Rehiyon ng Sagaing

Ang Rehiyon ng Sagaing ( Birmano:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး, ; dating Dibisyon ng Sagaing ) ay isang administratibong rehiyon ng Myanmar. Ito ay napapaligiran ng mga estado ng Nagaland, Manipur, at Arunachal Pradesh ng Indiya sa hilaga, Estado ng Kachin, Estado ng Shan, at Rehiyon ng Mandalay sa silangan, Rehiyon ng Mandalay at Rehiyon ng Magway sa timog, kasama ang Ilog Ayeyarwady na bumubuo ng mas malaking bahagi ng silangan at patimog na hangganan nito, at Estado ng Chin at Indiya sa kanluran. Ang rehiyon ay may lawak na  . Noong 1996, mayroon ito na populasyon na mahigit 5,300,000 katao habang ang populasyon nito noong 2012 ay 6,600,000. Ang urbanong populasyon noong 2012 ay 1,230,000 at ang rural populasyon sa ay 5,360,000.  Ang kabisera ng lungsod ng Rehiyon ng Sagaing ay Sagaing at ang administratibong kabisera at pinakamalaking lungsod ay Monywa .

 Kasaysayan 

 0 - 1200 AD 
Ang Pyu ang una sa naitalang kasaysayan na nanirahan sa Rehiyon ng Sagaing noong unang siglo CE. Ang mga Burmano ay unang lumipat sa  Itaas ng Myanmar noong ikasiyam na siglo CE. Ang lugar ay nasa ilalim ng Kaharian ng Pagan na tiyak noong kalagitnaan ng ika-11 siglo nang itinatag ni Haring Anawrahta (r.1044–1077) ang Imperyong Pagan, na sumasaklaw sa kasalukuyang Myanmar.

 1287 - 1900 
Matapos ang pagbagsak ng Pagan noong 1287, ang hilagang-kanlurang bahagi ng Itaas na Myanmar ay nasa ilalim ng Kaharian ng Sagaing (1315–1364) na pinamumunuan ng mga Burmanisadong haring Shan. Ang lugar ay pinamumunuan ng mga hari ng Ava mula 1364 hanggang 1555 at ang mga hari ng Taungoo mula 1555 hanggang 1752. Ang Dinastiyang Konbaung (1752–1885), na itinatag ni haring Alaungpaya sa Shwebo, ang naging huling dinastiya ng Burmese bago ang pananakop ng Britanya sa Upper Burma noong 1885. Ang lugar ay naging Sagaing Division pagkatapos ng kalayaan ng Burmese noong Enero 1948.
Sa resulta ng kudeta sa Myanmar ng 2021, ang Rehiyon ng Sagaing, na bahagi ng lupang tahanan ng Bamar, ay lumitaw bilang isang kuta ng paglaban laban sa pamumuno ng militar. Nakibahagi ang Sandatahang Lakas ng Myanmar sa mga makabuluhang opensiba ng militar sa buong rehiyon upang sugpuin ang paglaban at takutin ang mga lokal na taganayon. Ang Rehiyon ng Sagaing ay naging lugar ng ilang kilalangmasaker ng mga pwersang militar, kabilang ang Masaker ng Let Yet Kone ng 2022 at ang Masaker ng Tar Taing ng 2023.  

 Mga dibisyong administratibo 
Noong 2022, ang Rehiyon ng Sagaing ay binubuo ng 13 distrito at 1 Sona ng Sariling Pangangas na nahahati sa 34 na kabayanan  na may 198 ward atnayon. Ang mga pangunahing lungsod ay Sagaing, Shwebo, Monywa, Ye U, Katha, Kale, Tamu, Mawlaik at Hkamti . Matatagpuan ang Mingun kasama ang sikat na kampana nito malapit sa Sagaing ngunit mapupuntahan sa kabila ng Ayeyarwady mula sa Mandalay .

Noong Agosto 2010,  tatlong dating kabayanan ng Distrito ng Hkamti ang inilipat, alinsunod sa konstitusyon ng 2008,  sa isang bagong administratibong yunit, ang Sona ng Sariling Pangangasiwa ng Naga. 
Distrito ng Hkamti 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hkamti_district_in_Sagaing_region_2022.svg|193x193pxKabayanan ng Hkamti Distrito ng Homalin 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Homalin_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Homalin Distrito ng Kale 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kale_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Kale Kabayanan ng Kalewa Kabayanan ng Mingin Distrito ng Kanbalu 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kanbalu_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Kanbalu Kabayanan ng Kyunhla Distrito ng Katha 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katha_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Banmauk Kabayanan ng Htigyaing Kabayanan ng Indaw Kabayanan ng Katha Distrito ng Kawlin 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kawlin_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Kawlin Kabayanan ng Pinlebu Kabayanan ng Wuntho Distrito ng Mawlaik 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mawlaik_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Mawlaik Kabayanan ng Paungbyin Distrito ng Monywa 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monywa_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Ayadaw Kabayanan ng Budalin Kabayanan ng Chaung-U Kabayanan ng Monywa Sona ng Sariling Pangangasiwa ng Naga 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Naga_SAZ_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Lahe Kabayanan ng Leshi Kabayanan ng Nanyun Distrito ng Sagaing 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sagaing_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Myaung Kabayanan ng Myinmu Kabayanan ng Sagaing Distrito ng Shwebo 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shwebo_district_in_Sagaing_region_2022.svg|193x193pxKabayanan ng Khin-U Kabayanan ng Shwebo Kabayanan ng Wetlet Distrito ng Tamu 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tamu_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Tamu Distrito ng Ye-U 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:YeU_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Tabayin Kabayanan ng Taze Kabayanan ng Ye-U Distrito ng Yinmabin 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yinmabin_district_in_Sagaing_region.svg|193x193pxKabayanan ng Kani Kabayanan ng Pale Kabayanan ng Salingyi Kabayanan ng Yinmabin 

 Pamahalaan 

 Tagapagpaganap 

 Lehislatura 

 Hudikatura 


 Demograpiko 

Ang Bamar (Burmano) ay ang mayoryang pangkat etniko sa mga tuyong rehiyon at sa kahabaan ng Daang-riles ng Mandalay-Myitkyina. Nakatira ang Shan sa itaas na lambak ng Ilog Chinwin. Ang mga Kuki na kinabibilangan ng mga Thadou ay nakatira sa timog at sa kahabaan ng hangganan ng Indo-Myanmar mula Homalin hanggang sa aksis ng Tamu-Namphalong. Kasama sa mas maliliit na grupong etniko sa rehiyon ang Kadu at Ganang, na nakatira sa itaas na lambak ng Ilog Mu at lambak ng Ilog Meza. Mayroon ding hindi kilalang bilang ng mga Katolikong Bayingyi (hindi bababa sa 3,000), ang mga inapo ng ika-16 at ika-17 siglo na mga manlalakbay at mersenaryong Portuges, na nakatira sa kanilang mga ninuno na nayon sa malawak na kapatagan ng lambak ng Ilog Mu.

 Relihiyon 
Ayon sa 2014 Myanmar Census, ang mga Budista, na bumubuo sa 92.2% ng populasyon ng Rehiyon ng Sagaing , ang bumubuo sa pinakamalaking relihiyosong komunidad.  Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (6.6%), Muslim (1.1%), at Hindu (0.1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Sagaing.  0.1% ng populasyon ang naglista na walang relihiyon, ibang relihiyon, o kung hindi man ay hindi binlang. 

Ayon sa estadistika ng Komite ng State Sangha Maha Nayaka noong 2016, 55,041 na Budistang monghe ang nakarehistro sa Rehiyon ng Sagaing, na binubuo ng 10.3% ng kabuuang pagkakasapi ng Sangha ng Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhan na samanera at ganap na inorden na bhikkhu.  Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (83.8%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (16.1%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastiko.  9,915 thilashin ang nakarehistro sa Rehiyon ng Sagaing, na binubuo ng 16.4% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar. 

 Ekolohiya 
Mayroong ilang mga protektadong lugar sa Rehiyon ng Sagaing, kabilang sa mga ito ang Pambansang Liwasan ng Alaungdaw Kathapa, Chatthin Wildlife Sanctuary, Aung, Myint (2001) "Ecology and Social Organization of a Tropical Deer (Cervus Eldi Thamin)" Journal of Mammalogy 82(3): pp. 836–847,  Mahamyaing Wildlife Sanctuary,  Brockelman, Warren Y. et al. (2009) "Chapter 20: Census of Eastern Hoolock Gibbons (Hoolock leuconedys) in Mahamyaing Wildlife Sanctuary, Sagaing Region, Myanmar" pp. 435–451 In Lappan, Susan and Whittaker, Danielle (eds.) (2009) The Gibbons: New Perspectives on Small Ape Socioecology and Population Biology Springer, New York, ,  at Htamanthi Wildlife Sanctuary sa Kabayanan ng Homalin. 

 Transportasyon 
Pinapalibutan ng dalawang malalaking ilog ng Myanmar, ang Irrawaddy at ang Chindwin, ang transportasyon sa ilog ay isang karaniwang paraan upang ilipat ang mga tao at kargamento. Karamihan sa panloob na Rehiyon ng Sagaing ay umaasa sa mga kalsada at riles na nasa hindi magandang kondisyon.

 Ekonomiya 
Agrikultura ang pangunahing hanapbuhay. Ang nangungunang pananim ay palay, na sumasakop sa halos lahat ng taniman. Kasama sa iba pang mga pananim ang trigo, linga, mani, pulso, bulak, at tabako . Ang rehiyon na nasa tabi ng Indiya, ay nakasalalay sa negosyo sa pag-export ng pag-import mula sa Indiya. Ito ang daanan sa India para sa Myanmar. Ang Sagaing ay ang nangungunang producer ng trigo ng Myanmar, na nag-aambag ng higit sa 80% ng kabuuang produksyon ng bansa. Kabilang sa mahahalagang mineral ang ginto, karbon, asin at maliit na halaga ng petrolyo . Kasama sa industriya ang mga tela, pagpino ng tanso, pagtunaw ng ginto, at planta ng makinang diesel . Ang Rehiyon ay may maraming rice mill, edible oil mill, saw mill, cotton mill, at mechanized weaving factory. Kasama sa lokal na industriya ang mga kalderong lupa, mga kagamitang pilak, mga paninda ng tanso, mga kagamitang bakal at mga kagamitan sa lacquer .

Mahalaga ang paggugubat sa mas basa sa itaas na mga rehiyon sa kahabaan ng Ilog Chinwin, na may nakuhang teak at iba pang hardwood. Tulad ng sa ibang bahagi ng bansa, ang reforestation ay hindi sapat na epektibo upang mapanatili ang napapanatiling kagubatan . Mula noong 2021 Myanmar coup d'état, dumami ang ilegal na pagtotroso ng mga puno ng teak at tamalan sa Rehiyon ng Sagaing, pangunahin sa mga pangunahing pinagtatalunang larangan ng digmaan, kabilang ang mga bayan ng Kani, Yinmabin, Kantbalu, Indaw at Banmauk .  Parehong nakinabang ang militar at mga grupong panlaban ng Burmese sa kalakalang iligal na pagtotroso.  Dinadala ng mga smuggler ang kahoy sa India upang iwasan ang mga parusang pang-ekonomiya, at gamitin ang Myanma Timber Enterprise para bigyan ng lisensya ang kahoy bilang kinukuha sa mga pinapahintulutang lugar.  

 Edukasyon 
Ang mga pagkakataong pang-edukasyon sa Myanmar ay lubhang limitado sa labas ng mga pangunahing lungsod ng Yangon at Mandalay. Ayon sa opisyal na estadistika, wala pang 10% ng mga mag-aaral sa elementarya sa Rehiyon ng Sagaing ang nakakaabot ng mataas na paaralan. 
AY 2002–2003 Pangunahin Gitna Mataas Mga paaralan 3854 190 84 Mga guro 16,100 5000 1600 Mga mag-aaral 550,000 140,000 49,000
Ang Sagaing Region ay may tatlong pambansang "propesyonal" na unibersidad sa Monywa University of Economics, Sagaing University of Education at Sagaing Institute of Education . Ang Monywa University ay ang pangunahing liberal arts university sa rehiyon. Ang Sagaing Institute of Education na kilala rin sa Sagaing University of Education ay isa sa dalawang matataas na unibersidad ng edukasyon sa Myanmar .

 Pangangalaga sa kalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahirap. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo.   Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominally libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Bukod dito, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng Yangon at Mandalay ay lubhang mahirap. Noong 2003, ang Rehiyon ng Sagaing ay may mas mababa sa isang-kapat ng bilang ng mga kama sa ospital na binibilang sa Rehiyon ng Yangon, na may katulad na laki ng populasyon. 
2002–2003 # Mga ospital # Mga kama Mga espesyalistang ospital 0 0 Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista 2 400 Mga pangkalahatang ospital 38 1168 Mga klinikang pangkalusugan 48 768 Kabuuan 88 2336

 Mga sanggunian 

 Mga panlabas na kawing 

Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations
Kategorya:Heograpiya ng Myanmar