Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025

Ginanap ang pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong ika-12 ng Mayo, 2025. Sa halalang midterm, kung saan ang mga mananalo ay uupo sa puwesto sa gitna ng termino ni Pangulong Bongbong Marcos, pinaglabanan ang lahat ng 317 puwesto sa Kapulungan ng mga Kinatawan at 12 sa 24 na puwesto sa Senado upang mabuo ang ika-20 Kongreso ng Pilipinas. Nagkaroon din ng lokal na halalan para sa mga sangay ng ehekutibo at lehislatibo sa bawat lalawigan, lungsod, at munisipalidad sa bansa. Ang unang regular na halalan para sa Parlamento ng Bangsamoro, na orihinal na itinakda kasabay ng pangkalahatang halalan ngunit ipagpaliban noong 2022, ay itinakda na ngayon sa Oktubre 13, 2025.

Ito ang unang pangkalahatang halalan na idinaos matapos ang halalang pambarangay at Sangguniang Kabataan sa Pilipinas noong 2023. Ang halalang ito ang kauna-unahang awtomatisadong halalan na pangangasiwaan ng Miru Systems, isang kompanyang Koreano, matapos idiskuwalipika ng Komisyon sa Halalan (COMELEC) ang Smartmatic sa paglahok sa mga susunod na halalan.

 Sanligan 

 Pagpaparehistro ng botante 
Ang mga mamamayan ng Pilipinas ay kailangang hindi bababa sa 18 taong gulang pagsapit ng tanghali ng araw ng halalan upang makaboto. Bukod pa rito, dapat mayroong balidong pasaporteng Pilipino ang migranteng manggagawang Pilipino (OFW). Ipinatupad ng COMELEC ang Programang Register Anywhere noong Hulyo 2022, na ginawang mga tanggapan para sa programa ang ilang pamilihan, simbahan, at plasa. Ang mga OFW ay kinakailangang magparehistro para sa halalan sa pamamagitan ng pagpunta sa pinakamalapit na embahada ng Pilipinas. 


Noong Mayo 2023, iniulat ng Komisyon sa Halalan (COMELEC) na may kabuuang 68 milyong rehistradong botante. Tinantiya ng komisyon ang pagdami ng tatlong milyong botante para sa halalan sa 2025, na magdadala sa kabuuang 71 milyong rehistradong botante.

 Implementasyon ng Miru Systems 

 Diskuwalipikasyon ng Smartmatic 
Noong Nobyembre 29, 2023, idiniskuwalipika ng COMELEC ang Smartmatic sa lahat ng proseso ng pagkuha na isinasagawa ng ahensya, sa gitna ng pagkakasangkot ng kompanya sa umano'y mga pakana ng panunuhol na may kaugnayan sa Tagapangulo ng COMELEC na si Andres Bautista, na binanggit bilang isang "napipintong banta sa lakas at integridad" ng prosesong elektoral sa bansa.

 Pampublikong pag-aalok para sa awtomatisadong sistema ng pagboboto 
Noong Disyembre 14, nagsagawa ang COMELEC ng unang pampublikong pag-aalok para sa isang kontrata para sa proyektong full automation system with the transparency audit count (FASTrAC) na may tinatayang pinakamataas na halaga na . Ang Timog Koreanong kompanya na Miru Systems ang nag-iisang bidder para sa kontrata sa unang yugto ng bidding; ang bid nito para sa kontrata ay tinanggihan dahil sa mga isyu sa mga nauugnay na dokumento nito. Ang kompanyang Miru Systems mula sa Timog Korea ang kaisa-isang kalahok sa unang yugto ng pampublikong pag-aalok para sa kontrata; subalit tinanggihan ang kanilang alok dahil sa mga suliranin sa mga kalakip na dokumento.

Kalaunan, noong Disyembre 25, 2023, hinimok ng tagapagbantay ng halalan na Democracy Watch Philippines ang COMELEC na muling suriin ang alok ng Miru System para sa FASTrAC, habang ipinapahayag ang pagkabahala sa mga kabiguang elektoral sa Demokratikong Republika ng Kongo at Irak, na ang mga halalan ay pinangasiwaan ng Miru Systems. Itinanggi ng kompanya ang naturang mga kabiguan at iginiit na "patuloy silang pinagkakatiwalaan" ng dalawang bansa.

Isinagawa ang ikalawang yugto ng pag-aalok noong Enero 8, 2024, kung saan anim na kompanya ang nagpahayag ng interes na lumahok. Sa anim na kompanya, tanging ang Miru Systems lamang ang nagsumite ng bid para sa kontrata. Sa ikalawang pag-aalok nito, itinuring na karapat-dapat ang kompanya matapos itong ganap na sumunod sa mga kinakailangang dokumento. Sinimulan ng COMELEC ang pagsusuri matapos ang kuwalipikasyon ng Miru Systems noong Enero 23.

Ipinagkaloob ng COMELEC sa pamamagitan ng nagkakaisang pasya ang kontrata para sa pag-upa ng mga awtomatikong vote counting machine (VCM) sa Miru Systems noong Pebrero 21. Isinapinal ang kontrata, na nagkakahalaga ng ₱17.9 bilyon, noong Marso 11.

 Mga partido at koalisyon 
Bumubuo ng mga koalisyon at alyansa sa pulitika ang mga partidong pampulitika sa Pilipinas sa pagsapit ng pangkalahatang halalan, bilang bahagi ng sistema ng maramihang partido ng bansa.
 Mga resulta 
Naitala ng COMELEC ang kabuuang 18,320 posisyon na pagbobotohan sa halalan sa 2025. Tutukuyin ng halalan ang komposisyon ng ika-20 Kongreso ng Pilipinas, na magsisimula sa Hunyo 30, 2025, para sa terminong magtatapos sa Hunyo 30, 2028.

 Senado 
Sa Senado, 12 sa 24 na puwesto ang paglalabanan sa halalan. Ang mga puwestong ito ay dating pinaglabanan noong 2019 at muling ipaglalaban sa 2031.

Mga sanggunian

Kategorya:2025 sa Pilipinas
Kategorya:Articles with hCards