Glandulang mamarya

Ang isang glandulang mamarya ay isang glandulang eksokrina sa mga tao at ibang mamalya na nakakagawa ng gatas para sa sanggol o supling. Nakuha ng mga mamalya ang kanilang pangalan mula sa Latin na salitang mamma, "dibdib". Nakaayos ang mga glandulang mamarya sa mga organo tulad ng suso sa primates (halimbawa, mga tao at tsimpanse), ang ubre sa mga ruminante (halimbawa, mga baka, kambing, tupa, at usa), at ang mga utong sa ibang hayop (tulad ng aso at pusa). Maaring mangyari ang laktorreya, ang paminsan-minsang produksyon ng gatas sa kahit anumang hayop, subalit sa karamihan ng mga mamalya, ang laktasyon, ang produksyon ng sapat na gatas para sa pag-iwi o pagpapasuso, ay nangyayari lamang sa penotipikong babae na nagbuntis sa kamakailang mga buwan o taon. Diniderekta ito sa pamamagitan ng gabay hormonal mula sa mga esteroydong seksuwal. Sa ilang mga espesyeng mamalya, nangyayari ang laktasyong panlalaki. Sa mga tao, nangyayari lamang ang laktasyong panlalaki sa ilalim ng partikular na mga kalagayan.

Kayarian

Ang pangunahing bahagi ng ganap nang glandulang mamarya ay ang albeyolo (may guwang na mga kabidad, may ilang milimetro ang laki), na nakalinya sa pagpapalabas ng gatas na selulang kubika at napapaligiran ng mga selulang miyoepiteliyal. Sumasama ang mga albeyolo na ito upang buuin ang mga grupo na kilala bilang mga lobulo. Mayroon ang bawat lobulo ng isang tubong laktipero na tumutulo sa mga bukasan ng utong. Nangungulubot ang mga selulang miyoepiteliyal sa ilalim ng estimulo ng oksitosina, na pinapalabas ang gatas na kinatas ng mga yunit albeyolo sa lumeng lobulo tungo sa utong. Habang sumususo ang isang sanggol, sumunod ang pamamagitan ng oksitosina na "di-kinusang galaw na pagpapababa", at ang gatas ng ina ay dumaloy — hindi sinuso — mula sa glandula sa bunganga ng sanggol.

Lahat ng tisyu na nagpapadaloy ng gatas na pumupunta sa nag-iisang tubong laktipero ay kolektibong tinatawag na isang "simpleng glandulang mamarya"; sa isang "komplikadong glandulang mamarya", lahat ng mga simpleng glandulang mamarya ay nagsisilbing isang utong. Karaniwang may dalawang komplikadong glandulang mamarya ang mga tao, isa sa bawat dibdib, at binubuo ng bawat komplikadong glandulang mamarya ng 10–20 simpleng glandula. Ang bukasan ng bawat simpleng glandula sa ibabaw ng utong ay tinatawag na isang "poro." 

Nangangailangan ang tamang polarisasyon morpolohiya ng tubong laktiperong puno ng isa pang mahalagang bahagi – mga selulang mamaryang epiteliyal na extracellular matrix (ECM) na, kasama ng mga adiposito, pibroblasto, mga selulang inplamatoryo, at iba pa, ay binubuo ng estromang mamarya.

Mga sanggunian

Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Sistemang eksokrino