Tutume

Tutume ke motse mogolo wa Bakalaka, o mo kgaolong ya legare la Botswana. O dikhilomethara tse masome a matlhano go tswa kwa molelwaneng wa Zimbabwe kwa Maitengwe. Toropo e e gaufi ke ya Francistown, e e ka tswang e le dikhilomethara tse di lekgolo.Motse o ke ntlokgolo ya kgaolo mme o na le batho ba le 23 000.

O kgaogantswe ka dikgotla ebong: Sitabule (Madikwe), Tjilagwani (Selolwane), Thini, le Madandume (Magapatona). Mo kgotleng nngwe le nngwe, go na le mogolwane le bagakolodi ba gagwe. Kgotla kgolo e mo kgaolong ya Madikwe gaufi le sekole se sebotlana sa Tutume Central.

Motse o ne wa tewa leina la noka ya Tutume; kwa Kalanga ba tlaa re "gwizi go Tutuma", go raya gore noka e ne e penologa.

Go nale dikolo tse dikgolwane di le pedi sa, Denjebuya le sa Pandagala, le se segolwane sa Tutume McConnell College. Se selekanyo sa dikhilomethara tse masome a marataro go tswa ko Domboshaba .

Motse wa Tutume ke one lefelo la tsamaiso la metse yotlhe le mafelo a bodulo mo kgaolong ya Kgaolo. Motse o o na le seteishene sa mapodisi, kokelo e e potlana, kokelo ya Kgaolo, lephata la bofaladi, Khansele ya Kgaolo, Boto ya Papatso ya Temothuo ya Botswana, Koporasi ya Ditirelo tsa Metsi, Koporasi ya Motlakase ya Botswana, lephata la kwadiso ya baagi, lefelo la tsamaiso ya metseselegae (khansele ya selegae), poso, mabentlele a le mane le mafelo a tirelo ya marobalo le dijo tsa mo mosong.

Motse o o, dira jaaka sekhurumelo sa dikgotla tse di farologaneng tsa BaKalanga tse botlhe e leng ba morafe wa Wumbe. Pele ga Tutume a tlhabololwa, batho ba ne ba nna kwa masimong a bone le kwa merakeng ka ntlha ya lefatshe le le nonneng la kgarebane . Batho ba ne ba ikgantsha ka botswerere jwa go lema le go rua diphologolo. Batho ba kgaolo le bone ba ipelafatsa ka hisitori ya bone le ngwao le puo ya bone jaaka go bonwa letsatsi le letsatsi ka fa ba tshelang ka teng, ngwao ya bone gammogo le maina a ba nang le one mme ba tswelela go a naya bana ba bone go fitlha gompieno a otlhe a leng ka loleme lwa bone lwa Kalanga.

 Batho ba ba tlhomologileng 

 Isaac Makwala (yo o tshotsweng ka 1985), motabogi wa Botswana 
 Kemmy Pilato (o tshotswe ka 1989), motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana

Ditshupo tsa ngwaga
Motse o o nale modiro wa ngwaga le ngwaga o mo go one banni ba motse ba kokoanang go supa botlhakga jwa bone. Se se dirwa ka kgwedi ya Phatwe ngwaga mongwe le mongwe; Go kokoana ga bone go ba fa tshono ya go itshupa ka bina mmino wa sekalaka ebong Ndazola. Ka nako ya fa thobo e le ee nametsang balemi le barui ba tlisa se ba se robileng mo ngwageng. Ba ba inakantseng le tsa botlaki ba tlisa tsa bone mme ba fiwe maano a go ka rekisa dilo tsa bone.


Bokhutlo
Tutume ke motse oo golelang pele mo ebileng dithabolo di dirwang go thusa banni ba koo ka ditamelo tsa botlhokwa jaaka dikokelwana,madirelo le tse dingwe.Banni ba Tutume ba dumela mo go thusaneng ka ba itse go tlisa maduo aa nametsang.

Metswedi

Karolo:Kgaolo ya Legare (Botswana)
Karolo:Metse mo Botswana
Karolo:Metse e e mo Botswana