Diyos ng buwan

Ang isang diyos ng buwan na tinatawag na Bathala ng Buwan sa Filipino, o diyos ng buwan, ay isang diyos na kumakatawan sa Buwan, o isang aspeto nito. Ang mga diyos na ito ay maaaring may iba’t ibang tungkulin at tradisyon depende sa kultura, ngunit madalas silang may kaugnayan sa isa’t isa. Ang mga diyos ng buwan at pagsamba sa Buwan ay matatagpuan sa halos buong kasaysayan sa iba’t ibang anyo
Kategorya:Paghahambing ng mitolohiya

Buwan sa relihiyon at mitolohiya  
Maraming kultura ang tahimik na nag-uugnay sa 29.5-araw na siklo ng buwan sa siklo ng regla ng kababaihan, na makikita sa magkatulad na ugat ng mga salitang "menstruation" at "moon" sa iba't ibang pamilya ng wika.Harding, Esther M., 'Woman's Mysteries: Ancient and Modern', London: Rider, 1971, p. 24. Hindi ito laganap sa lahat, gaya ng ipinapakita ng katotohanang hindi lahat ng mga diyos ng buwan ay babae. Gayunpaman, maraming kilalang mitolohiya ang may diyosa ng buwan, kabilang ang Griyegang diyosa na si Selene, Romanong diyosa na si Luna, diyosang Tsino na si Chang'e, at diyosang Maya na si Coyolxauhqu, na ang pagpugot ng ulo ay maaaring sumasagisag sa isang lunar eclipse. Ilang mga diyosa tulad nina Artemis, Hecate, at Isis ay hindi orihinal na may kaugnayan sa buwan, at nakuha lamang ito kalaunan dahil sa pagkakabuo ng paniniwala sa Greko-Romanong diyos ng buwan na sina Selene/Luna.  
150px|thumb|left|Chandra, lalaking diyos ng buwan, British Museum, ika-13 siglo, Konark  

Karaniwan din ang mga lalaking diyos ng buwan, tulad nina Sin ng mga Mesopotamian, Khonsu ng mga Egyptians (o ang mas naunang diyos ng buwan na si Iah), Mani ng mga Germanic tribes, Tsukuyomi ng mga Hapones, Igaluk/Alignak ng mga Inuit, at ang Hindu na diyos na si Chandra. Ang orihinal na diyos ng buwan sa Proto-Indo-European na relihiyon, *Meh₁not ay lumilitaw na lalaki, na may maraming posibleng mga inapo kabilang ang tauhang Homeric na si Menelaus. Karaniwang may mga diyosang araw sa mga kulturang may lalaking diyos ng buwan. Eksepsyon dito ang Hinduism at animismo ng Pilipinas na parehong may lalake at babaeng aspeto ng mga diyos ng araw. Sa panahon bago dumating ang mga kolonisador, ang mga lipunang Pilipino ay nagsagawa ng animismo, kung saan ang kalikasan ay pinaniniwalaang pinaninirahan ng mga espiritu at diyos-diyosan, kabilang ang parehong lalaki at babaeng diyos ng buwan isang kakaibang katangian ng mitolohiyang Pilipino kumpara sa ibang kultura kung saan kadalasang babae ang personipikasyon ng buwan. Sa pagsanib ng mga impluwensyang Hindu-Budista, minsang nagsama o nagbago ang katutubong paniniwala.  

Ang mga sinaunang Ehipsiyo ay may ilang mga diyos ng buwan kabilang sina Khonsu at Thoth, bagaman si Thoth ay mas komplikadong diyos.Thoth, the Hermes of Egypt: a study of some aspects of theological thought in ancient Egypt, page 75 Si Set ay kumakatawan sa buwan sa sinaunang kalendaryong Ehipsiyo. Sa relihiyong Bakongo, ang diyosa ng lupa at buwan na si Nzambici ay kapareha ng diyos ng araw na si Nzambi Mpungu. Sina Metztli, Coyolxauhqui at Tēcciztēcatl ay pawang mga diyos ng buwan sa relihiyong Aztec.  

Sa relihiyong Manikeo, si Hesukristo ay sinasamba bilang diyos ng buwan, madalas na tinatawag na Hari ng Buwan, o simpleng Jesus ang Buwan.  

Maraming kultura ang inuugnay ang oras batay sa Buwan kaysa sa Araw. Pinananatili ng kalendaryong Hindu ang integridad ng buwang lunar at ang diyos ng buwan na si Chandra ay may relihiyosong kahalagahan sa maraming pista ng Hindu (hal. Karwa Chauth, Sankashti Chaturthi, at tuwing may eclipse). Kilala rin ang mga sinaunang tribong Aleman at mga taong kanilang nakasama gaya ng Baltic Finnic peoples sa paggamit ng kalendaryong lunar. Ang mga kalendaryong tulad ng Runic calendar ay nagtatakda ng simula ng taon sa unang kabilugan ng buwan pagkatapos ng pinakamaikling araw ng taon.

Mga diyos ng Buwan sa mga Relihiyong Asyano

Buddismo

Sa Budismo, ang buwan ay hindi kadalasang sinasamba bilang diyos, kundi isang simbolo ng kaliwanagan. Ngunit may mga taga langit o diyos sila na kaugnay ng buwan. Ang kabilugan ng buwan ay itinuturing na banal sa paniniwala ng Buddismo. Sa araw ng kabilugan ng buwan nangyari ang kapanganakan, kaliwanagan (enlightenment), at pagkamatay (Parinirvāṇa) ng Buddha. Mga pista tulad ng Vesak, Magha Puja, at Asalha Puja ay ginaganap sa kabilugan ng buwan.
Sa Buddismo ang buwan ay kumakatawan sa Kadalisayan at karunungan, gaya ng buwan na nagbibigay liwanag sa dilim, ang karunungan ay nagtataboy ng kamangmangan.Kapanatagan at kapayapaan malamig at banayad ang sinag ng buwan, gaya ng habag ng Buddha.

May ilang tradisyon na may diyos ng buwan gaya ni Candimā Sutta (Pali Canon), iniligtas ng Buddha ang diyos ng buwan (Candimā) mula sa halimaw na si Rāhu. Sa Mahāyāna, may Candraprabha Bodhisattva o liwanag ng Buwan (Moonlight Bodhisattva) na kasama ng Budda ng medisina.

Hinduismo

Sa Hinduismo, ang buwan ay isang tunay na diyos na tinatawag na Chandra (o Soma).Siya ang lalaking diyos ng buwan, panahon, at pagkamayabong. Kaugnay ng kapanatagan, kapayapaan, at isipan.
Nilalawaran madalas bilang napakaputi at napakagandang lalaki na nakasakay sa karwaheng hinihila ng 10 puting kabayo o minsan ay usa. Konektado rin siya sa Soma, isang banal na inumin sa mga Veda.

Ang pag samba sa Buwan at kay Chandra ay pag aalay ng panalangin sa Hinduismo Nagdarasal ang mga tao kay Chandra para sa kalusugan, yaman, at kapanatagan ng isipan. May mga espesyal na pag-aayuno (Chandra Darshan pagkatapos ng bagong buwan, at Karva Chauth sa Hilagang India).Ginagamit ng mga magsasaka at astrologo ang kalendaryong batay sa buwan para sa mga ritwal.
Sa Hindu astrolohiya (Jyotisha), si Chandra ay kabilang sa Navagraha (9 na diyos-planeta). Madalas magsuot ng perlas ang tao para sa kanyang impluwensa

Shinto
Sa Relihiyong Shinto si Tsukuyomi ang espritu at diyos ng buwan, Si Tsukuyomi-no-Mikoto (月読命 / 月夜見尊)siya ang pangunahin at diyos ng buwan sa Shintō. Ang pangalan niya ay ibig sabihin ay “Nagbabasa o tumitingin sa buwan.”Madalas tawagain  o Tsukiyomi at ilarawan bilang napakagandang lalaki at tinatawag ding binatang nagbabasa o nagmamasid mula sa buwan Isa siya sa tatlong mahalagang diyos na ipinanganak mula sa paglilinis ni Izanagi (kasama sina Amaterasu  diyosa ng araw, at Susanoo diyos ng bagyo).
Kadalasan itinuturing siyang lalaking diyos, pero minsan walang tiyak na kasarian. Madalas ilarawan bilang napakagandang lalaki na may napakaputing balat at mahaba at itim na itim na buhok 
Sa paniniwalang Shito Sakop niya ang Gabi at panahon ng buwan,daloy ng tubig at dagat maging ang kalendaryo at pagtatanim.c. 759: Man'yōshū, volume 7, poem 1372; in Old Japanese.  Text available online here .1988, 国語大辞典（新装版） (Kokugo Dai Jiten, Revised Edition) (in Japanese), Tōkyō: Shogakukan『式内社調査報告』山口麻太郎Shikinaisha Survey Report, by Matataro Yamaguchi

 Tingnan din 
 Talaan ng diyos ng mga buwan

Sanggunian