Muktuk

Ang muktuk (isinatitik sa iba't ibang paraan, tingnan sa baba), ay isang tradisyonal na pagkain ng mga Inuit at iba pang mga taong sirkumpolar, na binubuo ng balat at taba ng balyena. Isang bahagi ng lutuing Inuit, kadalasan itong ginawa mula sa balyena ng Artiko (Balaena mysticetus), bagaman ginagamit din ang beluga at narwal. Karaniwan itong kinakain nang hilaw, ngunit maaari ring kainin nang elado, luto, o inatsara.

 Mga paraan ng paghahanda 
Sa Groenlandiya, ibinebenta nang komersiyal ang muktuk (mattak) sa mga pabrika ng isda, at sa Kanada (muktaaq) sa mga ibang komunidad.

Inilarawan sa isang salaysay ng katutubong pangangaso ng balyena noong ika-21 siglo ang balat at taba na minemeryenda habang kinakatay ang ibang karne ng balyena para makain sa hinaharap. Kapag pinakuluan, unaaliq ang tawag sa meryendang ito. Hilaw man o luto, isinasawsaw ang taba at balat sa sarsang HP, isang kondimentong Britaniko, o toyo.

 Mga sustansiya at suliranin sa kalusugan 
Natuklasan na mainam na pinagmumulan ng bitamina C ang muktuk. May  kada  ng epidermis . Ginamit ito bilang antieskorbutiko ng mga Britanikong eksplorador ng Artiko. Mapagkukunan din ang taba ng bitamina D.

Ipinahayag ng Proceedings of the Nutrition Society noong d. 1950 na:

Nakarating ang mga kontaminante mula sa industriyalisadong mundo patungo sa sapot ng pagkain ng katubigang Artiko. Nagsasapanganib ito sa kalusugan ng mga taong kumakain ng mga tradisyonal na pagkain ng mga Inuit. Habang lumalaki ang mga balyena, naiipon ang asoge sa atay, bato, kalamnan, at taba, at napipisan ang kadmiyo sa taba, pareho sa proseso kung saan nagiging problema sa kalusugan ng tao ang asoge sa isda. Nabibiyoakumula sa karne ng balyena ang mga karsinoheno tulad ng mga PCB, mga kompuwestong kemikal na pumipinsala sa mga sistemang nerbiyos, inmune at reproduktibo, at iba pang samu't saring kontaminante.

Naugnay rin ang pagkonsumo ng muktuk sa mga silakbo ng botulismo.

Pagbaybay
Kabilang sa mga pagsasatitik ng "muktuk", it iba pang tawag sa balat at taba, ang:
 Ikiilgin, wikang Tsukoto o Chukchi
 Maktaaq (ᒪᒃᑖᖅ), Sallirmiutun (Siglitun), Kivalliq, Aivilingmiutut (Aivilik), Hilagang Baffin, Silangang Baffin, Timog Baffin
 Maktak (ᒪᒃᑕᒃ), Inupiaq,Uqaluktuat: 1980 Elders' Conference, Women's Session  Sallirmiutun, Hilagang Baffin
 Maktaq, Inuinnaqtun, Natsilingmiutut (Inuvialuktun)
 Mattak, Labrador, Groenlandiya
 Mangtak, Yupʼik ng AlaskaJacobson, Steven A. (2012). Yup'ik Eskimo Dictionary, 2nd edition [Diksiyonaryo ng Yup'ik Eskimo, Ika-2 edisyon] (sa wikang Ingles). . Alaska Native Language Center.
 Mungtuk, Yupik ng Siberya
 Kimaq, Alutiiq (Sugpiaq)

Sa ilang mga diyalekto, tulad ng Inuinnaqtun, tumutukoy lang ang salitang muktuk sa mga nakakaing bahagi ng balat ng balyena at hindi sa taba.

Tingnan din
 Nalukataq, pista ng pagbabalyena tuwing tagsibol

 Mga sanggunian