Coffea arabica

Ang Coffea arabica (), kilala rin bilang kapeng Arabika, ay isang uri ng halamang namumulaklak na kabilang sa pamilya ng kape at madder, ang Rubiaceae. Pinaniniwalaang ito ang unang uri ng kape na nilinang at ito rin ang nangingibabaw na kultibar, na kumakatawan sa humigit-kumulang 60% ng pandaigdigang produksiyon. Ang kape mula sa mas maasido, mas mapait, at mas kapeinadong butil ng robusta (C. canephora) ay bumubuo sa karamihan ng natitirang produksiyon ng kape. Limitado ang mga natural na populasyon ng Coffea arabica sa kagubatan ng Timog Etiyopiya at Yemen.

 Taksonomiya 

Unang inilarawan ang Coffea arabica sa agham ni Antoine de Jussieu, na pinangalanan itong Jasminum arabicum matapos pag-aralan ang isang ispesimen mula sa Mga Harding Botaniko ng Amsterdam. Inilagay ito ni Linnaeus sa sarili nitong henera, Coffea, noong 1737.

Ang Coffea arabica ay isa sa poliploydeng espesye ng henerang Coffea, dahil nagdadala ito ng apat na kopya ng labing-isang kromosoma (44 sa kabuuan) sa halip na 2 kopya tulad ng sa mga diploydeng espesye. Sa partikular, ang Coffea arabica ay bunga mismo ng paghihibrido sa pagitan ng mga diploydeng Coffea canephora at Coffea eugenioides, kaya ito ay maituturing na isang alotetraployde, na may tigalawang kopya ng dalawang magkaibang henoma. Tinatantiyang naganap ang paghihibridong pinagmulan ng Coffea arabica sa pagitan ng 1.08 milyon at 543,000 taon na ang nakalipas, at ito’y inuugnay sa nagbababagong mga kalagayang pangkalikasan sa Silangang Aprika.

Distribusyon at tirahan
Endemiko sa timog-kanlurang kabundukan ng Etiyopiya,  itinatanim ang Coffea arabica sa dose-dosenang bansa sa pagitan ng Tropiko ng Kaprikorn at Tropiko ng Kanser. Karaniwan itong ginagamit bilang palumpong sa ilalim ng mas matataas na punongkahoy. Narekober din ito mula sa Talampas ng Boma sa Timog Sudan. Matatagpuan din ang Coffea arabica sa Bundok Marsabit sa hilagang Kenya, ngunit hindi tiyak kung ito'y tunay na katutubo o nanaturalisa lamang; ayon sa mga kamakailang pag-aaral, ito ay nanaturalisa. Malawakan itong nanaturalisa sa mga lugar sa labas ng katutubong pinagmulan nito, sa maraming bahagi ng Aprika, Amerikang Latino, Timog-silangang Asya, Indiya, Tsina, at sari-saring pulo sa Karibe at Pasipiko.Kew World Checklist of Selected Plant Families, Coffea arabica

Kasaysayan
Ang kauna-unahang nakasulat na tala tungkol sa kape na gawa sa binusang butil (o binhi) ng kape ay nagmula sa mga Arabeng iskolar, na nagsabing nakatutulong ito sa pagpapalawig ng kanilang oras ng pagtatrabaho. Mula sa Yemen, kumalat ang inobasyong Arabe ng paggawa ng inuming kape mula sa binusang mga butil, una sa mga Ehipsyo at Turko, at kalaunan ay lumaganap sa buong mundo. Pinaniniwalaan ng ilang iskolar ang halamang kape ay ipinakilala mula sa Yemen, batay sa isang tradisyong Yemeni na nagsasabing kapwa itinanim ang mga punla ng kape at qat sa Udein ('ang dalawang sanga') sa Yemen noong panahong pre-Islamiko.Western Arabia and the Red Sea [Kanlurang Arabya at ang Dagat Pula] (sa wikang Ingles), Naval Intelligence Division, London 2005, pa. 490 

Paglinang at paggamit

Kumakatawan sa 60% ng pandaigdigang produksiyon ng kape ang Coffea arabica.

Kaya ng halaman ang mababang temperatura, ngunit hindi ang hamog na nagyelo, at pinakamainam ito sa karaniwang temperaturang nasa pagitan ng . Kadalasang lumalaki lamang ang mga komersiyal na kultibar hanggang humigit-kumulang 5 m, at madalas na pinuputol hanggang 2 m upang mapadali ang pag-aani. Hindi tulad ng Coffea canephora, mas gusto ng C. arabica na lumago sa bahagyang lilim.

Mga sanggunian

Kategorya:Kape