Naipyido

Ang Naipyido o Naypyidaw (), na opisyal na romanisado bilang Nay Pyi Taw (NPT), ay ang kabisera at pangatlong pinakamalaking lungsod ng Myanmar. Matatagpuan ang lungsod sa gitna ng Unyong Teritoryo ng Naipyido. Naiiba ito sa karamihan ng mga lungsod sa Myanmar dahil isa itong ganap na planadong lungsod na nasa labas ng anumang estado o rehiyon. Ang lungsod, na dating kilala lamang bilang Distrito ng Pyinmana, ay opisyal na pinalitan ang Yangon bilang administratibong kabisera ng Myanmar noong Nobyembre 6, 2005; ang opisyal nitong pangalan ay ipinahayag sa publiko noong Araw ng Sandatahang Lakas, Marso 27, 2006.

Bilang luklukan ng pamahalaan ng Myanmar, matatagpuan sa Naipyido ang Asembleya ng Unyon, ang Korte Suprema, ang Palasyo Pampangulo, ang mga opisyal na tirahan ng Gabinete, at ang mga punong-tanggapan ng mga ministeryo ng pamahalaan at ng militar. Kilala ang Naipyido sa kakaibang pagsasama ng napakalaking sukat at napakababang densidad ng populasyon Naging punong-abala rin ang lungsod sa Ika-24 at Ika-25 Pagpupulong ng ASEAN, Ikatlong Pagpupulong ng BIMSTEC, Ikasiyam na Pagpupulong ng Silangang Asya, Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2013, at Kampeonato ng AFC U-19 ng 2014.

 Etimolohiya 
Ang Naypyidaw ay salitang Burmes na nangangahulugang "tirahan ng hari", at karaniwang isinasalin bilang "kabisera ng hari","An Introduction to the Toponymy of Burma (October 2007) – Annex A"  p. 8, The Permanent Committee on Geographic Names (PCGN), United Kingdom (sa Ingles) "luklukan ng hari", o "tirahan ng mga hari". Sa tradisyon, ginagamit ito bilang hulapi sa mga pangalan ng maharlikang kabisera, tulad ng Mandalay, na tinawag na Yadanabon Naypyidaw ().

 Heograpiya 
Matatagpuan ang Naipyido sa pagitan ng mga bulubundukin ng Bago Yoma at Shan Yoma. Sinasaklaw ng lungsod ang may lawak na  at may populasyong 924,608, batay sa opisyal na tala.

Ang Dam ng Chaungmagyi ay matatagpuan ilang kilometro sa hilaga ng Naipyido, habang ang Dam ng Ngalaik ay ilang kilometro naman sa timog. Ang Dam ng Yezin ay mas malayo pa sa hilagang-silangan.

 Pangangasiwa 
Ang Unyong Teritoryo ng Naipyido ay pinamamahalaan sa antas ng Estado/Rehiyon at bilang isang munisipalidad sa lokal na antas sa ilalim ng dalawang magkaibang lupon ng pamamahala. Ang Naipyido ay isa sa tatlong lungsod sa bansa na may pamahalaang munisipal; ang dalawa pa ay ang Yangon at Mandalay.

Ang Konseho ng Naipyido (NPTC) ay ang panrehiyong administratibong lupon ng teritoryo at nasa direktang superbisyon ng Pangulo ng Myanmar. Itinalaga ng Pangulo ang lupon, na kinakailangang magkaroon ng hindi bababa sa 5 at hindi hihigit sa 10 kasapi, at dapat binubuo ng parehong mga sibilyan at mga tauhang militar. Ang Tagapangulo ang nagiging ex officio na Alkalde, at ang Pinuno ng Pangkalahatang Departamento ng Administrasyon o General Administration Department (GAD) ng teritoryo ang nagiging Kalihim ng lupon. Kabilang sa mga saklaw ng kapangyarihan ng Lupon ang pangkalahatang pagpaplano, koordinasyon ng panloob na seguridad, pangangalaga sa kalikasan, pamamahala sa mga emerhensiya, pangangasiwa sa mga organisasyon ng serbisyong sibil sa loob ng teritoryo, at iba pang tungkuling ipinagkakaloob dito ng konstitusyon o ng batas.

Ang Komite ng Pagpapaunlad ng Naipyido (Naypyidaw Development Committee o NPTDC) ay ang lokal na pamahalaang lupon ng teritoryo. Itinalaga ng Pangulo ang komite, na kinakailangang magkaroon ng hindi bababa sa 5 miyembro subalit hindi hihigit sa 9. Ang Tagapangulo ng Komite ang nagiging Alkalde ng Naipyido, ang Pangalawang Tagapangulo ang nagiging Pangalawang Alkalde, at ang Hepe ng Tanggapan ang nagiging Pinagsamang Kalihim ng komite. Dahil parehong itinatakda ng batas na ang tagapangulo ng Konseho at ng Komite ang maging alkalde, iisang tao ang humahawak ng dalawang posisyong ito. Kabilang sa mga saklaw ng kapangyarihan ng Komite ang: pagpaplano ng lungsod, pagpaplano sa paggamit ng lupa, pagpaplano ng pahintulot, pamamahala sa trapiko, iba't ibang gawaing pampubliko (paggamot ng dumi sa alkantarilya, panustos ng tubig, kalinisan, mga kalsada, tulay, daluyan, atbp.), pati na iba pang lokal na tungkulin Hindi tulad ng NPTC na kinakailangang humiling ng pondo para sa badyet nito mula sa pamahalaang Unyon, pinahihintulutan ang komite na magpataw ng buwis upang pondohan ang mga gawain nito.

 Mga dibisyong administratibo 
Ang Unyong Teritoryo ng Naipyido ay binubuo ng 2 distrito na nahahati sa 8 bayan. Ang mga bayan ng Pyinmana, Lewe, at Tatkone ay dating bahagi ng Distrito ng Yamethin sa Rehiyong Mandalay. Ang Ottarathiri, Dekkhinathiri, Popphathiri, Zabuthiri, at Zeyathiri ay mga bagong bayan na kasalukuyang itinatayo. Tulad ng mga bayan sa ibang bahagi ng bansa, pinamamahalaan ang mga ito ng isang samahang pangpagsasaunlad o development affairs organisation (DAO) na kinabibilangan ng isang Administrador ng Bayan na itinalaga ng Departamento ng Pangkalahatang Administrasyon, at isang halal ng Lupon ng Pagsasaunlad ng Bayan o Township Development Affairs Committee (TDAC).

 Distrito ng Ottara
 Bayan ng Ottarathiri (, mula sa Pali na )
 Bayan ng Pobbathiri (, mula sa Pali na )
 Tatkone
 Bayan ng Zeyarthiri (, mula sa Pali na  )
 Distrito ng Dekkhina
 Bayan ng Dekkhinathiri (, mula sa Pali na )
 Bayan ng Lewe
 Bayan ng Pyinmana
 Bayan ng Zabuthiri (, mula sa Pali na )

Minsan, nagkakaroon ng kontrobersiya tungkol sa paggamit ng lupa at pagbabago sa pagmamay-ari ng lupa kaugnay ng paglawak ng lungsod ng Naipyido. Halimbawa, noong huling bahagi ng 2014, may mga mungkahi sa parlamento na nagaganap ang pagkamkam ng lupa malapit sa Bayan ng Dekkhinathiri at kinakailangang amyendahan ang umiiral na mga batas upang mabigyan ng mas mahusay na proteksyon ang mga magsasaka.'Call for amending Naypyitaw Development Law' , The Nation, 12 Disyembre 2014. (sa Ingles) Mayroon ding mga puna mula sa ilang miyembro ng parlamento tungkol sa laki ng Unyong Teritoryo ng Naipyido at sa katotohanang ginagastos ang salapi para sa mga pasilidad ng lungsod (tulad ng ilaw sa paligid ng mga lawa) kahit na hindi gaanong ginagamit ang mga ito.'Naypyidaw Union Territory Should Be Shrunk, Says MP' , Eleven, 11 Pebrero 2015. (sa Ingles)

 Pangunahing tanawin 

 Mga relihiyosong lugar 

 Pagoda ng Uppatasanti
 Maha Thetkya Yanthi Buddha
 Pagoda n Thatta Thattaha Maha Bawdi Pagoda (replika ng Buddha Gaya)
 Maravijaya Buddha

 Mga museo at alaala 
 Alaala sa mga Bayaning Bumuwis ng Buhay
 Pambansang Museo
 Museo ng Mga Serbisyo ng Depensa
 Museo ng Naipyidong Gems
 Planetariyo
 Ang Museo ng Palakasan

 Libangan 
alt=|thumb|Hardin ng Puwente ng Naipyido

 Liwasang Safari ng Naipyido
 Pambansang Liwasang Herbal
 Mga Harding Soolohikal ng Naipyido
 Hardin ng Puwente ng Naipyido
 Pambansang Palatandaang Hardin
 Pahingahang Bukal ng Naipyido
 Istadyum ng Wunna Theikdi
 Panloob na Istadyum ng Wunna Theikdi
 Istadyum ng Zayarthiri

 Mga bulwagan ng konsiyerto at mga sinehan 

 Myanmar International Convention Center 1 (MICC-1) o Pambansang Sentro ng Pandaigdigang Kumperensya ng Myanmar 1
 Myanmar International Convention Center 2 (MICC-2) o Pambansang Sentro ng Pandaigdigang Kumperensya ng Myanmar 1
 Open-Air Theater o Teatrong Bukas sa Kalangitan

 Mga pananda 

 Mga sanggunian 

 Karagdagang pagbabasa 

 Dulyapak Preecharushh, Naypyidaw: New Capital of Burma, 2009, White Lotus. ISBN 978-9744801302 (sa Ingles)

Kategorya:Kabisera sa Asya
Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations