Punong ministro

Ang punong ministro ang pinakamataas na ministro sa gabinete ng sangay ng tagapagpaganap ng pamahalaan sa sistemang parlamentaryo o batasan. Ang posisyon ay kalimitan, subalit hindi limitado, sa isang politiko. Sa maraming sistema ang punong ministro ang namimili at maaaring magtanggal sa ibang miyembro ng kabinite, at magtalaga ng mga miyembro sa mga posisyon sa pamahalaan. Siya ang karaniwang kasapi na nangunguna sa mga pulong at ang tumatayong tangapangulo ng gabinite. Samantalang sa ibang sistema lalo na sa sistemang semipresidensiyal ng pamahalaan, ang punong ministro ang opisyal na namamahala sa serbisyong sibil at nagpapatupad sa mga direktiba ng Pangulo.

Sa ganitong sistemang nakabatay sa sistemang Westminster, ang punong ministro ang nangunguna at ang mismong tumatayong pinuno ng pamahalaan at pinuno ng sangay ng ehekutibo. Sa ganoong sistema, ang pinuno ng estado o ang kinatawan ng pinuno ng estado (hal. ang Monarko, Pangulo, o Gobernador-Heneral), kahit pa opisyal na pinuno ng sangay ng tagapagpaganap, sa katotohanan ay humahawak ng posisyong seremonyal. Ang Punong Ministro ay kalimitan, subalit hindi palagi, kasapi ng parlamento o batasan at inaasahan kasama ng iba pang mga ministro na tiyakin ang pagpasa ng mga batas sa pamamagitan ng lehislatura. Sa ibang monarkiya ang monarko ay maaari ring gumamit ng mga kapangyarihang tagapagpaganap na binibigay sa korona ayon sa saligang batas nito at maaaring ipatupad na hindi na nangangailangan ng pagsang-ayon ng parlamento.

Kasaysayan
Samantalang ang modernong opisina ng Punong Ministro ay lumago sa Nagkakaisang Kaharian ang unang paggamit dito bilang ay ang pagtawag dito ni kardinal, kung saan, noong 1625 ay itinalaga siya bilang pinuno ng konsehong royal bilang punong ministro ng Pransiya. Si Luis XIV at ang mga sumunod sa kanyang hanay ay iniwasan itong gawing bansag sa kanilang mga ministro.

Ang bansag na Punong Ministro na alam natin sa ngayon ay mauugat noong ika-18 siglo sa Nagkakaisang Kaharian.

Simula pa noong midyebal na panahon ang hari ng Inglatera at Nagkakaisang Kaharian ay mayroong mga ministro na pinagkakatiwalaan nila at itinuturing bilang pinuno ng pamahalaan. Ang kapangyarihan ng mga ministro ay nakasalalay sa personal na kagustuhan ng monarko. Kahit na kasama sa mga dapat na rekisito ang kakayahang mamahala ng parlamento hindi sila nakadepende sa mayorya ng parlamento para sa kanilang kapangyarihan.

Titulo
Maraming iba't-ibang termino ang ginagamit para sa mga punong ministro. Sa Alemanya at Austria ang punong ministro ay tinatawag na kansilyer (chancellor) samantalang ang punong ministro ng Irlanda ay tinatawag na . Ang punong ministro ay hindi opisyal na titulo nang humahawak ng opisina. Ang Punong Ministro ng Irlanda ay pangulo ng pamahalaan at sa mga Briton ang First Lord of the Treasury. Ang ilan pa sa mga kilalang paraan ay Pangulo ng Konseho ng mga Ministo (halimbawa sa Italya, ), Pangulo ng Konsehong Tagapagpaganap, o Ministro-Pangulo. Sa mga bansang Eskandinabo ang punong ministro ay tinatawag na statsminister sa wikang bernakular (literal na "ministro ng estado").

Sa Nagkakaisang Kaharian kung saan ang uri ng pamahalaan ay pasa-pasa, ang mga pinuno ng pamahalaan ng mga Eskoses, Hilagang Irlandes at Gales ay tinatawag na Unang Ministro.

Sa Pakistan, ang punong ministro ay tinatawag na "Wazir-e-Azam", na nangangahulugang "Grand Vizier".

Paglalarawan ng tungkulin
Si Wilfried Martens, na nagsilbi bilang Punong Ministro ng Belhika, ay inilarawan ang kanyang mga tungkulin bilang ang mga sumusunod:

Una sa lahat ang Punong Ministro ay dapat makinig palagi, at kapag nagkaroon ng malalim na hindi pagkakasundo , dapat siyang magbigay ng solusyon sa usapin. Maraming paraan para gawin ito. Minsan kapag may diskusyon, itinatala ko ang mga elemento ng suliranin at umiisip ako ng mga suhestiyon na maaaring ihapag sa gabinete, ang Kalihim ay nagtatala. Ang mga ministro naman ay hinahangad na palitan ang mga pag-antala at mga pagkahinto. Ang Punong Ministro ay maaari ding gumawa ng suhestiyon na magbibigay ng sapat na espasyo para sa mga susog para mapanatili ang usapan sa tamang landasin. Kapag kailangan ng solusyon para maabot ang consensu, maaarin niyang utusan ang isa o dalawang ministro para sumali o umayaw.Wilfried Martens, quoted in ibid.

Talaan ng mga Punong Ministro

Ang mga sumusunod ay talaan ng mga kasalukuyang punong ministro at ang mga impormasyon ukol sa mga tala.

150px|thumb|Anthony Albanese, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Australia
150px|thumb|Li Qiang, ang kasalukuyang Premier ng People's Republic of China
150px|thumb|Kyriakos Mitsotakis, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Greece
150px|thumb|Narendra Modi, ang kasalukuyang Punong Ministro ng India
150px|thumb|Giorgia Meloni, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Italya

150px|thumb|Anwar Ibrahim, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Malaysia
150px|thumb|Chris Hipkins, ang kasalukuyang Punong Ministro ng New Zealand
150px|thumb|Anwaar-ul-Haq Kakar, ang kasalukuyang Tagapangalang Punong Ministro ng Pakistan
150px|thumb|António Costa, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Portugal
150px|thumb|Mikhail Mishustin, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Russia
150px|thumb|Ana Brnabić, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Serbia
150px|thumb|Pedro Sánchez, ang kasalukuyang Punong Ministro ng Spain
150px|thumb|Rishi Sunak, ang kasalukuyang Punong Ministro ng  United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
PamahalaanSimula ng TalaIpinapakita angpartido?Termino ibinigay ngtaon o petsa?KasalukuyanAbkhazia1995-datesAlexander AnkvabAfghanistan1927-yearsHasan Akhund (acting)Albania1912-yearsEdi RamaAlgeria1962yesyearsNadir LarbaouiAndorra1982-yearsXavier Espot ZamoraAngola1975-dates(Post abolished)Anguilla1976yesdatesEllis WebsterAntigua and Barbuda1981-yearsGaston BrowneArgentina1993yesdatesNicolás PosseArmenia1918yesdatesNikol PashinyanArtsakh1992nodates(Post abolished)Aruba1986-datesEvelyn Wever-CroesAustralia (List)1901yesdatesAnthony AlbaneseAustria1918yesyearsKarl NehammerAzerbaijan1918yesdatesAli AsadovBahamas1967-datesPhilip DavisBahrain1970-yearsCrown Prince SalmanBangladesh (List)1971yesdatesSheikh HasinaBarbados (List)1953yesdatesMia MottleyBelarus1919-datesRoman GolovchenkoBelgium (List)1831yesdatesAlexander De CrooBelize1973yesyearsJohnny BriceñoBenin1957yesdates(Post abolished)Bermuda1968yesdatesEdward David BurtBhutan1952-datesLotay TsheringBosnia and Herzegovina1945-datesBorjana KrištoBotswana1965yesdates(Post abolished)Brazil1847yesdates(Post abolished)British Virgin Islands1967yesdatesNatalio WheatleyBrunei1984nodatesSultan Hassanal BolkiahBulgaria1879yesdatesNikolai DenkovBurkina Faso1971-datesApollinaire de TambèlaBurundi1961yesdates(Post abolished)Cambodia1945-yearsHun ManetCameroon1960-datesJoseph NguteCanada (List)1867yesdatesJustin TrudeauCape Verde1975yesdatesUlisses Correia e SilvaCayman Islands1992yesdatesJulianna O'Connor-ConnollyCentral African Republic1958-datesFélix MolouaChad1978-datesSuccès MasraPeople's Republic of China (List)1949-datesLi QiangComoros1957yesdates(Post abolished)Congo (Brazzaville)1957yesdatesAnatole Collinet MakossoCongo (Kinshasa) (List)1960yesdatesJean-Michel Sama LukondeCook Islands1965yesdatesMark BrownCôte d'Ivoire (Ivory Coast)1957yesdatesRobert Beugré MambéCroatia1939-datesAndrej PlenkovićCuba1940-datesManuel Marrero CruzCuraçao2010-datesGilmar PisasNorthern Cyprus1983yesdatesÜnal ÜstelCzech Republic (List) 1993-yearsPetr FialaDenmark (List)1848-yearsMette FrederiksenDjibouti1977-datesAbdoulkader Kamil MohamedDominica1960-datesRoosevelt SkerritEast Timor2002yesdatesXanana GusmãoEgypt (List)1878-yearsMoustafa MadboulyEquatorial Guinea1963-datesManuela Roka BoteyEstonia1918-datesKaja KallasEthiopia1942yesdatesAbiy AhmedFaroe Islands1946-yearsAksel V. JohannesenFiji1966-datesSitiveni RabukaFinland (List)1917yesyearsPetteri OrpoFrance (List)1589-yearsGabriel AttalGabon1957yesdatesRaymond Ndong SimaThe Gambia1961-dates(Post abolished)Georgia1918yesdatesIrakli GaribashviliGermany (List)1871/1949yesdatesOlaf ScholzGhana1957-dates(Post abolished)Gibraltar1964yesdatesFabian PicardoGreece (List)1833-datesKyriakos MitsotakisGreenland1979-yearsMúte Bourup EgedeGrenada1954-yearsDickon MitchellGuernsey2007-datesLyndon TrottGuinea1972-datesBernard GoumouGuinea-Bissau1973-datesRui Duarte de BarrosGuyana1953-datesMark PhillipsHaiti1988-datesAriel HenryHungary (List) 1848-datesViktor OrbánIceland1904-datesKatrín JakobsdóttirIndia (List) 1947yesdatesNarendra ModiIndonesia1945yesdates(Post abolished)Iran (List) 1624-years(Post abolished)Iraq1920-yearsMohammed Al-SudaniIreland1937yesdatesLeo VaradkarIsrael (List)1948-yearsBenjamin NetanyahuItaly (List)1861-yearsGiorgia MeloniJamaica1959-yearsAndrew HolnessJapan (List)1885-datesFumio KishidaJersey2005-datesJohn Le FondréJordan1944-datesBisher Al-KhasawnehKazakhstan1920-yearsAlihan SmaiylovKenya1963-dates(Post abolished)North Korea1948-yearsKim Tok-hunSouth Korea (List)1948-yearsHan Duck-sooKosovo1945yesdatesAlbin KurtiKuwait1962yesdatesSheikh Mohammad Sabah Al-Salem Al-SabahKyrgyzstan1924-datesAkylbek JaparovLaos1941-yearsSonexay SiphandoneLatvia1918yesdatesEvika SiliņaLebanon1926-datesNajib MikatiLesotho1965yesdatesSam MatekaneLibya1951-datesAbdul Hamid DbeibehLiechtenstein1921yesdatesDaniel RischLithuania1918yesdatesIngrida ŠimonytėLuxembourg1959-yearsLuc Frieden Madagascar1833-datesChristian NtsayMalawi1963yesdates(Post abolished)Malaysia1957yesyearsAnwar IbrahimMali1957yesdatesChoguel Kokalla Maïga (interim)Malta1921yesyearsRobert AbelaIsle of Man1986-yearsAlfred CannanMauritania1957yesdatesMohamed Ould BilalMauritius1961yesdatesPravind JugnauthMoldova1990-datesDorin Recean Monaco1911n/adatesPierre DartoutMongolia1912yesdatesLuvsannamsrain Oyun-ErdeneMontenegro1879yesdatesMilojko SpajićMontserrat1960yesdatesEaston Taylor-FarrellMorocco1955yesyearsAziz AkhannouchMozambique1974yesdatesAdriano MaleianeMyanmar (Burma)1948yesdatesMin Aung HlaingNamibia1990yesdatesSaara KuugongelwaNepal1803yesdatesPushpa Kamal DahalNetherlands (List)1848yesdatesMark RutteNew Zealand (List)1856yesdatesChristopher LuxonNewfoundland and Labrador (List) 1855yesdatesAndrew FureyNiger1958yesdatesAli Lamine ZeineNigeria1960yesdates(Post abolished)Niue1974-datesSir Dalton TagelagiNorfolk Island18962015dates(Post abolished)North Macedonia1943yesdatesDimitar KovačevskiNorway1814yesyearsJonas Gahr StørePakistan (List)1947yesdatesAnwaar ul Haq KakarPalestine2003yesdatesMohammad ShtayyehPapua New Guinea1975yesyearsJames MarapePeru1975-datesAlberto OtárolaPhilippines1899yesdates(Post abolished)Poland (List)1918-datesDonald TuskPortugal (List)1834yesdatesAntónio CostaQatar1970-datesSheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al ThaniRomania (List)1862-yearsMarcel CiolacuRussia (List)1864/1905yesdatesMikhail Mishustin Rwanda1960yesdatesÉdouard NgirenteSaint Kitts and Nevis1960-datesTerrance DrewSaint Lucia1960-datesPhilip PierreSaint Vincent and the Grenadines1956-datesRalph GonsalvesSamoa1875yesdatesFiamē Naomi MataʻafaSão Tomé and Principe1974yesdatesPatrice TrovoadaSaudi Arabia1953nodatesMohammad bin SalmanSenegal1957yesdatesAmadou BaSerbia1805yesyearsAna BrnabićSeychelles1970yesyears(Post abolished)Sierra Leone1954yesdatesDavid Moinina SengehSingapore1959-datesLee Hsien LoongSint Maarten2010-datesSilveria JacobsSlovakia (List)1993-datesRobert FicoSlovenia1943yesyearsRobert GolobSolomon Islands1949yesdatesManasseh SogavareSomalia1949yesdatesHamza Abdi BarreSouth Africa1910-dates(Post abolished)South Ossetia1991-datesKonstantin DzhussoevSpain (List)1705yesyearsPedro SánchezSri Lanka (List)1948-datesDinesh Gunawardena Sudan1952yesdatesOsman HusseinSuriname1949yesdates(Post abolished)Swaziland1967-yearsRussell DlaminiSweden (List)1876yesyearsUlf KristerssonSyria1920-datesHussein ArnousTaiwan (Republic of China) (List)1912-datesChen Chien-jenTajikistan1924-datesKokhir RasulzodaTanzania1960yesdatesKassim MajaliwaThailand (List)1932yesdatesSrettha ThavisinTogo1956yesdatesVictoire Tomegah DogbéTokelau1992-datesKerisiano KaloloTonga1876-yearsSiaosi SovaleniTransnistria2012yesdatesAleksandr RosenbergTrinidad and Tobago1956-datesKeith RowleyTunisia1969-datesAhmed HachaniTurkey (List)1920yesdates(Post abolished)Turkmenistan1924-dates(Post abolished)Turks and Caicos Islands1976yesdatesWashington MisickTuvalu1975n/adatesKausea NatanoUganda1961yesdatesRuhakana RugundaUkraine (List)1917-datesDenys ShmyhalUnited Arab Emirates1971-yearsSheikh Mohammed bin Rashid Al MaktoumUnited Kingdom (List)1721yesdates Rishi SunakUruguay No List (post established 1919)--(Post abolished)Uzbekistan1924-datesAbdulla AripovVanuatu1980yesdatesCharlot Salwai Vatican1644-yearsCardinal Pietro ParolinVietnam1976yesdatesPhạm Minh ChínhYemen1990yesyearsMaeen Abdulmalik SaeedWestern Sahara1976noyearsMohamed Wali AkeikZambia1964yesdates(Post abolished)Zimbabwe1923-dates(Post abolished)

Mga Tala

Tingnan din
Chancellor
List of democracy and elections-related topics
Pangulo
Monarch
Gobernador-Heneral
Pinuno ng Estado
Talaan ng mga Pinuno ng Bansa
Heads of state timeline
Punong Ministro ng Estados Unidos (pejorative or unofficial term)

Mga Kawing Panlabas
Websayt ng Punong Ministro ng Albania 
Websayt ng Punong Ministro ng Australia
Websayt ng Punong Ministro ng Barbados 
Websayt ng Punong Ministro ng Belgium 
Websayt ng Punong Ministro ng Bosnia & Herzegovina 
Websayt ng Punong Ministro ng Canada
Websayt ng Punong Ministro ng Croatia
Websayt ng Punong Ministro ng France 
Websayt ng Punong Ministro ng Georgia 
Websayt ng Federal Tsanselor ng Germany 
Websayt ng Punong Ministro ng the Hellenic Republic (Greece)
Websayt ng Punong Ministro ng Hungary 
Websayt ng Punong Ministro ng Iceland
Websayt ng Punong Ministro ng India
Websayt ng Taoiseach of Ireland
Websayt ng Punong Ministro ng Israel
Websayt ng Punong Ministro ng Italy
Websayt ng Punong Ministro ng Japan
Websayt ng Punong Ministro ng South Korea 
Websayt ng Punong Ministro ng Malaysia
Websayt ng Punong Ministro ng The Netherlands
Websayt ng Punong Ministro ng New Zealand 
Websayt ng Punong Ministro ng Norway 
Websayt ng Punong Ministro ng Poland
Websayt ng Punong Ministro ng Romania 
Websayt ng Punong Ministro ng Russia
Websayt ng Chairman of Serbia and Montenegro Council 
Websayt ng Punong Ministro ng Slovenia
Websayt ng President of the Government of Spain 
Websayt ng Punong Ministro ng Singapore
Websayt ng Punong Ministro ng Sweden
Websayt ng Punong Ministro ng Thailand 
Websayt ng Punong Ministro ng Trinidad and Tobago
Websayt ng Punong Ministro ng Vietnam
Websayt ng Punong Ministro ng the United Kingdom 

Kategorya:Mga punong ministro