Kristiyanismo sa Asya

Nagsimula ang Kristiyanismo sa Asya simula pa noong buhay pa si Hesus. Nanirahan at nagturo siya noong  sa lalawigan ng Judea sa Imperyong Romano (ngayo'y Israel at Palestina). Matapos ng kanyang kamatayan, ipinagpatuloy ng mga apostol niya ang pangangaral sa mga karatig-lugar, simula sa Lebante at sa mga lungsod ng Herusalem at Antiokia. Kalaunan, umabot ito hanggang sa tangway ng India at sa Tsina. Gayunpaman, unti-unting nahati ang relihiyon dahil sa samu't saring interpretasyon sa teolohiya. Kabilang sa mga kumalas sa pangunahing sekta ng relihiyon ang Nestorianismo, na nagsimula nang patalsikin ng mga arsobispo sa Unang Konsilyo sa Epeso noong  ang arsobispo noon ng Konstantinopla na si Nestorio. Ang partikular na sektang ito ang unang lumaganap sa kontinente ng Asya, nang nakaabot ito sa Gitnang Asya hanggang sa Tsina at sa Imperyong Mongol sa Malayong Silangan noong 1300s. Gayunpaman, di nagtagal ang mabuting pakikitungo nito, at nakaranas ang relihiyon ng persekusyon mula sa mga sumunod dinastiya at imperyo sa lugar. Noong Panahon ng Pagtuklas, unang dumating ang Kristiyanismo sa Pilipinas. Umabot din ang relihiyon sa Korea noong 1700s papuntang 1800s.

Pilipinas ang nangungunang bansa sa Asya pagdating sa dami ng mga Kristiyano, na tinatayang nasa 84 milyon. Samantala, Silangang Timor naman ang nangunguna sa bahagdan ng populasyon na Kristiyano, na nasa 99.6%. Malaki rin ang populasyon ng mga Kristiyano sa Siberia ng Rusya, sa Armenya, ang unang bansang Kristiyano, at gayundin sa Tsipre at Heorhiya. Nananatili pa rin isang malaking isyu ang persekusyon sa mga Kristiyano sa kontinente, lalo na sa Tsina, India, Gitnang Silangan, at Hilagang Korea.

 Kasaysayan 

250px|thumb|Si Hesus ang nagtatag sa Kristiyanismo. Ipinanganak siya sa Belen sa ngayo'y Palestina noong tinatayang .

Nagsimula ang Kristiyanismo bilang isang sekta ng Judaismo sa Asya, partikular na sa Lebante. Ang pangunahing tauhan ng relihiyon ay si Hesus, na nanirahan sa ngayo'y Israel at Palestina noong . Matapos niyang mamatay noong tinatayang , ipinagpatuloy ng mga apostol niya ang mga pangangaral niya. Kalaunan, lumaganap ang relihiyon sa Imperyong Romano at sa mga karatig-lugar nito. Bagamat nakaranas ang mga unang tagasunod nito ng mga persekusyon mula sa mga Romano, naging pambansang relihiyon ito ng imperyo simula noong panahon ni Dakilang Konstantino. Naging pambansang relihiyon din ito ng Armenya noong .

250px|thumb|Ang pagturing sa arsobispo ng Konstantinopla na si Nestorio bilang erehe sa Unang Konsilyo sa Epeso noong  ang nagpasimula sa paghiwalay ng Nestorianismo mula sa Simbahan ng Kanluran.

Ang pagkakaiba sa teolohiya ng relihiyon ang naging dahilan upang unti-unting mahati ito sa mga sekta. Sinubukang amyendahan ang mga ito sa pamamagitan ng pagtawag sa mga konsilyo. Gayunpaman, hindi nito napigilan ang paghihiwalay ng dalawang simbahan noong . Isa sa mga sektang ito ang Nestorianismo, isang sektang sinimulan ng arsobispo ng Konstantinopla na si Nestorio at umusbong bilang resulta ng Unang Konsilyo ng Epeso noong . Ang partikular na sektang ito ang naging dominanteng uri ng Kristiyanismo na kumalat sa Asya, kahit na itinuring itong erehe ng mga simbahan sa Kanluran.

250px|thumb|Ang Estelang Nestoriano sa Xi'an, Tsina noong 1895.

Dumating ang Nestorianismo sa Gitnang Asya noong mga bandang 600s, kung saan nagtagumpay itong maging relihiyon ng lugar sa mahaba-habang panahon. Umabot ito sa kapitbahay nitong Tsina, kung saan payapang lumaganap ito sa ilang mga komunidad sa loob ng imperyo. Bagamat hindi tiyak ng mga historyador ngayon kung gaano kalaki ang mga komunidad na ito, ipinagpapalagay nila na sapat ang laki nito upang kilalanin sila mismo ng mga emperador noong panahon na yon. Matibay na ebidensiya nito ang Estelang Nestoriano na itinayo sa Chang'an, ang kabisera ng Dinastiyang Tang. Sa batong ito nakatala ang isang paglalarawan sa mga komunidad na Kristiyano sa lugar, at inilalarawan ang pagdating ng isang pari na si Alopen sa korte ng emperador na si Taizong ng Tang, kung saan malugod nila itong tinanggap.

Hindi nagtagal ang mabuting pakikitungo na ito sa mga Kristiyano sa Tsina. Kalaunan, nakaranas ang mga komunidad na ito ng persekusyon mula sa imperyo. Gayunpaman, nang sinakop ng mga Mongol ang Tsina noong huling bahagi ng 1100s papuntang 1200s, lumaganap muli ito nang mapayapa. Kilala ang mga Mongol sa kanilang di-pakikialam sa mga relihiyon at paniniwala ng kanilang nasasakupan. Halimbawa nito ang kaso ni Genghis Khan, ang nagtatag sa Imperyong Mongol, na isang shamanista, pero pumayag sa pagkasal sa mga anak niya sa mga Kristiyanong prinsesa ng ibang mga tribo. Dahil dito, naging maimpluwensiya sa politika ng imperyo ang mga Kristiyano, na humantong sa pagkonsidera ng ilang mga bansang Europeo na Kristiyano, partikular na ang Kaharian ng Pransiya, sa posibilidad ng isang alyansa sa naturang imperyo upang labanan ang mga Muslim sa nagpapatuloy na Krusada noon. Wala sa mga planong ito ang naisakatuparan. Gayunpaman, patuloy na nagpadala ang Santo Papa ng mga espirituwal na gabay sa Imperyong Mongol bilang tugon sa mga hiling ng korte ng imperyo. Nagpatuloy ito hanggang noong 1362, nang matagumpay na napatalsik ng mga Tsino ang mga Mongol at itinatag ang Dinastiyang Ming. Pinatalsik kalaunan ng mga Tsino ang mga Kristiyano simula noong 1368.

Hindi uusad muli ang pagkalat ng relihiyon sa kontinente nang may kalakihan hanggang noong pagdating ng manlalakbay na Portuges na si Ferdinand Magellan sa Kabisayaan sa Pilipinas noong 1521. 2,000 katutubo, kabilang na si Rajah Humabon ng Sugbu (ngayo'y Cebu), ang nagpabinyag sa kanila. Gayunpaman, napatay si Magellan sa Labanan sa Mactan sa kamay ng mga tauhan ni Lapulapu, ang datu ng Mactan noong panahong yon. Itinatag ng mga sumunod na Espanyol sa pamumuno ni Miguel Lopez de Legazpi ang modernong lungsod ng Cebu at Maynila, na nagsilbing sentro ng pagkalat ng Katolisismo sa bansa simula noong 1565.

Samantala, noong 1784 unang naitalang nakarating ang Kristiyanismo sa tangway ng Korea, nang nagpabinyag sa Tsina noong 1784 si Yi Sung-hun sa pangalang Kristiyano na Pedro. Ipinalaganap niya ang relihiyon sa Korea, at bininyagan ang marami sa mga tagasunod niya. Nanatili ang relihiyon sa lugar na may malaki-laking populasyon at walang pormal na misyon mula sa kahit anong sekta, hanggang noong 1836, nang dumating ang mga paring Pranses sa lugar upang mangaral. Gayunpaman, nakaranas pa rin ang mga Kristiyano sa lugar ng persekusyon mula sa Dinastiyang Joseon dahil sa pagtanggi nila sa pagsamba sa relihiyon ng mga ninuno nila. Noong 1866, naganap ang pinakamalaking persekusyon sa mga Kristiyano sa Korea, kung saan 8,000 Koreanong Katoliko ang ipinapatay. Pinakasikat sa mga ito ang 103 martir, kasama na si Andrew Dae-gun Kim, ang unang paring Koreano, na ginawang mga santo ni Juan Pablo II noong 1984.

Sa kasalukuyang panahon, nananatiling dominante ang Kristiyanismo sa Pilipinas at Silangang Timor. Malaki rin ang bahagdan ng mga Kristiyano sa populasyon ng Tsipre, Rusya, Armenya, at Heorhiya. Bagamat sinisiguro ng maraming bansa sa Asya ang proteksyon ng Kristiyanismo at iba pang mga relihiyon laban sa diskriminasyon, nananatili pa ring isyu ang persekusyon sa mga Kristiyano sa maraming lugar sa kontinente, lalo na sa Gitnang Silangan, Tsina, India, at Hilagang Korea.

 Demograpiya 
 Gitnang Asya 
250px|thumb|Ang Katedral ng Zenkov sa Almaty, Kasakistan.
+BansaKabuuan (pop)Mga Kristiyano (%)Mga Kristiyano (pop)19,200,00026.0%4,992,0006,000,0007.0%420,0009,000,0000.7%65,3005,600,0001.2%67,30035,000,0001.0%347,000Gitnang Asya74,800,0007.79%5,824,300
 Kanlurang Asya 
250px|thumb|Ang Simbahan ng Banal na Sepulkro sa Lumang Lungsod ng Herusalem. Dito pinaniniwalaang inilibing at nabuhay muli si Hesus.
+BansaKabuuan (pop)Mga Kristiyano (%)Mga Kristiyano (pop)3,000,00091.0%2,730,00010,300,0003.0%309,0001,700,00010.2%173,4009,900,0009.0%891,0004,900,00087.3%4,277,70010,900,0002.1%228,90039,700,0000.6%250,00085,900,0000.1%117,7008,800,0002.0%176,0002,500,00013.1%327,5004,600,00018.0%828,0005,300,00032.0%1,696,0004,500,0004.0%180,000 6,000,0001.7%102,00034,800,0006.0%2,100,00020,400,00010.0%2,040,0001,300,00094.8%1,232,40082,500,0000.2%175,50026,000,0000.2%41,000Kanlurang Asya363,000,0004.92%17,876,100

 Silangang Asya 
250px|thumb|Ang Katedral ng Immaculada Concepcion sa Hong Kong, Tsina.
+BansaKabuuan (pop)Mga Kristiyano (%)Mga Kristiyano (pop)124,700,0001.5%1,900,0007,300,00016.5%1,204,00025,800,0001.6%400,00051,700,00027.7%14,331,240630,0007.0%44,1003,300,0001.3%43,12523,600,0006.8%1,604,8001,400,000,0005.1%71,400,000Silangang Asya1,637,030,0005.55%90,927,265

 Timog Asya 
250px|thumb|Ang Basilikang Katedral ng Santo Tomas sa Chennai, India.
+BansaKabuuan (pop)Mga Kristiyano (%)Mga Kristiyano (pop)37,500,0000.03%12,000164,100,0000.7%1,100,000857,0003.5%30,0001,300,000,0002.3%29,900,000391,0000.4%1,40030,400,0001.4%425,600238,200,0001.6%3,811,20023,000,0007.4%1,702,000Timog Asya1,794,448,0002.06%36,982,200

 Timog-silangang Asya 
250px|thumb|Ang Simbahan ng Quiapo sa Maynila, Pilipinas.
+BansaKabuuan (pop)Mga Kristiyano (%)Mga Kristiyano (pop)102,000,0006.6%6,761,000471,0008.7%40,977275,100,0009.9%27,234,90016,500,0002.4%396,0007,600,0002.8%212,80033,500,0009.2%3,082,00057,100,0006.0%3,426,000110,800,00088.5%98,058,0005,900,00012.8%756,00069,500,0001.13%785,3501,400,00099.6%1,394,400Timog-silangang Asya679,871,00020.91%142,147,427

 Sanggunian 

 Link sa labas 

Kategorya:Kristiyanismo