Biag ni Lam-ang

Ang Biag ni Lam-ang ("Buhay ni Lam-ang") ay isang epikong tula ng mga Ilokano mula sa rehiyon ng Ilokos sa Pilipinas. Sinalaysay at sinulat ito sa tunay na wikang Ilokano, at pinapaniwalaang na pinaghalong akda ito ng iba't ibang mga sumusulat ng tula na pinasa sa pamamagitan ng mga salinlahi, at unang sinulat noong 1640 ng isang bulag na makata na si Pedro Bukaneg.

Biag ni Lam-ang
Mga tauhan
 Don Juan, Namongan, Lam-ang, Donya Ines, mga magulang ni Donya Ines, mga hilot

Gintong aral
Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila, si Sumarang, na kumutya kay Lam-ang, kaya't sila ay nag-away at dito ay muling nagwagi si Lam-ang.

Buod
Sina Don Juan at Namongan ay taga-Nalbuan, ngayon ay sakop ng La Union. May isa silang anak na lalaki. Ito ay si Lam-ang. Bago pa isilang si Lam-ang, ang ama nito ay nagtungo na sa bundok upang parusahan ang isang pangkat ng mga Igorot na kalaban nila. Sa kasamaang palad ay napatay ang ama nya. Pinugutan ito ng ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng mga igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat.

Nang isilang si Lam-ang, apat na hilot ang nagtulong-tulong. Ugali na nga mga Ilokano noong una na tumulong sa mga hilot kung manganganak ang maybahay nila ngunit dahil nga wala si Don Juan, mga kasambahay nila ang tumulong sa pagsilang ni Namongan.

Pagkasilang, nagsalita agad ang sanggol at sya ang humiling na "Lam-ang" ang ipangalan sa kanya. Siya rin ang pumili ng magiging ninong nya sa binyag. Itinanong pa rin nya sa ina ang ama, kung saan naroron ito, na di pa nya nakikita simula pa sa kanyang pagkasilang. Sinabi na ina ang kinaroroonan ng ama. 
Makaraan ang siyam na buwan, nainip na si Lam-ang sa di pagdating ng ama kaya't sinundan niya ito sa kabundukan. May dala syang iba't- ibang sandata at mga anting-anting na makapag-bibigay-lakas sa kanya at maaring gawin syang hindi makikita. Talagang pinaghandaan nya ang lakad na ito.

Sa kanyang paglalakbay, inabot sya ng pagkahapo kaya't namahinga sandali. Naidlip sya at napangarap nyang ang pugot na ulo ng ama ay pinagpipistahan na ng mga Igorote. Galit na galit si Lam-ang sa nabatid na sinapit ng ama kaya mabilis na nilakbay ang tirahan ng mga Igorote. Pinagpupuksa nya ang mga ito sa pamamagitan ng dalang mga sandata at anting-anting. Ang isa ay kanyang pinahirapan lamang at saka inalpasan upang syang magbalita sa iba pang Igorote ng kanyang tapang, lakas, at husay. Umuwi si Lam-ang nang nasisiyahan dahil napaghiganti nya ang pagkamatay ng ama niya. Nang sya ay magbalik sa Nalbuan, pinaliguan sya ng ilang babaeng kaibigan sa ilog ng Amburayan, dahil ito ay naging ugali na noon, na pagdating ng isang mandirigma, naliligo sya. Matapos na paliguan si Lam-ang, namatay ang mga isda at iba pang bagay na may buhay na nakatira sa tubig dahil sa kapal ng libag at sama ng amoy na nahugasan sa katawan nito.

Sa kabutihan naman may isang dalagang balita sa kagandahan na nagngangalang Ines Kannoyan. Ito'y pinuntahan ng binatang si Lam-ang upang ligawan, kasama ang kaniyang putting tandang at abuhing aso. Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila, Si Sumarang, na kumutya kay Lam-ang, kaya't sila'y nag-away at dito'y muling nagwagi si Lam-ang.

Napakaraming nanliligaw ang nasa bakuran nina Ines kaya't gumawa sila ng paraan upang sila ay makatawag ng pansin. Ang tandang ay tumilaok at isang bahay ang nabuwal sa tabi. Si Ines ay dumungaw. Ang aso naman ang pinatahol nya at sa isang iglap, tumindig uli ang bahay na natumba. Nakita rin ng magulang ni Ines ang lahat ng iyon at sya ay ipinatawag niyon. Ang pag-ibig ni Lam-an kay Ines ay ipinahayag ng tandang. Sumagot ang mga magulang ng dalaga na sila ay payag na maging manugang si Lam-ang kun ito'y makapagbibigay ng boteng may dobleng halaga ng sariling ari-arian ng magulang ng dalaga. Nang magbalik si Lam-ang sa Kalanutian, kasama si Namongan at mga kababayan, sila Ines ay ikinasal. Dala nila ang lahat ng kailangan para sa maringal na kasalan pati ang dote. Ang masayang pagdiriwang ay sinimulan s Kalanutian at tinapos sa Nalbuan, kung saan nanirahan ang mag-asawa pagkatapos ng kasal nila.

Isa parin sa kaugalian sa Kailukuhan, na pagkatapos ng kasal, ang lalaki ay kinakalilangang sumisid sa ilog upang humuli ng rarang (isda). Sinunod ni Lam-ang subalit sya ay sinamang palad na makagat at mapatay ng berkakan (isang uri ng pating). Ang mga buto ni Lam-ang na nasa pusod ng dagat ay ipinasisid at pinatapon ni Donya Ines sa isang kalansay at tinakpan ng tela. Ang tandang ay tumilaok, ang aso ay kumahol at sa bisa ng engkanto, unti-unting kumilos ang mga buto.

Sa muling pagkabuhay ni Lam-ang, ang mag-asawa ay namuhay nang maligaya, maluwalhati at matiwasay sa piling ng alagang puting tandang at abuhing aso.

Kategorya:Panitikan ng Pilipinas
Kategorya:Mitolohiyang Pilipino
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)