Gastroenteritis

Ang gastroenteritis (Tinagalog: gastoroenteraytis) ay isang karamdaman na nakikilala sa pamamaga ("-itis") ng gastrointestinal tract (tiyan at mga bituka) na kinasasangkutan ng parehong tiyan ("gastro"-) at ng maliit na bituka ("entero"-) na nagbubunga ng mga kombinasyon ng pagtatae, pagsusuka, sakit ng tiyan, at pamumulikat. Ang gastroenteritis ay tinatawag din na gastro, bug sa tiyan, at birus ng tiyan. Bagaman walang kaugnayan sa trangkaso, tinatawag din itong trangkaso ng tiyan, at trangkaso sa tiyan at bituka.

Sa buong mundo, karamihan ng mga tagpo sa mga bata ay sanhi ng rotabirus. Sa mga nasa sapat na gulang, ang norobirus at Campylobacter ang pangkaraniwan. Ang hindi pangkaraniwang sanhi ay kinabibilangan ng ibang bakterya (o ang kanilang mga lason) at mga parasito. Ang pagsasalin ay maaring mangyari sanhi ng paglamon ng mga pagkaing hindi maayos ang pagkahanda o dinapuang tubig o sa pamamagitan ng malapit na pagkakadikit sa mga taong may arthritis.

Ang haligi ng pamamahala ay ang sapat na pagbibigay ng tubig sa katawan. Para sa mga hindi malubha o katamtaman na mga tagpo, sa karaniwan maari itong malunasan sa pamamagitan ng solusyon na iniinom para sa muling pagbibigay ng tubig. Para sa mga tagpong malubha, maaring kailanganin ng likidong itinuturok sa ugat o ang dekstros. Ang pangunahing nakadaranas ng gastroenteritis ay ang mga bata at ang mga nasa mahirap na mga bansa.

 Mga hudyat at palatandaan 
Ang gastroenteritis ay karaniwang kinasasangkutan ng parehong pagtatae at pagsusuka, o mas hindi karaniwan, ay nagpapakita ng isa lamang o ng isa pa. Maari ring magkaroon ng pamumulikat ng tiyan. Ang mga palatandaan at sintomas ay karaniwang nagsisimula ng 12–72 oras pagkatapos makuha ang nakakahawang agent. Kung sanhi ng birus na agent, ang kondisyon ay karaniwang nalulutas sa loob ng isang linggo. Ang ilan sa mga sanhi ng birus ay maaring may kasama ring lagnat, pagkapagod, sakit ng ulo, at pananakit ng kalamnan. Kung ang ang dumi ay may dugo, ang sanhi ay malamang na hindi birus at mas malamang na sanhi ng bakterya. Ang ilang mga pagsakop na sanhi ng bakterya ay maaring may kasamang matinding pananakit ng tiyan at maaring tumagal ng ilang mga linggo.

Ang mga batang nahawahan ng rotabirus ay karaniwang ganap na gumagaling sa loob ng tatlo hanggang walong araw. Gayunpaman, sa mga mahihirap na bansa, ang paglunas ng mga matinding pagsakop ay madalas na hindi nakukuha at ang paulit-ulit na pagtatae ay karaniwan. Ang pagkaubos ng tubig sa katawan ay isang karaniwang kumplikasyon ng pagtatae, at ang isang bata na may malaking antas ng pagkaubos ng tubig sa katawan ay maaring magkaroon ng matagal na capillary refill o muling pagpuno ng capillary sa dugo, mahinangpagkabanat ng balat, at hindi normal na paghinga. Ang paulit-ulit na pagsakop ay karaniwang nakikita sa mga lugar na may hindi sapat na kalinisan at malnutrisyon, naantalang paglaki, at maaring magresulta sa pangmatagalang pagkaantala ng kamalayan.

Ang reaktibong arthritis ay nangyayari sa 1% ng mga tao kasunod ng pagkakaroon ng pagsakop na Campylobacter ang uri, at ang Guillain-Barre syndrome ay nangyayari sa 0.1%. Ang hemolytic uremic syndrome (HUS) ay maaring mangyari bilang hinatnan ng pagsakop ng Escherichia coli o Shigella na mga mihay na lumilikha ng lason na Shiga, na naghihinatnan sa mababang bilang ng platelet, mahinang paggana ng bato, at mababang bilang ng pulang selula ng dugo (sanhi ng kanilang pagkasira). Mas madaling mahawa ang mga bata ng HUS kaysa sa mga nasa sapat na gulang. Ang ilang mga pagsakop na sanhi ng birus ay maaring lumikha ng hindi malalang mga kumbulusyon sa sanggol.

 Sanhi 
Ang mga birus (lalo na ang rotabirus) at ang mga bakterya na Escherichia coli at Campylobacter ang pangunahing sanhi ng gastroenteritis. Gayunpaman, maraming ibang nakahahawang mikrobyo ang maaring magsanhi ng sakit na ito. Ang mga hindi nakakahawang sanhi ay nakikita paminsan-minsan, ngunit ang mga ito ay malamang na hindi sanhi ng birus o bakterya. Ang panganib ng pagsakop ng mikrobyo ay mas mataas sa mga bata dahil sa kanilang kakulangan sa panlaban sa sakit at hindi sapat na kalinisan.

 Sanhi ng birus 
Ang mga birus na kilalang nagdudulot ng gastroenteritis ay kinabibilangan ng rotabirus, norobirus, adenobirus, at astrobirus. Ang rotabirus ang pinaka-karaniwang sanhi ng gastroenteritis sa mga bata, at lumulikha ng parehong mga bilang ng pangyayari sa parehong maunlad at sa mahirap na bansa. Ang mga birus ang nagdudulot ng 70% ng mga tagpo ng nakahahawang pagtatae sa mga bata. Ang rotabirus ay hindi karaniwan sa mga nasa sapat na gulang dahil sa kanilang nakamit na panlaban sa sakit.

Ang norobirus naman ang pangunahing sanhi ng gastroenteritis sa mga nasa sapat na gulang sa Amerika, na nagsasanhi ng mas mataas sa 90% ng paglaganap. Ang mga lokal na epidemya na ito ay karaniwang nagaganap kapag may ilang grupo ng mga tao na gumugugol ng oras nang magkakalapit sa isa’t-isa, tulad ng sa mga barkong pang-krusero, sa mga ospital, o kahit sa mga restawran. Maaring manatiling nakakahawa ang mga tao kahit natapos na ang kanilang pagtatae. Ang norobirus ang sanhi ng humigit-kumulang na 10% ng mga tagpo sa mga bata.

 Sanhi ng bakterya 
Sa mga maunlad na bansa, ang Campylobacter jejuni ang pangunahing sanhi ng gastroenteritis na sanhi ng bakterya at kalahati ng mga tagpong ito ay iniuugnay sa pagkakalantad sa di malinis na karne ng manok. Sa mga bata, ang bakterya ang sanhi ng humigit-kumulang 15% ng mga tagpo at ang mga pinaka-karaniwang mga uri ay ang Escherichia coli, Salmonella,Shigella, at Campylobacter. Kung ang pagkain ay nadapuan ng bakterya at nanatili sa init ng silid ng ilang oras, dumadami ang mga bakterya at tumataas ang panganib ng pagsakop ng bakterya na sanhi ng pagkain sa mga ito. Ang ilang mga pagkain na karaniwang iniuugnay sa sakit ay kinabibilangan ng hilaw o hindi gaanong luto na karne, manok, pagkaing-dagat, at itlog; mga hilaw na talbos; gatas na hindi pinakuluan, at mga malalambot na keso; at mga katas galing sa prutas at gulay. Sa mga mahirap na bansa, lalo na sa bahagi ng Sahara sa Aprika at Asya, ang kolera ang isang karaniwang sanhi ng gastroenteritis. Ang pagsakop na ito ay karaniwang naisasalin sa pamamagitan ng tubig o pagkain na nadapuan o tinitirhan ng bakterya.

Ang nakakalason na Clostridium difficile ay isang madalas na sanhi ng pagtatae na nangyayari sa mga matatanda. Maaring madala ng mga sanggol ang bakteryang ito nang hindi nagkakaroon ng mga hudyat. Ito ang karaniwang sanhi ng pagtatae sa mga nasa ospital at ito ay madalas na iniuugnay sa paggamit ng mga antibayotik. Ang nakakahawang pagtatae na sanhi ng "Staphylococcus aureus ay maari ring mangyari sa mga gumamit ng mga antibayotik. Ang "pagtatae ng manlalakbay" ay isang karaniwang uri ng gastroenteritis na sanhi ng bakterya. Ang gamot na nagpapahupa ng asido ay mukhang dinadagdagan ang panganib ng malubhang pahsakop pagkatapos ng pagkakalantad sa ilang bilang ng mga organismo, kabilang ang mga Clostridium difficile, Salmonella, at Campylobacter. Mas mataas ang panganib para sa mga umiinom ng mga proton pump inhibitor kaysa sa mga gumagamit ng mga H2 antagonist.

 Parasitiko 
Maaring maging sanhi ng gastroenteritis ang ilang bilang ng mga mga protozoan – ang pinaka-karaniwan ay ang Giardia lamblia – ngunit ang mga uri na Entamoeba histolytica at Cryptosporidium ay kasama rin. Bilang isang pangkat, ang mga bagay na ito ay nagsasanhi ng humigit-kumulang na 10% ng mga tagpo sa mga bata. Ang Giardia ay mas karaniwang nangyayari sa mga mahihirap na bansa, ngunit ang bagay na ito ang nagiging sanhi ng ganitong uri ng sakit sa halos lahat ng lugar. Karaniwang nangyayari ito sa mga taong naglakbay sa mga lugar na may mataas na pagkalat nito, mga batang inaalagan sa mga sentro ng pang-umagang pag-aalaga (daycare) , mga lalaking nakikipagtalik sa ibang lalaki, at pagkatapos ng mga kalamidad.

 Pagsasalin 
Ang pagsasalin ay maaring mangyari sa pamamagitan ng pag-inom ng nadapuang tubig, o kapag ang isang tao ay nagbabahagi ng mga pansariling bagay. Sa mga lugar na mayroong tag-ulan at tag-init na mga panahon, ang kalidad ng tubig ay karaniwang lumalala sa panahon ng tag-ulan, at ito ay iniuugnay sa panahong ito ay pinakalaganap. Sa mga mga lugar sa mundo na may mga panahon, mas karaniwan ang mga pagsakop sa taglamig. Ang Pagpapasuso sa botelya sa mga sanggol na mayroong mga botelya na hindi wastong napuksa ay isang kapuna-punang sanhi sa isang pandaigdigang sukatan. Ang bilang ng pagsasalin ay iniuugnay rin sa kakulangan sa kalinisan, lalo na sa mga bata, sa mga masikip na sambahayan, at sa mga mayroong mga umiiral na kalagayan ng kakulangan sa nutrisyon. Pagkatapos bumuo ng panangga, maaring magdala ng ilang mga organismo ang mga nasa sapat na gulang nang hindi nagpapakita ng mga palatandaan o hudyat, at sa gayon, gumaganap sila bilang mga natural na imbakan ng pagkakahawa. Habang ang ilan sa mga agent (tulad ng Shigella) ay makikita lamang sa mga primates o unggoy, ang iba ay maaring makita sa sari-saring uri ng mga hayop (tulad ng Giardia).

 Hindi nakahahawa 
Maraming mga hindi nakahahawang sanhi ng pamamaga ng tiyan at mga bituka. Ang ilan sa mga mas karaniwan ay kinabibilangan ng mga gamot (tulad ng mga NSAID), ilang mga pagkain tulad ng lactose (para sa mga hindi hiyang), at gluten (para sa mga mayroong sakit na celiac o sakit sa tiyan). Ang Crohn's disease ay isa ring hindi nakakahawang pagmumulan ng malubhang gastroenteritis. Ang pumapangalawang sakit sa mga lason ay maari ring mangyari. Ang ilan sa mga karamdaman na may kaugnayan sa pagkain kasama ang pagkahilo, pagsusuka, at pagtatae ay kinabibilangan ng: pagkakalason sa ciguatera dahil sa pagkain ng nadapuang naninilang (predatory) isda, scombroid na iniuugnay sa pagkain ng ilang mga uri ng sirang isda, pagkakalason sa tetrodotoxin mula sa pagkain sa puffer na isda higit sa lahat, at botulismo karaniwang sanhi ng hindi wastong natapay na pagkain.

 Ukol sa Pagbabago ng Paggana ng Katawan Sanhi ng Sakit 
Ang gastroenteritis ay tinutukoy bilang pagsusuka o pagtatae sanhi ng impeksiyon ng maliit o malaking bituka.Mandell 2010 Chp. 93 Ang mga pagbabago sa maliit na bituka ay karaniwang hindi namamaga, habang ang mga nasa malaking bituka ay namamaga. Ang bilang ng mga pathogen (birus o bakterya na nagdudulot ng sakit) na kinakailangan upang magdulot ng isang pagsakop ay nagiiba-iba mula sa kasing kaunti ng isa (para sa Cryptosporidium) hanggang sa kasing dami ng 108 (para saVibrio cholerae).

 Pagkilala 
Ang gastroenteritis ay karaniwang klinikal na nasusuri, batay sa mga palatandaan at hudyat ng isang tao. Ang pag-alam sa eksaktong sanhi ay karaniwang hindi kailangan dahil hindi nito nababago ang pamamahala sa karamdaman. Gayunpaman, dapat isagawa ang mga pagsusuri sa dumi sa mga mayroong dugo sa dumi, sa mga maaring nalantad sa pagkakalason sa pagkain, at sa mga kamakailan na naglakbay sa mahirap na bansa. Ang diyagnostikong pagsusuri ay maari ring gawin para sa pagbabantay. Habang nangyayari ang hypoglycemia o kakulangan ng glucose sa dugo sa humigit-kumulang na 10% ng mga sanggol at mga bata, ang pagsukat sa serum na glucose sa populasyon na ito ay inirerekomenda. Ang mga Elektrolaytes at ang paggana ng bato ay dapat ding suriin kapag mayroong suliranin tungkol sa malubhang pagkaubos ng tubig sa katawan.

 Pagkaubos ng tubig sa katawan 
Ang pag-alam kung ang isang tao ay mayroong pagkaubos ng tubig sa katawan o wala, ay isang mahalagang bahagi ng pagtatasa, kung saan ang pagkaubos ng tubig sa katawan ay karaniwang nahahati sa hindi malubha (3–5%), katamtaman (6–9%), at malubha (≥10%) na mga kaso. Sa mga bata, ang pinakatamang mga palatandaan ng katamtaman o malubhang pagkaubos ng tubig sa katawan ay ang isang matagal na capillary refill o muling pagpuno ng capillary sa dugo, mahinang pagkabanat ng balat, at hindi normal na paghinga. Ang ibang kapaki-pakinabang na mga matutuklasan (kapag ginamit nang magkasama) ay kinabibilangan ng pagkalubog ng mga mata, nabawasan na aktibidad, kakulangan sa mga luha, at tuyong bibig. Ang isang normal na pag-ihi at pag-inom ng likido ay nakakaalis ng alalahanin. Ang pagsusuri sa laboratoryo ay mayroong kaunting klinikal na benepisyo sa pagtukoy ng tindi ng pagkaubos ng tubig sa katawan.

 Sistematikong pagkilala 
Ang ibang mga posibleng palatandaan at sintomas na gumagaya sa mga nakikitang sintomas sa gastroenteritis na kailangang ihiwalay ay kinabibilangan ng apendisitis,volvulus, inflammatory bowel disease o pamamaga ng kolon, mga impeksiyon sa daluyan ng ihi, at dyabetis melitus. Ang kakulangan ng paglalabas ng pancreas ng enzyme na panunaw, short bowel syndrome o sakit pagkatapos tanggalin ang maliit na bahagi ng maliit na bituka, Whipple's disease, coeliac disease, at ang pang-aabuso sa laksatiba ay dapat ding isaalang-alang. Ang sistematikong diyagnosis ay maaring maging medyo mahirap maunawaan kung ang tao ay nagpapakita lamang ng pagsusuka o pagtatae (sa halip na pareho nito).

Maaring magkaroon ng apendisaytis na may kasamang pagsusuka, pananakit ng tiyan, at isang maliit na dami ng pagtatae sa hanggang 33% ng mga tagpo. Ito ay salungat sa malaking dami ng pagtatae na maaasahan sa gastroenteritis. Ang mga pagsakop sa baga o sa daluyan ng ihi sa mga bata ay maari ring magdulot ng pagsusuka o pagtatae. Ang klasikal na diyabetikong ketoacidosis (DKA) ay nagpapakita ng pananakit ng tiyan, pagkahilo, at pagsusuka, ngunit walang pagtatae. Natuklasan ng isang pananaliksik na ang 17% ng mga bata na mayroong DKA ay unang nasuri na mayroong gastroenteritis.

 Pag-agap 

 Pamumuhay 
Ang isang pinagkukunan ng madaling makuhang hindi nadapuang tubig at magandang kasanayan sa kalinisan ay mahalaga sa pagbawas ng mga bilang ng pagsakop at gastroenteritis. Ang mga pansariling pamamaraan, tulad ng paghuhugas ng kamay, ay napag-alaman na pinapababa ang pangyayari at pagkalat ng bilang ng mga gastroenteritis sa kapwa maunlad at mahirap na bansa na katumbas ng 30%. Ang mga gel na gawa sa alkohol ay mabisa rin. Ang pagpapasuso ay mahalaga, lalo na sa mga lugar na di-laganap ang kalinisan, gayundin ang pagpapahusay sa kalinisan sa pangkalahatan. Binabawasan ng pagpapasuso ng gatas ang parehong dalas ng mga pagsakop at ang tagal nito. Ang pag-iwas sa nadapuang pagkain o inumin ay mabisa rin.

 Pagbabakuna 
Dahil sa parehong bisa at kaligtasan nito, noong 2009 iminumungkahi ng World Health Organization na ang bakunang rotabirus ay dapat ibigay sa lahat ng mga bata sa buong daigdig. Dalawang mga bakunang rotabirus ang mayroon at marami pa ang binubuo. Sa Aprika at Asya binawasan ng mga bakunang ito ang malubhang sakit sa mga sanggol at ang mga bansa na naglagay ng mga programa para sa pagsangga ay nakakita ng pagbaba sa mga bilang at kalubhaan ng sakit. Maaring iwasan ng bakunang ito ang sakit sa mga hindi binakunahang bata sa pamamagitan ng pagbawas sa bilang ng umiikot na mga pagsakop. Simula noong 2000, ang pagpapatupad ng isang programa para sa pagbabakuna ng rotabirus sa Estados Unidos ay nabawasan ang bilang ng mga tagpo ng pagtatae sa pangkalahatan na katumbas ng 80 bahagdan. Ang unang dosis ng bakuna ay dapat ibigay sa mga sanggol na nasa pagitan ng 6 at 15 linggo ng edad. Ang iniinom na bakuna para sa kolera ay natuklasan na 50–60% na mabisa sa mahigit na 2 taon.

 Pamamahala 
Ang gastroenteritis ay karaniwang isang malala at sakit na tumatagal sa isang nakatakdang panahon na hindi kinakailangan ng paggamot. Ang mas gugustuhing paggamot sa mga mayroong hindi malubha hanggang katamtaman na pagkaubos ng tubig ay ang oral rehydration therapy o terapewtika sa muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom (ORT). Ang Metoclopramide at/o ondansetron, gayunpaman, ay maaring makatulong sa ilang mga bata, at ang butylscopolamine ay kapaki-pakinabang sa paggamot ng pananakit ng tiyan.

 Muling paglalagay ng tubig sa katawan 
Ang pangunahing paggamot sa gastroenteritis sa kapwa mga bata at nasa sapat na gulang ay ang muling paglalagay ng tubig sa katawan. Ito ay natatamo sa pamamagitan ng oral rehydration therapy o terapiyutika sa muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom, bagaman ang intravenous therapy o pagtuturok ng gamot sa ugat na paghahatid ay maaring kailanganin kung mayroong pagbaba ng antas ng kamalayan o kung ang pagkaubos ng tubig sa katawan ay malubha. Ang mga bunga ng terapiyutika na iniinom para sa pagpapalit sa nawalang tubig na gawa sa masalimuot na carbohydrates (iyon ay ang mga gawa mula sa trigo o palay) ay maaring nakalalamang sa mga gawa sa payak na asukal. Ang mga inumin lalo na ang mataas sa payak na asukal, tulad ng mga soft drinks at mga fruit juice, ay hindi nararapat sa mga bata na mababa sa 5 taong gulang dahil maari nitong pataasin ang pagtatae. Maaring gamitin ang walang halong tubig kung walang magagamit na tiyak at mabisang mga paghahanda ng ORT o hindi kaaya-aya sa panlasa. Ang isang tubo na ipinapasok sa ilong ay maaring gamitin sa mga bata upang magbigay ng mga likido kung iniuutos.

 Pandiyeta 
Iminumungkahi na ang mga sumususong sanggol ay patuloy pa ring pasusuhin sa karaniwang gawi, at ang mga batang umiinom ng tinitimplang gatas (pormula) ay dapat kaagad na ipagpatuloy ang pag-inom pagkatapos ng muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom (oral rehydration therapy o ORT). Hindi karaniwang kailangan ng tinitimplang gatas (pormula) na wala o binawasan ng lactose. Dapat ipagpatuloy ng mga bata ang kanilang karaniwang diyeta sa panahon ng pagtatae maliban sa mga pagkaing mataas sa mga simpleng asukal na dapat iwasan. Ang diyetang BRAT (saging , kanin, sabaw ng mansanas at tostadong tinapay at tsaa) ay hindi na inirerekomenda, dahil ito ay kulang sa sapat na sustansiya at walang naidudulot na kabutihan kung ihahambing sa karaniwang pagpapasuso. Ang ilang mga probiyotiko ay napatunayang nakabubuti sa pagbawas ng parehong tagal ng sakit at dalas ng pagdumi. Maari rin silang maging kapaki-pakinabang sa pag-iwas at paggamot ng pagtataeng sanhi ng antibiyotiko. Ang mga produktong gatas na binuro o fermented (tulad ng yogurt) ay nakabubuti din. Ang karagdagan ng sink ay mukhang mabisa sa parehong paggamot at pag-iwas sa pagtatae sa mga batang nasa mahirap na bansa.

 Mga Antiemetiko 
Ang mga gamot na antiemetiko ay maaring makatulong sa paggamot ng pagsusuka sa mga bata. Ang ondansetron ay may kapakinabangan, na may isang dosis na iniuugnay sa kakaunting pangangailangan ng likidong itinuturok sa ugat, mas kaunting pagka-ospital at binawasan na pagsusuka. Ang metoclopramide ay maari ring makatulong. Gayunpaman, ang paggamit ng ondansetron ay maaring maugnay sa pagtaas ng dami ng pagbalik sa ospital sa mga bata. Ang paghahanda ng ondansetron na itinuturok sa ugat ay maaring ibigay sa pamamagitan ng pag-inom kung ginagarantiya ng klinikal na pagpapasiya. Ang dimenhydrinate, bagaman binabawasan ang pagsusuka, ay mukhang walang malaking klinikal na kabutihang naidudulot.

 Mga Antibayotik 
Ang mga antibayotik ay hindi karaniwang ginagamit para sa gastroenteritis, bagaman ang mga ito ay inirerekomenda minsan kung ang mga hudyat ay talagang malubha o kung ang mahahawahan ng sanhi ng bakterya ay ibinukod o pinaghihinalaan. Kung gagamit ng mga antibiyotiko, ang isang macrolide (tulad ng azithromycin) ay mas gugustuhin kaysa sa fluoroquinolone dahil sa  mas mataas na bilang ng panlaban kaysa sa nahuling binanggit na gamot. Ang pseudomembranous colitis, karaniwang dulot ng paggamit ng antibayotik, ay napapamahalaan sa pamamagitan ng pagtigil sa agent na nagdudulot nito at ginagamot ito gamit ang alinman sa metronidazole o vancomycin. Ang mga bakterya at protozoan na tumutugon sa paggamot ay kiinabibilangan ng  Shigella Salmonella typhi, at Giardia na uri. Sa mga may Giardia o Entamoeba histolytica na uri, ang paggamot gamit angtinidazole ay inirerekomenda at mas mahusay sa metronidazole. Ang Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan (WHO) ay inirerekomenda ang paggamit ng mga antibiyotiko sa mga batang may parehong madugong pagtatae at lagnat.

 Mga antimotility agent (mga agent na pumipigil sa pagliit ng bituka) 
Ang mga gamot na pumipigil sa pagliit ng bituka ayon sa teorya ay may panganib na magdulot ng mga komplikasyon, at bagaman naipakita ng karanasan sa klinika na ito ay maaring hindi mangyari, ang mga gamot na ito ay hindi hinihikayat na gamitin sa mga taong may madugong pagtatae na pinalubha ng lagnat. Ang loperamide, isang opioid na kapareho ang hitsura, ay karaniwang ginagamit sa paggamot ng mga sintomas ng pagtatae. Gayunpaman, ang loperamide ay hindi inirerekomenda sa mga bata, dahil ito ay maaring tumawid sa wala pa sa gulang na hangganan ng dugo at utak at magdulot ng pagkalason. Ang bismuth subsalicylate, isang hindi natutunaw na complex ng trivalent bismuth at salicylate, ay maaring gamitin sa mga kasong hindi malubha hanggang katamtaman, ngunit maaring magkaroon ng pagkalason sa salicylate.

 Agham tungkol sa pagsasalin at pagkontrol ng sakit 
Tinatayang may tatlo hanggang limang bilyong mga tagpo ng gastroenteritis na nangyayari sa buong mundo sa taun-taon, na pangunahing nakadadamay sa mga bata at sa mga nasa mahirap na bansa. Ito ay nagdulot ng halos 1.3 milyong pagkamatay sa mga batang wala pang limang taong gulang noong 2008, ang karamihan sa mga ito ay nagaganap sa mga pinakamahihirap na bansa sa buong mundo. Mahigit sa 450,000 na mga pagkamatay na ito ay sanhi ng rotabirus sa mga batang wala pang limang taong gulang. Ang kolera ay nagdudulot ng humigit-kumulang na tatlo hanggang limang milyong mga tagpo ng sakit at kumikitil sa humigit-kumulang na 100,000 tao taun-taon. Sa mga mahirap na bansa, ang mga batang wala pang dalawang taong gulang ay madalas na makakuha ng anim o mahigit pang pagsakop sa loob ng isang taon na naghihinatnan sa malaking damay ng gastroenteritis. Ito ay hindi karaniwan sa mga nasa sapat ng gulang, dahil sa pagbuo ng nakuhang panlaban sa sakit.

Noong 1980, ang gastroenteritis na mula sa lahat ng sanhi ay nagdulot ng 4.6 na milyong mga pagkamatay sa mga bata, at karamihan sa mga ito ay nangyayari sa mga mahirap na bansa. Ang mga bilang ng pagkamatay ay nabawasan nang husto (sa humigit-kumulang na 1.5 milyong pagkamatay taun-taon) sa taong 2000, dulot ng pagpapakilala at malawakang paggamit ng oral rehydration therapy o terapiyutika ng muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom. Sa Estados Unidos, ang mga impeksiyong nagdudulot ng gastroenteritis ang pangalawang pinaka-karaniwang impeksiyon (pagkatapos ng pangkaraniwang sipon), at nagdulot ang mga ito ng sa pagitan ng 200 hanggang 375 milyong mga kaso ng malubhang pagtatae at humigit-kumulang na sampung libong pagkamatay taun-taon, na may 150 hanggang 300 sa mga ito sa mga batang wala pang limang taong gulang.

 Kasaysayan 
Ang unang paggamit ng “gastroenteritis” ay noong 1825. Bago ang panahon na ito, mas partikular na kilala ito bilang tipus o "kolera morbus", bukod pa sa iba, at hindi gaanong partikular bilang "pasumpong-sumpong na pananakit ng bituka", "pagkabundat", "labis na pagdumi", "kabag", "pagrereklamo sa pagdumi", o anuman sa isa sa maraming bilang ng iba pang sinaunang pangalan para sa malubhang pagtatae.

 Lipunan at kultura 
Ang gastroenteritis ay inuugnay sa maraming pangkaraniwang mga pangalan, kabilang ang "ganti ni Montezuma", "tiyang Delhi", "ang turista", at "pagtakbo sa likuran ng pintuan", bukod sa iba. Nagkaroon ito ng tungkulin sa maraming mga pangangampanya sa militar at ito ang pinaniniwalaang pinanggalingan ng kasabihang "walang bituka walang luwalhati".

Ang gastroenteritis ang pangunahing dahilan ng 3.7 milyong mga pagyao sa mga doktor kada isang taon sa Estados Unidos at 3 milyong pagbisita sa Pransiya. Sa Estados Unidos, ang gastroenteritis sa kabuuan ay pinaniniwalaang nagbubunga ng halagang 23  bilyong dolares kada taon at iyan ay dahil sa rotabirus lamang na nagbubunga sa humigit-kulang na 1 bilyong dolyares na halaga kada isang taon.

 Pananaliksik 
Maraming mga bakuna ang binubuo pa lamang laban sa gastroenteritis. Halimbawa, mga bakuna laban sa Shigella at ang organismong lumilikha ng lason sa bituka at tiyan na Escherichia coli (ETEC), dalawa sa mga pangunahing bakterya na nagdudulot ng gastroenteritis sa buong mundo.

 Sa ibang mga hayop 
Ang gastroenteritis sa mga pusa at aso ay dulot ng maraming parehong mga agent kagaya ng sa tao. Ang pinaka-karaniwang mga tataghay ay ang: Campylobacter, Clostridium difficile, Clostridium perfringens, at Salmonella''. Maraming mga halaman na nakakalason ang maari ring magdulot ng mga hudyat. Ang ilang mga agent ay mas tiyak para sa ilang mga uri. Ang transmissible gastroenteritis coronavirus o naihahawang gastroenteritis sanhi ng koronabirus (TGEV) ay nangyayari sa mga baboy na nagdudulot ng pagsusuka, pagtatae at pagkaubos ng tubig sa katawan. Ito ay pinaniniwalaang nadadala sa mga baboy ng mga ligaw na ibon at walang tiyak na magagamit na paggamot. Ito ay hindi naihahawa sa mga tao.

Mga sanggunian


Mga pananda

Kategorya:Pedyatriya
Kategorya:Mga sakit dala ng pagkain
Kategorya:Nakakahawang sakit
Kategorya:Mga pamamaga
Kategorya:Sakit ng tiyan
Kategorya:Mga kondisyong nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng dumi ng tao
Kategorya:Di-nakakahawang pamamaga ng maliit na bituka at pamamaga ng colon
Kategorya:Pagtatae
Kategorya:Karamdaman