Blockchain

Ang blockchain, orihinal na tinatawag na block chain, (lit. kadena ng bloke) ay lumalaking talaan ng mga rekord, na tinatawag na bloke (), na nakakawing sa pamamagitan ng kriptograpiya. Naglalaman ang bawat bloke ng isang  ng naunang bloke, isang tatak-oras (), at datos ng mga transaksyon (karaniwang kinakatawan bilang punong Merkle).

Sadyang idinisenyo ang blockchain para maging di-matatablan ng pagbabago sa mga datos nito. Ito ay dahil sa sandaling naitala, hindi maibabago nang retroaktibo ang datos sa alinmang bloke nang hindi magbabago ng lahat ng mga sumusunod na bloke. Sa paggamit bilang ipinamamahaging ledyer, karaniwang pinamamahalaan ang isang blockchain ng isang kalambatang kapwa-pakapwa () na sama-samang nagsusunod sa isang protokol para sa internodyong komunikasyon at pagpapatibay sa mga bagong bloke. Kahit nakakapagbago ng mga rekord ng blockchain, ang mga blockchain ay maituturing pa ring panatag sa disenyo () at nagpapakitang-halimbawa ng isang ipinamamahaging sistema ng pagkokompyut na may mataas na pagpaparaya sa pagkabigong Bisantino (). Nailarawan ang blockchain bilang "isang bukas, ipinamamahaging ledyer na nakakapagtala ng mga transaksyon ng dalawang panig nang episyente at sa isang mapapatunayan at permanenteng paraan".

Naimbento ang blockchain ng isang tao (o pangkat ng mga tao) na gumamit ng pangalang Satoshi Nakamoto noong 2008 upang manilbi bilang pampublikong ledyer ng mga transaksyon ng salaping kripto na bitcoin. Hindi pa alam ang pagkakakilanlan ni Satoshi Nakamoto hanggang ngayon. Dahil sa pag-imbento ng blockchain para sa bitcoin, ito ang naging unang salaping dihital na naglutas sa problema ng dobleng-paggastos () nang hindi nangangailangan ng pinagkakatiwalaang awtoridad o sentrong serbidor. Nagbigay-inspirasyon ang disenyo ng bitcoin sa mga ibang aplikasyon, at malawakang ginagamit ng mga salaping kripto ang mga blockchain na nababasa ng publiko. Itinuturing ang blockchain bilang isang uri ng . Naimungkahi ang mga pribadong blockchain para sa paggamit sa negosyo. Ayon sa Computerworld, "langis ng ahas" ang tawag sa pagmemerkado ng mga ganoong blockchain na walang maayos na modelo ng seguridad.

 Kasaysayan 
Unang nagpanukala si David Chaum, isang kriptograpo, ng isang mala-blockchain na protokol sa kanyang disertasyon noong 1982 na "" (Mga Sistema ng Kompyuter, Itinatag, Pinapanatili, at Pinagkakatiwalaan ng mga Grupong Kapwa Naghihinala). Lalong inilarawan ang kadena ng mga bloke na pinapanatag ng kriptograpiya noong 1991 ni Stuart Haber at W. Scott Stornetta. Gusto nilang magpatupad ng isang sistema kung saan hindi mapakialaman ang mga tatak-oras ng dokumento. Noong 1992, inilakip nina Haber, Stornetta, at Dave Bayer ang mga punong Merkle sa disenyo, na nagpabuti sa episyensiya nito sa pagpapahintulot ng pagkolekta ng mga ilang sertipiko ng dokumento sa isang bloke.

Nakonseptuwalisa ang unang blockchain ng isang tao (o pangkat ng mga tao) na kilala bilang si Satoshi Nakamoto noong 2008. Pinahusay ni Nakamoto ang disenyo sa mahalagang paraan sa paggamit ng mala-Hashcash na paraan para itatak-oras ang mga bloke nang hindi kinakailangang magpalagda sa isang pinagkakatiwalaang partido at paglalagay ng parametro ng hirap upang patatagin ang bilis ng pagdagdag ng mga bloke sa kadena. Naitupad ni Nakamoto ang disenyo sa susunod na taon bilang pangunahing sangkap ng salaping kripto na bitcoin, kung saan naninilbi ito bilang pampublikong ledyer para sa lahat ng mga transaksyon sa network.

Noong Agosto 2014, umabot ng 20 GB (gigabytes) ang laki ng talaksan ng bitcoin blockchain, na naglalaman ng mga talaan ng lahat ng transaksyon na naganap sa kalambatan. Noong Enero 2015, umabot ang laki nang halos 30 GB, at mula Enero 2016 hanggang Enero 2017, lumago ang bitcoin blockchain mula 50 GB tungo sa 100 GB sa laki. Lumampas sa 200 GiB ang laki ng ledyer noong simula ng 2020.

Ginamit nang nakahiwalay ang mga salitang  at  sa orihinal na papel ni Satoshi Nakamoto, ngunit pinasikat ito bilang isang salita, blockchain, sa pagsapit ng 2016.

Ayon sa Accenture, iminumungkahi ng paggamit ng teorya ng pagpapalaganap ng inobasyon () na nakamit ng mga blockchain ang 13.5% antas ng pag-adopta sa mga serbisyong pampinansyal noong 2016, kaya umabot na ito sa yugto ng maagang adoptante (). Nakisali ang mga pangkat ng kalakalan sa industriya sa pagbubuo ng Global Blockchain Forum noong 2016, isang inisyatiba ng Chamber of Digital Commerce.

Noong Mayo 2018, nasumpungan ni Gartner na 1% lang ng mga CIO ang nagpahiwatig ng anumang pag-aadopta ng blockchain sa loob ng kani-kanilang mga organisasyon, at 8% lamang ng mga CIO ang may panandaliang "plano o [nakatingin] sa mga aktibong eksperimento kasama ng blockchain".
 Mga sanggunian