Tulay ng Jones

Ang Tulay Pang-alaala ng William A. Jones () ay isang tulay na tumatawid sa Ilog Pasig sa Maynila, Pilipinas, na nag-uugnay ng distrito ng Binondo sa Kalye Quintin Paredes (dating Calle Rosario) sa sentro ng lungsod sa Ermita. Ang naunang tulay na nag-ugnay ng mga nasabing lugar ay ang Puente Grande (Dakilang Tulay), na kalaunan ay tinawag na Puente de España (Tulay ng Espanya) na matatagpuan isang bloke mula sa Tulay ng Jones sa Calle Nueva (ngayon ay Kalye E. T. Yuchengco).

Lubhang nawasak ang tulay pagkaraang bombahin ito ng mga Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ngunit naitayo ito muli pagkaraan ng digmaan.

Kasaysayan
Unang Tulay ng Jones (1919–1945)
Pagkaraang dumanas ang Puente de España sa pagkaupod at pagkaluma nang hindi na kayang maikumpuni, ipinanukala ang pagtatayo ng isang kapalit na tulay. Itinayo ito sa tabi ng Puente de España na nanatili sa paggamit hanggang sa matapos ang bagong tulay. Ipinangalan itong Jones Bridge, mula kay William Atkinson Jones, dating kinatawan ng Virginia na pangunahing may-akda ng Philippine Autonomy Act ng 1916. Sinimulan ang buong pagtatayo ng tulay noong 1919 na pinamamahalaan ng pamahalaang panlungsod ng Maynila, ngunit namahala ang pamahalaang kolonyal ng Amerika sa pagtatapos ng tulay noong 1920. Pinasinayaan ang tulay noong 1921.

Ang disenyong Neoklasiko ni Juan M. Arellano ay isang magayak na kongkretong tulay-arko. Hinuwaran ng tulay ang estilo ng mga tulay sa Paris noong mga panahong Napoleoniko at Haussman. May tatlong arko ang tulay na nakalagay sa dalawang piyer. Ang loob ng mga piyer ay pinagtibay ng asero habang ang labas at mga dibuhong palamuti ay gawa sa kongkreto at nabinubong batong artipisyal.

Naglagay si Arellano ng mga rebulto ng lalaki sa mga lumba-lumba na katulad ng Pont Alexandre III sa Paris, na nakita mismo ni Arellano habang nasa paglalakbay pabalik ng Pilipinas mula Estados Unidos. Ang iba pang mga bahagi ng tulay na pinalamutian nang lubos ay mga palababahan (balustrades), finial, poste ng ilaw, at hulma (moldings). Inilagay rin ang mga rebulto sa mga kuwadradong pundasyon (plinths) sa bawat dulo ng tulay. Isang manlililok na nagnanganlang Martinez ay binigyang-kapangyarihan upang gumawa ng apat na mga matalinhagang paglalarawan (tableau) na may kahalintulad na temang pagiging ina at pagkabansa.

Lubhang nawasak ang tulay kasunod ng pagbobomba ng mga puwersang Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pagkaraan ng digmaan pansamantalang itinayo ang isang bailey bridge hanggang sa muling pagtatayo ng Tulay ng Jones.

Ikalawang Tulay ng Jones (1945–kasalukuyan)
Pagkaraan ng digmaan, muling itinayo ng Kawanihan ng Daang Pampubliko ng Estados Unidos at ng noo'y Kawanihan ng Pagawaing Pampubliko ng Pilipinas sa ilalim ng Philippine Rehabilitation Act ng 1945. Dala ang pangalan ng tulay, ang bagong kahabaan ay isang payak na tulay na may metal na posteng barandilya. Wala itong magarbong palamuti dahil sa pagnanais na mabilisang matapos ang muling pagtatayo ng tulay. Winasak din ng digmaan ang isa sa apat na mga rebulto ng La Madre Filipina; inilipat ang mga natitirang bantayog sa ibang lugar sa Maynila.Tewell, John (2009-08-25)."A walk in Intramuros, Aug. 25, 2009". Flickr. Retrieved on 2011-09-22. Dalawa sa mga ito ay inilagay malapit sa mga baitang ng gusali ng Hukuman ng Apelasyon habang inilipat naman ang isa sa Liwasang Rizal.Tewell, John. "Rizal (Luneta) Park, Manila". Flickr. Retrieved on 2011-09-22. Noong 1998, sa pagdiriwang ng Sentenaryo ng Kalayaan ng Pilipinas, bahagyang ipinanumbalik ang tulay ni arkitekto Conrad Onglao na inatasan ni noo'y Unang Ginang Amelita Ramos.

Pagsasaayos noong 2019
Noong 2019, inihayag ng alkalde ng Maynila na si Isko Moreno ang mga panukala upang "ipanumbalik" ang Tulay ng Jones sa halos-orihinal na arkitektura, kabilang ang pagbabalik ng tatlong natitirang eskulturang rebulto na dating nagbantay sa tulay, gamit ang ₱20 milyon na iniambag para sa proyekto. Kokopyahin naman ang nawasak na ikaapat na eskultura sa tulong ng mga sinupan ng naunang tulay ng Pambansang Aklatan ng Pilipinas. Inatasan ni Moreno si Jose Acuzar, may-ari ng Las Casas Filipinas de Acuzar, upang lumikha ng mga poste ng ilaw na may estilong Beaux-Arts katulad ng mga posteng ilawan na nasa Pont Alexandre III at bagong mga haligi na magsisilbing tagatayo ng mga rebulto.

Trapiko
Madalang na makaranas ng pagsisikip ng trapikonang Tulay ng Jones, na kadalasang nagaganap sa mga dulo nito dahil sa mga paglabag sa mga alituntunin ng pagpaparada. Kinaugalian ding dumaraan ang Pasig River Ferry Service sa ilalim nito upang makapunta sa estasyon nito sa Kalye Escolta. Tuwing 9 Enero mula noong 2013, taun-taong isinasara ng Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila ang tulay mula sa mga kotse upang magbigay daan sa prusisyon tuwing Pista ng Itim na Nazareno pagkaraang inihayag ng Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan na hindi na matatag ang kalapit na Tulay ng MacArthur para makapaglalaman ng dumaraming trapiko ng mga tao tuwing mga pagdiriwang.

Mga insidente
Noong 2012, naglabas ng pahayag ang Tanod Baybayin ng Pilipinas na nagpapabawal sa paglalangoy sa kahabaan ng Ilog Pasig kasunod ng pagkakatuklas ng tatlong mga bangkay na lumulutang malapit sa kinaroroonan ng tulay. Noong 2019, nailigtas ng Pasig River Rehabilitation Commission ang tatlong mga tinedyer sa ilalim ng tulay na nahihirapang lumangoy at nasa bingit ng pagkalunod.

Tingnan din
Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig

Mga sanggunian

Mga ugnay panlabas

Jones