Samosa

Ang samosa mula sa Persang salita, Sambosag (سنبوسگ) ("tatsulukang pastelerya"), ay isang piniritong pastelerya sa Timog Asya at Iraning (Persang) pagkain. Malinamnam ang palaman nito na karaniwang binubuo ng gulay, pinaanghang na patatas, sibuyas, gisantes, pati di-behetaryanong karne at isda. Maaari itong magkaroon ng iba't ibang hugis, kabilang ang tatsulok, balisuso, o kalahating buwan, depende sa rehiyon. Kadalasang pinapares ang samosa sa chutney, at may pinagmulan sa panahong medyebal o mas maaga pa. Mayroon ding mga matatamis na bersiyon. Isang sikat na entrée, pampagana, o meryenda ang samosa sa mga lutuin ng Timog Asya, Gitnang Silangan, Gitnang Asya, Silangang Aprika at kani-kanilang mga diaspora ng Timog Asyano.

 Etimolohiya 
Nanggaling ang salitang samosa sa salitang Hindustani na '' (, ), na matutunton sa Gitnang Persang salita na  ()Lovely triangles  Hindustan Times, 23 Agosto 2008. 'pasteleryang tatsulok'.Nişanyan - Türkçe Etimolojik Sözlük: Samsa. nakuha: 26 Abril 2021. Sa wikang Arabe, tinatawag na  ang mga kahawig na pastelerya; minsan  ang baybay nito sa mga Medyebal Arabeng aklat-resipi.Rodinson, Maxime, Arthur Arberry, and Charles Perry. Medieval Arab cookery [Lutong Medyebal Arabe] (sa wikang Ingles). Prospect Books (UK), 2001. pa. 72.

Kasaysayan

Ipinakilala ang samsa ng Gitnang Silangan sa subkontinenteng Indiyano noong ika-13 o ika-14 na siglo ng mga kusinero mula sa Gitnang Silangan at Gitnang Asya na nagluto sa mga maharlikang kusina para sa mga pinuno ng Sultanato ng Delhi. Nagsulat si Amir Khusro (1253–1325), isang iskolar at maharlikang makata ng Sultanato ng Delhi, noong mga 1300 PK na nagustuhan ng mga prinsipe at maharlika ang "samosa na gawa sa karne, ghee, sibuyas, at iba pa".Savoury temptations [Mga malinamnam na katakam-takam]  The Tribune, 5 Setyembre 2005. Inilarawan ni Ibn Battuta, isang ika-14th siglong biyahero at eksplorador, ang isang ulam sa korte ni Muhammad bin Tughluq, kung saan inihain ang samushak o sambusak, isang pastel na pinalamanan ng giniling na karne, almendras, pistatso, nogales, at espesya bago ang ikatlong kurso ng pulao.Regal Repasts [Mga Makaharing Pagkain] (sa wikang Ingles).  Jiggs Kalra and Dr Pushpesh Pant, India Today Plus, Marso 1999. Ibinanggit sa Nimatnama-i-Nasiruddin-Shahi, isang aklat-luto noong medyebal Indiya na sinimulan para kay Ghiyath Shah, ang pinuno ng Sultanatong Malwa sa gitnang Indiya, ang sining ng paggawa ng samosa. Ibinanggit sa Ain-i-Akbari, isang dokumentong Mughal noong ika-16 na siglo, ang resipi para sa qottab, kung saan nakalagay, "tinatawag na sanbúsah ng mga tao ng  Hindustan".Recipes for Dishes  Ain-i-Akbari, ni Abu'l-Fazl ibn Mubarak. Salinwikang Ingles ni Heinrich Blochmann at Koronel Henry Sullivan Jarrett, 1873–1907. Asiatic Society of Bengal, Calcutta, Tomo I, Kabanata 24, pahina 59. "10. Quṭáb, na tinatawag na sanbúsah ng mga tao ng Hindústán. May ilang paraan para gawin ito. 10 s. karne; 4 s. harina; 2 s. g'hí; 1 s. sibuyas; ¼ s. sariwang luya; ½ s. asin; 2 d. paminta at binhi ng kulantro; kardamono, binhi ng kumin, klabo, 1 d. ng bawat isa; ¼ s. ng summáq. Maaari itong lutuin sa 20 ibang paraan, at nagbubunga ng apat na buong pinggan".

Mga rehiyonal na baryante

 Indiya 
Sa paghahanda ng samosa, ginagamit ang maida, isang uri ng panlahatang harina, at ginagawang palaman ang timpla ng patatas na dinais at niluto o minasa't pinakuluan, sibuyas, gisantes, lentehas, luya, espesya at siling berde. Maaaring pambehetaryano o hindi ang samosa, depende sa palaman. Pinipritong-lubog ang buong pastelerya sa mantikang gulay o bihira, sa ghee hanggang mamula-mula ang balat. Inihahain ito nang mainit, at kadalasang pinapares sa sariwang berdeng chutney, kagaya ng menta, unsoy, o sampalok. Maaari ring gumawa ng matamis na bersiyon. Kadalasang inihahain ang mga samosa sa chaat, na tradisyonal na sinasabayan ng inihandang garbansos o puting gisantes, at inihahain kasama ang yogurt, minasang sampalok at berdeng chutney, at binudburan ng hiniwang sibuyas, kulantro, at chaat masala.

Sa mga Indiyanong estado ng Assam, Odisha, Kanlurang Bengal, Bihar at Jharkhand, sikat na meryenda ang mga singara o singra () (bersiyon ng samosa sa Silangang Indiya) at makikita sa halos lahat ng dako. Mas maliit ito nang kaunti kumpara sa mga ibang bahagi ng Indiya, at binubuo ang palaman ng nilutong patatas na dinais, mani, at minsan pasas. Nakabalot ang mga shingra sa maninipis na masa (na gawa sa harinang panlahatan) at ipiniprito. Maganda ang kalidad ng shingra kapag patumpik-tumpik ang balat nito.
 Mga sanggunian 

Kategorya:Lutuing Pakistani
Kategorya:Lutuing Brasilenyo
Kategorya:Lutuing Portuges
Kategorya:Lutuing Malayo
Kategorya:Pagkaing kalye