lycopodiophyta mo e psilotophyta mo e ophioglossophyta ko e konga pē (haʻa pe fokotuʻunga) ʻo e pteridophyta.

Tohi hokohoko ʻa Yuncker
Ophioglossum pendulum (kāinga: Ophioglossaceae) (pe vahe: Ophioglossophyta)
Angiopteris commutata, A. evecta (Marattiaceae) ponga
Dicranopteris linearis (Gleicheniaceae) kahivaʻe
Schizaea dichotoma, S. digitata (Schizaeaceae) masalu
Trichomanes bipunctatum, T. elongatum, T. minutum, T. omphalodes (Hymenophyllaceae)
Cyathea rugosula (Cyatheaceae) ponga
Dryopteris concolor, D. dissecta, D. euaensius, D. invisa, D. macroptera, D. parasitica, D. subspinosa, D. unita (Polypodiaceae)
Polysticum aristatum (Polypodiaceae) hulufe leisi
Tectaria laifolia, T. stearnsii (Polypodiaceae)
Arthropteris obliterata (Polypodiaceae)
Nephrolepis biserrata, N. hirsutula (Polypodiaceae) hulufe
Humata heterophylla (Polypodiaceae)
Davallia solida (Polypodiaceae) kulutuma
Microlepia speluncae (Polypodiaceae)
Dennstaedtia parksii (Polypodiaceae) hulufe
Sphenomeris chinensis (Polypodiaceae)
Schizoloma ensifolium (Polypodiaceae)
Lindsaya decomposita (Polypodiaceae)
Diplazium harpeodes, D. petersenii, D. proliferum (Polypodiaceae)
Asplenium falcatum, A. gibberosum, A. laserpitiifolium, A. nidus, A. obtusatum, A. remotum, A. unilaterale (Polypodiaceae) hakato
Blechnum orientale (Polypodiaceae)
Stenochlaena palustris (Polypodiaceae) pasivaka
Hypolepis tenuifolia (Polypodiaceae) kahivaʻe
Adiantum capillus-venerus, A. diaphanum, A. hispidulum (Polypodiaceae) ʻuluʻitāupoʻou
Pteris comans, P. ensiformis, P. pacifica, P. tripartita, P. vittata (Polypodiaceae) hulufe uhi
Histiopteris incisa (Polypodiaceae)
Vittaria elongata (Polypodiaceae)
Anthrophyum alatum, A. plantagineum (Polypodiaceae)
Hymenolepis mucronata (Polypodiaceae)
Polypodium nigrescens, P. scolopendria (Polypodiaceae) laufale
Drynaria rigidula (Polypodiaceae)
Acrostichum aureum (Polypodiaceae) hakato
Bolbitis lonchophora (Polypodiaceae)
Pyrrosia adnascens (Polypodiaceae)
Lycopodium cernuum, L. squarrosum (Lycopodiaceae) (lycopodiophyta) ikuʻikulī
Selaginella laxa, S. yunckeri (Selaginellaceae) (lycopodiophyta)
Psilotum complanatum, P. nudum (Psilotaceae) (psilotophyta) limufonua

Tataku
Plants of Tonga; T.G. Yuncker; BPB bulletin 220, Honolulu 1959