Estado ng Kayin

Ang Estado ng Kayin (Birmano: ကရင်ပြည်နယ်, ; ; ), na dating kilala bilang Estado ng Karen, ay isang estado ng Myanmar. Ang kabiserang lungsod ay Hpa-An, binabaybay din na Pa-An.

Ang kalupaan ng estado ay bulubundukin; na may Bulubunduking Dawna na tumatakbo sa kahabaan ng estado sa direksyong NNW–SSE, at sa timog na dulo ng Burol ng Karen sa hilagang-kanluran. The Physical Geography of Southeast Asia, Avijit Gupta, Oxford University Press, 2005.  Ito ay napapaligiran ng mga lalawigan ng Mae Hong Son, Tak, at Kanchanaburi ng Taylandiya sa silangan; Estado ng Mon at Rehiyon ng Bago sa kanluran at timog; Rehiyon ng Mandalay, Estado ng Shan at Estado ng Kayah sa hilaga.

 Kasaysayan 
Ang rehiyon na bumubuo sa kasalukuyang Estado ng Kayin ay bahagi ng sunud-sunod na mga kahariang Birmano, mula nang mabuo ang Imperyong Bagan noong kalagitnaan ng ika-11 siglo. Noong ika-13 hanggang ika-16 na siglo, karamihan sa rehiyon ay nabilang sa Kaharian ng Hanthawaddy, habang ang hilagang bahagi ng rehiyon ay kabilang sa Taungoo (isang estadong vassal ng Kaharian ng Ava). Ang rehiyon ay naging bahagi ng Dinastiyang Taungoo at Dinastiyang Konbaung, mula ika-16 hanggang ika-19 na siglo. Sinalakay ng Britanya ang ikatlong bahagi ng timog ng kasalukuyang Estado ng Kayin (sa ibaba ng Ilog Salween), pagkatapos ng Unang Digmaang Anglo-Birmano (1824-1826), at ang natira pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Anglo-Birmano noong 1852.

Sa pagtatapos ng panahon ng kolonyal na Britanya (1945-1948), iginiit ng pamunuan ng Karen ang isang hiwalay na estado na sumasaklaw sa kasalukuyang Estado ng Kayin, karamihan sa Estado ng Mon at Rehiyon ng Taninthayi, sa loob ng Imperyong Britaniko. Tumanggi silang pirmahan ang Kasunduan sa Panglong ng Pebrero 1947, na naging batayan para sa Konstitusyon ng Burma ng 1947, at binoykot ang pre-independence na halalan ng Abril 1947. Gayunpaman, pinagkalooban ng konstitusyon ang Karen ng estado, kahit na may lawak na mas maliit kaysa sa hiniling ng pamunuan ng Karen mula sa Britanya. Pinapangako rin ng konstitusyon ang mga estado na may karapatang humiwalay sa Kaisahan pagkatapos ng 10 taon. (Ang Kasunduan sa Panglong ay nagbigay lamang sa Shan at Kachin ng estado bawat isa; ang Chin na aktwal na pumirma sa kasunduan ay hindi nakatanggap ng estado.) Ang Karen National Union (KNU), na nangingibabaw sa pamumuno ng Karen, ay hindi nasiyahan, at nagnanais ng tahasang kalayaan. Noong 1949, nagsigawa ang KNU ng isang paghihimagsik na nagpapatuloy hanggang sa kasalukuyan.Myint-U, pp. 258-263 Ipinagdiriwang ng KNU ang Enero 31 bilang 'araw ng rebolusyon', na minarkahan ang araw na nagpunta sila sa ilalim ng lupa sa labanan sa Insein.

Karamihan sa estado ay naging larangan ng digmaan mula noon. Tinanggap ng mga sibilyan ang bigat ng digmaan. Ang KNU ngayon ay bumuo ng pinakamatagal na pagsalungat sa mundo. Pinalitan umano ng pamahalaang militar ang Ingles na pangalan ng estado sa Estado ng Kayin mula sa Estado ng Karen noong 1989.

Mula noong 1976 ang KNU ay nanawagan para sa isang pederal na sistema sa halip na isang malayang Estado ng Karen. Noong Enero 2012, nilagdaan ng pamahalaang sibil na suportado ng militar ng Myanmar ang isang kasunduan sa tigil-putukan sa KNU sa Hpa-an, ang kabisera ng silangang Estado ng Kayin. Pinangunahan ni Aung Min, ang Ministro ng Riles, at Heneral Saw Chee Tik ng KNU ang usapang pangkapayapaan.

 Heograpiya 
Matatagpuan sa pagitan ng latitud 15° 45' hilaga at 19° 25' hilaga at longhitud 96° 10' silangan at 98° 28' silangan. Mayroon itong mainit at mahalumigmig na klima dahil sa mga bulubundukin na nasa likuran nito at ang lokasyon nito, na malapit sa dagat, sa tropiko. Ang temperatura ng pinakamainit na buwan sa silangang mga rehiyon ng bundok ay hindi bababa sa  . Ang mababang lupain sa kanluran at timog ng estado ay matatagpuan sa klimang tropikal na balaklaot. Ang pinakamababang taunang pag-ulan sa rehiyon ay  at ang pinakamataas ay  . Ang mga rehiyon ay nakakakuha ng karamihan sa pag-ulan sa tag-araw. Ang ilan sa mga ilog at sapa sa Estado ng Kayin ay dumadaloy mula timog hanggang hilaga dahil sa lokasyon ng mga bundok. Ang mga pangunahing ilog sa estado ay ang Thanlwin (Ilog Salween), Thaungyin (Ilog Moei), Gyaing at Attaran.

 Pamahalaan 
Ang pamahalaan ng Estado ng Kayin ay nahahati sa tatlong sangay: isang ehekutibo (Pamahalaan ng Estado ng Kayin), isang lehislatibo(Hluttaw ng Estado ng Kayin), at isang hudikatura (Mataas na Hukuman ng Estado ng Kayin).

 Mga dibisyong administratibo 
Ang Estado ng Karen ay binubuo ng isang lungsod at siyam na bayan. Mayroon itong apat na distrito, pitong kabayanan at 4092 na mga nayon.

 Mga distrito 

 Distrito ng Thandaunggyi
 Distrito ng Hpapun (ဖာပွန်ခရိုင်)
 Distrito ng Hpa-an (ဘားအံခရိုင်)
 Distrito ng Myawaddy (မြဝတီခရိုင်)
 Distrito ng Kawkareik (ကော့ကရိတ်ခရိုင်)
 Distrito ng Kyain Seikgyi

 Mga kabayanan 

 Kabayanan ng Hpa-an (ဘားအံမြို့နယ်)
 Kabayanan ng Hlaingbwe (လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်)
 Kabayanan ng Hpapun (ဖာပွန်မြို့နယ်)
 Kabayanan ng Thandaunggyi (သံတောင်ကြီးမြို့နယ်)
 Kabayanan ng Myawaddy (မြဝတီမြို့နယ်)
 Kabayanan ng Kawkareik (ကော့ကရိတ်မြို့နယ်)
 Kabayanan ng Kyainseikgyi (ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်)

 Mga lungsod at bayan 


 Demograpiko 

 Populasyon 

Mula noong senso ng 1973, ang populasyon ng Estado ng Kayin ay tumaas mula 858,429 hanggang 1,055,359 noong senso ng 1983 at 1,574,079 sa senso ng 2014. Nangangahulugan ito na ang populasyon ng Estado ng Kayin ay tumaas ng humigit-kumulang 49 porsiyento sa pagitan ng 1983 at census noong 2014. Ang populasyon ng Estado ng Kayin ay nasa ika-labing-isang laki kung ihahambing sa ibang mga Estado at Rehiyon sa bansa, mas mataas lamang kaysa sa Rehiyon ng Tanintharyi, Kaisahang Teritoryo ng Nay Pyi Taw at Estado ng Chin. Sa mga tuntunin ng proporsyon ng kabuuang populasyon, ang populasyon ng Estado ng Kayin ay bahagyang tumaas mula 3.0 porsiyento noong 1983 hanggang 3.1 porsiyento noong 2014. 

 Etnisidad 
Ang mga Karen ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng Estado ng Kayin,

Pagkatapos ng Senso sa Myanmar ng 2014, walang katiyakan ang pamahalaang Birmano na hindi naglalabas ng detalyadong data ng etnisidad, na nagbabanggit ng mga alalahanin tungkol sa pampulitika at panlipunang mga alalahanin na nakapaligid sa isyu ng etnisidad sa Myanmar.  Noong 2022, naglathala ang mga mananaliksik ng pagsusuri sa mga ulat ng bayan ng General Administration Department sa buong bansa 2018-2019 upang i-tabulate ang etnikong makeup ng Estado ng Kayin.  

 Relihiyon 
Ayon sa Senso ng Myanmar ng 2014, ang mga Budista, na bumubuo sa 84.5% ng populasyon ng Estado ng Kayin, ay bumubuo sa pinakamalaking komunidad ng relihiyon doon.  Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (9.5%), Muslim (4.6%), Hindu (0.6%), at animista (0.1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Estado ng Kayin.  0.7% ng populasyon ang naglista ng walang relihiyon, ibang relihiyon, o kung hindi man ay hindi binibilang. 

Ayon sa estadistika ng Kumite ng Sangha Maha Nayaka ng Estado noong 2016, 14,080 Budistang monghe ang nakarehistro sa Estado ng Kayin, na binubuo ng 2.6% ng kabuuang pagkamiyembro ng Sangha sa Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhan na samanera at ganap na inorden na bhikkhu.  Karamihan sa mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (89%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (9.7%), kasama ang natitirang mga monghe ay kabilang sa iba pang maliliit na monastikong orden.  1,000 thilashin ang nakarehistro sa Estado ng Kayin, na binubuo ng 1.7% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar. 

 Ekonomiya 

 Turismo 
Ang turismo ay isa sa pangunahing ekonomiya ng Estado ng Kayin. Matapos ang paglagda sa paunang tigil-putukan sa pagitan ng KNU at ng Pamahalaan ng Myanmar noong 2012, ang bilang ng mga bisita sa Estado ng Kayin ay higit na tumaas.  Ang Estado ng Kayin ay tumanggap ng mahigit 40,000 turista noong 2013, habang noong 2016, ang bilang ng mga turista ay umabot sa rekord na 150,000. 

 Kalakalan 
Ang poste ng kalakalan sa hangganan ng Myawaddy ng Estado ng Kayin ay ang pangalawa sa pinakamalaki sa 15 poste ng kalakalan sa hangganan ng Myanmar.  Ito ang pangunahing ruta ng kalakalang tumatawid sa hangganan sa pagitan ng Taylandiya at Myanmar. Ayon sa Kamara Komersyo ng Taylandiya, ang buwanang kalakalan sa pagitan ng dalawang bansa noong 2015 sa pamamagitan ng Mae Sot hanggang  sa tawirang Myawaddy ay nagkakahalaga ng higit sa 3 bilyong baht (mga 90 milyong US dollars). 

 Agrikultura 
Ang Estado ng Kayin ay isang estado na nakatuon sa pagsasaka. Noong 2017, mayroong mahigit 460,000 ektarya ng mga palayan at 260,000 ektarya ng mga plantasyon ng puno ng goma sa Estado ng Kayin.  Mayroong higit sa 9000 ektarya ng kape na nakatanim sa lugar ng Thandaung. Sinusubukan ng Pamahalaan ng Estado ng Kayin na magpatupad ng bagong teknolohiya sa pagsasaka upang mapabuti ang sektor ng agrikultura nito. 

 Industriya 
Noong 2016, nag-anunsyo ang pamahalaan ng isang diskarte para maakit ang mga domestiko at dayuhang investors sa Hpa-An industrial zone.  Gayunpaman, ang kakulangan sa suplay ng kuryente ay humahadlang sa pagbuo ng Hpa-An industrial zone. Ang pamahalaan ng Estado ng Kayin kasabay ng isang kumpanyang Hapones ay nagsisikap na magsagawa ng feasibility survey para sa isang 1800-megawatt na power plant na pinapagana ng uling upang matugunan ang pangangailangan ng suplay ng kuryente. Sa kabilang banda, ang mga miyembro ng komunidad at mga lokal na grupong pangkalikasan ay nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa mga potensyal na epekto mula sa mga emisyon ng planta ng uling. 

 Transportasyon 
Noong 2015, inaprubahan ng Bangko sa Pagpapaunlad ng Asya (ADB) ang isang $100 milyong pautang para mapahusay ang 66.4 km na seksyon ng kalsada na nagdudugtong sa mga bayan ng Eindu at Kawkareik sa estado ng Kayin, ang nawawalang link ng Malawakang Subrehiyon ng Mekong  (GMS) East-West Corridor. 

 Edukasyon 
Kabilang sa mga pangunahing unibersidad sa estado ng Kayin ang Hpa-An University, Computer University, Hpa-An at Technological University, Hpa-An, Hpa-an Education Degree College, Government Technical Institute, Hpa-an, Karen Medical College, Government Technical High School, Hpa-an, Nursing Training School, Hpa-an, State Agricultural Institute Zwekabin,Hpa-an, Basic Education And Technical School, Hpa-an, Basic Education And Technical School Hpa-an.
Ang mga pagkakataong pang-edukasyon sa Myanmar ay limitado sa labas ng mga pangunahing lungsod ng Yangon at Mandalay. Ito ay isang problema lalo na sa Estado ng Kayin kung saan ang patuloy na labanan sa pagitan ng pamahalaan at mga rebelde sa loob ng mahigit 60 taon ay nagbunga ng libu-libong mga refugee at mga internally displaced na tao. Ayon sa opisyal na estadistika, mas mababa sa 10% ng mga mag-aaral sa elementarya sa Estado ng Karen ang nakakaabot sa mataas na paaralan.  Lahat ng mga institusyong mas mataas na edukasyon ay matatagpuan sa lungsod ng Hpa-An.
AY 2002-2003 Mababa Gitna Mataas Mga paaralan 1139 78 31 Mga guro 3400 1200 400 Mga mag-aaral 148,000 47,000 12,000

 Pangangalagang pangkalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang ng ilang pangunahing pasilidad at kagamitan.

Sa pangkalahatan, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng Yangon at Mandalay ay mahina ngunit mas malala lalo na sa mga lugar na may kaguluhan tulad ng Estado ng Kayin. Ang sistema ng pampublikong pangangalaga sa kalusugan sa estado ay napakahirap. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong pangangalaga sa kalusugan sa estado. 
2002–2003 # Mga ospital # Mga kama Mga espesyalistang ospital 0 0 Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista 1 200 Mga pangkalahatang ospital 7 275 Mga klinikang pangkalusugan 17 272 Kabuuan 25 747

 Tingnan din 

 Kawthoolei
 Karen Human Rights Group
 Democratic Karen Buddhist Army
 Karen National Union
 Karen National Liberation Army
 Karen conflict (Armed conflict)

 Mga sanggunian 

 Mga panlabas na kawing 

 Pinakamahabang Digmaan ng Burma: Anatomy of the Karen Conflict 2011, Ashley South sa Transnational Institute
 "Planning Map Kayin State"  Archived   2008, Myanmar Information Management Unit (MIMU)

Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list
Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations
Kategorya:Myanmar
Kategorya:Heograpiya ng Myanmar