Diksyunaryo ni Pigafetta

Ang Diksyunaryo ni Pigafetta ay masasabing ang unang Italyano-Malayo na bokabularyo na isinulat ng tagapagtala ng kasaysayan  na si Antonio Pigafetta.  Ito ang talaan ng mga salita ng mga wika ng iba't ibang katutubo na nakilala niya sa kanyang paglalakbay kasama si Ferdinand Magellan.

Ang Portuges na explorer na si Ferdinand Magellan (    ,  ;   , IPA: [feɾˈnando ðe maɣaˈʎanes] ; Pebrero 4, 1480 – Abril 27, 1521) ay nanguna sa humigit-kumulang 270 tao sa limang barko mula sa daungan ng Sanlúcar de Barrameda sa Espanya upang hanapin ang Spice Islands ng  Maluku. Ang taga-Venetia na tagapagtala ng kasaysayan na si Antonio Pigafetta ( Italian: [anˈtɔːnjo piɡaˈfetta] ; c. 1491 – c. 1531) ay kasama sa ekspedisyon kung saan siya ay nagsilbi bilang katulong ni Magellan at upang panatilihin ang mga talaan at ang talaan ng paglalayag.  at siya ay mapalad na isa sa 18 lalaki na bumalik sa Espanya noong 1522.

Isa sa kanyang kapansin-pansing mga gawa sa paglalakbay ay ang kanyang salaysay at ang talaan ng mga salita ng iba't ibang wika ng mga katutubo sa mahabang paglalakbay na kinabibilangan ng: Brazillian na katutubong wika - 8 salita, wikang Patagonian - 90 salita, wika sa Pilipinas - 160 salita, at Malay -  higit sa 400 salita, na tinawag ni Pigafetta bilang Moro (Mga Muslim sa Moluccas)

Sa aklat ni Pigafetta, Primo viaggio intorno al mondo, (   ) nag-iingat siyang magtala ng maraming salita hangga't kaya niya. Ang salaysay ni Pigafetta ay isa sa mga pinaka nababanggit na dokumento ng mga mananalaysay na nagnanais na pag-aralan ang precolonial na Pilipinas.   Bilang isa sa pinakamaagang nakasulat na mga pagsasalaysay, si Pigafetta ay nakita bilang isang kapani-paniwalang mapagkukunan para sa panahon na iyon, na dati ay hindi natala at hindi dokumentado.  

 Ilang Listahan ng mga Salita 
+Ilang salita mula sa (Brazil) Verzin  Italyano Ingles Salinwika ni Pigafetta AL miglio Millet maiz Alla farina Flour hui AL hamo Fishhook pinda AL cortello Knife tacse Al petine Comb chigap Alla force Scissors pirame AL ſonaglio Bell Jtanmaracz Buono piu q̃ bono Good, better tum maragathum
+Salita ng mga higanteng PatagoniaItalyanoInglesSalinwika ni PigafettaAL capoHeadheraL ochioEyeotherAL nazoNoseorAlle cillieEyebrowsocchecheLALe palpebreEyelidsSechechieLAli bussi deL nazoNostrilsorescheALa bocaMouthxiamAli LabriLipsSchiahameAli dentiTeethphorALa lingaTongueSchiaLAL mentoChinSechenA li pelliHairarchizAL voltoFacecogecheLAla goloThroatohumezALa copaOcciputSchialeschinALe ſpalleShoulderspellesAL gomedoElbowCoteLALa manHandcheneALa palma de LamanPalm of the handCaimeghinAL ditoFingerCoriAle orechieEarsSaneSoto eL broçoArmpitSalischinAla mamelaTeatothenAL petoBosomochijAL corpoBodygecheLAL menbroPenisſachetAli teſticuliTesticlesSacancasAla natura de le donneVaginaJsseAL vzar cõ eſſeCommunication with womenJo hoiALe coſſeThighschianeAL genochioKneetepinAL chuloRumpSchiaguenAle culateButtockshoijAL brazoArmmazAL polsoPulseholionA le gambeLegscossAL piedeFoottheeAL calcagnoHeeltereALa chauequie deL piefor AnkleperchiAla ſola deL piefor Sole of the footcaotſcheniAle onguiefor FingernailsColimAL corefor HeartthoLAL gratarefor to ScratchgechareAl homo ſguercoor Cross-eyed manCalischenAL giuanefor Young manCalemiAL hacquafor WaterholiAL fuocofor FireghialemeAL fumoSmokegiaicheAl nofor NoehenAL sifor YesReyAL oroGoldpelpeliALe petre lazureLapis lazuliSechegAL solleSunCalexcheniAlle ſtelleStarsſettereAL mareSeaAroAL ventoWindoniALa fortunaStormohoneAL peſseFishhoiAL mangiareto EatmechiereALa ſcutellaBowleloALa pigniataPotaschanieAL demandareto AskghelheVien quiCome herehai siAL gardarto LookchonneAL andarto WalkReyAL Combaterto FightoamaghceAle frezeArrowsSetheAL CaneDogholLAL lupoWolfAniAL andare longifor to Go a long distanceSchienALa guidaGuideantiALa neueSnowtheuAL courireto CoverhianiAL Seruzo ucelofor Ostrich, a birdhoihoiA li sui ouifor its EggsJaniAla poluere derba che mangiãofor the powder of the herb which they eatCapacAL odorareto SmellosAL papagaloParrotchecheALa gabiota uceloBirdcageCleoAL misiglioniMisiglioniSiameniAL panno roſsoRed ClothTerechaeAL bonetfor CapAicheLAl colore negoBlackAineLAL roſsoRedtaicheAL gialoYellowpeperir to CookyrocolesALa cinturaBeltCatechinAL ochaGoosecacheAL diauolo grandefor their big DevilSetebosAli picolifor their small Devilscheleule
Nasa ibaba ang ilang listahan ng mga salita na isinalin ni Pigafetta sa ikatlong kolum, ikaapat na kolum ay ang katumbas na wika ng Pilipinas na makikita mula sa Diccionario bisaya-español y español-bisaya (Manila, 1885) ni Juan Félix de la Encarnación at mula sa Diccionario Hispano -bisaya y bisaya-español (Manila, 1895) ni Antonio Sanchez de la Rosa  at/o katumbas na salitang Bisaya. Ang ilang mga salita ay maaaring makilala bilang Malay
+Mga salita mula sa inilalarawan niya bilang mga paganong tao (Philippines/Bisayan languages)ItalyanoInglesSalinwika ni PigafettaEncarnación/Sanchez/EquivalentAL homoFor ManlaclalaquiALa donnafor WomanparanpaonALa Jouenefor Young womanbeni benibinibiniAla maritatafor Married womanbabaybabayeAli capillifor Hairbo hobohócAL vizofor FaceguaybayhonAle palpebrefor Eyelidspilacpilik(mata)Ale cigliefor Eyebrowschileiquilay/quirayAl ocquiofor EyemattamataAL nazofor NoseJlonilong/irongAle maſſellefor JawsapinapingAli labrifor LipsoloLA la boccafor Mouthbababa-baA li dentifor TeethnipinngiponAle gengiuefor Gumsleghexlagos/lagusAla lingafor TonguedilladilaAlle orechiefor Earsdelengandalonggan/dorongganAla golafor ThroatlioghliogAL collofor NecktangipAL mentofor Chinq̃ilanALa barbafor BeardbonghotbongotAle ſpallefor ShouldersbaghaabagaA la ſchenafor SpinelicudlicodAL petofor Breastdughandoghan/dughanAL corpofor BodytiamtianSoto li braciArmpitJlotiloc/irocAL braciofor Armbotchenbotcon/butconAL gomedofor ElbowſicosicoAL polſofor PulsemolanghaiALa manofor Handcamatcamot/camutA la palma de la manfor the Palm of the handpalanpaladAL ditofor Fingerdudlotodlo/tudloAla ongiafor FingernailcocococoAL Lombelicofor Navelpuſutposad/posudAL membrofor PenisvtinotinAli teſticolifor TesticlesbotobotoAla natura de le donnefor VaginabillatbilatAL vzar cõ lorofor to have Communication with womenJiamAle cullatefor ButtocksſamputsampotAla coſsafor Thighpahapa-aAL ginochiofor Kneetuhudtohod/tohudAL Schinchofor Shinbaſsag baſsagALa polpa de la gambafor Calf of the legbitisbitiis/biti-isALa cauechiafor AnklebolboLbool bool/boco bocoAL calcagniofor Heeltiochidticod/ticudAla ſolla deL piefor Sole of the footLapa lapalapa lapaAL horofor Goldbalaoanbulaoan/bulauanAL argentofor SilverpillapilacAL Latonfor BrassconcachcalonggaquiAL ferofor Ironbutanpothao/puthaoAle canne dolcefor Sugarcanetubetobo/tuboAL cuchiarofor SpoongandanAL rizofor Ricebughax, barasbugasAL mellefor Honeydeghexdogos/dugosALa cerafor WaxtalhotaloAL ſallefor SaltacinasinAL vinofor Winetuba nia nipatoba nga nipa/tuba nga nipaAL berefor to DrinkMinuncubiLmoinomAL mangiarefor to EatmaCanpagcaon,magkaonAL porchofor Hogbabuibaboy/babuyALa caprafor GoatcandincandingALa galinafor ChickenmonochmanocAL migliofor MillethumasAL ſorgofor SorgobatatAL panizofor PanicumdanaAL peuerefor PeppermaniſſamalisaAli garofolifor CloveschianchesangquiALa Cannellafor CinnamonmanamanaAL gengerofor Gingerluialoy-a/luy-aAL ayofor GarlicLaxunalasonaAli naranſifor OrangesacſuaAL ouofor Eggſilogitlog/itlugAL cocofor Cocoanutlubilobi/lubiAL accetofor VinegarzluchasucaAL acquafor Watertubintobig/tubigAL fuocofor FireClayocalayoAL fumofor SmokeassuasoAL ſofiarefor to BlowtigbanAlle belanciefor BalancestinbantimbanganAL pezofor WeighttahiLAla perlafor PearlmutiaramutiaAle madre de le perlefor Mother of pearltipaytipayAla zampogniafor Pipe [a musical instrument]Subinsobing/subingAL mal de sto Jobfor Disease of St. JobAlupalanportameBring mepalatin comoricaAcerte fogacie de rizofor certain Rice cakestinapaitinapaybuonoGoodmainmaayo/maopayNõNoti da lediliAL cortellofor Knifecapol, ſundansipol,sondang/sipol,sundangAle forficefor ScissorscatlecatliA tosareTo shavechunthinchguntingAL homo ben hornatofor a well adorned ManpixaoAla tellafor LinenbalandanbalantanA li panni q̃ ſe coprenofor the cloth with which they cover themselvesAbacaabacaAL conagliofor hawk’sbellcolon coloncolongcolong/goronggorongAli pater nr̃j dogni ſortefor Pater nosters of all classestacleAL petinefor Combcutlei, miſsamissurlay/sodlayAL pentinarefor to CombmonssughudmansoyodALa Camizafor ShirtSabunsabong(i.e. ornament)ALa gugia de coſirefor Sewing-needledaghudagom/dagumAL cuſirefor to SewmamisA La porcelanafor PorcelainmobulucAL canafor Dogaian, ydoiro/ayamAL gatofor CateposAli ſui velifor their ScarfsgapasgapasAli criſtalinifor Glass BeadsbalusVien qiCome heremaricaAla cazafor HouseJlaga, balaibalayAL legniamefor TimbertatamuetathaAlle ſtore doue dormenofor the Mats on which they sleepTagichantagicanAle ſtore de palmafor Palm-matsbanibanig/banagAle cuſſini de fogliefor their Leaf cushionsVlimanolnan/olonanA li piati de legniofor Wooden plattersdulandolong/dulangAL ſuo ydiofor their GodAbbaAL ſollefor Sunadloarlao/adlaoALa lunafor Moonſonghot,bolanbulanAla ſtelafor StarbunthunbitoonALa aurorafor DawnmeneAla matinafor MorningvemaogmaAla tazafor CuptaghatagaygrandeLargebaſsaLAL archofor BowboſsughbosogALa frezafor ArrowoghonodyongAli targonifor ShieldscalaſsancalasagA le veſte inbotide ꝓ combaterfor Quilted garments used for fightingbalutibalotiAle ſue daghefor their daggerscalix, baladaocalis,baladao/caris,baladaoAli ſui tertiadifor their CutlassesCampilancampilan/campilangA la Lanciafor SpearbancanbangcaoEl tallefor Liketuan --/to-angAli figuifor Figs [i.e., bananas]ſaghinsaguingAle zuchefor GourdsbaghinbagongAle corde dele ſue viollefor the Cords of their violinsgotzapAL fiumefor RivertauAL riſaio ꝓ peſcarefor Fishing-netpucat laialaya/rayaAL batellofor small BoatſampansampanA le canne grandefor large Canescauaghancaoayan/cauayanAle picolefor the small onesbonbonbongbongAle ſue barche grandefor their large Boatsbalanghaibalangay/barangayAle ſue barque picollefor their small BoatsbolotobalotoAli grancifor CrabsCubancoboaAL peſcefor FishJcam yſſidaisdaA vno peſcie tuto depintofor a Fish that is all coloredpanap ſapãpanapsapanA vno alto roſſofor another red [Fish]timuantiaoA vno certo altofor a certain other [kind of Fish]pilaxpilasA vno altofor another [kind of Fish]emaluanTuto e vnoAll the sameSiama siamasama-samaA vno ſchiauofor a SlavebonſuLA la forcafor GallowsbolleALa nauefor ShipbenaoabangcaA vno re o capo gñalefor a King or Captain-generalraiaraha;hari/hadiVnooneVzzausaduytwoduadoha/duhatrethreetolotoloQuatofourvpatopat/upatCinquefivelimalimaSeysixonomonom/unumSettesevenpittopitooctoeightgualuoaloNouenineCiamsiamDiecetenpolonapolo

 Karagdagang pagbabasa 

 Corrigenda sa Malay at Iba pang mga Salita na Nakolekta ni Pigafetta
 ANG UNANG ITALIAN-MALAY VOCABULARY NI ANTONIO PIGAFETTA

 Mga sanggunian 

Kategorya:Talahuluganan