Magwayen

Si Magwayen (binaybay din minsan bilang Maguayan o Magwayan) kinilala din bilang si Mahulayon ay isang diwata (o anito) ng kamatayan at dagat sa mitolohiyang Bisaya. Sa mga sinaunang taga-Panay, siya ang nahahatid ng mga kaluluwa na tatawid sa kabilang buhay, at nilikha siya ni Kan-Laon upang pambalanse kay Kaptan, ang diwata ng langit. Mainitin ang ulo ni Kaptan habang mahinahon naman si Magwayen. Subalit, nagagalit din minsan si Magwayen at nagdudulot ang galit niya ng mga unos at tsunami. Para sa mga Sebuwano, mag-asawa sina Kaptan at Magwayen habang tinuturing na magkalaban sila ng mga taga-Negros.

Nagdarasal ang mga sinaunang Pilipinong mangingisda kay Magwayen para masaganang paghuli ng mga isda na pinapakain sa kanilang mga barangay o pamayanan.

Tradisyong-pambayan
Nilikha si Magwayen ni Kan-Laon, ang sinaunang punong diwata ng mga Hiligaynon, bilang diyosa ng dagat at tubig at para pambalanse sa diwata ng langit na si Kaptan. Magkaiba ang ugali nilang dalawa. Magagalitin si Kaptan habang kabaligtaran naman si Magwayen. Bagaman, nagagalit din si Magwayen. Sinasalarawan siya bilang isang ganap na babeng hubad na may dalang budyong o kabibe, at minsan ay may kalong na sanggol o kasama ng isa pang diyosa at pinpalibutan ng isda. Sinasalarawan din siya bilang isang malawak na karagatan na umaabot sa kalupaan hanggang sa ilog sa kalaliman ng lupa. Dulot ng paglalarawan na ito, umusbong ang paniniwalang nahahatid siya ng kaluluwa sa kalaliman ng lupa kung saan naroon ang mga namatay. Sa mga modernong interpretasyon at pagsanay ng mga sinaunang paniniwala, madalas siyang inilalarawan na may apat na kamay, may hawak na budyong, gaod, at sulo habang sumasagwan ng bangka na napapaligiran ng mga kamay na nakalubog sa dagat. Sa katangian niyang ito, naikukumpura siya sa mga sinaunang diyos ng mga Griyego na sina Poseidon, na namamahala ng dagat, at Hades, ang diyos ng mga patay.

Malaki rin ang papel ni Magwayen sa kwentong bayan na Ang Katapatan ni Sinogo. Sa alamat na ito, niregaluhan siya ni Kaptan ng mahiwagang budyong (kabibi) na nauugnay sa kanya. Ang kabibi ay may kakayahang gawing anumang anyo ang gumagamit nito na nais nila. Si Sinogo, isa sa mga utusan ni Kaptan ay nainggit at mabilis na ninakaw ang kabibi kay Magwayen. Ipinadala ni Kaptan ang iba pa niyang mga lingkod na mandirigma na sina Guidala at Dalangan upang tugisin ang taksil na Sinogo na ginamit ang shell upang magpalit-anyo bilang isang higanteng buwaya upang makaiwas sa kanila. Sa kalaunan ay naabutan siya nina Kaptan at Magwayen, at sinumpa nila si Sinogo sa pamamagitan ng paghampas sa kanya ng isang kidlat na permanenteng nakakulong sa kanya sa anyo ng buwaya.

Mga Panalangin
Ang panalangin na ito ay ginagamit ng ilan sa mga bagong tubo na sumunod sa pagbuhay muli sa sinaunang pananampalataya:

O Magwayen, 

Diwata sa kukaraang kadagatan

nga labing matahom ug balaan, 

umari Ka usab sa among sakayan

aron kami Nimo mapanalipdan

Lig-ona among kinahiladman 

aron amoang maampingan 

kining banwang kapupud-an 

nga iya sa lumadnong kaliwatan

Kay Ikaw man among dalangpanan 

sa lawod nga walay kahangtoran 

nga kanunay Mong giharian, 

Kahitas-ang Ginoo sa katubigan

Tultoli kami sa among panawan 

ngadto sa lagyong padulnganan, 

niining kinabuhing kasamtangan 

ingon man unya sa Lalangban.

Salin:

O Magwayen, diwata ng sinaunang karagatan

maalindog na kabanal-banalan

pumarito Ka muli sa aming sasakyan

upang kami Iyoy maproteksyonan

Bigyan Mo kami ng matatag na kalooban

upang aming mapag-ingatan

itong bayan naming kapuloan

na sa mga taal na kalipunan

Sapagkat Ikaw ang aming kanlungan

sa dagat na walang hanggan

na laging nasa Iyong kaharian

Kataas-taasang Poon sa Katubigan

Gabayan Mo kami sa aming paglalakbayan

patungo sa malayo na hantongan,

sa buhay na kasalukuyan

gaya na din sa Lalangban

Sa popular na kultura at paglalarawang masining

Naitampok si Magwayen sa ilang mga pinta ng iba't ibang pintor. May partikular na ilustrador, si Jap Mikel, ang gumawa ng isang obra na may pamagat na The Ultramar Leones Troop (o The Children of Sulad) na kinukuwento ang mitolohiya ni Magwayen sa makabagong panahon. Sa kanyang istorya at ilustrasyon, binuhay ni Magwayen ang tatlong bata na namatay sa pagkalunod at naging mga tagapatanggol laban sa mga mananakop (partikular na sinasalamin ang mga tunay na pangyayari – ang labanan sa teritoryo sa pagitan ng Pilipinas at Tsina sa Karagatang Kanlurang Pilipinas).

Sa mundo ng telebisyon, si Magwayen ay naitampok sa dalawang teleserye ng GMA Network. Noong 2011 ang una na ginampanan ni Aubrey Miles ang papel na Magwayen sa teleseryeng Amaya. Sumunod naman si Isabelle Daza noong 2013 na gumanap bilang Magwayen sa teleseryeng Indio.

Mga sanggunian

Kategorya:Mga diyosang Pilipino