Kronolohiya ng Maynila

Ang mga sumusunod ay ang pagkakasunod-sunod ng pangyayari sa kasaysayan ng lungsod at kalakhang lugar ng Maynila, ang kabiserang lungsod ng Pilipinas .

 Ika-9 na Siglo pasulong 


 c. 900 CE - Ang Kaharian ng Tondo ay nasa kasagsagan nito at naging sentro ng kalakalan ng mga Tagalog. Sa panahon din na ito ipinagkaloob ng Hari ng Tondo ang Inskripsiyon sa Tanso ng Laguna sa angkan ni Namwaran noong 21 Abril 900 CE. Patanñe,E.P. Philippines in the Sixth to Sixteenth Centuries. 1996. : "134" Abinales, Patricio N. and Donna J. Amoroso, State and Society in the Philippines. Maryland: Rowman and Littlefield, 2005. : "38" 
 c. 1175 - ang Kaayusan ng Pamahalaan ng Namayan ay itinatag ng mga Tagalog sa Ilog Pasig at sa kasagsagan nito noong 1100's ay pinamumunuan ng bahay ni Lakan Tagkan. Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. ISBN 971-550-135-4.
 c. Ika-13 Siglo - ang Kota Seludong o mas kilala bilang Kaharian ng Maynila ay itinatag ni Avirjirkaya na sumasaklaw sa kasalukuyang lugar ng Intramuros .
 c.1300- Si Emperatris Sasaban ay naging pansamantalang punong reyna ng Namayan. Ayon sa salaysay, siya ay isang kerida ni Anka Widyaya ng Java at nagkaroon ng anak na pinangalanang Prinsipe Balagtas Odal-Devora, Grace (2000). The River Dwellers, in Book Pasig : The River of Life (Edited by Reynaldo Gamboa Alejandro and Alfred A. Yuson). Unilever Philippines. pp. cited by Nick Juaquin43–66.
 1365 - Labanan sa Maynila (1365), Nakipaglaban ang Puwersa ng mga Kaharian ng Luzon sa Imperyo ng Majapahit mula sa Java sa Maynila.
 Hindi tiyak na petsa - ang pinatibay ng mga Tagalog at Kapampangan na lungsod ng Cainta ay itinatag sa itaas na bahagi ng ilog na sumasakop sa magkabilang baybayin ng isang daluyan ng Ilog Pasig. Ito ay matatagpuan hindi kalayuan mula sa kung saan nagtatagpo ang Ilog Pasig at Lawa ng Ba-i . 
 1450 - Si Kalangitan ay naging Hara (Reyna na asawa ng Raha) ng Tondo. Siya noon ay naninirahan sa Pasig, sa pampang ng ilog ng Bitukang Manok (kasalukuyang sapa ng Parian).
 1480 - Si Raha Aki Matanda ay naging Raha ng Maynila .
 1500 - Si Salalaia ay naging Raha ng lumang Maynila . Dery, Luis Camara (2001). A History of the Inarticulate. Quezon City: New Day Publishers. ISBN 971-10-1069-0.
 1521 - Si Sri Bunao ay naging Lakandula na naka-himpil sa Tondo .

 Ika-16 na Siglo 

 Mayo 24, 1570 - Nangyari ang labanan sa Maynila sa pagitan ni Raha Sulayman at ni Martin de Goiti. Nagtapos ang labanan sa pagkasunog ng lungsod. Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. ISBN 971-550-135-4. Blair, Emma Helen; Robertson, James Alexander, eds. (1903). Relation of the Conquest of the Island of Luzon. The Philippine Islands, 1493-1898. 3. Ohio, Cleveland: Arthur H. Clark Company. p. 145. Dery, Luis Camara (2001). A History of the Inarticulate. Quezon City: New Day Publishers. ISBN 971-10-1069-0.
 1571 - 24 Hunyo: Dumating ang mga Espanyol na sina Martín de Goiti, Juan de Salcedo at Miguel López de Legazpi. Sa parehong panahon, noong Agosto 1571, inatasan ni Legazpi ang kanyang pamangkin na si Juan de Salcedo na "patahimikin" ang Cainta. Matapos maglakbay ng ilang araw paitaas ng ilog, kinubkob ni Salcedo ang lungsod, at kalaunan ay nakakita ng mahinang parte sa bakod. Ang huling pag-atake ng mga Espanyol ay pumatay sa mahigit na 400 na residente ng Cainta, kabilang ang kanilang pinuno na si Gat Maitan.  
 1572 - Ang lungsod ng Espanya ay sinalakay at muntik nang makubkob ng mga pirata na Tsino. 
 1573 - Nagsimula ang kalakalang galyon ng Espanyol . 
 1574 - Tinangka ng Tsinong pirata na si Limahong na kubkubin ang Maynila. 
 1579 - Itinatag ang Katolikong Diyosesis ng Maynila . 
 1583 - Sunog. 
 1584 - Itinatag ang Maharlikang Korte ng Maynila ng Bireynato ng Bagong Espanya.
 1590
 Naitatag ang palimbagan. 
 Nagsimula ang pagtatayo ng mga pader at iba pang mga depensa. 
 1603 - kaguluhan ng mga Tsino. 
 1607 - Itinatag ang Simbahan ng San Agustin .
 1611 - Ang Unibersidad ng Santo Tomas ay itinatag ng mga Katolikong Dominikano .  
 1615 - Nagsimula ang kalakalang galyon sa pagitan ng Akapulko at Maynila. 
 1620 - Ang Kolehiyo ni San Juan ng Letran ay itinatag ng mga Katolikong Dominikano.
 1645 - 1645 Lindol sa Luzon .

 Ika-18 -19 na Siglo 

 1762 - Nagsimula ang pananakop ng mga Briton sa Maynila . 
 1764 - Nagwakas ang pananakop ng mga Briton sa Maynila ayon sa Kasunduan sa Paris; Kastila muli ang nasa kapangyarihan. 
 1823 - Populasyon: 38,000. 
 1837 - Nagbukas ang daungan sa banyagang kalakalan. 
 1848 - Nagsimula ang paglalathala ng pahayagang Diario de Manila .
 1852 - Setyembre: Lindol. 
 1859
  Itinatag ang Escuela Municipal de Manila, ang pasimula ng Pamantasang Ateneo ng Maynila.
 Sinimulan nang ilathala ang magasing Ilustración Filipina .
 1863 - 3 Hunyo: Lindol. 
 1865 - Itinatag ang Manila Observatory .
 1866 - Nahukay ang Canal de la Reina sa Binondo . 
 1870 - 23 Marso: Sunog sa Binondo . 
 1876 - Populasyon: 93,595. 
 1880 - Hulyo: Lindol. 
 1881 - Ang telegrapo ng Hong Kong-Maynila ay nagsimula ng operasyon. 
 1882
 Oktubre: Bagyo. 
 Pinasinayaan ang suplay ng tubig. 
 1887
 Itinatag ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas .
 Populasyon: 176,777. 
 1888 - Itinatag ang Komersyal na Asosasyon ng Troso
 1889 - Ang pagawaan ng tabako ng Tabacalera Flor de la Isabela ay itinayo sa Paco . 
 1892 - Nagsimula ang operasyon ng perokaril sa pagitan ng Dagupan at Maynila. 
 1893
 Nakapagkabit ng kuryente. 
 Apoy. 
 1896 - 5 Disyembre: Pag-aalsa ng Maynila ng 1896. 
 30 Disyembre: pagbaril kay Dr. Jose Rizal sa Bagumbayan .
 1898
 25 Hulyo - 13 Agosto: Labanan sa Maynila (1898) ; Estados Unidos sa kapangyarihan. 
 Sinimulan nang ilathala ang pahayagan sa wikang Ingles ng Manila Times . 
 1899
 4–5 Pebrero: Labanan sa Maynila (1899) . 
 Inilatag Abenida Taft ("Calle Rizal").

 Ika-20 Siglo pasulong 

 1900 - itinatag ang Instituto de Mujeres  at American Circulating Library.  

 ika-20 siglo 

 1900s-1940s 

 1901
 Nilikha ang administratibong entidad ng lungsod ng Maynila, na binubuo ng Binondo, Ermita, Intramuros, Malate, Pandacan, Quiapo, Santa Cruz, Barrio San Nicolas, San Miguel, San Fernando de Dilao (Paco), Sampaloc, Tondo.
 Ang Kabisera ng Pilipinas ay inilipat sa Maynila mula Malolos.
 Naihalal na Alkalde si Arsenio Cruz-Herrera.
 Itinatag ang Pambansang Museo ng Pilipinas.
 Ang Fort William McKinley ng military ng Estados Unidos ay itinatag malapit sa lungsod.
 Itinatag ang Hukbong Pamayapa ng Pilipinas at ang pangkalahatang punong-himpilan at mga kampo ng hukbong sandataan ay matatagpuan sa kabisera.
 Itinatag ang Iskaut ng Pilipinas at ang pangkalahatang punong-himpilan at mga kampo ng hukbong sandataan ay matatagpuan malapit sa kabisera.
 1902 - 
 Ang hangganan ng Maynila ay pinalawig pang isama ang Santa Ana de Sapa.
 Ang Marangal na Bahay Opera ng Maynila ay nagbukas sa Santa Cruz.
 1903 
 Population: 219,928 city; 330,345 metro.
 Sunog sa Trozo sa Maynila (Mayo 1903)
 1905
 Itinatag ang Manila Elks Club.
 Naihalal bilang alkalde si Félix Roxas.
 1908
 Itinatag ang Unibersidad ng Pilipinas.
 Ang sikat na Manila Carnival ay ginanap sa unang pagkakataon.
 1909 - Itinatag ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas.
 1910
 Basketball, volleyball, at Boy Scouting ay sinimulan sa Pilipinas sa YMCA ng Maynila ng Pisikal na Direktor ng YMCA na si Elwood Stanley Brown.
 "Malaking Sunog sa Maynila", na puminsala sa nagkakahalagang dalawang milyong piso, sa Binondo.
 1911 - Itinatag ang Kolehiyo ng La Salle, na kilala bilang  Pamantasang De La Salle.
 1912 - Nagbukas ang Manila Hotel.
 1913
 Ang Far Eastern Championship Games, na kilala bilang "Unang Palarong Olimpic sa Silanganan" ay ginanap sa lugar ng Karnabal (kalaunan ay naging Rizal Memorial Sports Stadium) sa Malate, mula ika-3 hanging ika-7 ng Pebrero, kasama ang mga kalahok mula sa Mga Pulo ng Pilipinas ng Estados Unidos, Tsina, Hapon, ang Silangang Kaindiyahan ng Britanya (Malaya), Taylandiya, at Hong Kong ng Britanya.
 Itinayo ang Bantayog ni Rizal.
 1917 - Naihalal na alkalde si Justo Lukban.
 1918 - Population: 285,306 city; 469,955 metro.
 1919 - Ang Kampo Nichols ng militar ng Estados Unidos ay itinatag malapit sa lungsod.
 1920 - Inihalal na alkalde si Ramón Fernández.
 1923 - Ang Konseho ng Peking, Konseho ng Tokyo, at ang Konseho ng Maynila, ang kauna-unahang konseho ng Kapatirang Boy Iskaut ng Amerika sa Asya, ay inorganisa. (Ang malaking 1973 Golden Jubilee Jamboree ng Kapatirang Iskaut ng Pilipinas ay binilang mula sa taong ito.)
 1924 - Naihalal na alkalde si Miguel Romuáldez.
 1926 - Pinasinayaan ang Gusaling Pambatas  sa Ermita.
 1927 - Naihalal na alkalde si Tomás Earnshaw.
 1928 - Ang Institusyon ng Tagatuos, na kalaunan ay naging Pamantasan ng Malayong Silangan, ay itinatag sa Sampaloc ni Nicanor Reyes at iba pa.
 1930 - Itinayo ang Bantayog ni Legazpi at Urdaneta.
 1935
 Itinayo ang Tanghalang Pangkalakhan ng Maynila.
 Naihalal na alkalde si Valeriano Fugoso.
 Nagsimulang tumakbo ang Grace Park Airfield sa Caloocan.
 Ang lungsod ay naging kabisera ng bagong tatag na Komonwelt ng Pilipinas.
 Ang Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas ay naitatag at ang pangkalahatang punong-himpilan at mga kampo militar ay matatagpuan sa kabiserang lungsod.
 1939 - Population: 623,492.
 1941
 Binuo ang Lungsod ng Kalakhang Maynila, na nagbuklod sa mga lungsod at munisipal na gobyerno ng Maynila, Lungsod ng Quezon, Kalookan, Makati, Mandaluyong, Parañaque, Pasay, at San Juan.
 Naihalal na alkalde si Jorge B. Vargas.
 Natapos itayo ang Bulwagang Panglungsod ng Maynila.
 Nabuwag ang pangkalahatang punong-himpilan ng Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas at ang mga kampo militar sa kabisera ng lungsod  ay nasakop ng mga pwersa ng Imperyo ng Hapon.
 1942
 Nagsimula ang pananakop ng mga Hapones.
 Naging alkalde si León G. Guinto, Sr..
 Ang pangkalahatang punong himpilan at base militar ng Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas ay aktibong inilipat sa mga probinsya.
 1945
 Pebrero: Masaker sa Maynila ng Hukbo ng mga Hapon..
 3 Pebrero - 3 Mario: Labanan sa Maynila (1945); natalo ang mga Hapones.
 1 Agosto: Pagkawasak ng Lungsod ng Kalakhang Maynila.
 Naging alkalde si Juan L. Nolasco.
 Ang muling pagtatatag ng pangkalahatang punong-tanggapan at base ng kampo ng militar ng Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas at ng Philippine Constabulary. Muling naging aktibo ang istasyon sa kabisera ng lungsod pagkatapos ng pagpapalaya mula sa mga Hapones.
 1946 - Ang lungsod ay naging bahagi ng bagong ipinroklamang Republika ng Pilipinas.
 1947 - Nagbukas ang Teatro ng Republika.
 1948
 Ang kabisera ng Pilipinas ay inilipat sa Quezon City.
 Ang Mataas na Paaralan ng Manuel A. Roxas ay itinatag sa Paco.
 Naging alkalde si Manuel de la Fuente.
 Population: 983,906 city; 1,569,148 metro.
 Ang Sementeryo at Memoryal ng Amerikano sa Maynila ay itinalaga malapit sa lungsod.
 1949 - 18 Hunyo: Ang distritong lehislatibo ng lungsod para sa Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas ay pinalawig mula dalawa hanggang apat.

 1950s-1990s 

 1952
 Si Arsenio Lacson ay naging alkalde.
 Itinatag ang punong himpilan ng National Press Club sa lungsod. 
 1954 - Ang Holy Child Catholic School ay itinatag sa Tondo.[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2014)">kailangan ng pagsipi</span> ]
 1959 - Itinatag ang Mataas na Paaralan ng Ramon Magsaysay sa España, Maynila.
 1960
 Nagbukas ang Koliseo ng Araneta sa Lungsod ng Quezon.
 Populasyon: 1,138,611 lungsod; 2,462,288 metro . 
 1961 - Nagbukas ang bagong terminal ngPaliparan ng Maynila.
 1962 - Naging alkalde si Antonio Villegas .
 1966 - Itinatag ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas.
 1970
 Itinatag ang Samahan ng Mamamayan-ZOTO.
 Populasyon: 1,330,788 lungsod; 3,966,685 metro. 
 1971 - Naging alkalde si Ramon Bagatsing .
 21 Agosto: Pambobomba sa Liwasang Miranda.
 1973 - 3000 Batang Lalaking Iskaut ang nagkampo at nagsagawa ng malawakang paglilinis sa Intramuros, 9–11 Pebrero.
 1974 - Ginanap ang Miss Universe 1974.
 1975
 1 Oktubre: Thrilla sa Maynila .
 Ang Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila ay nilikha upang pangasiwaan hindi lamang ang lungsod ng Maynila kundi maging ang Kalookan, Mandaluyong, Makati, Malabon, Marikina, Muntinlupa, Navotas, Pasay, Pasig, Las Piñas, Parañaque, Pateros, Lungsod Quezon, San Juan, Taguig, at Valenzuela .
 Unang ginanap ang Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila.
 Populasyon: 1,479,116 lungsod; 4,880,006 metro.
 1976
 Ang kabisera ng Pilipinas ay inilipat sa Maynila mula Lungsod ng Quezon. 
 Itinayo ang Sentrong Pangkumbensiyong Pandaigdig ng Pilipinas sa Pasay .
 Ang Ali Mall, ang unang shopping mall sa Pilipinas, ay nagbukas sa Lungsod ng Quezon.
 Ang Harrison Plaza ay nagbukas sa Malate, Maynila .
 1979 - Opisyal na pinasinayaan ang tiangge ng Sampaloc. 
 1980 - Populasyon: 5,924,563 metro.
 1981
 Naitatag ang relasyon bilang kinakapatid na lungsod sa San Francisco, USA. 
 Ang Pàpá ng Katoliko ay bumisita sa lungsod.
 1982 - Itinatag ang Komisyon ng Lungsod ng Kalakhang Maynila para sa mga Iskwater. 
 1983
 Agosto 21: Pagpaslang kay Benigno Aquino, Jr. sa Paliparang Pandaigdig ng Maynila.
 Agosto 31: Ang prusisyon ng libing ni Benigno Aquino, Jr ay dumaan sa kabisera mula sa Simbahang Santo Domingo patungo sa Parañaque.
 1984
 Nagsimula ang operasyon ng Unang Linya ng Sistema ng Pangkalakhang Riles Panlunan ng Maynila.
 Populasyon: 1,728,441 lungsod; 6,720,050 urban agglomeration (estimate). 
 1985 - Nagbukas ang SM City North EDSA bilang unang SM Supermall .
 1986
 Pebrero: Himagsikan ng Lakas ng Bayan. 
 Mayo: Naging alkalde si Mel Lopez.
 1987
 Unang Tangkang Kudeta
 Ang mga distritong panglehislatibo ng lungsod para sa Kapulungan ng mga Kinatawan ay lumawak hanggang sa kasalukuyang anim.
 1989 - Ikalawang Tangkang Kudeta
 1987 - Enero: Masaker ng Mendiola.
 1992 - Naging alkalde si Alfredo Lim .
 1993 - ang Easter Regatta, na kalaunan ay tinawag na President's Cup Regatta, ay ginanap sa unang pagkakataon sa Manila Bay 
 1994
 Nagbukas ang Museo Pambata sa Ermita .
 20 May: Ginanap ang Miss Universe 1994.
 Populasyon: 8,594,150 urban agglomeration (tantiya). 
 1995
 Itinatag ang Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila.
 Ang Papa Katoliko ay bumisita sa lungsod.
 1996 - Sunog sa Ozone Disco
 1998 - Si Lito Atienza ay naging alkalde.
 1999 - Nagsimula ang operasyon ng Ikatlong Linya ng Sistema ng Pangkalakhang Riles Panlunan ng Maynila.
 2000
 30 Disyembre: Pambobomba sa Araw ni Rizal.
 Itinatag ang Green Papaya Art Projects. 
 Populasyon: 1,581,082 lungsod; 9,932,560 metro.

 ika-21 siglo 

 2001
 Enero: Ikalawang Rebolusyon sa EDSA.
 Abril–Mayo: protesta sa EDSA III . 
 2002 - Pagbomba ng bus. 
 2003
 Pag-aalsa ng hukbong sandataan. 
 Nagsimula ang operation ng Ikalawang Line ng Sistema ng Pangkalakhang Riles Panlunan ng Maynila.
 2006 - May: Nagbukas ang Mall of Asia sa Pasay.
 2007
 Hunyo: Muling naihalal na alkalde si Alfredo Lim.
 Oktubre: pagsabog sa Glorietta
 Nobyembre: pagtatangka ng kudeta. 
 Ang Asian Network of Major Cities 21 ay nagpulong sa Maynila.
 Itinatag ang MO_Space art gallery. 
 2009 - Setyembre: Bagyo. 
 2010
 23 Agosto: Pagbibihag ng bus sa Maynila sa Rizal Park .
 26 Setyembre: Pambobomba sa paaralan .
 Populasyon: 1,652,171 lungsod; 11,855,975 metro.
 2012 - Agosto: Pagbaha. 
 2013
 Agosto: Marisa ng Milling Katao.
 Si Joseph Estrada ay naging alkalde.
 2015
 Enero: Ang Pàpá ng Katoliko ay bumisita sa lungsod. 
 Populasyon: 1,780,148. 
 2016
 22 Mayo: Trahedya sa konsyerto .
 Agosto 14: Buhawi .
 2017
 30 January: Ginanap ang Miss Universe 2016.
 Hunyo: Pag-atake sa Resorts World Manila .
 2018 - Mayo: Nagbukas ang Pambansang Museo ng Likas na Kasaysayan sa Ermita.
 2019
 30 Hunyo: Naihalal si Isko Morenobilang alkalde ng Maynila.
 2022
 30 Hunyo: Naihalal si Honey Lacuna bilang alkalde ng Maynila. Siya ang unang babaeng humawak sa posisyon.

 Tingnan din 

 Kasaysayan ng Maynila
 Metro Manila
 Listahan ng mga mayor ng Maynila
 Iba pang pangalan ng Maynila
 Listahan ng mga makasaysayang pananda sa Maynila
 Greater Manila Area
 Mega Manila
 Timeline ng kasaysayan ng Pilipinas
 Listahan ng mga lungsod ayon sa density ng populasyon

 Mga sanggunian 

 Mga sanggunian 

Published in the 19th century










Published in the 20th century













 Edilberto De Jesus. 'Manila's first factories', Philippine Historical Review, 4 (1971)


 Daniel F. Doeppers. Manila, 1900-1941: Social change in a late colonial metropolis (New Haven: Yale University Southeast Asia Studies, 1984).



 Melinda Tria Kerkvliet, Manila workers' unions, 1900-1950 (Quezon City: New Day Publishers, 1992).



 Xavier Huetz de Lemps. 'Shifts in meaning of "Manila" in the nineteenth century', in Old ties and new solidarities: Studies on Philippine communities, ed. C. J.-H. Macdonald and G. M. Pesigan (Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 2000)

Published in the 21st century












 Mga panlabas na link 

Kategorya:Kasaysayan ng Maynila