Mokgweetsi Masisi

Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi(/mɔːkˈweɪtsi/ (o tshotswe ka di  21 Phukwi 1961) ke mopolotiki wa Botswana yo o dirileng jaaka tautona wa botlhano wa lefatshe la Botswana go simolola ka di 1 Moranang 2018 go fitlha ka 2024. O setse a kile a dira e le tona wa thuto ka ngwaga wa 2014, mme a dira gape e le tona wa tsa bodiredi mo ofising ya ga tautona le tsa merafe go simolola ka ngwaga wa 2011 go fitlha ka ngwaga wa 2014. O ne a tlhophiwa lantlha go ya palamêntêng ka ngwaga wa 2009.

 Botshelô le dithuto  
Rre Mokgweetsi Masisi ke morwa wa ga Edson Masisi(1923-2003), yo o neng e le leloko la palamêntê kwa Moshupa. Rre Masisi o goletse mo torôpôkgôlô Gaborone, a tsena sekolo se se botlana kwa Thornhill Primary School mme a ya go tsweledisa see segolwane kwa Maru A Pula School. Kwa sekolong o ne a tsenelela dikgaisano tsa kgwele ya dinao le thênêsê, mme kwa bofelong a felela a kgatlhêgela tsa kgatô. Ka ngwaga wa 1984 o ne a akgolelwa kêtêlêlo pele ya gagwe ya tlhamô ya mo Gaborone ya Cry the Beloved Country, mme a galaletswa ke Alan Paton ka tiragatsô ya gagwe. Fa go tswêlêtswêle ka ngwaga wa 1980 o ne a nna moanêlwamogolo wa go dira le metshamekô, mme gape a nna karolô ya di filimi tsa South Africa B-Movies.

Ka ngwaga wa 1980 Rre Masisi o ne a nna morutabana wa dithuto tsa social studies dingwaga di le mmalwa morago fa a sena go aloga kwa mmadikolong wa Botswana ka ngwaga wa 1984 mo go tsa Sekgowa le Ditsô. Mme a tswelela ka go ya go ruta kwa sekolong se se golwane sa Mmanaana ka ngwaga wa 1984 mo motsaneng wa Moshupa pele fa a simolola le mmadikolo wa Botswana ka ngwaga wa 1987 e le moitseanape wa tsa  kgolô ya dithutô tsa sekolo. Ka ngwaga wa 1989 o ne a ya kwa Florida State University go ithutela bonkge jwa digerata tsa Thutô, mme morago a thapiwa ke UNICEF mo Botswana.Ka 1999, o ne a bona dikirii ya morago ga kalogo ya Ikonomi le Pholisi ya Loago kwa Yunibesithing ya Manchester, kwa e neng e le moithuti wa Chevening gone.

 Tiro 
Rre Masisi o ne a seka a bona tlhôphô ya Botswana Democratic Party (BDP) go emela kgaolô ya botlhophi mo Moshupa ka di ditlhopho tsa ngwaga wa 2004. Le fa go ntse jalo, o ne a tsaya tlhôphô ya BDP pele ga ditlhôphô tsa ngwaga wa 2009 mme a fenya setilô. Mme ka bofefo o ne a tlhôphiwa go nna mothusa tona wa tsa bodiredi kwa ofising ya ga tautona le bodiredi jwa tsa merafe ka Phalane 2009. Moragonyana ga ngwaga e le mothusa tona wa tsa bodiredi jwa ofisi ya ga tautona le tsa merafe ka Ferikgong 2011. Rre Masisi o ne a nna tona wa thutô le tlhabololô ya tsa boitseanape a tshwareletse  ka Moranang 2014; o ne a tlhôphiwa gape mo setilông sa palamêntê ka Phalane 2014, mme a thapiwa go nna tona wa thutô le tlhabololô ya tsa boitseanape ka Phalane 28, 2014.Rre Masisi o ne a thapiwa ke moetêlêdipele Ian Khama go nna mothusa tautona wa Botswana ka Ngwanaatsele 2014 fa a santse a tshwareletse e le tona wa tsa Thutô.

Tautona wa pele Rre Khama o ne a thapa Rre Masisi go nna tonakgolo wa mmadikolo wa Botswana ka Phukwi 2017.Tlhôphô e, e ne e ikaegile ka karolô ya bosupa ya molao motheohttp://www.gov.bw/globalassets/moe/acts/chapter-5701-university-of-botswana.pdf wa Yunibesithi ya Botswana ya ngwaga wa 2008, e ne ele ya sebaka sa dingwaga tse tlhanohttps://www.ub.bwnewsdet/nid/4290/Vice-President-Masisi-appointed-UB-Chancellor/.

 Tautona (2018-2024) 
Ka Moranang, 2018 o ne a ikanisiwa go nna tautona wa lefatshe  la Botswana wa botlhano, yo mo bogompienong a direlang e le tautona wa lefatshe la Botswana.Fa a sena go tlhatlogela kwa maemong a boporesidente, yo o neng a mo eteletse pele Ian Khama o ne a tlogela lekoko le le busang la Botswana Democratic Party (BDP) go ya go tlhoma lekoko la Botswana Patriotic Front (BPF).[15] Khama o ne a kgala Masisi ka go tlosa thibelo ya go tsoma ditlou mme a bitsa tshwetso ya gagwe ya go tlhoma Masisi go nna motlhatlhami wa gagwe "phoso".[16]

Ka kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi a le lesome le boraro 2018, Masisi o ne a amogela dikirii ya bongaka ya tlotlo go tswa kwa Yunibesithing ya Botswana. Batshwaedi bangwe ba kgadile tshwetso e, mme ba bolela fa thulaganyo e e nepagetseng e ne e sa latelwa.[17]

 Pholisi ya ikonomi 
Puso ya ga Masisi e amogetse le go rotloetsa dipholisi tsa ikonomi tse di ikaegileng ka mebaraka, tse di gololesegileng go farologanya ikonomi go tswa mo go ikaegeng ka ditaemane.[18]

Mo pusong ya ga Masisi, naga e ka nna ya tsaya dikgato tsa go somarela madi ka ntlha ya go fokotsega ga ditaemane, e leng thomelontle e kgolo ya Botswana, seelo sa diperesente di le 45 sa basha ba ba sa direng, le se radipolotiki wa kganetso a se kgadileng jaaka tlhaelo ya ntlha ya tekanyetsokabo ya naga mo dingwageng di le 40 .

 Ditlhopho tsa 2019 
Ka Diphalane 2019, Masisi o ne a tlhophiwa gape go nna tautona morago ga gore BDP e lebane le matshosetsi a magolo a kutlwano ya yone mo dingwageng di feta masome a matlhano, morago ga go fudugela ga ga Khama kwa lekokong la kganetso, a latofatsa Masisi ka bobusaesi.[20] Mo ditlhophong setshaba tsa Botswana tsa 2019, Masisi o ne a bona bontsi jwa ditlhopho ka 52.65% mme a bona bontsi jwa ditilo mo palamenteng ya setshaba. Ditlhopho tsa Botswana tsa 2019 di ne tsa ganetsanwa ka tlhoafalo, mme kganetso e kgolo, Umbrella for Democratic Change e ne ya tlhatlhela dikgwetlho tse dintsi kwa kgotlatshekelong e latofatsa ka go sa dire dilo ka tshwanelo le tsietso ya ditlhopho.[21] Kgotlatshekelokgolo e ne ya atlhola kgatlhanong le ditatofatso tseno mme ditlhopho di ne tsa tsewa di ikanyega ke balebeledi ba boditšhabatšhaba.[22] Letsholo la Tebelelo ya Ditlhopho la Kopano ya Aforika (AUEOM) le konoseditse gore ditlhopho di ne di le mo pepeneneng e bile di dirilwe ka kagiso. Ditlhopho di ne di tsamaisana le mekgwa le maemo a a siameng a boditšhabatšhaba le a kgaolo.[23]

Gareng ga ditsholofetso tsa gagwe tsa ditlhopho, o ne a tshitshinya go tlosa thibelo ya go tsoma ditlou le go dira gore bosodoma e nne bosenyi.[24] Fa Mmueledi Mogolo wa Botswana a ne a ikuela kgatlhanong le tshwetso ya kgotlatshekelo e e neng e tlosa bosodoma molato moragonyana mo ngwageng oo, Masisi (moporesidente wa nako eo) o ne a bua a ema nokeng taelo ya kgotlatshekelo.[25][26][27][28][29]

 Ditlhopho tsa 2024 
Mo ditlhophong setshaba tsa 2024, phathi ya Botswana Democratic Party e ne ya latlhegelwa ke bontsi jwa bontsi jwa yone mo palamenteng ya bosetshaba e le lantlha mo hisitoring ya lefatshe leno. Masisi o ne a amogela go fenngwa ka Ngwanatsele 1, mme a solofetsa phetiso ya puso ka kagiso.[36] O ne a tlhatlhangwa jaaka tautona ke Duma Boko.

 Dikakanyo tsa sepolotiki 
Masisi o ne a tshitshinya gore go tlosiwe thibelo ya go tsoma ditlou le go dira gore bosodoma bo se ka jwa nna molato.[24]

Masisi o tshegetsa go tsoma ditlou mo Botswana, mme o dumela gore go letla kgwebisano nngwe ya ditlou go tla letla matlole a mantsi a maiteko a tshomarelo le tshireletso. Ka 2019, o ne a naya baeteledipele ba bosetšhaba ba Namibia, Zambia le Zimbabwe mantle a a dirilweng ka dinao tsa tlou, e leng kgato e e neng ya kgalwa ke metswedi ya dikgang ya boditšhabatšhaba.[37][38][39] Masisi o ne a busetsa morago thibelo ya go tsoma ditlou e e neng e beilwe ke moeteledipele wa gagwe, mme a tlosa pholisi ya Botswana ya "Shoot to Kill" e e kgatlhanong le go tsoma ditlou.[40]

 Botshelo jwa lelwapa 
Ka ngwaga wa 2002 Masisi o ne a nyala Neo Maswabi yo e neng e le mmalamatlotlo yo morago a neng a direla lekgotla la Ditšhabakopano kwa New York le kwa Addis Ababa. Ba na le morwadi.[2]

Masisi ka puo ya tlwaelo o bidiwa "Sisiboy" mo bathong, motshameko wa mafoko ka leina la lelapa la gagwe.[41]

 Metswedi 

 Di linki tse di kwa ntle 

 Government of Botswana."His Excellency President Dr. Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi". International Data Week.
Karolo:Matsalo a 1961
Karolo:Mapolotiki a Botswana Democratic Party
Karolo:Barutabana ba Botswana
Karolo:Dialogane tsa Florida State University
Karolo:Batho ba ba tshelang
Karolo:Maloko a khuduthamaga ya Botswana
Karolo:Botautona ba Botswana
Karolo:Dialogane tsa Unibesithi ya Botswana
Karolo:Bathusa tautona ba Botswana
Karolo:Batho ba Moshupa
Karolo:Batho ba Gaborone
Karolo:Mapolotiki a dingwaga tse di kete pedi le bongwe