Karahanan ng Cebu

Ang Karahanan ng Cebu o Cebu na tinatawagan din na Sugbo ay isang Indianizadong kaharian na pinamumunuan ng mga raja sa isla ng Cebu bago pa dumating sa Pilipinas ang mga Espanyol na mananakop. Makita ito sa mga talaan ng mga Chino bilang ang bayan ng Sokbu (束務)SONG, MING, AND OTHER CHINESE SOURCES ON PHILIPPINES-CHINA RELATIONS By Carmelea Ang See. Page 74. Ayon sa alamat ng mga Bisaya, ang kaharian ay itinatag ni Sri LumaySantarita, J. B. (2018). Panyupayana: The Emergence of Hindu Polities in the Pre-Islamic Philippines. Cultural and Civilisational Links Between India and Southeast Asia, 93–105. o Rajamuda Lumaya, isang kalahating-Tamil at kalahating-Malay galing Sumatra. Ang kabisera ng bayan at ang Singhapala (சிங்கப்பூர்) na sa linguaheng Tamil-Sankrito5 other places in Asia which are also called Singapura By Joshua Lee ay ibig sabahing "Leon na Ciudad", na parehong mga salitang-ugat sa modernong lungsod-estado ng Singapore.

Pundasyon ng Karahanan

Nakilala si Sri Lumay sa kanyang mahigpit na mga patakaran sa pagtatanggol laban sa mga Moro Muslim na raiders at slavers mula sa Mindanao. Ang paggamit niya ng pinaso na lupa na mga taktika para itaboy ang mga mananakop ay nagbunga ng pangalang Kang Sri Lumayng Sugbu (literal na "ang malaking apoy ni Sri Lumay") sa bayan, na kalaunan ay pinaikli sa Sugbu ("pinaso lupa").

Paghahari ni Sri Bantug 
Si Sri Lumay ay hinalinhan ng bunso sa kanyang mga anak, si Sri Bantug, na namuno mula sa isang rehiyon na kilala bilang Singhapala, na ngayon ay Mabolo ng Cebu City. Namatay siya sa sakit. Si Sri Bantug ay may kapatid na tinatawag na Sri Parang na orihinal na nakatakdang humalili kay Sri Bantug. Ngunit siya ay isang baldado at hindi kayang pamahalaan ang kanyang pulitika dahil sa kanyang kahinaan. Ibinigay ni Parang ang kanyang trono sa anak ni Sri Bantug at sa kanyang pamangkin na si Sri Humabon (na binabaybay din na Sri Hamabar), na naging rajah ng Cebu bilang kahalili niya.

Paghahari ni Rajah Humabon 
Sa panahon ng paghahari ni Rajah Humabon, naging mahalagang sentro ng kalakalan ang rehiyon kung saan ipinagpalit ang mga produktong agrikultural. Mula sa Japan, ang mga kagamitang pabango at salamin ay karaniwang ipinagbibili para sa mga katutubong kalakal. Ivory mga produkto, katad, mamahaling at semi-mahalagang mga bato at śarkarā (asukal) karamihan ay nagmula sa India at Burma na mga mangangalakal.  Ang mga daungan ng Sugbu (ang modernong-panahong Parián na distrito ng Cebu) ay naging colloquially bilang sinibuayang perpekto ("ang lugar para sa kalakalan"), pinaikli sa sibu' ' o sibo ("magkalakal"), kung saan nagmula ang modernong Castilian na pangalang "Cebú". Sa panahon din ng paghahari ni Humabon dumating si Lapulapu mula sa Borneo, at ipinagkaloob ni Humabon ang rehiyon ng Mandawili (ngayon Mandaue), kasama ang isla na kilala bilang Opong o Opon (na kalaunan ay kilala bilang Mactan). Ang unang pakikipag-ugnayan sa mga Espanyol ay naganap din noong panahon ng paghahari ni Humabon, na nagresulta sa pagkamatay ni Ferdinand Magellan.

Ang pariralang Kota Raya KitaTinatayang Cata Raya Chita gamit ang ortograpiyang Italyano. ay naidokumento ng mananalaysay na si Antonio Pigafetta, upang maging isang babala sa Old Malay na wika, mula sa isang mangangalakal hanggang sa rajah at binanggit na ang ibig sabihin ay: "Mag-ingat ka, O hari, kung ano ang iyong gagawin, sapagkat ang mga taong ito ay yaong mga sumakop sa Calicut, Malacca, at sa buong India na Dakila. Kung bibigyan mo sila mabuting pagtanggap at pakikitungo sa kanila ng mabuti, ito ay mabuti para sa iyo, ngunit kung tratuhin mo sila ng masama, mas masahol pa ito para sa iyo, tulad ng ginawa nila sa Calicut at sa Malacca."Pigafetta, A., Nancy-Libri-Phillipps-Beinecke-Yale codex, Skelton, R.A. English translation. pg. 71
In reality, this phrase is that of Kota Raya kita, an indigenous Malay phrase of merchants under the authority of Rajah Humabon, with a meaning in English of: "our capital city": Kota (fortress), Raya (great, hence Kotaraya (capital city)), kita (we)''.

Diplomasya sa iba pang Kaharian sa Timog Silangang Asya

Ang Rajahnate ng Cebu ay may diplomatikong pagkilala sa iba pang mga kaharian ng Timog Silangang Asya. Nang dumaong ang ekspedisyon ni Ferdinand Magellan sa daungan-kaharian ng Cebu; binanggit ng eskriba ng ekspedisyon na hindi nagtagal, isang embahada na dala ng isang barko mula sa Siam (Thailand) ang dumating sa Rajahnate ng Cebu at nagbigay pugay kay Rajah Humabon.Notes from Mactan By Jim Foster"PRIMO VIAGGIO INTORNO AL MONDO" By Antonio Pigafetta. MS. composed ca. 1525, of events of 1519–1522 (Page 138)

Mga sakup ng Cebu
Si Antonio Pigafetta, ang escriba ng expidasyon, ay nag-enumerate ng mga bayan at sakup na mayroon ang Kaharanan ng Cebu.The First Voyage Round the World by Antonio Pigafetta, translated by Lord Stanley of Alderley (Page 105)

Kapansin-pansin kung paano mali ang pagbigkas ng mga Espanyol sa Tamil na "Singhapala" (சிங்கப்பூர்) bilang "Cingapola".

Labanan ng Mactan
Ang Labanan ng Mactan ay nakipaglaban noong 27 Abril 1521 sa pagitan ng mga puwersa ni Rajah Humabon na kinabibilangan ng Portuges na manggagalugad Ferdinand Magellan na inupahan ng imperyong Espanyol at Lapulapu, nagtapos ito sa pagkamatay ni Ferdinand Magellan.

Paghahari ni Rajah Tupas at ang pagpapasakop ng mga Espanyol
Si Sri Parang, ang pilay, ay nagkaroon din ng isang batang anak, si Sri Tupas, na kilala rin bilang Rajah Tupas na humalili kay Rajah Humabon bilang hari ng Cebu. Mayroong linguistic na ebidensya na sinubukan ng Cebu na panatilihin ang mga ugat nito na Indian-Malay habang lumilipas ang panahon mula nang inilarawan ni Antonio Pigafetta ang eskriba ni Magellan ang ama ni Rajah Tupas, ang kapatid ni Rajah Humabon bilang isang "Bendara" na nangangahulugang "Teasurer" o "Vizier" sa Sanskritized MalayTHE GENEALOGY OF HARI' TUPAS: AN ETHNOHISTORY OF CHIEFLY POWER AND HIERARCHY IN SUGBU AS A PROTOSTATE Astrid Sala-Boza Page 280. at ito ay isang pagpapaikli ng salitang "Bendahara" (भाण्डार) na ang ibig sabihin ay "bahay imbakan" sa Sanskrito.Becoming Indian: The Unfinished Revolution of Culture and Identity by Pavan K. Varma p.125 Ang pamahalaang Hindu ay natunaw noong panahon ng paghahari ni Rajah Tupas ng mga puwersa ng conquistador Miguel López de Legazpi sa labanan sa Cebu noong 1565.

 Pakikipag-ugnayan sa ibang mga kaharian 
Ang mga rajah ng Cebu ay kamag-anak ng mga rajah ng Butuan. Kaya ang mga Karahanan ng Cebu at Butuan ay nagkaroon ng ugnayan sa isa't isa, na pinatunayan ng katotohanan na si Rajah Colambu ng Butuan ay nagbigay ng patnubay sa ekspedisyon ni Magellan upang makarating sa Cebu. 
Ang mga rajah ng Butuan ay mga inapo ni Rajah Kiling, na ayon sa mananaliksik na si Eric Casino, ay hindi Bisaya ang pinanggalingan kundi, Indiyano, dahil ang Kiling ay tumutukoy sa mga tao ng India. Ang Sejarah Melayu (Malay Annals) ng kalapit na bansa ng Malaysia, ay tumutukoy sa katulad na salita na Keling bilang ang mga imigrante mula sa India hanggang Timog-silangang Asya. 

Gayunpaman, hindi naging mapayapa ang Cebu sa lahat ng Karahanan. Ang Kaharian ng Maynila, na isang kolonya ng Sultanato ng Brunei at kalaunan ay magiging lungsod ng Maynila nagkaroon ng mapagmataas na saloobin laban sa mga Cebuano at Bisaya bilang rajah ng Maynila na may pangalang Islamiko, Rajah Sulayman, ay kinutya ang mga Bisaya na dumating at tumulong sa ekspedisyon ni Miguel de Legaspi (Na kinabibilangan din ng mga Cebuano) bilang isang taong madaling masakop.. Itinuro ni ernao Mendes Pinto, kabilang sa mga naunang kolonistang Portuges sa Timog Silangang Asya, na mayroong mga Muslim at hindi Muslim sa mga naninirahan sa Pilipinas na nag-away.

 Pamana 
Ang Indianization, bagama't pinalitan ito ng Hispanisasyon, ay nag-iwan ng mga marka sa wika at kulturang Cebuano, tulad ng mga gawaing pangrelihiyon at karaniwang mga salita sa bokabularyo na ang pinagmulan ay mula sa Sanskrit.

Mga sanggunian