Julio Nalundasan

Si Julio Nalundasan (Hulyo 21, 1894 – Setyembre 20, 1935) ay isang abogado at politikong Pilipino mula sa  Ilocos Norte. Nahalal siya ng dalawang ulit bilang kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte. Una siyang tumakbo para sa ikasampung Lehislaturang Pilipino noong 1934 sa ilalim ng Partido Nacionalista Democratico. Naputol ng maaga ang kanyang termino dahil sa pagpasa ng Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935. Kaya, sa pangalawang pagkakataon noong 1935, tumakbo siya para kinatawan ng Kapulungang Pambansa ng Pilipinas, ang kapalit ng Lehisluturang Pilipino.  

Sa sumunod na halalan noong 1935, muling tumakbo si Nalundasan at tinalo sa ikalawang pagkakataon si Mariano Marcos, ama ni Ferdinand E. Marcos na magiging ikasampung Pangulo ng Pilipinas. Subalit, ilang araw matapos ideklara ang kanyang pagkapanalo, napaslang si Nalundasan habang nagsisipilyo sa kanyang tahanan sa Batac noong Setyembre 20, 1935. 

Kabilang sa mga nasangkot sa pagpaslang ang mag-amang Mariano at Ferdinand Marcos, pati ang kanilang kamag-anak na si Pio Marcos at ang bayaw ni Mariano na si Quirino Lizardo. Inakusahan sila lahat sa kasong pagpatay kay Nalundasan, subalit pinawalang-sala kalaunan ng Korte Suprema noong 1940. Nasangkot din si Nicasio Layaoen bilang umano'y bumaril kay Nalundasan subalit napawalang-sala din. 

 Talambuhay 
Ipinanganak si Julio Nalundasan noong Hulyo 21, 1894 sa Batac, Ilocos Norte. Nagtapos siya ng abogasya at naging aktibong politiko sa sa hilagang Ilocos. Napili siya ni Manuel L. Quezon para maging kandidato ng Partido Nacionalista Democratico upang irepresenta ang ikawalang distrito ng lalawigan ng Ilocos Norte.

Kilala si Nalundasan bilang karibal ni Mariano Marcos sa politika, na pinili naman ni Gregorio Aglipay para maging kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte. Natalo niya si Marcos ng dalawang beses. Una noong halalan ng 1934 para sa ikasampung Lehislaturang Pilipino, at ikalawa noong 1935 para sa halalan ng unang Kapulungang Pambansa ng Pilipinas.  Nagbago na ang tawag sa sangay pambatas na ito dahil sa bagong pasang Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935, na siya ring dahilan kung bakit naputol ng maaga ang termino ni Nalundasan. Bagaman, ilang araw pagkatapos ng pagkahalal sa kanya, binaril siya ng isang sniper (o tagong mamamaril) habang nagsisipilyo at namatay. Ayon sa kanyang asawa, bumagsak siya sa sahig pagkatapos mabaril, at sinabi habang bumabagsak "God help me!" ("Tulungan mo ako Diyos!"). 

Dagli pakatapos ang pagpaslang kay Nalundasan noong Setyembre 20, 1935, ang unang nasangkot sa kaso ay si Nicasio Layaoen, isang negosyante mula sa Batac, Ilocos Norte. Ayon sa ulat ng Konstabularyo ng Pilipinas, si Layaoen umano ang bumaril kay Nalundasan gamit ang ripleng kalibre .22, batay sa testimonya ng saksi na si Gaspar Silvestre, na nagsabing nakita niya si Layaoen sa ilalim ng bahay ng biktima noong gabi ng krimen na may dalang rebolber. Gayunpaman, matapos ang paglilitis sa Hukuman ng Unang Dulugan ng Ilocos Norte, napawalang-sala si Layaoen. 

Noong 1938, kinasuhan ang mag-amang Mariano at Ferdinand Marcos, kasama sina Pio Marcos na kapatid ni Mariano, at Quirino Lizardo na bayaw ni Mariano. Ayon paggiit ng prosekusyon, sina Mariano Marcos, Pio Marcos, Ferdinand Marcos, at Quirino Lizardo ay nagsabwatan upang patayin si Julio Nalundasan bilang ganti sa pagkatalo ni Mariano sa halalan ng 1935. Batay sa testimonya ng pangunahing saksi na si Calixto Aguinaldo, si Ferdinand umano ang bumaril kay Nalundasan habang ito’y nagsisipilyo, matapos pagplanuhan ang krimen sa bahay ng mga Marcos.

Noong 1939, hinatulan ng Hukuman ng Unang Dulugan ng Laoag sina Ferdinand Marcos at Quirino Lizardo bilang mga pangunahing may sala sa kasong pagpatay, samantalang napawalang-sala sina Mariano Marcos at Pio Marcos. Gayunpaman, nang umapela sila sa Korte Suprema, pinawalang-sala rin sina Ferdinand at Lizardo noong Oktubre 22, 1940 sa pamamagitan ng pasya na sinulat ng noo'y Kasamang Mahistrado Jose P. Laurel at sinang-ayunan nina Punong Mahistrado Ramon Avanceña at mga Kasamang Mahistradong Carlos Imperial, Anacieto Diaz, at Antonio Horrilleno.

Sa gayon, nanatiling hindi nalulutas ang kaso ni Julio Nalundasan, at hindi kailanman natukoy ang tunay na pumatay sa kanya. Ang kanyang pagpaslang ay madalas gamitin ng mga historyador bilang halimbawa ng maruming politika sa Ilocos Norte bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

 Mga sanggunian 

Kategorya:Mga Pilipinong pulitiko
Kategorya:Namatay noong 1935
Kategorya:Ipinanganak noong 1894