Pangkat-etniko

Pangkát-étnikó (isinusulat din nang walang gitling) o etnisidád ang tawag sa pangkat ng taumbayan na may pare-parehong pagkakakilanlan batay sa mga matutukoy na katangian na naghihiwalay sa kanila sa ibang mga pangkat. Kabilang sa mga katangiang ito ang magkaparehong mga ninuno, tradisyon, lipunan, relihiyon, at kasaysayan. Napapanatili ang mga ito sa pamamagitan ng matagal-tagal na endogamya (pagpapares sa katulad ng pangkat-etniko) at maaaring magtaglay ang mga ito ng isang napakatiyak na henetikal na ninuno, bagamat meron ding mga pangkat-etniko na may magkakahalong ninuno. Itinuturing din ito paminsan-minsan bilang kasingkahulugan ng sambayanan o bansa lalo na sa konteksto ng etnikong nasyonalismo, gayundin sa lahi, bagamat hindi lahat ng nasa isang pangkat-etniko ay magkapareho palagi ng lahi.

Sa pamamagitan ng asimilisasyon, akulturasyon,  amalgamasyon, pagbabago ng wika, kasal, pag-aampon, at pagpapalit ng relihiyon, maaaring magbago kalaunan ang pangkat-etniko ng mga indibiduwal o pangkat. Maaari itong mahati sa mga subpangkat o tribo, na maaari ding humiwalay kalaunan dahil sa endogamya o heograpiya. Sa kabilang banda, maaari namang magsama ang dalawang pangkat-etniko at bumuo ng isang panetnisidad na kalauna'y maaaring humantong sa tuluyang pagsasama ng dalawa (kagaya sa mga lugar na itinuturing na ) sa prosesong tinatawag na etnohenesis.

May mga teorya na inilatag ang mga siyentipiko ukol sa pagkakaroon ng mga etnisidad. Dalawa sa mga ito ang nananaig: primordialismo at konstruktibismo. Tinitingnan sa pananaw ng primordialismo ang mga pangkat-etniko bilang mga likas na penomenang umuusbong sa mga matatalinong hayop. Gayunpaman, sa modernong panahon, tinitingnan na ito bilang mga panlipunang gawa simula noong dekada 1960s.

 Etimolohiya 
Direktang salin ang pangkat-etniko mula sa wikang Ingles na . Nagmula naman sa Espanyol na  ang salitang etniko, at  naman sa etnisidad. Pare-parehong itong nanggaling sa Griyego na  sa pamamagitan ng anyong pang-uri nito na , na siyang hiniram naman ng wikang Latin na  na siyang hiniram naman ng mga modernong salita. Pinakamalapit na salitang Tagalog ang katutubo o lahi, bagamat hindi ito eksaktong naglalarawan nang buo sa naturang konsepto. 

Hanggang noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo, tumutukoy sa mga wika sa Europa ang salitang etniko upang ilarawan ang mga taong hindi Kristiyano o hindi nasasakupan ng impluwensiya ng Kristiyanismo, partikular na sa mga bansang itinuturing na mga pagano base sa salin sa Griyego ng Septuagint na  () para sa Hebreo , na nangangahulugang "mga dayuhang bansa na hindi Hebreo o Hudyo". Gayunpaman, ginagamit ang naturang kataga sa sinaunang Griyego upang tumukoy sa kahit anong malalaking grupo, mapatao man o hayop. Sa klasikong Griyego unang lumitaw ang kataga sa kahulugang halos katulad ng pangkat-etniko sa modernong panahon at madalas sinasalin bilang "bansa". Pagsapit ng helenistikong Griyego, nagsimula itong tumukoy sa mga dayuhang bansa, partikular na sa mga itinuturing bilang "barbaro".  

Kahulugan
Nagsimula ang pag-aaral sa mga pangkat-etniko noon pang klasikong panahon sa Europa kasabay ng pag-aaral sa kasaysayan. Pinasimulan ng mga may-akdang Griyego tulad nina Anaksimandro at Herodoto ang dalawang pag-aaral sa sinaunang mundo noong . Ang mga Griyego mismo ang unang nagpaunlad sa konsepto ng kanilang pangkat-etniko. Nang-aalipin lamang sila ng mga hindi Griyego bunsod ng kanilang etnikong nasyonalismo, liban sa ilang mga grupo kagaya ng sa Masedonya na pinamumunuan sa paraang hindi Griyego, at ng Sparta na may kakaibang paraan ng pamumuno. Pinaniniwalaan nila na mas mataas pa rin kesa sa mga barbaro ang kanilang pinakamabababang uri; halimbawa, inilarawan ni Aristoteles sa Politika ang mga barbaro bilang mga "likas na alipin" kumpara sa mga Griyego. Binigay naman ni Herodoto ang mga salik sa pagiging Griyego: magkaparehong pinagmulan, wika, paniniwala, at tradisyon. Gayunpaman, hindi lahat ng mga Griyego ay pabor sa salik ng dugo, kagaya ni Isokrates, na naniniwalang kabilang sa mga maituturing na Griyego ang mga taong katulad ng kultura.

Nakadepende sa kahulugan kung mapapabilang ba sa pangkalahatang kultura ang konsepto ng etnisidad. Marami sa mga siyentipiko kagaya nina Fredrik Barth at Eric Wolf ang hindi naniniwalang kabilang ito. Ayon sa kanila, resulta ang etnisidad ng interaksyon sa loob ng ilang partikular na uri ng mga grupo, hindi bilang katangiang matatagpuan sa sangkatauhan sa pangkalahatan.

Ayon kay Thomas Hylland Eriksen, may dalawang pangunahing isyu ang pinagdedebatehan hanggang kamakailan lamang ukol sa pag-aaral sa etnisidad:

 una, sa pagitan ng pananaw na primordialismo, na naniniwalang nabubuo ang mga pangkat-etniko bunsod ng panlipunang kaugnayan at interaksyon, at instrumentalismo, na naniniwala naman na isang instrumento ang etnisidad sa politika at pagkamit ng mga layuning tulad ng kapangyarihan o yaman.
 ikalawa, sa pagitan ng pananaw na konstruktibismo, na naniniwalang resulta ang etnisidad ng mga pinagpatong-patong na pagkakakilanlang nabuo sa paglipas ng panahon, at esensiyalismo, na naniniwala namang pawang mga ontolohikal na kategorya ang etnisidad na siyang nagbibigay ng pagkakakilanlan sa isang indibiduwal.

Ayon kay Eriksen, naungusan ang mga debateng ito, lalo na sa antropolohiya, ng pagtugon ng mga iskolar sa paghahalo ng politika sa pagkakakilanlan ng mga pangkat-etniko at bansa. Ilan sa mga halimbawa nito ang isyu ng multikulturalismo sa mga bansang may malaking migranteng populasyon kagaya ng Estados Unidos, at ang isyu sa poskolonyalismo sa mga bansa sa Karibe at Timog Asya.

Itinuturing ni Max Weber ang etnisidad bilang isang  (gawa-gawa, panlipunang gawa) dahil nakabatay ito sa paniniwala sa isang magkakaugnay na  (pamayanan). Hindi nagawa ang grupo dahil sa paniniwala sa naturang pamayanan; nagawa ang paniniwala ng grupo. Dagdag pa niya, nabubuo ang mga grupo dahil sa layunin na makuha ang lahat ng kapangyarihan at katayuan. Iba ang pananaw na ito ni Weber sa nananaig na pananaw noong panahon niya, na naniniwala na likas na konsepto ang etnisidad na nakabase sa mga katangiang namamana mula sa isang karaniwang ninuno na noo'y tinatawag na "lahi". Sumasang-ayon sa ideyang ito si Fredrik Barth, na pinalawak pa nang husto ang pananaw ni Weber sa pagpapakilala sa ideya ng nagbabagong etnisidad bilang resulta ng pagkakakilanlan ipinapakita sa iba at sa pansariling pagkakakilanlan sa isang pangkat-etniko.

Pinag-iingat ng ilang mga antropologo kagaya ni Ronald Cohen laban sa pagtutukoy ng mga tagalabas sa mga pangkat-etniko. Ayon sa kanya, maaaring iba ang pananaw ng mga tagaloob ukol sa mga katangiang kinakailangan upang masabing kasapi sa kanilang grupo mula sa pananaw ng mga tagalabas. Ayon kay Paul James, nababago o di kaya'y nasisira ng kolonisasyon ang pagkakaroon ng pagkakakilanlan, ngunit hindi galing sa wala ang mga ito. Aniya:

Samantala, kontra naman sa ideya ng pagpapalawak ng kahulugan ng etnisidad ang ilang mga iskolar kagaya ni Kanchan Chandra, na naniniwala sa isang mahigpit na kahulugan ng mga kategoryang nakabase sa isang magkaugnay na paniniwala sa iisang pinagmulan. Sang-ayon sa ideyang ito si Jóhanna Birnir, na naniniwala sa etnisidad bilang isang pagkakakilanlang mula sa paniniwala sa isang katangiang hindi o mahirap mabago kagaya ng wika, lahi, o lugar.

 Pananaw 
Maraming pananaw ang inilatag ng mga siyentipiko ukol sa kalikasan ng etnisidad bilang isang salik sa pamumuhay at lipunan. Ayon kay Jonathan M. Hall, isang mahalagang pangyayari sa pag-aaral ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, dahil umiwas ang mga siyentipiko sa esensiyalistang pananaw sa mga pangkat-etniko at lahi bunsod ng rasismo ng mga Nazi. Sa modernong panahon, tinitingnan ang etnisidad bilang nagbabago at hindi nakataga sa bato, na resulta ng panlipunang gawa at hindi ng henetika.

Ilan sa mga pananaw ang primordialismo, perenyalismo, at konstruktibismo.

 Ipinagpapalagay sa primordialismo na likas sa tao ang etnisidad na siyang pinagpapatuloy ng mga modernong pangkat-etniko. Naiuugnay ang mga ito sa ideya ng mga bansa, at nagmula sa mga pananaw na nag-uugnay sa etnisidad sa biolohiya at kadugo.
 Sa esensiyalistang pananaw, isang katotohanan sa simula pa lang ang pagkakaroon ng etnisidad ng mga tao bago pa man nabuo ang mga pinakaunang lipunan. Sa pananaw na ito, tinitingnan ang mga pangkat-etniko bilang likas at hindi lamang resulta ng kasaysayan.
 Samantala, tinitingnan naman sa isang baryasyon ng pananaw na ito ang mga pangkat-etniko bilang karugtong ng kamag-anakan at kadugo kung saan kultura ang tinitingnang basehan ng pagiging kabilang sa grupo.
 Ayon naman sa antropologong si Clifford Geertz, hindi likas sa tao ang etnisidad ngunit nagmumukhang likas ito dahil kasama ito sa karanasang nararanasan nila sa mundo.
 Sa perenyalismo, tinitingnan ang pangkat-etniko at bansa bilang magkaparehong konsepto. Kalimitan itong ginagamit sa konteksto ng mga bansa, na tinitingnan bilang isang organisasyong politikal na may mahabang buhay.
 Tinitingnan sa habambuhay na pananaw na may mga pangkat-etniko na patuloy na nabubuhay sa paglipas ng panahon.
 Ayon sa isang pananaw, nagbabago, lumilitaw, at naglalaho ang mga pangkat-etniko sa paglipas ng panahon.
 Isang instrumento naman ang tingin ng isang pananaw sa mga pangkat-etniko na siyang ginagamit sa pagkakaroon ng katayuang panlipunan.
 Sa konstruktibismo, ipinagpapalagay na ang mga pangkat-etniko ay resulta ng interaksyon ng mga lipunan kaya tinitingnan ito bilang isang panlipunang gawa. Kumokontra ang pananaw na ito sa ideya na likas sa tao ang etnisidad.
 Ayon sa mga modernistang pagtingin sa pananaw, ang ideya ng etnisidad at mga mapagkukunan ng maipagmamalaking bagay para sa pangkat-etniko tulad ng nasyonalismo ay pawang mga modernong imbensiyon.

 Talababa 

 Sanggunian 
 Pagsipi 

 Pinagkunan 





 Link sa labas 

 Ethnicity sa EScholarship.org
 Office of Ethnic Minority Affairs – American Psychological Association
 Ethnic Power Relations (EPR) Atlas
 Mga pangkat-etniko ng iba't-ibang bansa