Gaia (mitolohiya)

Sa mitolohiyang Griyego, si Gaia, Gaea, o Gèa ang pagsasatao sa Daigdig. Siya ang ina kay Urano (Kalangitan), kung saan ang pagsasama nila ay nagresulta sa mga Titan, Ciclope, at mga Higante. Siya rin ang ina ni Ponto (Karagatan) at ang pagsasama nila ay nagresulta naman sa mga pangunahing diyos ng karagatan. Si Terra ang katumbas niya sa panteong Romano.

 Etimolohiya 
Ang pangalang Griyego na  ( o ) ay ang pampanitikang anyong kolateral sa diyalektong Atiko   at Doriko  , na nangangahulugang "Daigdig" at posibleng parehong may kaugnayan sa  . Naniniwala ang ilang mga iskolar na nagmula ito sa isang di pa tukoy na pinanggalingan. Samantala, iminungkahi naman ni Robert Beekes na nagmula ito sa isang wika o grupo ng mga wika bago umusbong ang Proto-Griyego, o di kaya'y sa Proto-Indo-Europeo na  ("Daigdig") ayon naman kay M.L. West.

Nagmula naman sa wikang Espanyol ang Gea, na mula sa maagham na pagsasa-Latin na .

 Paglalarawan 
Isinasama si Gaia ng mga Griyego sa kanilang mga panunumpa, at pinaniniwalaan nilang nalaalaman niya agad kung sinusuway nila ang kanilang mga panunumpa sa kanya. Madalas siyang lumalabas sa mga panunumpa kagaya sa mga Homerikong panulaan tulad ng Iliad, kung saan inaalayan siya ng isang itim na tupa habang nanunumpa sa kanya. Kinokonsidera ni Homer na merong pisikal na presensiya si Gaia, na hindi maikukumpara sa mga tao. Bihira lamang siya kung kumilos. Halimbawa, sinuntok ni Alpheia ang "kalupaang masagana" (, isang taguri sa kanya), ngunit tinawag nila na lang kalaunan sina Hades at Persephone upang ipaghiganti siya laban sa kanyang anak. Samantala, sa mga tula ni Hesiod, may katawang-tao siya. Malaki ang ambag ni Gaia sa ebolusyon ng mundo. Siya ang tagapag-alaga ni Zeus, at may taguri siya na  o "tagapag-alaga ng bata". Nagkatawang-tao din siya sa mga mito ni Erichthonius at Pluto.

Pinaniniwalaan ng mga Griyego noon na patag ang mundo. Iniuugnay ang nimpang si Plataia, na napangasawa ni Zeus, bilang ang diyosa ng kalupaan. Madalas siyang inilalarawan ng mga manunulat bilang may malawak na dibdib kagaya nina Homer at Hesiod, na nagtukoy sa "malawak na kalupaan" () bilang ang siguradong lugar ng mga imortal. Ganito rin ang taguri sa kanya sa kanyang mga kulto sa Delphi at Egeo. Samantala, nagbigay naman ng mas malinaw na paglalarawan ang mga Homerikong himno. Ayon sa mga ito, siya ang ina ng mga diyos na nagbibigay ng buhay at biyaya. Tinatawag siyang , ang "ina ng lahat na nagpapalaki sa lahat". Ito ang popular na pananaw ukol sa kanya. Sa himno para kay Apollo, tinatawag siyang  o "siyang nagbibigay-buhay", na isa ito sa mga anyo ni Gaia. Ayon kay Pausanias, isa sa mga taguri sa kanya sa Atenas ang "Dakilang Diyosa", na isang apelasyon sa pagiging "ina ng mga diyos". Meron din siyang titulo sa kanyang kulto sa naturang lungsod,  o katarungan. Makikita si Gaia sa disenyo sa mga plorera sa mga museo bilang "ang nagbibigay", kagaya sa isang plorera sa Britanikong Museo, o bilang "ang pinagmulan", base naman sa paglabas ni Pandora mula sa kalupaan na itinuturing ng mga iskolar bilang si Gaia mismo.

Tumutukoy sa ibabaw ng kalupaan ang tradisyonal na kahulugan ng , habang  naman ang tawag sa kailaliman nito. Gayunpaman, minsan ay ginagamit ang dalawa bilang kasingkahulugan. Halimbawa, ginamit ni Pherecydes ang  bilang pangalan ng sinaunang diyosa na kalauna'y magiging si Ge; ginamit din ni Musaeus ang parehong pangalan para sa diyosa ng orakulo sa Delphi. Samantala, ginamit naman ni Homer ang mga taguri na  ("malawak na saklaw") at  ("siyang nagbibigay-biyaya") para sa chthon, na parehong ginagamit rin sa gaia. Sa ilang mga dula ni Aeschylus, si Gaia mismo si chthon.

Inilalarawan madalas ng mga makata si Gaia bilang ang "ina ng lahat", na nagbibigay ng biyaya at nag-aalaga kaya dapat siyang kilalanin. Sa dulang Malayang Prometeo ni Aeschylus, tinagurian si Gaia bilang ang "ina ng mga ina ng lahat" (), kagaya rin sa isang bahagi ng dula ni Euripides. Sa Persai ni Aeschylus, inaalay ang mga alay kay Gaia at sa mga espiritung tumatawid sa kabilang-buhay, at tinaguriang "siyang sumasalo" (). Sa Choephori, inilarawan ni Electra sa kanyang dasal si Gaia bilang ang "tagatama ng mali". Tinawag naman ni Sophocles si Gaia bilang "siyang nag-aalaga" (). Inilarawan naman sa isang bahagi ng Danaides ang banal na kasal ng kalangitan at kalupaan; tinitingnan sina Ouranus at Gaia bilang mga makapangyarihang diyos ng sansinukob gayundin bilang isang likas na proseso. Sa Chrysippus ni Euripides, itinuturing si Gaia bilang ang ina ng lahat. Sa isang lapida sa Potidaia, nakasulat ang mga katagang "si Eter ang tumatanggap sa kaluluwa at si chthon ang tumatanggap sa katawan". Ayon kay Plutarco, malaki ang respeto ng mga Griyego sa pangalan ni Ge at tradisyonal siyang kinikilala bilang isang diyos.

 Mitolohiya 

 Hesiod 

 Kapanganakan 
Ayon sa Teogoniya ni Hesiod, sumunod na lumitaw si Gaia pagkatapos ni Chaos, upang maging ang habambuhay na trono ng mga imortal sa Olympus. Pagkatapos niya, lumitaw naman si Tartarus mula sa kalupaan at si Eros, ang diyos ng pag-ibig. Sinasabing iniluwal niya si Urano (Kalangitan) upang maging kapantay niya at protektahan siya sa lahat ng direksiyon. Ipinanganak din niya ang mga Ourea (Kabundukan) at si Pontus (Karagatan) nang "walang tamis ng pagsasama ng pagmamahal" o sa madaling salita, walang tatay.

Pagkatapos nito, ipinanganak niya ang mga Titan mula kay Urano, na kanyang anak. Inilarawan ito ni Hesiod:

 Mga anak 
Ayon kay Hesiod, nagkaroon pa ng mga anak si Gaia kay Urano: ang higanteng may iisang mata na si Ciclopes, gayundin sina Brontes ("Kulog"), Steropes ("Kidlat"), at Arges ("Liwanag"). Pagkatapos, ipinanganak naman sina Cottus, Briareos, at Gyges, mga Hekatonkheires na may tig-sandaang braso at limampung ulo. Habang ipinapanganak ni Gaia ang mga ito, itinago ni Urano sila sa isang tagong lugar, na nagpasakit kay Gaia. Bilang higanti, gumawa siya ng isang karit na gawa sa adamantina, na siyang ginamit naman ng anak niyang si Cronus upang kapunin si Urano habang pinipilit nitong makipagtalik sa kanya. Mula sa dugo, ginawa ni Gaia ang mga Erinyes, mga Higante, at mga Meliae. Mula naman sa bayag ni Urano umusbong si Aphrodite.

Samantala, nagkaroon din ng anak si Gaia sa isa pang niyang anak na si Pontus: sina Nereus, Thaumas, Phorcys, Ceto, at Eurybia.

 Mga Titan 
Nang malaman ni Cronus na nakatadhana siyang patalsikin ng isa sa kanyang mga anak, nilunok niya ang mga anak niya kay Rhea, na kapatid niya. Gayunpaman, nang dinadala ni Rhea sa sinapupunan si Zeus, nanghingi siya ng tulong mula kina Gaia at Urano. Matapos niyang maipanganak si Zeus, binigyan ni Rhea si Cronus ng batong nagmula kay Gaia na pinuluputan ng tela upang magmukhang sanggol; tinanggap ito ni Cronus at nilunok, kaya nakaligtas si Zeus at inalagaan ni Rhea.

Sa tulong ng mga payo ni Gaia, nagapi ni Zeus ang mga Titan. Gayunpaman, ipinanganak naman ni Gaia si Typhon mula kay Tartarus, ang pinakahuling katunggali ni Zeus sa trono.

 Pamilya 

 Talababa 

 Sanggunian 
 Pagsipi 

 Pinagkunan 






























 Link sa labas 

 "Facing Gaia", isang Gifford Lecture ni Bruno Latour

Kategorya:Mitolohiyang Griyego