Labis na katabaan

Ang obesidad o labis na katabaan ay isang kondisyong medikal na itinuturing ng maraming organisasyon bilang isang sakit, kung saan ang labis na taba sa katawan ay naiipon hanggang sa antas na maaari itong magdulot ng masasamang epekto sa kalusugan. Ang mga tao ay ikinoklasipika bilang obese o labis na mataba kapag ang kanilang indeks ng masa ng katawan o body mass index (BMI) (ang bigat ng isang tao na hinahati sa parisukat ng kanyang tangkad) ay higit sa 30 kg/m². Ang saklaw na 25 hanggang 30 kg/m² ay itinuturing na overweight o sobrang timbang. Sa ilang bansa sa Silangang Asya, mas mababang halaga ang ginagamit sa pagkalkula ng obesidad. Ang obesidad ay isang pangunahing sanhi ng kapansanan at may kaugnayan sa iba’t ibang sakit at kondisyon, lalo na ang mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, tipo 2 na diyabetes, nakakahadlang apnea sa pagtulog (o obstructive sleep apnea), ilang uri ng kanser, at osteoartritis.

Ang obesidad ay may mga sanhi na indibiduwal, sosyoekonomiko, at pangkapaligiran. Kabilang sa mga kilalang sanhi ang diyeta, mababang antas ng pisikal na aktibidad, automasyon, urbanisasyon, henetikong pagkamadaling maapektuhan, mga gamot, mga karamdamang pangkaisipan, mga patakarang pang-ekonomiya, mga karamdaman sa sistemang endokrina, at pagkakalantad sa mga kemikal na nakaaabala sa endokrina.

Bagaman maraming taong may obesidad ang nagsisikap na magbawas ng timbang at kadalasan nagtatagumpay, bihira ang pangmatagalang pagpapanatili ng nabawasang timbang. Ang pag-iwas sa obesidad ay nangangailangan ng isang masalimuot na lapit na may mga interbensiyon sa antas ng medikal, panlipunan, komunidad, pamilya, at indibiduwal. Ang pagbabago sa diyeta at regular na pag-eehersisyo ang pangunahing mga paggamot na inirerekomenda ng mga propesyonal sa kalusugan. Maaaring mapabuti ang kalidad ng diyeta sa pamamagitan ng pagbawas ng pagkonsumo ng mga pagkaing mataas sa enerhiya, tulad ng mayaman sa taba o asukal, at sa pamamagitan ng pagtaas ng pag-inom ng dietary fiber (o pibra/hibla sa diyeta). Binibigyang-diin ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan na ang sakit na ito ay pananagutang panlipunan at na ang mga pagpiling ito sa diyeta ay dapat gawing pinakalaganap, abot-kaya, at madaling maabot na mga opsiyon. Maaaring gamitin ang mga gamot, kasabay ng angkop na diyeta, upang bawasan ang gana sa pagkain o pababain ang pagsipsip ng taba. Kung hindi epektibo ang diyeta, ehersisyo, at mga gamot, maaaring isagawa ang paglalagay ng lobong gastriko o operasyon upang bawasan ang dami ng tiyan o ang haba ng mga bituka, na nagreresulta sa mas maagang pakiramdam ng kabusugan o sa nabawasang kakayahang sumipsip ng sustansiya mula sa pagkain. Ang metabolikong pagtistis ay nagtataguyod ng pagbawas ng timbang hindi lamang sa pamamagitan ng pagbawas ng kaloriya kundi pati sa pagdulot ng pangmatagalang pagbabago sa paglabas ng mga hormona sa bituka na sangkot sa gana sa pagkain at regulasyong metaboliko.

Ang obesidad ay isa sa mga nangungunang maiiwasang sanhi ng kamatayan sa buong mundo, at patuloy na tumataas ang mga kaso sa mga adulto at bata. Noong 2022, mahigit 1 bilyong tao ang nabubuhay na may obesidad sa buong mundo (879 milyong adulto at 159 milyong bata), na kumakatawan sa higit sa doble ng bilang ng mga kaso sa mga adulto at apat na beses na mas mataas kaysa sa mga bata kumpara noong 1990. Mas karaniwan ang obesidad sa mga babae kaysa sa mga lalaki. Ang obesidad ay may istigma sa karamihan ng mga bahagi ng mundo. Sa kabaligtaran, may ilang kultura, noon at ngayon, na may positibong pananaw sa obesidad at tinitingnan ito bilang sagisag ng kayamanan at pertilidad. Ang Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan, ang Estados Unidos, Canada, Hapon, Portugal, Alemanya, ang Parlamentong Europeo, at mga samahang medikal (gaya ng American Medical Association o Amerikanong Asosasyon Pangmedisina) ay inuuri ang obesidad bilang isang sakit. Ang iba naman, tulad ng Reyno Unido, ay hindi.

Tingnan din
Labis na katabaan ng kabataan

Mga sanggunian

Mga panlabas na link
Philippine Association for the Study of Overweight and Obesity 
Nutritionist-Dietitians' Association of the Philippines 

Kategorya:Obesidad
Kategorya:Hugis ng katawan
Kategorya:Katawan ng tao
Kategorya:Nutrisyon