Eskalang pentatoniko

Ang eskalang pentatoniko ay isang eskalang pangmusika na may limang nota sa bawat oktaba, kabaligtaran ng eskalang heptatoniko na may pitong nota kada oktaba (tulad ng eskalang mayor at eskalang menor).

Ang mga eskalang pentatoniko ay umusbong nang magkakahiwalay sa maraming sinaunang kabihasnan at ginagamit pa rin sa iba’t ibang estilo ng musika hanggang sa kasalukuyan. Ayon kay Leonard Bernstein:Bernstein, L. (1976) The Unanswered Question, Cambridge Mass., Harvard University Press. (sa Ingles)

May dalawang uri ng eskalang pentatoniko: yaong may mga semikuwarto-tono (hemitoniko) at yaong walang semikuwarto-tono (anhemitoniko).

 Mga uri 

 Hemitoniko at anhemitoniko 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Min'y%C5%8D_scale.png|thumb|300x300px|Eskalang Minyō sa D,Susan Miyo Asai (1999). Nōmai Dance Drama, p. 126. . (sa Ingles) katumbas ng eskalang yo sa C,Minoru Miki, Marty Regan, Philip Flavin (2008). Composing for Japanese instruments, p. 2. . (sa Ingles) na may mga panaklong sa ikaapat.File:Min'yō_scale.mid
Sa musikolohiya, karaniwang inuuri ang mga eskalang pentatoniko bilang hemitoniko o anhemitoniko. Ang hemitonikong eskala ay naglalaman ng isa o higit pang semikuwarto-tono haban ang anhemitonikong eskala naman ay walang semikuwarto-tono. (Halimbawa, sa musikang Hapones, ang eskalang yo [anhemitoniko] ay kabaligtaran ng nasa eskala [hemitoniko]). Ang mga hemitonikong eskalang pentatoniko ay tinatawag ding eskalang ditoniko, sapagkat ang pinakamalaking pagitan sa mga ito ay ditono (halimbawa, sa eskalang C–E–F–G–B–C, ang pagitan sa C–E at G–B ay isang ditono).Anon., "Ditonus", The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell (London: Macmillan Publishers, 2001); Bence Szabolcsi, "Five-Tone Scales and Civilization", Acta Musicologica 15, blg. 1–4 (Enero–Disyembre 1943): pp. 24–34, banggit sa p. 25. (sa Ingles)

(Hindi dapat ipagkamali sa kaparehong terminong ginagamit din ng mga musikologo para sa eskalang may dalawang nota lamang.)

 Eskalang pentatonikong mayor 
Ang anhemitonikong eskalang pentatoniko ay maaaring buuin sa iba’t ibang paraan. Ang eskalang pentatonikong mayor ay maituturing na di-kompletong bersiyon ng eskalang mayor, na gumagamit ng mga tono 1, 2, 3, 5, at 6 ng eskalang mayor. Isang paraan ng pagbuo nito ay sa pamamagitan ng limang magkasunod na tono mula sa bilog ng mga ikalima (circle of fifths);Paul Cooper, Perspectives in Music Theory: An Historical-Analytical Approach(New York: Dodd, Mead, 1973), p. 18. . . (sa Ingles) kung magsisimula sa C, ito ay: C, G, D, A, at E. Kapag inayos upang magkasya sa isang oktaba, mabubuo ang eskalang pentatonikong mayor: C, D, E, G, A.

Isa pang paraan ay alisin ang dalawang tono mula sa isang diatonikong eskala. Halimbawa, kung magsisimula sa eskalang C mayor, maaaring tanggalin ang ikaapat (F) at ikapitong (B) antas. Ang mga natitirang nota (C, D, E, G, A) ay bumubuo ng eskalang pentatonikong mayor.

Kung aalisin naman ang ikatlo at ikapitong antas ng eskalang C mayor, makakakuha ng isa pang anhemitonikong eskalang pentatoniko: F, G, A, C, D. At kung aalisin ang una at ikaapat, mabubuo ang G, A, B, D, E.

Ang mga itim na piyesa sa piyano ay bumubuo ng eskalang pentatonikong mayor sa G-♭ (o katumbas na F♯ mayor sa eskalang pentatoniko): G♭, A♭, B♭, D♭, at E♭, na ginamit ni Chopin sa kanyang étude na itim na piyesa.

 Eskalang pentatonikong menor 
Bagaman maraming uri ng hemitonikong eskalang pentatoniko ang maaaring tawaging "menor", karaniwang tumutukoy ito sa kaukulang menor na eskalang pentatoniko  na hinango mula sa mayor na bersiyon, ginagamit ang mga tono 1, ♭3, 4, 5, at ♭7 ng natural minor scale. (Maaari rin itong ituring na putol na eskalang blues.) p. 12. Ang eskalang C pentatonikong menor (kaukulang menor ng pentatonikong E♭) ay C, E♭, F, G, B♭. Ang eskalang A pentatonikong menor (kaukulang menor ng pentatonikong C) ay A, C, D, E, G, parehong mga tono ng eskalang pentatonikong mayor sa C subalit nagsisimula sa A. Naglalaman ang eskalang A pentatonikong menor ay naglalaman ng tatlong nota ng triyadang A menor.

Ang karaniwang pagtotono ng gitara ay gumagamit ng mga nota ng eskalang E pentatonikong menor: E–A–D–G–B–E, dahilan kung bakit madalas itong marinig sa popular na musika. Ginamit ni Stevie Wonder ang eskalang pentatonikong menor para sa masiglang riff ng klabinet sa estilong funk sa kantang "Superstition" (1972).

 Eskalang Hapones 
Ang modong Hapones ay nakabatay sa modong Prigiyo, subalit gumagamit ng mga tono 1, 2, 4, 5, at 6 sa halip na 1, 3, 4, 5, at 7.

 Mga sanggunian 

Kategorya:Musika