T'nalak

Ang t'nalak (binabaybay ding tenalak) ay isang tradisyon ng paghahabi ng tela gamit ang mga sinulid na tinina ng mga taong T'boli ng Timog Cotabato, Pilipinas. Hinahabi lamang ang mga telang t'nalak ng mga kababaihang nakatanggap ng mga disenyo para sa paghahabi sa kanilang mga panaginip, na pinaniniwalaan nilang regalo mula kay Fu Dalu, ang diyosa ng abaka ng mga T'boli.

Ang iba pang miyembro ng komunidad, kabilang ang mga lalaki, ay nakikibahagi sa paggawa ng t’nalak sa pamamagitan ng maingat na pagpili, paghuhubad, at pagpapatuyo sa araw ng mga hibla ng abaka na gagamitin. Kapag naihanda na ang mga hibla, kinukulayan ang mga ito gamit ang paraan ng panangga sa pagtitina na tinatawag na ikat, batay sa disenyong pinaginipan ng manghahabi; ang babaeng binigyan ni Fu Dalu ng disenyo ang siyang humahabi ng tela gamit ang isang sikad o backstrap loom.

Dahil ang mga disenyo ay nagmumula sa mga panaginip ng mga manghahabi, hindi maaaring gawin nang maramihan ang mga tradisyonal na disenyo ng t’nalak. Dahil dito, ang mga manghahabi ng t’nalak ay kilala bilang mga manghahabing-panaginip (dreamweavers).

 Produksiyon at kasaysayan 

 Pinaginipang disenyo mula kay Fu Dalu 
Nagsisimula ang paghahabi ng tradisyonal na telang t’nalak kapag ang isang babaeng T’boli ay nagkaroon ng kena (panaginip) kung saan nakatagpo niya si Fu Dalu, ang diyosa ng abaka at tagapag-alaga ng t’nalak ng mga T’boli. Sa mga panaginip na ito, ipinapakita ni Fu Dalu sa babae ang mga disenyong kalaunan ay ihahabi sa tela.

Isinasagawa nang may ibayong pag-iingat ang mga proseso ng pagtitina at paghahabi, sapagkat pinaniniwalaan ng mga T’boli na naninirahan si Fu Dalu sa bawat hibla ng sinulid.

 Pagpipili, pagsisimot 
Nakikibahagi rin ang mas malawak na komunidad, kabilang ang mga lalaking T'boli, sa paggawa ng tela sa proseso ng pagpili at pagsisimot ng hibla ng abaka. Kinukuha ang mga hibla mula sa tangkay ng halamang abaka (Musa textilis), isang uri ng halamang saging na katutubo sa Pilipinas. 

Upang magawa ito, ikinakabit nila ang isang balat ng sigay sa isang dulo ng poste mula sa tangkay ng abaka at ikinakabit ang kabilang dulo sa bubong na nagsisilbing bisagra. Itinutulak ang poste upang idiin ang hibla gamit ang balat ng sigay. Ang mga hibla, na napakanipis, ay maingat na inaalis mula sa tangkay gamit ang isang nakapirming talim, at pagkatapos ay pinatutuyo sa araw. 

 Pagtitinang ikat 
Pinatutuyo muna sa araw ang mga hibla, at pagkatapos ay tinitina gamit ang katutubong paraang panangga sa pagtitina na tinatawag na ikat. Binabalutan ng manghahabi ang ilang bahagi ng sinulid ng abaka ng sangkap na panangga sa tina upang hindi kapitan ang mga ito ng tina. Inuulit ang prosesong ito nang ilang ulit ayon sa hinihingi ng disenyo.

May tatlong kulay ang t'nalak: ang puti ay sumasagisag sa kadalisayan, ang pula ay kumakatawan sa dugo, at ang itim ay sumasagisag sa lupa. Bukod sa likas na puting abaka, ang pulang tina ay nagmumula sa mga ugat na kayumangging-pula ng punong loko, samantalang ang itim ay nakukuha sa pagpapakulo ng berdeng mga dahon ng punong knalum sa loob ng pitong araw, na nagiging kasing-itim ng tinta.

 Proseso ng paghahabi 
Pagkatapos, hinahabi ng manghahabi ang disenyo gamit ang isang sikad, isang prosesong maaaring tumagal nang hanggang dalawang buwan, depende sa disenyong ipinakita sa panaginip.

Ang mga handog, tulad ng mga hinabing blusa at alahas, ay tradisyonal na iniiwan sa lugar ng paghahabi bilang pagpupugay kay Fu Dalu. Sa panahon ng mahabang proseso ng paghahabi, pinagbabawalan ang mga babaeng manghahabi at ang kanilang mga asawa na makipagtalik bilang pagpapakita ng paggalang kay Fu Dalu.

 Pagpapahalaga 
Kinikilala ang tradisyon ng paghahabi ng t'nalak bilang bahagi ng di-nahahawakang pamanang kultura ng mga T'boli at ng Pilipinas.

Bilang pagkilala sa kahalagahan ng t'nalak sa kultura at pamana ng Pilipinas, makikita ang isang disenyo ng t'nalak sa likod ng isang libong pisong banknote ng seryeng New Generation Currency.

Ang lalawigan ng Timog Cotabato sa Pilipinas, kung saan matatagpuan ang lupang ninuno ng mga T'boli, ay nagdiriwang taun-taon ng Pista ng T'nalak.

Tingnan din
Abaka
Batik
Inabel
Lang Dulay
Piña
Tapis
Yakan

Mga sanggunian

Kategorya:Kultura ng Pilipinas