Pulag Chasma

Pulag Chasma 240px Isang larawan ng Pulag Chasma, isang malalim na bangin sa Rhea, buwan ng planetang Saturno. Uri Chasma, Bangin Heograpikong Koordinado  Haba  Petsa ng Pagpapangalan  6 Agosto 2010Pinanggalingan ng pangalan Bundok Pulag, Benguet

Ang Pulag Chasma ay isang malalim at mahabang bangin na matatagpuan sa Rhea, ang ikalawang pinakamalaking buwan ng planetang Saturno. Ito ay may haba na higit-kumulang .

 Pagkakapangalan 
Ang Pulag Chasma ay ipinangalan sa Bundok Pulag, isang bundok na itinuturing na banal ng mga katutubong Igorot at matatagpuan sa mga lalawigan ng Benguet at Ifugao sa Pilipinas. Ito rin ang pinakamataas na bundok sa pulo ng Luzon.

Ang pangalang Pulag ay pinili ng Pandaigdigang Unyong Astronomiko (IAU sa Ingles) alinsunod sa kumbensyon sa pagbibigay ng pangalan na nagsasaad na ang lahat ng anyong heograpikal sa Rhea ay dapat bigyan ng mga pangalan mula sa mga diyos, diyosa, o mga sagradong lugar sa mga mitolohiya at alamat na hindi nagmula sa Europa.

Opisyal na inaprobahan ng Pandaigdigang Unyong Astronomiko ang pangalang Pulag Chasma noong 6 Agosto 2010.

 Lokasyon 
Ang Pulag Chasma ay matatagpuan sa Timog Hemisperyo ng Rhea. Ito napapalibutan ng maraming ibang mga bangin tulad ng Yamsi Chasmata sa kanluran, at ng Vaupas Chasma sa silangan.

Dahil umiikot ang Rhea sa Saturno at may sabayang pag-ikot sa sariling aksis, ang isang hemispero ng buwan ay palaging nakaharap sa pangunahing planeta nito, samantalang ang kabaligtarang panig ay hindi kailanman humaharap dito. Matatagpuan ang Pulag Chasma sa nahuhuling hemispero ng Rhea, ang panig na nakaharap sa direksiyong kabaligtaran ng galaw nito habang umiikot sa paligid ng planeta.

 Pagkakatuklas 
Ang Pulag Chasma ay natuklasan sa pamamagitan ng mga larawang kuha ng dalawang sondang pangkalawakan, ang Voyager 1 at Voyager 2, na bumisita sa Saturno at Rhea noong 1980 at 1981. Ang Pulag Chasma ay nagmukhang isang matitingkad na kurba sa ibabaw ng Rhea na tinawag ng mga siyentipiko na isang "wispy terrain" ("banayad na anyong-lupa" sa Tagalog). Subalit noong panahong iyon, hindi sapat ang resolusyon ng mga larawan ng Pulag Chasma upang matukoy ang kalikasan nito, kaya't matagal na pinagdebatihan ng mga siyentipiko kung ito ba ay mga deposito lamang ng matitingkad na materyales o mga bangin na may lantad na ibabaw, gawa sa makislap na materyales tulad ng malinis na yelo.

Misteryoso ang pinagmulan ng katangiang ng mga "wispy terrain" dahil, noong panahong iyon, ang tanging alam lamang ay mataas ang albedo ng materyal at sapat na manipis upang hindi matakpan ang mga katangian ng ibabaw sa ilalim nito. Isang hypothesis ay na, ilang sandali matapos mabuo si Rhea, naging aktibo ito sa heolohikal na paraan, at ang ilang proseso gaya ng cryovolcanism ay nagbagong-lupa sa malaking bahagi ng ibabaw nito, kung saan nabuo ang mga guhit mula sa mga pagsabog sa mga bitak ng ibabaw ni Dione na bumagsak pabalik bilang niyebe o abo. Sa kalaunan, matapos huminto ang panloob na aktibidad at resurfacing, nagpatuloy ang pagbagsak ng mga crater, lalo na sa nangungunag hemispero, na nagtanggal sa mga pattern ng guhit sa bahaging iyon.

Nang dumating ang sasakyang pangkalawakan na Cassini sa sistemang Saturno noong Hulyo 2004, nakakuha ito ng mas malinaw na mga larawan ng Pulag Chasma kumpara sa mga naunang Voyager 1 at Voyager 2. Sa pamamagitan ng mas malinaw na mga larawan ng Cassini, bumuo ng konklusyon ang mga siyentipiko na ang Pulag Chasma ay isang tunay na bangin at hindi lamang mga maliwanag na deposito sa ibabaw ng Rhea.

 Heolohiya 
Ang Pulag Chasma ay isang bangin sa ma-yelong buwan ng Rhea. Ayon sa mga pagsisiyasat ng mga siyentipiko, ang mga buwan na gawa sa yelo tulad ng Rhea ay nagkakaroon ng mga bangin kapag nabibiyak ang kanilang nagyeyelong ibabaw.

Dahil lumalawak ang tubig kapag nagyeyelo, ang tubig sa loob ng Rhea ay lumalawak din habang lumalamig at nagyeyelo, na nagtutulak sa matigas na ibabaw ng buwan pataas at nagdudulot ng mga bitak, katulad ng paraan ng pagbiyak ng mga bote na may lamang tubig kapag nagyeyelo sa loob ng refrigerador. 

Ang mga kapatid na buwan ng Rhea, tulad ng Dione at Tethys, ay mayroon ding malalaki at mahahabang bitak, at pinaniniwalaang idinulot ang mga ito ng parehong proseso ng paglawak ng tumitigas na yelo. Maliwanag ang mga gilid ng mga bangin na ito dahil nahuhulog mula rito ang mas madilim na materyal, na naglalantad ng sariwang maliwanag na yelo ng tubig.

Ang paligid ng Pulag Chasma ay kapansin-pansing mas maitim kumpara sa ibabaw ng kabaligtarang panig ng Rhea, na mas maputi at mas matingkad. Dahil maliwaang ang Pulag Chasma habang ang paligid nito ay medyo maitim, kitang kita ang kaliwanagang ng mga bangin sa lugar na ito.

 Mga Tala 

 Mga sanggunian 

Kategorya:Saturno (planeta)
Kategorya:Likas na satelayt