Hind-Avropə zyvonon

Hind-Avropə zyvonon — dynjo ən jolə və bə har gitə pevylo byə zyvonə xyjzon. By xyjzoni aid byə zyvononədə dynjodə 2,5 miljard odəm gəp žəjdə. Cy Ethnologue-i 2009-nə sori məlumati əsosən dynjodə 439 zyvon ijən dialekt bə Hind-Avropə zyvonon xyjzon aide, əcəvon nimə (221) bə Hind-Arjan sub-xoli aide.

Tolyšijən bə Hind-Avropə zyvonon aide (Hind-Avropə zyvonon xyjzoni Ironi zyvonon grup). Əve Tolyši və čo Hind-Avropə zyvonon mijono xəjli muštərək syxanon hestin.

By xyjzoni Avropə əsos muasir zyvonon, ce Ironi ijən Hind niməgitə zyvonon aide. Ijo Anatolija ǧədimə zyvononən daxil bedən (əvon ysət mardə zyvonon hisob bedən). By xyjzoni aid byə zyvononədə nyvyštəjon Anatolija ijən Miken Junani zyvononədə Tunč dovriku vinde bəzynemon. Hind-Avropə zyvonon Afro-Asijə zyvonon xyjzoniku bəpeštə ən dyrozə nyvyštə tarixi xyvande, bəcəj gorošən tarixi zyvonšynosətijədə jolə əhmijjətyš heste.

Cy dynjo ən ve oko doə byə 20 zyvonondə 12 gyləjni bə Hind-Avropə zyvonon aide. Ym 12 gylə zyvon: Ispani, Ingilisi, Hindi, Portugali, Bengali, Urusi, Almani, Marathi, Fyrəngi, Italiani, Punčabi ijən Urdi, by zyvononədə ce dynjo 1,7 miljard odəm syxan kardejdə.

 Cy Hind-Avropə zyvonšynosəti tarix 

16-nə əsrədə, Hindistonədə byə Avropəvyžon ce Hindi ijən Ingilisi zyvononədə nezijəti iddia bə məjdon šodošone. 1583-nə sorədə, Goa-də ingilis missioner byə Tomas Stefens bəštə boə nyvyštə məktubədə (məktub detobə 20-nə əsri nəšr byə nybe) Hindi zyvonon, əsosən Sanskriti de Junani ijan de Latini nezjəti ǧejd kardəš be.

Iminə kərə Ǧərbi Avropəvyžonku Hindistoni səjohət kardə tačir Filippo Sassetti (1540-nə sorədə Florenče-ədə bə dynjo omə) ce Sanskrit zyvoni nomyš gətə.

Yštə 1585-nə sori nyvyštəjonədə əv ce Sanskriti de İtaliani nezjəti ǧejdyš kardə (məsələn devaḥ/dio "Xydo", sarpaḥ/serpe "mor", sapta/sette "haft", aṣṭa/otto "həšt", nava/nove "nəv"). Lakin nə ce Stefeni nə ən ce Sassetti mušahidon bə elmi tədǧiǧaton səbəb nybin.

1647-nə sorədə zyvonšynos və alim Marčus Zuerius van Boxhorn Hind-Avropə zyvonon nezjətiš ǧejd karde və ehtimalyš karde ki, ym zyvonon həmmə ce 1 gylə primitivə zyvoniku bə məjdon omən, əcəj nomyšən Skit ǧejdyš karde. Əv bəštə nəzərijjədə əvvəl Hollandi, Albani, Junani, Latini, Farsi və Almani zyvonon daxilyš karde, pešo bəvon Slavjan, Kelt ijan Baltik zyvononən əlovəš karde. Lakin Van Boxhorni təklifon vejən məšhur nybe dynjodə və bə navomə elmi tədǧiǧaton təkanyš nydoj.

Iminə kərə 1813-nə sorədə Hind-Avropə termini Tomas Joung oko doše və pešo Franz Boppi elmi koondə sistematik myǧojison bə yn nəzərijjə dastəkyš doj və yn termin dynjodə bənə elmi termini ǧəbul be.

 Cy Hind-Avropə zyvonon klassifikasijə 

Ǧejd: † — Mardə zyvonon

 Albani zyvon 
 Albani zyvon

 Anatolija zyvonon 
 Hetton zyvon
 Luvi zyvon
 Palaji zyvon
 Lidija zyvon
 Kari zyvon
 Pisidi zyvon
 Miljani zyvon

 Erməni zyvon 
 Erməni zyvon

 Baltik zyvonon 
 Latviani zyvon
 Litovi

 Kelt zyvonon 
 Gall zyvon
 Keltiberi
 Gojdeli
 Irlandi
 Šotlandi
 Britani

 Germani zyvonon 
 Afrikaani
 Almani zyvon
 Frizi zyvon
 Hollandi
 Inglisi zyvon
 Limburgi zyvon
 Luksemburgi zyvon
 Yidiši
 Burgundi zyvon
 Goti zyvon
 Krym-gotə zyvon
 Vandali zyvon
 Dani zyvon
 Feroyi
 Islandi
 Isveci zyvon
 Norveci zyvon

 Junani zyvon 
 Junani zyvon

 Hind-Arjan zyvonon 
 Asami
 Bengali
 Gucarati
 Hindi
 Merati
 Nepali
 Oriyi
 Pencabi
 Sanskriti
 Sindhi
 Urdu

 Ironə zyvonon 
 Pamiri zyvonon
 Dardi zyvonon
 Zazaki–Gorani zyvonon

 Azəri zyvon 
 Bakteri †
 Beluči
 Bəškərdi zyvon 
 Baxtijari
 Dəri (Farsi)
 Dəri (Zərdušti)
 Avesta †
 Farsi
 Giləki zyvon
 Gorani
 Gurgani †
 Hərzəndi 
 Kurdi zyvon
 Larsgərdi 
 Leki 
 Luri zyvon
 Mazandarani
 Midijə zyvon †
 Mukri
 Oseti 
 Parti †
 Paraci
 Pəšto
 Pəhləvi †
 Kumzari
 Saki
 Səngisəri
 Semnani 
 Soǧdi
 Sorani
 Sorxeki
 Točiki
 Tolyšə
 Tati (Iron)
 Tati (Ǧafǧazi)
 Urmari
 Vəziri
 Xarəzmi †
 Yaqnobi
 Jəzgulami
 Zazaki

 Nuristani zyvonon 

 Romani zyvonon 

 Fyrəngi zyvon
 Ispani zyvon
 Italijanə
 Latyni
 Portugalə zyvon
 Rumeni

 Slavjanə zyvonon 
 Cexi zyvon
 Poljaki zyvon
 Slovaki zyvon
 Belarusi zyvon
 Urusi zyvon
 Ukrajni zyvon
 Bosnijə zyvon
 Bolgari zyvon
 Makedoni zyvon
 Xorvati zyvon
 Serbi zyvon
 Sloveni zyvon

 Linkon 





 Səvonon