Lancaster, Pennsylvania

Ang Lancaster ay isang lungsod sa Kondado ng Lancaster, Pennsylvania sa Estados Unidos. Punong lungsod ito ng nabanggit na kapangalang kondado. Mayroon itong populasyon na 58,039 katao sa senso noong 2020, kaya ikawalo ito sa pinakamalaking mga lungsod sa estado. Pangunahing lungsod ito sa Timog Gitnang Pennsylvania, na may 552,984 katao sa kalakhang pook nito.

Isa sa pinakamatandang mga lungsod sa looban ng Estados Unidos ang Lancaster. Itinatag ito noong dekada-1720 at naging kabisera ng Pennsylvania mula 1799 hanggang 1812. Ang pangunahing mga industriya ng lungsod ay pangangalaga ng kalusugan, turismo, pampublikong pangangasiwa, paggawa, at mga serbisyong propesyonal at semi-propesyonal. Matatagpuan ang Lancaster  sa timog-kanluran ng Allentown at  sa kanluran ng Philadelphia. Pangunahing lungsod ito ng Pennsylvania Dutch Country.

 Kasaysayan 

 Ika-18 dantaon 
Unang tinawag na Hickory Town ang Lancaster. Pinalitan ni John Wright, na negosyante mula sa Lancaster sa Inglatera, ng pangalan nito, at hinango niya ito mula sa pangalan ng kaniyang lungsod. Nagmula sa Sambahayan ng Lancaster ang pulang rosas na siyang naging sagisag ng pamayanan. Bahagi ang Lancaster ng Penn's Woods Charter ng 1681 ni William Penn, at inilatag ito ni James Hamilton noong 1734. Isinapi o iningkorporado ito bilang isang bayan (borough) noong 1742, at isinapi ito bilang isang lungsod noong 1818.

Idinaos sa bahay-hukuman ng Lancaster ang isang kasunduang kolonyal sa pagitan ng Kumpederasyon ng Haudenosaunee at ng mga Lalawigan ng Pennsylvania, Maryland, at Virginia noong tag-init ng 1744. Nagsilbing interpreter si Conrad Weiser habang inilathala naman ni Benjamin Franklin ang teksto ng kasunduan.A Treaty, Held at the Town of Lancaster, in Pennsylvania, By the Honourable the Lieutenant-Governor of the Province, And the Honourable the Commissioners for the Provinces of Virginia and Maryland, With the Indians of the Six Nations, In June, 1744.  Philadelphia: B. Franklin, 1744.

Nagsilbi ang Lancaster bilang pansamantalang kabisera ng Estados Unidos sa loob ng isang araw noong kasagsagan ng Rebolusyong Amerikano, noong ika-27 ng Setyembre, 1777, pagkaraang nilisan ng Kongresong Kontinental ang Philadelphia nang sakupin ito ng mga Briton. Naging tahanan nila ang bahay-hukuman, na itinayo noong 1739 ngunit nasunog noong 1784, at muling itinayo bago lumipat sa kasalukuyang puwesto ng bahay-hukuman noong 1852, at kinatatayuan ngayon ng Bantayog ng mga Sundalo at Marino (Soldiers and Sailors Monument) ang orihinal na kinaroroonan ng gusali. Muling lumipat ang pamahalaang rebolusyonaryo sa sumunod na araw (ika-28 ng Setyembre), sa York, Pennsylvania sa pagkakataong ito.

 Ika-19 na dantaon 
Mula 1799 hanggang 1812, ang Lancaster ay ang kabisera ng Pennsylvania. Nasa dating bahay-hukuman ng lungsod ang tanggapan ng estado (giniba noong 1852 at naging kinaroroonan ng Bantayog ng mga Sundalo at Marino sa Liwasang Penn). Inilipat ang kabisera sa Harrisburg noong 1812, at nanatili rito ang kabisera magmula noon.

Ipinapakita ng mga ulat sa senso sa Estados Unidos na kabilang ang Lancaster sa isandaang nangungunang mga pook na urbano na may pinakamalalaking populasyon sa bansang iyon mula 1800 hanggang 1900.

Ang dating Philadelphia and Lancaster Turnpike na iniugnay ang Philadelphia sa Lancaster ang unang sementadong kalsada na pangmahabang distansiya sa Estados Unidos. Binuksan ito noong 1795 at may haba na animnapu't dalawang milya. Unang nilatagan ng mga bato ang buong daan, at binalutan naman ito ng graba. Nagkakahalaga ito ng higit sa $450,000, na isang napakalaking halaga sa mga panahong iyon. Sinundan ng ruta ang mga sumusunod na lansangan sa kasalukuyang panahon: Pennsylvania Route 340 (na tinatawag ding "Old Philadelphia Pike") mula Lancaster hanggang Thorndale, at U.S. Route 30 Business at U.S. Route 30 mula Thorndale hanggang Philadelphia.

Naging tahanan ng ilan sa mahahalagang mga estadista sa kasaysayan ng Amerika ang Lancaster, tulad ng dating pangulo ng bansa na si James Buchanan na may ari-arian sa lungsod na tinaguriang Wheatland. Isa na ito sa mga tanyag na pasyalan sa lungsod. Nanirahan din noon sa Lancaster si Thaddeus Stevens, bilang isang abogado. Tinuringan siyang isa sa pinakamakapangyarihang mga miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos at nakilala siya bilang isa sa mga Radikal na Republikano na nagtaguyod sa pagbuwag ng pang-aalipin sa bansa. Matatagpuan din sa lungsod ang Bahay Opera ng Fulton na hango ang pangalan mula kay Robert Fulton, isang inhenyerong taga-Lancaster na gumawa ng kauna-unahang steamboat na ganap na umaandar. Bawat isa sa mga nabanggit na indibidwal ay may pampook na paaralan na ipinangalan sa kanila.

Naging sentro ng pagawaan ng bakal ang Lancaster pagkaraan ng Digmaang Rebolusyonaryo sa Amerika. Dalawa sa pinakagamit na mga produkto na kinakailangan ng mga unang manggagalugad na titira sa Prontera ng Amerika ay ang kariton ng Conestoga at mahabang riple mula sa Pennsylvania, pawang ginawa sa Lancaster. Ipinangalan ang kariton sa Ilog Conestoga na dumadaloy sa lungsod. Nanirahan sa lungsod ang madiskarteng tagagawa ng baril na si William Henry na naging isang Kongresista sa Amerika at pinuno noong panahon ng Rebolusyong Amerikano at gayundin pagkatapos nito.

Noong 1803, binisita ni Meriwether Lewis ang Lancaster upang turuan ni Andrew Ellicott, isang kilalang agrimensor, ng mga pamamaraan sa pagsukat ng lupa. Sa kaniyang pagbisita, natutuhan ni Lewis ang pagguhit ng latitud at longhitud bilang bahagi ng kaniyang pangkalahatang pagsasanay na kailangan niya upang mamuno sa Ekspedisyong Lewis at Clark.

Binuksan ni Frank Winfield Woolworth ang kaniyang unang matagumpay na tindahang five and dime sa lungsod ng Lancaster – ang F. W. Woolworth Company – noong 1879.

Heograpiya
Matatagpuan ang Lancaster sa rehiyon ng Piedmont sa Pennsylvania. Nasa hilaga ng Ilog Conestoga na isang kaliwang sangay ng Ilog Susquehanna ang lungsod. Ayon sa Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos, may kabuoang lawak na  ang lungsod,  nito ay lupa at 1.65% ay katubigan.

Klima

Demograpiya

Talababa

Mga sanggunian

Mga karagdagang babasahin

 Interview with the author: 
 Lottie M. Bausman, A Bibliography of Lancaster County, Pennsylvania, 1745–1912. Philadelphia: Pennsylvania Federation of Historical Societies, 1917.
 Frank Ried Diffenderffer, The Early Settlement and Population of Lancaster County and City. Lancaster, PA: The New Era, 1905.
 H. M. J. Klein, Lancaster's Golden Century, 1821–1921: A Chronicle of Men and Women Who Planned and Toiled to Build a City Strong and Beautiful. Lancaster, PA: Hager and Brother, 1921.
 The Lancaster Farmer: A Monthly Newspaper. Vol. 1 (1869) | Vol. 2 (1870) | Vol. 3 (1871) | Vol. 4 (1872) | Vol. 5 (1873) | Vol. 6 (1874) | Vol. 7 (1875) | Vol. 8 (1876) | Vol. 9 (1877) | Vol. 10 (1878) | Vol. 11 (1879) | Vol. 12 (1880) | Vol. 13 (1881) | Vol. 14 (1882) | Vol. 15 (1883) | Vol. 16 (1885) 
 Dave Pidgeon, "Battle Over City Project Moves to Courtroom", Intelligencer Journal (Lancaster, PA), July 13, 2006.
 William Riddle, One Hundred And Fifty Years of School History in Lancaster, Pennsylvania. Lancaster, PA: William Riddle, 1905.
 Israel Daniel Rupp, History of Lancaster and York Counties. n.c.: n.p., 1845.

Mga panlabas na link



Kategorya:Mga lungsod sa Pennsylvania