Estado ng Chin

Ang Estado ng Chin (: ချင်းပြည်နယ်: tɕʰɪ́ɰ̃ pjìnɛ̀), ay isang estado sa kanlurang Myanmar.  Ang Estado ng Chin ay nakaliputan ng Rehiyon ng Sagaing at Rehiyon ng Magway sa silangan, Estado ng Rakhine sa timog, Dibisyon ng Chattogram ng Bangladesh sa kanluran, at ang mga estado ng Indiya na Mizoram sa kanlurang at Manipur sa hilaga. Ang populasyon ng Estado ng Chin ay humigit-kumulang 488,801 ayon sa senso ng 2014. Ang kabisera nito ay Hakha.

Ang estado ay pinangalanan para sa mga taong Chin, isang pangkat etniko sa Estado ng Chin at kalapit na Estado ng Rakhine. Karamihan ng estado ay bulubundukin at kakaunti ang populasyon, na may kakaunting koneksyon sa transportasyon at mababang antas ng pag-unlad ng ekonomiya. Mayroon din itong pinakamataas na antas ng kahirapan sa Myanmar, na 58%, ayon sa isang ulat noong 2017. 
 Kasaysayan 

 Sinaunang kasaysayan 
Matatagpuan sa liblib na maburol na rehiyon ng Burol ng Chin, ang Estado ng Chin ay tradisyunal na nagsasarili at malayo sa kanilang mga karatig na kapangyarihan tulad ng mga kahariang Birmano sa silangan at mga estado ng Indiya sa kanluran upang maabot.  Hanggang sa pagsulong ng Britanya sa rehiyon, ang mga  malayang lungsod-estado tulad ng Ciimnuai (Chinwe/Chin Nwe) ay lumipat sa Tedim at Vangteh sa hilaga, Ngul Lian Zam (Guite), "Mualthum Kampau Guite Hausate Tangthu" (Amazon/CreateSpace, United States, 2018), 77-152 . Tlaisun (naitala rin bilang Tashon) at Rallang sa kalagitnaan ng lupain, at Hakha, Thantlang at Zokhua (Yokwa) sa timog, na ginampanan ng bawat lungsod ang mahalagang papel na pampulitika sa ligtas na  sarili nitong malayang soberanya sa kanilang sariling karapatan.

 ika-20 siglo 
Sa paglaya ng Burma mula sa Reyno Unido noong 1948, nilikha ang Natatanging Dibisyon ng Burol ng Chin, kasama ang kabisera nito sa Falam. Nang maglaon, naging kabisera ang Hakha. Gayunpaman, ang tatlong kabayanan na ngayon ay bahagi ng kasalukuyang Estado ng Chin ( Mindat, Kanpetlet at Matupi ) ay dating bahagi ng Pakokku Hill Tracts ng Distrito ng Pakokku  at Bayan ng Paletwa ng Arakan Hill Tracts, hanggang 4 Enero 1974. Sa petsang ito, ang Natatanging Dibisyon ng Burol ng Chin ay pinagkalooban ng estado ng estado at naging Estado ng Chin. 

Ang "Pambansang Araw ng Chin" ay itinalaga noong 20 Pebrero upang gunitain ang "Pangkalahatang Kapulungan ng Chinlandya" na ginanap noong 1948.  Ang unang pagdiriwang ng Pambansang Araw ng Chin ay ginanap noong 1951, ngunit hindi ito kinilala ng gobyerno ng Myanmar hanggang sa dekada ng 2010. 

 Digmaang sibil sa Myanmar 
Ang Estado ng Chin, tulad ng karamihan sa Myanmar, ay labis na naapektuhan ng Digmaang sibil sa Myanmar mula nang sumiklab ito noong 2021. Sampu-sampung libong naninirahan sa estado ang tumakas sa kalapit na Mizoram, Indiya, at ang mga kabayanan tulad ng Thantlang ay nawasak sa pakikipaglaban.  Mula nang sumiklab ang digmaan, maraming armadong pangkat ng oposisyon ang lumitaw na tinatawag ang kanilang sarili na Lakas ng Tanggulan ng Chinlandya. Ang mga grupo ay iniulat na pinondohan ng diaspora ng Chin at ng  Pambansang kaisahang Pamahalaan ng Myanmar, isang oposisyong pamahalaang tapon. 

Noong Disyembre 6, 2023, pinagtibay ng Chin National Front ang isang Konstitusyon ng Chinlandya, na nagpapahayag ng estado ng Chinlandya .  Ngunit ang mga grupo ng paglaban mula sa 5 Kabayanan (Falam, Kanpetlet, Matupi, Mindat, at Tedim) sa 9 na bayan sa Estado ng Chin ay tumutol sa konstitusyong ito. 

 Mga dibisyong administratibo 

 Distrito ng Falam ng Hilagang Estado ng Chin
 Kabayanan ng Falam
 Kabayanan ng Tedim
 Kabayanan ng Tonzang
 Distrito ng Hakha ng Gitnang Estado ng Chin
 Kabayanan ng Hakha
 Kabayanan ng Thantlang
 Distrito ng Matupi ng Gitna at Timog-Kanlurang Estado ng Chin
 Kabayanan ng Matupi
 Kabayanan ng Rezua
 Kabayanan ng Paletwa
 Distrito ng Mindat ng Timog-Silangang Estado ng Chin
 Kabayanan ng Mindat
 Kabayanan ng Kanpetlet

Ang Distrito ng Hakha ay binuo ng unang emerhensiya na pagpupulong ng Hluttaw ng Estado ng Chin No. 2/2012 noong 1 Hunyo. Ang Distrito ng Matupi ay nabuo sa pamamagitan ng pangalawang regular na pagpupulong ng Hluttaw ng Pyidaungsu noong 28 Hunyo 2017.  

 Pamahalaan 

 Ehekutibo 

 Lehislatura 
Ang Lehislatura ng Estado ng Chin ay ang Hluttaw.

 Ekonomiya 
Ang Estado ng Chin ay may kaunting imprastraktura at nananatiling napakahirap at hindi maunlad.

 Demograpiko 

 Demograpiko 

Ang mga tao ng Estado ng Chin ay binubuo ng maraming tribo na, bagama't may kaugnayan sa kasaysayan, ngayon ay nagsasalita ng magkakaibang mga wika at may iba't ibang kultura at makasaysayang pagkakakilanlan. Itinuturing ng ilan na ang pangalang Chin ay isang eksonimo, na ibinigay ng mga Birmano at hindi malinaw ang pinagmulan. Ang mga pangkat etniko sa Estado ng Chin ay kinabibilangan ng Zo, Zomi, Laimi, K'Cho, Khumi, Asho.

 Relihiyon 

Ayon sa Senso sa Myanmar ng 2014, ang mga Kristiyano ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng Estado ng Chin, sa 91.5%.  Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Budista (8.0%), Islam (0.1%), Hindu (0.0%), at Animismo at iba pang relihiyon (0.4%), kabilang ang mga tagasunod ng Pau Cin Hau, na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Estado ng Chin.  0.1% ng populasyon ang naglista ng walang relihiyon, o iba pang relihiyon, o kung hindi man ay hindi binibilang.  Ang Estado ng Chin ay ang tanging estado sa Myanmar na may mayoryang populasyong Kristiyano. 
Relihiyosong pangkat Populasyon % 1983 Populasyon % 2014  Kristiyanismo 91.5% 91.5% Budismo 6.1% 8.0% Tribal at Ibang Relihiyon 1.3% 0.4% Hinduismo 0.0% 0.0% Islam 0.1% 0.1%

 Edukasyon 
Ayon sa opisyal na estadistika,  Ang Estado ng Chin ay mayroong 25 mataas na paaralan noong 2003.

 Bethel Bible College sa Kabayanan ng Tedim
 Chin Christian College sa Kabayanan ng Hakha
 Zomi Theological College sa Falam, Kabayanan ng Falam

 Mga sanggunian 

 Panlabas na kawing 
WorldStatesman - Myanmar - States of Burma 1948-1974
For more cultural information about the Chin see F.K. Lehman. 1963. The Structure of Chin Society;: A Tribal People of Burma Adapted to a Non-Western Civilization. University of Illinois Press.
Stavanger Chin Organization
The Chin National Front
Chin Human Rights Organization
Matupi Students Union
Chin Community in Norway
Chin Community in Denmark
Chinland Development and Research Society in Sweden
Chin Community in Germany
Chin Christian Fellowship in Denmark
English- Chin Online Dictionary
MITCS
ZOGAM Home 
Vaphual news & articles on Zo people
Chin Community Germany
The official website of Zomi Reunification Organisation
Institutes of Higher Education in Myanmar (January 2002)  - inayos ayon sa estado at dibisyon

Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Myanmar
Kategorya:Heograpiya ng Myanmar