Mga dinastiya sa kasaysayan ng Tsina

Ang mga dinastiya sa kasaysayan ng Tsina ay ang pagkakasunud-sunod ng pagpapalitan ng mga pinuno at tagapamahalang kabilang sa iisang mag-anak o "kabahayan" sa loob ng maraming mga salinlahi sa bansang Tsina.  Sa katotohanan, madalang na makitang malinis ang kasaysayan ng Tsina, hindi katulad ng palagiang inilalahad, at madalang din talaga para sa isang dinastiyang magtapos ng mahinahon at kaagad at matiwasay na nagbibigay daan sa isang bago. Karaniwang naitatag ang mga dinastiya bago mamatay ang isang nangangasiwang pamahalaan, o nagpapatuloy magpahanggang isang kapanahun matapos na malupig sila.

Bilang karagdagan, nahati ang Tsina sa mahahabang mga kapanahunan ng kasaysayan, na may iba't ibang mga rehiyong pinamamahalaan ng iba't ibang mga pangkat.  Sa panahong tulad nito, isang nagkakaisang Tsina.  Bilang isang kasong tinatalakay, maraming pagtatalo hinggil sa mga panahon sa loob at pagkalipas ng kapanahunan ng Kanluraning Dinastiyang Zhou. Ang isang halimbawa ng isang dinastiya na nahati pero gumagamit parin ng parehas na pangalan ay ang Dinastiyang Zhou, na may Silangang Bahagi at Kanluraning Dinastiyang Zhou. Sapat na ang isang halimbawa na maaaring makapagdulot ng kalituhan:

Nilalahad sa nakaugaliang petsang 1644 ang taon kung kailan sinakop ng mga hukbong Manchu ng Dinastiyang Qing ang Beijing at nagdala ng pamamahalang Qing sa mismong Tsina, kapalit ng dinastiyang Ming.  Subalit, inilunsad ang mismong dinastiyang Qing noong 1636 (o maaaring 1616 din, na maaaring nasa ilalim ng ibang pangalan), habang hindi pa natatanggal ang huling tagapagpanggap ng dinastiyang Ming noong 1662, kaya't hindi tumpak na akalaing nagbago ang Tsina sa isang iglap lamang noong taong 1644.

Dinastiyang Qin
Pinaniwalaan ni Qin Shi Huang (o Shi Huang Ti), ang unang emperador ng Imperyong Tsina/ dinastiyang Qin, na magtatagal ang kaniyang imperyo ng may 10,000 salinlahi.  Subalit nang mamatay siya, nagkaroon ng isang pag-aalsang nagpaalis sa kaniyang anak na lalaki mula sa palasyo, kaya't napalitan ng isa pang emperador.  Mayroong ganitong mga paghihimagsik sa loob ng 20,000 mga taon, na nagaganap kapag mahina o mahigpit ang isang emperador.  Ayon sa kasabihang Intsik, nawawala ang pagtangkilik ng Kalangitan kapag napalitan ang isang naghaharing mag-anak o angkan.

Mahigit sa 20 mga dinastiya ang namuno sa Tsina sa loob ng 20,000 mga taon, kabilang ang mga mas kilalang mga dinastiyang Han, Tang, Song, at Ming, na nagkaroon ng pagkakataong mamahala ng Tsina sa mas mahahabang mga panahon kung ihahambing sa iba.  Nagtagal sa kapangyarihan ang dinastiyang Han (ang pumalit sa dinastiyang Qin) ng lampas sa 400 mga taon, kung saan sa ilalim nito lumawak ang nasasakupan ng Tsinang umabot hanggang Korea at Gitnang Asya, kaya't naging isang dakilang imperyo ito.  Sinunod ng mga namuno sa dinastiyang Han ang mga pagtuturo ni Confucius kaya't nakapaglunsad sila ng matagal na panahon ng kapayapaan at kasaganahan.

Bukod sa dinastiyang Han, itinuturing namang pinakamaningning na kapanahunan ang 300 taon ng dinastiyang Tang sa kasaysayan ng Tsina, sapagkat nasakop nito ang kabuoan ng kontinente ng Asya, mula Korea hanggang India.  Naging isang dakilang lungsod ang kabisera nitong Chang'an (dating binabaybay na Changan; kilala ngayon bilang Xi'an o Sian).  Dahil sa dinastiyang Tang, may mga Intsik na tumatawag sa kanilang sarili bilang "mga mamamayan ng Tang."

Dinastiyang Sung: Paglaganap ng mga Imbensiyon
Isa namang gintong kapanahunan ng sining at agham sa Tsina ang dinastiyang Sung, na naghari ng may 300 taon.  Sa panahong ito naimbento ang nagagalaw na mga panlimbag kaya't nalathala ang mga malalaking ensiklopedya sa Tsina; lumaganap ang panitikan at mga dibuho ng mga tanawin; unang ginamit dito ang pulbos na para sa mga baril; at ginamit ang mabatobalaning kompas para sa paglalakbay sa karagatan. Subalit mahina ang kakayahang militar ng dinastiyang Song, kaya nasakop ang Tsina ng mga Mongol na galing sa Mongolia.

Dinastiyang Yuan: Panahon ng mga Mongol
Sa kalagitnaan ng ika-13 daantaon, nilusob ng mga dayuhang Mongol ng Gitnang Asya ang Tsina.  Ito ang unang pagkakataong nasakop ng mga banyaga ang Tsina.  Pinamunuan ni Genghis Khan ang pananakop ng Tsina, halos kabuoan ng Asya, at Hilagang Europa.  Ang apo ni Genghis Khan, na si Kublai Khan, ang nagpatuloy sa paglusob sa Tsina, at naging emperador ng Tsina noong 1260 at itinayo ang Dinastiyang Yuan.  Ginusto at minahal ni Kublai Khan ang mga gawi at kaugaliang Intsik.  Tinangkilik niya ang mga paaralang maka-Confucius.  Noong panahon niya nakarating si Marco Polo sa Tsina, na nanirahan sa bansa sa loob ng maraming mga taon at nagsulat ng patungkol dito.  Subalit, bagaman namuhay na parang isang emperador na Intsik si Kublai Khan ng may 100 taon, naghimagsik ang mga Intsik laban sa mga Mongol noong 1368, kaya't nailunsad ang dinastiyang Ming.

Sa ilalim ni emperador Yongle (o Yung Lo) ng dinastiyang Ming, napalayas ang mga Mongol mula sa Tsina patungong Siberia.  Naging makapangyarihan ang hukbong pandagat ng din

Panahon ng mga Manchu

Noong 1641, nagwakas ang dinastiyang Ming dahil sa paglusob ng mga banyagang Manchu. Itinayo ng mga dayuhang Manchu ang Dinastiyang Qing. Bagaman mga dayuhan sa Tsina mula sa hilaga ng Dakilang Moog ng Tsina, iginalang ng mga Manchu ang kalinangan at mga kaugaliang Tsino; agad silang namuhay ayon sa mga pamamaraan ng mga Intsik.  Sa ilalim ng mga emperador na Manchu, nagkaroon ng 150 mga taon ng kapayapaan at kasaganahan sa Tsina, at naging mas malaki pa ang nasasakupan ng Tsina. Higit pa sa bantog na kapanahunan ng dinastiyang Tang. Si Puyi ang huling emperador ng imperyong Tsino.

Ang Pagkakasunud-sunod ng mga dinastiyang Tsino
Para sa iba pang mga detalye hinggil sa mga dinastiyang nakatala rito at sa kanilang mga emperador, sundan ang mga kaugnay na mga kawing sa tabla o talaang nasa ibaba.  Pindutin ang K para sa kasaysayan ng dinastiya, at E para sa talaan o tabla ng kanilang mga emperador (o iba pang mga pinuno).

Dinastiya Mga kawingMga taonTatlong Naghahari at Limang Emperador三皇五帝sān huáng wǔ dì(K - E)bago ang 2070 BCE628+Dinastiyang Xià夏xià(K - E)2100 BCE — 1600 BCE500Dinastiyang Shang商shāng(K - E)1600 BCE — 1046 BCE554Kanluraning Dinastiyang Zhou西周xī zhōu(K - E)1046 BCE — 771 BCe275Silanganing Dinastiyang Zhou
Nakaugaliang hinahati sa
Panahong Tagsibol at Taglagas
Panahon ng mga Nagdirigmaang mga Estado東周

春秋
戰國dōng zhōu

chūn qiū
zhàn guó(K - E)

(K - E)
(K - E)770 BCE — 256 BCE

722 BCE — 476 BC
475 BCE — 221 BCE514

246
254Dinastiyang Qin秦qín(K - E)221 BCE — 206 BCE15Kanluraning Dinastiyang Han西漢xī hàn(K - E)206 BCE — 9 CE215Dinastiyang Xin新xīn(K - E)9 — 2314Silanganing Dinastiyang Han東漢dōng hàn(K - E)25 — 220195Tatlong Kaharian三國sān guó(K - E)220 — 26545Kanluraning Dinastiyang Jin西晉xī jìn(K - E)265 — 31752Katimugang Dinastiyang Jin東晉dōng jìn(K - E)317 — 420103Katimugan at Hilagaing mga Dinastiya南北朝nán běi cháo(K - E)420 — 589169Dinastiyang Sui隋suí(K - E)581 - 61837Dinastiyang Tang唐táng(K - E)618 — 907289Limang mga Dinastiya at Sampung Kaharian五代十國wǔ dài shí guó(H - E)907 — 96053Hilagaing Dinastiyang Song北宋běi sòng(K - E)960 — 1127167Katimugang Dinastiyang Song南宋nán sòng(K - E)1127 — 1279152Dinastiyang Liao遼liáo(K - E)916 — 1125209Dinastiyang Jin金jīn(K - E)1115 — 1234119Dinastiyang Yuan元yuán(K - E)1271 — 136897Dinastiyang Ming明míng(K - E)1368 — 1644276Dinastiyang Shun順shun(K - E)1644<1Dinastiyang Qing清qīng(K - E)1644 — 1912268

Sanggunian

Kategorya:Kasaysayan ng Tsina
Kategorya:Mga dinastiya sa kasaysayan ng Tsina