Kitsune

Sa alamat na Hapones, ang  ay mga matatalinong soro na taglay ang kakayahang paranormal na nadaragdagan habang tumatanda at tumatalino sila. Ayon sa alamat ng yōkai, may kakayahan lahat ng soro na magbagong-anyo at maging tao. Habang may ilang mga alamat ang nagsasabing ginagawa ito ng  upang linlanging ang iba—tulad ng ginagawa ng ibang mga soro sa alamat—nilalarawan sila ng ibang istorya bilang tapat na mga tagapagbantay, kaibigan at kasintahan.

Malapit na namuhay ang mga soro at tao sa sinaunang Hapon; nagdulot ang pagsasamang ito sa mga alamat tungkol sa mga nilalang na ito. Napakalapit na naiiugnay ang  sa  o espiritu na Shinto na si Inari, at nagsilbing bilang mensahero nito. Pinagtibay ang gampanin na ito ang kahalagaan ng pagiging supernatural. Kapag mas madami ang buntot ng isang —na maaring dumami hanggang siyam—nagiging mas matanda, mas matalino, at mas makapangyarihan. Dahil sa kanilang potensyal at impluwensya, may ilang mga tao ang nag-aalay sa kanila bilang isang diyos.

Sa kabaligtaran, kadalasang nakikita ang mga soro bilang "mangkukulam na hayop," lalo noong mapamahiing panahong Edo (1603–1867), at inakala ang mga ito bilang goblin na hindi makakapagkatiwalaan (katulad ng ibang mga badyer o pusa).

Mga pinagmulan
May mga alamat mula sa Tsina na nagkukuwento ng mga espiritung soro na tinatawag na  () na maaring magkaroon ng buntot hanggang sa siyam. Nahiram ang konseptong ito ng mga espiritung soro sa kalinangang Hapones sa pamamagitan ng mga mangangalakal bilang . Marami sa pinakamaagang nanatiling kuwento ay naitala sa , isang ika-11 dantaon na koleksyong Hapones na pampanitikang salaysaying Hapomes, Tsino, at Indiyano.

Sinabi ni Smyers (1999) na naipakilala ang ideya ng soro bilang mapang-akit at ang koneksyon ng mga mitong soro sa Budismo, sa alamat na Hapones sa pamamagitan ng mga istoryang Tsino, subalit pinapanatili na may ibang kuwentong soro ang naglalaman ng elemento na tangi lamang sa Hapon. (sa Ingles)

Etimolohiya
Hindi alam ang buong etimolohiya. Ang pinakalumang alam na paggamit ng salita ay sa tekstong Shin'yaku Kegonkyō Ongi Shiki, na pinetsahan noong 794. Kabilang sa iba pang lumang mapagkukunan ang Nihon Ryōiki (810–824) at Wamyō Ruijushō (c. 934). Nakasulat ang mga mapagkukunan na ito sa Man'yōgana, na malinaw na natutukoy ang pangkasaysayang anyo ng salita (kapag nilalarawan ito sa isang transliterasyon ng alpabetong Latin) bilang . Kasunod ng ilang pagbabagong pamponolohiya diyakroniko, nagiging  ito.

Maraming mungkahing pang-etimolohiya ang binagay, bagaman may pangkalahatang pagsang-ayon:
Minungkahi ni Myōgoki (1268) na tinatawag na ganito ang mga ito dahil ito ay "laging () dilaw ()".
Noong maagang panahong Kamakura, ipinapahiwatig ng  na nangangahulugan ito na "dumating () [perpekpetibong aspetong partikulong tsu] sa silid-tulugan ()",  mula sa isang alamat na ang isang  ay maaring maging babaeng tao ang anyo, pakasalan ang isang lalaki, at magkaroon ng anak.
Minungkahi ni Arai Hakuseki sa  (1717) na nangangahulugan ang  na 'baho', partikulong mapang-angkin ang , at may kaugnayan ang  sa , ang salita para sa 'aso'.
Minungkahi ni Tanikawa Kotosuga sa (1777–1887) na nangangahulugan ang  na 'dilaw', partikulong pang-angkin ang , at may kaugnayan ang  sa , ang salita para sa 'pusa'.
Ipinanukala ni Ōtsuki Fumihiko sa  (1932–1935) na nagmula ang salita sa , na isang onomatopeya para sa pagtahol ng isang soro, at , na maaring isang panggalang na tumutukoy sa isang tagapaglingkod ng isang dambana ni Inari.
 Minumungkahi din Nozaki na orihinal na onomatopeyiko ang salita: kinakatawan ng  ang tahol ng soro at naging pangkalahatang salita para sa 'soro'; pinapahiwatig ng  ang mapagpamahal na kalooban. (sa Ingles)

Lipas na ang salitang ; sa makabagong Hapones, isinusulat ang isang sigaw ng soro bilang  o .

Iniuugnay ang isang malawak na kilalang pambayang etimolohiya ng salita (sa Ingles) sa pagtulog at pag-uwi sa tahanan: sa klasikong Hapones, nangangahulugan ang  na 'umuwi at matulog', at nangangahulugan ang  na 'laging umuuwi'. Mukhang nakakabit ito sa isang partikular na kuwento; ito ang isa sa pinakalumang mayroon pang kuwentong , at hindi tulad ng karamihan kung saan nagbabagong-anyo ang isang  sa isang babaeng tao, hindi nagtatapos sa trahedya ang isang ito. (sa Ingles)  Mula sa salin ni Hamel:

Naging ganoon ang etimolohiyang pambayan dahil nagbalik ang soro sa kanyang asawa tuwing gabi bilang isang babae subalit umaalis tuwing umaga bilang isang soro na tinatawag na .

Tingnan din
 Espiritung soro
 Huli jing
 Kumiho
Mga sanggunian

Kategorya:Mitolohiyang Hapones