Diwata (mitolohiyang Pilipino)

Ang Divata (na kilala rin bilang Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, at iba pang kaugnay na pangalan) ay isang lumang katawagan para sa Diwata, isang pangkalahatang termino o katawagan na ginagamit sa Pilipinas para sa mga diyos, diyosa, espiritu ng kalikasan, nimpa, at engkantada o engkantado. Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012.  Ang ilang espiritu na hindi kailanman naging tao ay pinag-iiba sa ilang pangkat-etnolinguistiko bilang diwata, na maaaring saklaw mula sa simpleng mga espiritu tagapagbantay ng mga bagay, halaman, hayop, o lugar, hanggang sa mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na phenomena, pati na rin sa mga banal na nilalang na kabilang sa mga panteon.  

 Etimolohiya 
Ang terminong divata (at ang mga kaugnay nito tulad ng dewatu, duwata, diya, dwata) ay nagmula sa salitang Sanskrit na devatā (देवता) o deva (देव), na nangangahulugang "diyos" o "nilalang na banal". Ang pamana ng wikang ito ay bunga ng di-tuwirang palitang pangkultura sa pagitan ng Pilipinas at Timog Asya, na naipamagitan sa pamamagitan ng mga Hindu-Buddhist na kaharian sa Timog-silangang Asya tulad ng Srivijaya Empire at Majapahit Empire. Sa Tagalog, ang kaugnay na salita na diwa ay nangangahulugang "espiritu" o "esensya", na nagbibigay-diin sa espiritwal na kahulugan.

 Katangian
Pinaniniwalaang naninirahan ang mgadivata sa iba't ibang kaharian at larangan ng kalikasan at espiritwal na mundo. Ang kanilang mga tungkulin at katangian ay malawak at iba-iba:  
Mga espiritu ng kalikasan: tagapangalaga ng mga puno, ilog, bundok, o hayop.  
Mga engkantada: Sa modernong Tagalog, ang diwata ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan at mga engkantada at diwata na may pambihirang kagandahan, tulad ni Maria Makiling.Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
Mga diyos ng mga abstraktong konsepto: tulad ng kasaganaan, digmaan, o kalusugan.  
Mga miyembro ng pantheon: mga mataas na ranggong diyos na kinikilala ng ilang etnikong grupo, kadalasang may masalimuot na ritwal at handog.  

May ilan sa divata na mabubuti at tinatawag para sa proteksyon at pagpapala, samantalang ang iba ay ambivalente o masama ang intensyon, kaya nangangailangan ng pagpatahimik sa pamamagitan ng ritwal na handog.

Mitolohiyang Pilipino 

Sa Mitolohiyang Pilipino, ang mga Diwata ay tumutukoy sa mga engkantada, espiritu ng kalikasan, mga nilalang na makalangit, at mga diyos sa mitolohiya. Sa relihiyong bayan, partikular itong tumutukoy sa mga nilalang na makalangit at espiritu ng kalikasan na hindi kailanman naging tao. Maaaring maging mga tagapangalaga sila ng mga bagay, halaman, hayop, o mga diyos na kumakatawan sa mga puwersa ng kalikasan, abstraktong kaisipan, o maging mga diyos sa isang panteon.

Ang Pagdiwata ay isang ritwal ng pagpupuri, pagbibigay-galang, at pagsamba sa mga diyos at espiritu ng kalikasan.

Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng engkantada, musa, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging isang diyos o diyosa.  Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).

Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga engkantada na tinatawag na lambana.

Sa makabagong Tagalog, ang diwata ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni Maria Makiling.Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
Ang mga espiritu na hindi kailanman naging tao ay inihihiwalay sa ilang pangkat-etniko bilang diwata. Maaari silang maging mga simpleng espiritu ng isang bagay, halaman, hayop, o lugar,hal. Nuno sa punso, isang anitong parang duwende na nakatira sa mga punso; at si Dayang Masalanta, ang Tagalog na diwata ng Bundok Makiling hanggang sa maging mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na penomena,hal. Mayari, ang diyosa ng buwan ng mga Tagalog; Barangaw, ang bisayang diyos ng bahaghari; at Makapatag, bisayang diyos ng paghihiganti hanggang sa maging mga diyos na kabilang sa isang tunay na panteon.hal. Bathala, ang pinakadakilang diyos ng mga Tagalog; Magbabaya, ang kataas-taasang lumikha ng mga Lumad; at Pilandok, trickster spirit ng mga Maranao

Kilala rin sila sa iba’t ibang katawagan gaya ng dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, diya, at iba pa sa iba’t ibang wikang Pilipino (kabilang ang Tagalog na diwa, na nangangahulugang “espiritu” o “esensya”); lahat ng ito ay nag-ugat mula sa Sanskrit na devata () o devá (), na nangangahulugang “diyos o diyosa”. Ang mga katawagang ito ay bunga ng pagsasanib sa mga paniniwalang Hindu-Budista dahil sa hindi tuwirang palitang kultural (sa pamamagitan ng Srivijaya at Majapahit) sa pagitan ng Pilipinas at Timog Asya.

Gayunman, nag-iiba ang mga nilalang na itinuturing na diwata ayon sa pangkat-etniko. Sa ilang pangkat gaya ng B'laan, Cuyonon, Visayans, at Tagalog, tumutukoy ang Diwata sa kataas-taasang diyos sa kanilang panteon,Ipinag-iba ng mga Tagalog si Diwata, ang unibersal na kataas-taasang nilalang, at si Bathala, ang diyos ng buhay na itinuturing nilang natatanging diyos nila (Hislop, 1971) kaya may ibang katawagan para sa mga espiritung hindi tao.

Tulad ng sa mga espiritu ng ninuno, tinatawag ang mga diwata gamit ang magagalang na pamagat ng kamag-anakan kapag direktang kinakausap, gaya ng apo (“matanda”) o nuno (“ninuno”).


 Makabagong Paggamit 
Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng musa, engkantada, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging diyos o diyosa. Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).

Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga engkantada na tinatawag na lambana.

Sa modernong Tagalog, ang diwata ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni Maria Makiling.

Dahil ang mga diwata ay mga espiritu ng kalikasan o diyos, mas madali silang naisama sa mga ideya ng Katolisismo tungkol sa mga santo o anghel. Ang kanilang mga tungkulin sa pagpapagaling, pagkamayabong, at kalikasan ay nagbigay ng impresyon na hindi sila banta sa simbahan. Kalaunan, sila ay inromantisa bilang mga mahiwagang nilalang (engkantada) na may anyong Europeo, na akma sa kolonyal na pamantayan ng kagandahan at kabutihan.

Sa kontemporaryong gamit, madalas na itinuturing ang divata at diwata na katumbas ng “engkantada” sa popular na imahinasyon. Madalas na isinalin ng mga misyonerong Kastila at manunulat noong kolonyal na panahon ang salita bilang “duwende” o “fairy” bilang katumbas sa alamat ng Europa.

Pinalakas pa ito noong ika-19 at ika-20 siglo sa pamamagitan ng panitikan, ulat ng mga kolonyal, at kalaunan sa mga midyang naglalarawan sa mga diwata bilang mabait, may pakpak, at kahawig ng mga engkantada ng Europa, sa halip na ang kanilang mas komplikadong tungkulin bilang mga diyos at espiritu ng kalikasan sa katutubong kosmolohiya.

Ipinapaliwanag ng antropologong si Alicia Magos na ang katawagang “fairy” ay isang Kanluraning pagpapataw na labis na pinasimple ang papel ng diwata sa katutubong pananaw bilang mga tagapamagitan ng tao at ng daigdig ng espiritu.

 Mga Pagkakaibang Panrehiyon 
Ang konsepto ng divata ay konektado sa mas malawak na tradisyon sa Timog-Silangang Asya ng mga espiritu ng kalikasan at diyos na may mga pangalang nagmula sa Sanskrit:

Sa Indonesia, ang Dewata ay mga diyos at espiritu sa Hinduismong Balinese, tinatawag sa mga ritwal at iniuugnay sa mga likas na pook.

Sa Java naman, ang mga Dewi ay mga diyosa (hal., si Dewi Sri, diyosa ng palay) na kaugnay ng kasaganaan at agrikultura.

Sa Malaysia at Brunei, ang kaugnay na salitang Dewa ay tumutukoy sa mga diyos at sobrenatural na nilalang, na madalas kaugnay ng pre-Islamikong animismo at impluwensyang Hindu-Budista.

Ipinapakita ng mga pagkakahawang ito ang magkakaparehong ugat na Austronesyano at Indic ng mga Pilipinong divata, habang binibigyang-diin ang kanilang natatanging pag-unlad sa mga lokal na mitolohiya.

 Pagsasanib ng Paniniwala 
Sa pagdating ng mga ideya mula Hindu-Budismo sa sinaunang Pilipinas, inangkin ng salitang divata ang mga kosmolohiyang impluwensya mula sa Timog at Timog-Silangang Asya.

Kasunod ng pagpapakilala ng Islam sa Mindanao at Kristiyanismo noong panahong Kastila, maraming diwata/divata ang muling binigyang-kahulugan, ipininta bilang masasama, o isinama sa mga Katolikong santo at mga gawi ng relihiyong bayan.

Noong panahong Kastila, ang diwata ay isinanib sa mga duwende at engkantada sa mitolohiyang Europeo, at binigyan ng mga katawagan gaya ng duende (duwende o lamang-lupa), encantador o encanto (“manggagaway”), hechicero (“mangkukulam”), sirena (“sirena”), o maligno (“masamang espiritu”).

Sa mga Islamisadong pangkat-etniko ng Pilipinas, karaniwang tinatawag ang mga espiritu ng kalikasan na jinn o saitan, bunga ng impluwensiya ng mitolohiyang Islamiko.

 Sa kulturang popular 

Pelikula at telebisyon
Amaya, isang makasaysayang serye sa telebisyon tungkol sa prekolonyal na Pilipinas. Ipinapakita rito ang mga diwata bilang mga diyosa.
Okay Ka, Fairy Ko!, isang pantasyang serye sa telebisyon na komedyang situwasyonal (may mga adaptasyong pelikula) tungkol sa isang mortal na lalaki na napangasawa ang prinsesa ng mga engkantada – isang diwata.
Super Ma'am (pandaigdigang pamagat: My Teacher, My Hero) ay isang Philippine television drama aksiyon pantasya na serye na tampok ang isang diwata na dating diyosa na naging engkantada at tagapaggabay ng pangunahing tauhan.
Ang Juan dela Cruz (TV series) ay nagpapakita ng anito bilang masamang diyos at ang mga diwata bilang mabubuting engkantada. 
Diwata (1987), isang pelikulang idinirek ni Tata Esteban at isinulat ni Rei Nicandro, ay nagpapakita ng mahiwagang buhay ng mga diyos. Gumanap si Olga Miranda bilang pangunahing tauhan, kasama sina Lala Montelibano, Dick Israel at George Estregan.
Encantadia at Mulawin, dalawang serye sa telebisyon (may mga adaptasyong pelikula) sa iisang uniberso na nagpapakita ng mga diwata bilang isang lahi ng mga engkantada at supernatural na nilalang na naninirahan sa Encantadia, isang dimensyong lampas sa mundo ng tao.
Faraway (2014), isang independent film na tumatalakay sa isang babae at ang kaniyang paghahanap sa tribong Diwata.
Indio, isang serye sa telebisyon kung saan ang pangunahing tauhan ay anak ng isang mortal na lalaki at isang babaeng diwata.
One Day Isang Araw, isang pantasyang antolohiya sa telebisyon ay tampok ang isang episode na pinamagatang *Ang Huling Diwata*, tungkol sa isang diyosang naging engkantada at tagapangalaga ng isang lawa.
Elemento, isang dokudramang antolohiya sa telebisyon na tumatalakay sa isang diwata ng ilog na isinumpa dahil sa pag-ibig sa isang mortal na lalaki.
Wansapanataym, isang pantasyang antolohiya sa telebisyon, ay tampok sa isang episode na pinamagatang *Enchanted Trees* ang mga diwata bilang mga engkantada at tagapangalaga ng mga puno.
Sanggunian