Marmota

Ang mga marmot ay malalaking mga iskuwirel na panlupa na nasa saring Marmota, na kinabibilangan ng 15 mga espesye. Ang mga madalas na tukuyin bilang mga marmot ay may gawi na manirahan sa mga pook na bulubundukin, katulad ng Alps (Kaalpahan), hilagang Bulubunduking Apennine, mga kapatagan ng Eurasya, Bulubunduking Carpathiano, Bulubundukin ng Tatra, Pyrenees sa Europa at hilaga-kanlurang Asya; Rocky Mountains, Black Hills, Cascades, at Sierra Nevada sa Hilagang Amerika; sa Talampas ng Deosai sa Pakistan at Ladakh sa India. Subalit ang groundhog ("baboy na panglupa") ay paminsan-minsan ding tinatawag bilang "marmot", samantalang ang kasinlaki nito't mas palakaibigang prairie dog ("aso ng kaparangan") ay hindi inuuri sa genus ng Marmota bagkus ay sa kaugnay na saring Cynomys. 

Kabilang sa mga dagang mapagngatngat, ang mga marmot ay karaniwang naninirahan sa loob ng mga lungga (na kadalasang nasa loob ng mga kakimpalan ng mga bato, partikular na sa kaso ng marmot na dilaw ang tiyan), at nagsasagawa ng hibernasyon doon sa buong panahon ng taglamig. Ang karamihan sa mga marmot ay napaka mapagkapwa at gumagamit na malalakas na mga sipol upang makipag-ugnayan sa isa't isa, natatangi na kapag nakadama ng panganib.

Ang mga marmot ay pangunahing kumakain ng mga halamang lunti at maraming mga uri ng mga damo, mga beri, mga lumot (mga lichen at moss), mga ugat at mga bulaklak.

Maraming mga manunulat ng kasaysayan ang nagmumungkahi na ang mga marmot, sa halip na malalaking mga daga, ang tagapagdala ng mga epidemiko ng salot na buboniko noong Gitnang Kapanahunan.

 Subhenera at mga espesye 
Ang mga sumusunod ay isang tala ng lahat ng mga espesye ng Marmota na kinikilala nina Thorington at HoffmanThorington, R. W., Jr., at R. S. Hoffman. 2005. "Family Sciuridae". Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, pp. 754–818.  D. E. Wilson at D. M. Reeder, mga patnugot. Johns Hopkins University Press, Baltimore.pati ang kamakailang inilarawang M. kastschenkoi.  Hinahati nila ang mga marmot sa dalawang mga subsari (subhenera).
Genus na Marmota – mga marmot
Subgenus na Marmota
Marmot ng Alpino, M. marmota natatagpuan lamang sa Europa sa loob ng Alps, hilagang Apennines sa Italya, Carpathiano, Tatra, at muling pinakawalan sa Pyrenees
Forest-steppe marmot, M. kastschenkoi na natatagpuan sa timog ng Rusya
Gray marmotMarmot na abo ang kulay o Altai marmot, M. baibacina na natatagpuan sa Siberia
Marmot na Bobak, M. bobak na natatagpuan sa gitnang Europa hanggang sa gitnang Asya
Marmot ng Alaska, marmot ni Brower, o marmot ng Bulubundukin ng Brooks, M. broweri na natatagpuan sa Alaska
Marmot na may itim na takip, M. camtschatica na natatagpuan sa silangang Siberia
Marmot na mahaba ang buntot, ginintuang marmot, o pulang marmot, M. caudata na natatagpuan sa gitnang Asya
Marmot na Himalayano o "Tibetanong baboy ng niyebe", M. himalayana na natatagpuan sa Kahimalayahan
Marmot ni Menzbier, M. menzbieri na natatagpuan sa gitnang Asya
Baboy na panglupa, woodchuck, o whistlepig ("baboy na sumisipol"), M. monax na natatagpuan sa karamihan ng Hilagang Amerika
Marmot na Tarbagano, Monggolyanong marmot, o tarvaga, M. sibirica na natatagpuan sa Siberia
Subgenus na Petromarmota
Marmot na Hoary, M. caligata na natatagpuan sa hilaga-kanluran ng Hilagang Amerika (Canada at Alaska)
Marmot na dilaw ang tiyan, M. flaviventris na natatagpuan sa timog-kanlurang Canada at kanlurang Estados Unidos
Olympic marmot, M. olympus na endemiko sa Tangway na Olimpiko, Washington, Estados Unidos
Marmot ng Pulo ng Vancouver, M. vancouverensis na endemiko sa Pulo ng Vancouver, Kolumbiyang Britaniko, Canada

Bilang karagdagan, apat na hindi na umiiral na mga espesye ng marmot ang kinikilala mula sa mga rekord ng fossil:

†Marmota arizonae, Arizona, Estados Unidos
†Marmota minor, Nevada, Estados Unidos
†Marmota robusta, Tsina
†Marmota vestus, Nebraska, Estados Unidos

Kasaysayan at etimolohiya
Ang mga marmot ay nakikilala na magmula pa noong panahon ng sinaunang kasaysayan. Ang pananaliksik na ginawa ng Pranses na etnologong si Michel Peissel ay umangkin ng kuwento ng mga "mga langgam na humuhukay ng ginto" na inulat ng Sinaunang Griyegong manunulat ng kasaysayan na si Herodotus, na namuhay noong ika-5 daantaon BK, na ipinagtibay ng pagkakaroon ng ginintuang marmot na Himalayano ng Talampas ng Deosai at ang gawi ng katutubong mga tribong katulad ng Minaro upang magtipon ng alikabok ng ginto na nahukay mula sa kanilang mga lungga.Peissel, Michel. "The Ants' Gold: The Discovery of the Greek El Dorado in the Himalayas". Collins, 1984. ISBN 978-0-00-272514-9.

Hindi matiyak ang etimolohiya o pinagmulan ng katagang "marmot". Maaaring lumitaw ito mula sa Gallo-Romanseng unlapi na marm-, na nangangahulugang "bumulong", "umungot", "lumagaslas", "umanas", "umungol", o "umaliw-iw" (isang halimbawa ng onomatopoeia). Ang isa pang maaaring pinagmulan ay ang salitang Latin na mus montanus pagkalipas ng panahong klasikal, na nangangahulugang "bubwit ng bundok".

Simula noong 2010, ipinagdiriwang na ng Alaska tuwing Pebrero 2 ang "Araw ng Marmot", isang araw na pangilin na nilalayong alalahanin ang pagkamalaganap ng mga marmot sa estadong iyon at humalili sa Araw ng Baboy na Panlupa (Groundhog Day).The Associated Press. "Alaska to Celebrate its First Marmot Day" , Fairbanks Daily News-Miner. Pebrero 1, 2010. Nakuha noong Pebrero 1, 2010.

Mga sanggunian

Mga kawing na panlabas

 Ang lungga ng marmot 
 International Marmot Network

Kategorya:Marmot
Kategorya:Rodentia