Mahigpit at malambot na agham

Ang mahigpit (o matapang) na agham at malambot na agham (Ingles: hard science and soft science) ay mga kolokyal na katagang ginagamit upang ihambing ang mga larangang pang-agham batay sa pinaghihinalaang metodolohikal na higpit, katumpakan, at kawalang-kinikilingan.    Sa pangkalahatan, ang mga pormal na agham at natural na agham ay itinuturing na mahigpit na agham, samantalang ang mga agham panlipunan at iba pang mga agham ay inilarawan bilang malambot na agham. 

Ang mga tiyak na kahulugan ay iba-iba,  ngunit ang mga tampok na kadalasang binabanggit bilang katangian ng mahigpit na agham ay kinabibilangan ng paggawa ng mga masusubok na hula, pagsasagawa ng mga kontroladong eksperimento, pag-asa sa nasusukat na data at mga modelo ng matematika, isang mataas na antas ng katumpakan at kawalang-kinikilingan, mas mataas na antas ng pinagkasunduan, mas mabilis na pag-unlad ng larangan, higit na nagpapaliwanag na tagumpay, pagiging dalisay ng pag -uulit, at pangkalahatang paraan ng pag-uulit.         Ang isang malapit na kaugnay na ideya (na nagsimula noong ikalabinsiyam na siglo kay Auguste Comte) ay ang mga disiplina ng agham ay maaaring ayusin sa isang herarkiya mula mahirap hanggang madali batay sa mga salik tulad ng higpit, “pag-unlad,” at kung ang mga ito ay batayan o inilapat.  

Kinuwestiyon ng mga pilosopo at istoryador ng agham ang kaugnayan sa pagitan ng mga katangiang ito at pinaghihinalaang tigas o lambot. Ang mas "maunlad" na mahigpit na agham ay hindi kinakailangang magkaroon ng mas mataas na antas ng pagkakasunduan o pagpili sa pagtanggap ng mga bagong resulta.  Ang mga karaniwang binabanggit na pagkakaiba sa pamamaraan ay hindi rin maaasahang tagapagpahiwatig Halimbawa, ang mga agham panlipunan tulad ng sikolohiya at sosyolohiya ay gumagamit ng mga modelong matematikal, ngunit karaniwang itinuturing na mga malambot na agham.   Gayunpaman, may ilang masusukat na pagkakaiba sa pagitan ng mahigpit at malambot na mga agham. Halimbawa, mas malawak na ginagamit ng mga mahigpit  na agham ang mga graph,   at ang mga soft science ay mas madaling kapitan ng mabilis na pagsasalin ng mga buzzwords . 

Ang talinghaga ay binatikos dahil sa labis na paglalagay ng mantsa sa mga malalambot na agham, na nagdudulot ng hindi makatarungang kawalan ng balanse sa pananaw ng publiko, pondo, at pagkilala sa iba’t ibang larangan.   

Mga sanggunian