Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas

Ang karapatang-sipi () ay ang ligal na pananggalang na ibinibigay sa may-ari ng karapatan sa isang orihinal na gawa. Sumasaklaw ang orihinal na gawa sa mga gawang pampanitikan, pansiyentipiko, at pansining. Ang Tanggapan sa Ari-ariang Intelektuwal ng Pilipinas (IPOPHL) ay nangunguna sa pangangasiwa sa pagpaparehistro ng mga gawa at sa paglutas ng salungatan ng mga karapatan sa yamang isip, gayon din sa pagpapatupad ang mga batas sa karapatang-sipi. Itinatag ang IPOPHL sa bisa ng Batas Republika Blg. 8293 o ang Batas sa Yamang Isip ng Pilipinas () na ipinatupad noong ika-1 ng Enero, 1998, sa ilalim ng pamumuno ni dating Pangulong Fidel V. Ramos.

Sa ilalim ng Kodigo sa Yamang Isip ng Pilipinas, kabilang sa mga gawang pampanitikan at pansining ang mga aklat, sulatin, gawang pangmusika, pelikula, pinta, at iba pang mga gawa tulad ng mga programa sa kompyuter.

Isinasanggalang ang mga gawa sa katunayan ng mismong paglikha ng mga ito, anuman ang paraan o anyo ng pagpapahayag ng mga ito pati na rin ang nilalaman ng mga ito, ang kalidad ng nasabing nilalaman, at layunin ng mga gawa.

 Kalayaan sa panorama 

 Kasaysayan 
Ipinatupad ang Batas ng Espanya sa Yamang Isip () noong 1880. Ito ay ang unang kilalang batas sa yamang isip sa Pilipinas. May binanggit ang Kasunduan sa Paris, na inilipat sa Estados Unidos ang pamumuno sa Pilipinas, hinggil sa mga karapatan sa yamang isip: "Patuloy na igagalang ang mga karapatan sa yamang sinanggalang ng mga karapatang-sipi at patente na nakuha ng mga Kastila sa Pulo ng Cuba at sa Porto Riko, Pilipinas at iba pang mga teritoryong isinuko, sa panahon ng pagpapalitan ng mga pagpapatibay ng kasunduang ito...." Noong 1924, ipinatupad ang Batas Blg. 3134, o ang Batas para Protektahan ang Yamang Isip () na ibinatay sa Batas sa Karapatang-sipi ng Estados Unidos noong 1909. Pinalitan ito ng Atas Pampangulo Blg. 49 () sa panahon ng rehimen ni dating Pangulong Ferdinand Marcos. Ipinasa ang Batas Republika Blg. 8293, ang kasalukuyang batas sa karapatang-sipi, noong 1998.

 Mga kamakailang kaganapan at usapin 
Sa kaniyang pahayag noong 2011, nanawagan si dating Senador Manny Villar ng pagsusog sa Kodigo sa Ari-Ariang Intelektuwal, kasabay ng kaniyang mga pag-alala ukol sa hindi sapat na pananggalang sa mga artista. Binanggit niya ang isang reklamo noong 2001 na inihain ng isang tagalathala ng musika laban kay Freddie Aguilar hinggil sa Anak na siya mismo ang unang bumuo. Ipinalagay din ni Villar na hindi mamamatay na mahirap si Levi Celerio kung nabigyan sana ng pananggalang ang kaniyang mga gawa tulad ng Ang Pasko ay Sumapit.

Nagbabala noong 2022 si Rowel Barba, tagapagpaganap-heneral ng IPOPHL, na lumalabag sa batas sa karapatang-sipi ang simpleng pagbanggit na "CTTO" o "Credits to the Owner" bilang pagpapatungkol sa manlilikha ng isang gawa ng sining na itinampok sa isang meme o klip ng pelikula. Binigyang-diin niya na mangyari pa ring humingi ng pahintulot sa mga manlilikha ng mga pinta, retrato, sanaysay, tula, o lathalain bago gamitin ang mga ito sa mga meme o klip. Ipinalagay ni Mario Cerilles Jr. ng Cerilles and Fernan Intellectual Property Law noong 2023 na maaaring maiwasan ng mga tagalikha ng nilalaman (content creator) ang mga reklamo ukol sa  kung naglalagay sila ng mga pariralang tulad ng "CTTO" o "no copyright infringement intended", ngunit hindi nila maiiwaan ang mga reklamo ukol sa pagsuway sa karapatang-sipi. Bagamat maaaring sumamo ang mga tagalikha ng patas na paggamit bilang depensa sa gayong mga reklamo, nakasalalay pa rin ang kanilang tagumpay sa mga kalagayan ng kanilang paggamit ng gawa. Ayon kay Cerilles, mas mataas ang tiyansa ng tagumpay sa tagalikha kung hindi siya kumita sa kaniyang bidyo at gumamit lamang ng maliit na bahagi ng isang awit na sinanggalang ng karapatang-sipi, sa halip ng kabuoan nito.

Noong ika-19 na Kongreso ng Pilipinas (2022–25), inihain sa Komite ng Kalakalan, Komersiyo at Pamumuhunan ng Senado ng Pilipinas ang mga Panukalang Batas Blg. 2150 at 2385 upang isúsog sa Batas sa Ari-ariang Intelektuwal ang tadhana hinggil sa pagharang ng mga website upang protektahan ang mga karapatan ng yamang isip laban sa onlayn na pamimirata. Inihayag ng ilang mga mamumuhunan at kalahok sa usapin ang kanilang pagsang-ayon sa súsog, kabilang ang CitizenWatch Philippines, Stratbase ADR Institute, BK3 (Bantay Konsyumer, Kalsada, Kuryente), Viva Communications, Globe Telecom, at mga artista tulad nina Edu Manzano at Shaina Magdayao.

Naghain sina Barba at ang noon ay Kalihim ng Kagawaran ng Kalakalan at Industriya na si Alfredo E. Pascual ng panukalang mga súsog sa Batas sa Ari-Ariang Intelektuwal noong Hulyo 2024. Kabilang sa mga panukala ang tadhana ukol sa paglaban sa onlayn na pamimirata, ang kapangyarihan para iutos ang pagharang ng website, ang mas mahigpit na mga kaparusahan, at ang mga pagbabago sa mga reglamento sa tatak pangkalakal.

Noong Nobyembre 2025, ipina-alam ng Pandaigdigang Alyansa sa Ari-ariang Intelektuwal (IIPA), na nakahimpil sa Estados Unidos, sa Tanggapan ng Kinatawan ng Kalakalan ng Estados Unidos (USTR) na makipag-ugnayan sa pamahalaan ng Pilipinas patungkol sa "nakababahalang" mga súsog sa batas sa karapatang-sipi, na ayon sa kanila ay "magpapahina sa proteksiyon sa karapatang-sipi sa Pilipinas". Partikular na tinukoy nila ang kayarian sa pinalawak na kolektibong paglilisensiya at ang malabong lengguwahe sa sapilitang akreditasyon sa IPOPHL ng mga organisasyon sa kolektibong pamamahala. Iminungkahi rin ng IIPA na pahabain ang durasyon ng karapatang-sipi sa pitumpung (70) taon mula sa kasalukuyang limampung (50) taon at pagpalit ng bukas na sistemang patas na paggamit sa espesipikong sistema ng patas na pakikitungo (sa gawa, o fair dealing).

 Mga sanggunian 

 Mga panlabas na link 
 Ang Batas sa Ari-ariang Intelektuwal ng Pilipinas
 Mga malimit na katanungan hinggil sa batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi

Kategorya:Batas sa Pilipinas
Pilipinas