Unlapi

Ang unlapi ay isang panlapi na nilalagay bago ang ugat ng isang salita. Kapag nadagdag ito sa simula ng isang salita, binabago nito ang salita sa ibang salita. Halimbawa, kapag ang unlaping pa ay nilalagay sa saway, nalilikha nito ang salitang pasaway.

Ang mga unlapi, tulad ng ibang mga panlapi, ay maari maging impleksyonal, nililikha ang isang bagong anyo ng isang salita na may parahong pinagbabatayang kahulugan at parehong leksikong kategorya (ngunit iba ang ginagampanan sa pangungusap), o maaring deribasyonal o hinango, nililikha ang isang bagong salita na may isang semantikong kahulugan at minsan ay mayroong ibang leksikong kategorya. Ang unlapi tulad ng ibang panlapi ay kadalasang isang morpemang nakatali o lilitaw lamang bilang bahagi ng isang mas malaking salita.

Ang salitaing unlapi mismo ay binubuo ng salitang-ugat na lapi (nangangahulugang "pag-iisa" sa kasong ito) at unlaping un (nangangahulugang "nasa unahan").

Sa Tagalog at Filipino
 Talaan ng mga unlapi 
Unlapi Kahulugan HalimbawaKumento ka-  isang tao o bagay na bahagi isang pinaghalong buo    kausap, "kasamang indibiduwal na kinakausap"  Sinasabing kapareho ito ng hulaping -er sa Ingles. mag- (gamit sa pangngalan)  dalawang tao o bagay na may kaugnayan sa isa't isa    mag-asawa, "dalawang indibiduwal na kasal"   mag-, ma- (gamit sa pandiwa) pinahahawatig nito ang aksyon sa hinaharap o nagpapagawa ng isang utos  (1) maglilinis "gawing malinis ang isang bagay sa hinaharap"(2) matutulog "magiging tulog sa hinaharap"(3) maglaba "pautos na gawin ang paglalaba"  nag-, na-  pinahahawatig nito ang aksyong nagdaan o sa kasalukuyan  (1) naglalaro "kasalukuyang gumagawa ng laro"(2) nagbihis "tapos na sa pagbibihis"(3) nanood "tapos na sa panonood"  pag-  ang pagsasagawa ng aksyon  pagsulat, "paggawa ng sulat"   pa-  isang bagay na pinapakiusap o pinapagawa  padala, "pakiusap na dalhin ang isang bagay"    pan-, pam-, pang-, pa-  isang bagay na ginagamit para ganapin ang aksyon  (1) panlunas "isang bagay na ginagamit para sa magbigay lunas"(2) panghukay "isang bagay na ginagamit para hukayin ang isang bagay"(3) pambahay "isang bagay na ginagamit para sa o kapag nasa bahay"(4) pamalo "isang bagay na ginagamit para sa pagpalo"   Ginagamit ang pan- sa mga salitang nagsisimula sa titik d, l, r, s, o t samantalang ginagamit ang pam- sa mga salitang nagisimula sa titik b o p. Ginagamit naman ang pang- sa mga salitang nagsisimula sa kahit anong patinig (a, e, i, o at u) at mga katinig na g, h, k, m, n, ng, w, at y. Kapag ang salitang pandiwa ay nagsisimula sa mga ponemang p, t, s, o k, kadalasang nagagamit ang pa- bilang alternatibong anyo at nawawala ang ponema tulad ng sa pampunas na nagiging pamunas, pantakip na nagiging panakip at pangkulay na nagiging pangulay. Walang pamantayang ginagamit kapag ang salita ay nagsisimula sa c, f, ñ, j, q, v, o z ngunit kadalasang ginagamit ang pang- tulad ng sa pang-jogging.

Mga sanggunian

Kaurian:Mga salita
Kaurian:Balarila