Pagmamay-ari (lingguwistika)

Sa larangan ng lingguwistika, ang pagmamay-ari ay isang hindi magkapantay na ugnayan sa pagitan ng dalawang bahagi ng pangungusap, kung saan ang tinutukoy ng isa (ang nagmamay-ari) sa isang paraan ay nagmamay-ari, may bahagi, o may kapangyarihan sa tinutukoy ng isa pa (ang pag-aari).

Maaaring markahan ang pagmamay-ari sa maraming paraan, gaya ng simpleng paglalapit ng dalawang pangngalan, anyong paari, anyong pag-aari, anyong konstrukt (tulad sa Arabe at Nêlêmwa), o sa pamamagitan ng mga pantulong na panlapi o salita tulad ng mga panlapi sa pagmamay-ari, pang-uring paari, at iba pa. Halimbawa, sa Ingles ginagamit ang pang-angkop na klitik na 's, ang pang-ukol na of, at mga pang-uri o panghalip na paari gaya ng my, your, his, her, at iba pa. Sa Tagalog, ginagamit ang "ng" para ipahawatig ang pag-aaari.

Ang mga panaguri na nagpapahiwatig ng pagmamay-ari ay maaaring mabuo gamit ang isang pandiwa (gaya ng pandiwang Ingles na have) o sa ibang paraan, tulad ng mga pahayag na umiiral na karaniwan sa mga wika tulad ng Ruso.

May ilang wika na may higit pa sa dalawang uri ng pagmamay-ari. Halimbawa, sa Papua New Guinea, ang wikang Anêm ay may hindi bababa sa dalawampung uri, at ang wikang Amele ay may tatlumpu’t dalawa.

Paggamit ng may at mayroon
Ang magkaroon (Ingles: to have) ay isang uri ng partikulo sa pangungusap na may kaugnayan sa pag-iral, pag-aangkin, o pagkakaroon (Ingles: have).  Katumbas ito ng may, mayroon, meron, mayron.  May kaugnayan din ito sa pag-iral o pamamarati ng isang bagay o katangian.

Kaugnay ng balarila para sa wikang Tagalog o wikang Filipino, may kani-kaniyang tamang kagamitan ang may at mayroon:, pahina vi.

May
Ginagamit ang may kapag sinusundan ang may ng isang pandiwa, pangngalan,  panghalip na paari, pang-uri, at salitang may pantukoy na sa:

Mga halimbawa

Sinusundan ng pandiwa
"May ginagawa ba si Rosa?"

Sinusundan ng pangngalan
"May mga taong walang utang na loob".

Sinusundan ng panghalip na paari
"May akin ako, at may kaniya siya." 

Sinusundan ng pang-uri
"May magandang kabayo si Rogelio."

Sinusundan ng salitang may pantukoy na sa
"May sa-palos si Julio."

Mayroon
Ginagamit ang mayroon kapag may nakasingit na kataga o salita sa pagitan ng pangalan at ng mayroon, o kaya sa gitna ng pandiwa at ng mayroon.  Ginagamit din ang mayroon bilang pangsagot sa isang tanong.

Mga halimbawa

Kapag nasisingitan ng kataga o salita
Mayroon ba tayong panauhin?Mayroon bang makakain sa inyo?

Kapag gumaganap na pangtugon sa katanungan
Tanong: "May kusilba ba tayo?"
Sagot: "Mayroon.

 Salitang paari 
Sa wikang Tagalog, ang panghalip na paari ay nagtutukoy ng pagmamay-ari ng isang tao o mga tao ang bagay o mga bagay-bagay. Pamalit ito sa pangngalan ng nagsasalita, kinakausap at pinag-uusapan at maaari itong isahan o maramihan. Halimbawa sa nagsasalita, ang isahan ay "akin" at ang maramihan ay "atin" o "namin". Sa kinakausap naman, ang isahan ay "iyo" at ang maramihan ay "iyo" habang sa pinag-uusapan naman ay "kanya" kapag isahan at "kanila" kapag maramihan. 

Halimbawa ng pangungusap na may panghalip na paari:

 Akin ito.
 Iyo ang bahay.
 Kanya ang aso.

Samantala, ang pang-uring paari ay naglalarawan ng pangngalan habang ipinapakita ang pagmamay-ari.

Halimbawa ng pangungusap na may pang-uring paari:

 Dinala ni Maria ang iyong payong para hindi ka mabasa.
 Aking lapis ang ginamit ko sa pagsusulit.
 Nasa mesa ang kanyang kuwaderno.

Mga sanggunian

Kaurian:Wikang Tagalog
Kaurian:Wikang Filipino
Kaurian:Balarila
Kaurian:Pilosopiya