Rehiyon ng Ayeyarwady

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady (Birmano: ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး [ʔèjàwədì táiɰ̃ dèθa̰ dʑí], S'gaw Karen: ထံထၣ်စွ့, Pwo Kanlurang Karen: ထံၫထၪကျိၩ့ ; dating Dibisyon ng Ayeyarwady at Dibisyon ng Irrawaddy) ay isang rehiyon sa Myanmar, na sumasakop sa rehiyong delta ng Ilog Ayeyarwady (Ilog Irrawaddy). Ito ay napapaligiran ng Estado ng Rakhine sa hilagang-kanluran, Rehiyon ng Bago  sa hilaga, Rehiyon ng Bago at Rehiyon ng Yangon sa silangan, at Look ng Bengal sa timog at kanluran.

Ang rehiyon ay nasa pagitan ng humigit-kumulang latitud 15° 40' at 18° 30' hilaga at sa pagitan ng longitud 94° 15' at 96° 15' silangan. Ito ay may lawak na  . Ang tinatayang populasyon ng 2022 ay higit sa 6.5 milyon. Ayon sa Senso ng Myanmar ng 2014 ang populasyon ng Rehiyon ng Ayeyarwady ay 6,184,829, na ginagawa itong pangalawang pinakamataong mga estado at rehiyon ng Myanmar pagkatapos ng Rehiyon ng Yangon.

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay nasa gilid ng hanay ng Rakhine Yoma (Arakan Mountains) sa kanluran. Ang malalaking lugar ay na-clear na para sa pagtatanim ng palay, na humahantong sa preeminent na posisyon nito bilang pangunahing producer ng bigas sa bansa, isang posisyon na pinanatili nito noong ika-21 siglo.

Mayroon din itong maraming lawa. Sa mga ilog na sumasanga mula sa makapangyarihang Ayeyarwady, Ngawun, Pathein at Toe ay sikat .

Ang kabiserang lungsod ng rehiyon ay Pathein .

Ang Baybaying Chaungtha at Baybaying Ngwesaung ay mga sikat na resort para sa mga dayuhan at Birmano. Sila ay nasa kanluran ng Rehiyon ng Ayeyarwady, isang oras mula sa lungsod ng Pathein at apat na oras mula sa lungsod ng Yangon sa pamamagitan ng kalsada.

 Demograpiko 

Ang Bamar 4,873,027 (76.98%) at Karen 1,426,973 (22.5%) ang bumubuo sa karamihan ng populasyon, na may maliit na minorya ng Rakhine (0.47%) sa kanlurang baybaying rehiyon. Ang Burmese ay ang lingguwa prangka. Ang karamihan sa mga tao ay Budista, na may maliliit na minorya ng mga Kristiyano, Muslim, Hindu at Baha'i .

 Relihiyon 

Ayon sa Senso sa Myanmar ng 2014, ang mga Budista ay bumubuo ng 92.2% ng populasyon ng Rehiyon ng Ayeyawady, na bumubuo sa pinakamalaking komunidad ng relihiyon doon.  Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (6.3%), Muslim (1.4%), at Hindu (0.1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Ayeyawady.  0.1% ng populasyon ang naglista ng walang relihiyon, ibang relihiyon, o kung hindi man ay hindi nabilang. 

Ayon sa istatistika ng Kumite ng Sangha Maha Nayaka ng Estado noong 2016, 42,494 Budistang monghe ang nakarehistro sa Rehiyon ng Ayeyawady, na binubuo ng 7.9% ng kabuuang pagkamiyembro ng Sangha ng Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhan na samanera at ganap na inorden na bhikkhu.  Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (80.1%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (8.3%), kasama ang natitira sa mga monghe ay kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastic .  5,520 thilashin ang nakarehistro sa Rehiyon ng Ayeyawady , na binubuo ng 9.1% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar. 

 Ekonomiya 
Ang Rehoyon ng Ayeyarwady ay may makapal na kagubatan at ang mga produktong gawa sa kahoy ay isang mahalagang bahagi ng ekonomiya. Ang pangunahing pananim ng Rehiyon ng Ayeyarwady ay palay, at ang rehiyon ay tinatawag na "granarya ng Burma". Bilang karagdagan sa palay, ang iba pang mga pananim ay kinabibilangan ng mais, linga, mani, sunflower, beans, pulses, at jute . Mahalaga rin ang pangingisda; Gumagawa ang Rehiyon ng Ayeyarwady ng isda, hipon, fish-paste, tuyong isda, tuyong hipon, at patis.

Sa kabila ng kahalagahan ng agrikultura sa rehiyon, mataas ang kawalan ng lupa sa mga kabahayan sa kanayunan. Karamihan sa mga sakahan ay maliit; halos kalahati ay wala pang 5 hektarya. Ang pagsasaka ng palay ay nangingibabaw sa panahon ng tag-ulan ngunit limitado ang irigasyon, lalo na sa maliliit na sakahan, sa panahon ng tag-araw. Ang mga buto ay galing sa sariling reserba kaysa sa mga dalubhasang mangangalakal. Ang mga ani mula sa mga sakahan ay karaniwang 3.3 tonelada bawat hektarya, mas mababa kaysa sa ibang mga bansa sa Asya. 

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay mayroon ding malaking potensyal na turista. Maraming makasaysayang tanawin at templo ang lungsod ng Pathein . Sa labas ng Pathein ay ang mga beach resort ng Chaungtha Beach at ang lake resort ng Inye Lake. Ang lawa ng Inye ay matatagpuan sa Kabayanan ng Kyonpyaw,  hilagang silangan ng Pathein. Ang lawa ng Inye ay kilala rin sa palaisdaan, bilang pangunahing tagapagtustos ng sariwang tubig na isda. Matatagpuan ang Chaungtha sa bayan ng Pathein. Gayunpaman, ang impraestraktura ng hotel at transportasyon ay napakahina pa rin na binuo.

 Kasaysayan 
Ang rehiyon ng delta ng Ayeyarwady ay bahagi ng kasaysayan ng mga kaharian ng Mon tulad ng Kaharian ng Hanthawaddy . Ang lugar na ito ay nahulog sa ilalim ng Birmano (at paminsan-minsang Arakanese at Mon) mula noong ika-11 siglo AD pataas. Ang kasunod na kasaysayan nito ay sumasalamin sa iba pang bahagi ng mas mababang Burma.

 Bagyong Nargis 
Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay ang lugar ng matinding pagkawasak nang dumaan ang Bagyong Nargis noong unang bahagi ng Mayo 2008. Dumaan ang bagyo sa bayan ng Wagon malapit sa Pulo ng Haigyi. Ang Kabayanan ng Labutta ang pinakamatinding tinamaan na may humigit-kumulang 80,000 pagkamatay. Ang landas ng bagyo ay nagwasak sa mababang mga rehiyon ng delta na dumadaan sa timog-gitnang Rehiyon ng Ayeyarwady at Bogale bago pumasok sa kalapit na Rehiyon ng Yangon. Ang Nargis ay ang pinakamahal na tropikal na bagyo na naitala sa Hilagang Karagatang Indiyano noong panahong iyon, na nagkakahalaga ng 12 bilyong dolyar bilang tulong. 

Iniulat ng media ng balitang kontrol ng estado ng Burma na ang Nargis ay nag-iwan ng higit sa 66,000 katao na patay o nawawala matapos itong tumama sa rehiyon ng Delta ng Irrawaddy noong Mayo 2, na nagpakawala ng malakas na pag-ulan, 120 mph na hangin at  daluyong. Sinabi ng mga dayuhang opisyal ng relief at diplomat na maaaring lumampas sa 100,000 ang bilang ng mga nasawi,  na ginagawa itong pinakamasamang likas na sakuna sa naitalang kasaysayan ng Myanmar.  Ang huling bilang ng mga namatay ay hindi bababa sa 146,000 na may 90,000 kumpirmadong patay at 56,000 o higit pa ang nawawala. 

 Mga dibisyong administratibo 
Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay binubuo ng walong distrito:

 Distrito ng Pathein
 Distrito ng Kyonpyaw
 Distrito ng Hinthada
 Distrito ng Labutta
 Distrito ng Maubin
 Distrito ng Myanaung
 Distrito ng Myaungmya
 Distrito ng Pyapon

Ang Distrito ng Labutta ay nabuo noong Agosto 2008, tatlong buwan pagkatapos tumama ang Bagyong Nargis sa rehiyon. Ang Distrito ng Kyonpyaw at Distrito ng Myanaung ay ang pinakabagong mga distrito, na nabuo noong 2019 sa pangunguna hanggang sa Eleksyon ng 2020.

Ang Pathein ay ang kabisera ng lungsod. Ang rehiyon ay binubuo ng 26 na kabayanan at 29 na lungsod. Sa mga kabayanang ay mayroong 219 na purok, 1912 na mga grupo ng nayon at 11651 na mga nayon.

 Pamahalaan 

 Tagapagpaganap 
Pamahalaan ng Rehiyon ng Ayeyarwady

 Lehislatura 

 Hudikatura 
Mataas na Hukuman ng Rehiyon ng Ayeyarwady

 Transportasyon 
Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay pinaglilingkuran ng Paliparan ng Pathein.

 Mga tulay 

 Tulay ng Bo Myat Tun (Nyaungdon)
 Tulay ng Daydalu (Pyapon)
 Tulay ng Dedaye ( Kabayanan ng Kungyangon sa Rehiyon ng Yangon at Kabayanan ng Dedaye sa Rehiyon ng Ayeyawady )
 Tulay ng Gonnhindan
 Tulay ng Kanyin (Mezaligone)
 Tulay ng Khattiya (Maubin)
 Tulay ng Kyauk Chaung Gyi (Pathein)
 Tulay ng Kyungon
 Tulay ng Labutta
 Tulay ng Maubin (Maubin)
 Tulay ng Maung Bi Wa (Pathein)
 Tulay ng Mayan Ngu (Myaungmya)
 Tulay ng Myaungmya (Myaungmya)
 Tulay ng Natchaung (Bogalay)
 Tulay ng Nga Wun (Myokwin)(Ingapu)
 Tulay ng Ngathaingchaung
 Tulay ng Pinlelay 
 Tulay ng Seikma (Bogalay)
 Tulay ng Shwelaung 
 Tulay ng Thegon  (Kabayanan ng Kyaunggon at Kabayanan ng Kangyidaunk)
 Tulay ng Uto 
 Tulay ng Wakema

 Edukasyon 
Ang mga pagkakataong pang-edukasyon sa Myanmar ay lubhang limitado sa labas ng mga pangunahing lungsod ng Yangon at Mandalay . Ayon sa opisyal na istatistika, wala pang 10% ng mga mag-aaral sa elementarya sa dibisyon ang nakakaabot sa mataas school. 
AY 2002–2003 Mababa Gitna Mataas Mga paaralan 5623 270 102 Mga guro 17,600 5700 1800 Mga mag-aaral 708,000 181,000 61,000
Ang Unibersidad ng Pathein ay ang pangunahing unibersidad sa estado, at hanggang kamakailan lamang ang apat na taong unibersidad sa estado. Sa nakalipas na mga taon, ang pamahalaang militar, na nagsara ng mga unibersidad at kolehiyo noong dekada 1990 upang sugpuin ang kaguluhan ng mga mag-aaral, ay "nag-upgrade" ng mga dating kolehiyo at dalawang taong institusyon. Inaatasan na ngayon ng pamahalaan na dumalo ang mga mag-aaral sa kanilang mga lokal na unibersidad at kolehiyo, tulad ng Unibersidad ng Hinthada at Unibersidad ng Maubin.

 Pangangalaga sa kalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo.   Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Bukod dito, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng Yangon at Mandalay ay lubhang mahina. Halimbawa, noong 2003, ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay may mas mababa sa isang-kapat ng mga kama sa ospital kaysa sa Rehiyon ng Yangon bagaman ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay may bahagyang mas malaking populasyon. 
2002–2003 # Mga ospital # Mga kama Mga espesyalistang ospital 0 0 Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista 2 450 Mga pangkalahatang ospital 24 910 Mga klinikang pangkalusugan 45 720 Kabuuan 71 2080

 Mga lokalidad 

 Laabar Baari

 Mga sanggunian 

Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations