Dalai Lama

Ang Dalai Lama ng Tibet ay isang linya ng mga lider-ispiritwal ng paaralang Gelug ng Tibetanong Buddhismo at ang dating pinuno ng pamahalaan ng Tibet sa Lhasa sa pagitan ng ika-17 siglo at 1959. Karaniwang tinatawag ng kanyang mga tagasunod bilang "Kanyang Kadakilaan" (HIH) o "Kanyang Kadakilaan, ang Dalai Lama", maraming Tibetano ang tumatawag sa kanya sa mga palayaw na Yishin Norbu o "Mutyang tumutupad ng mga kahilingan" at Gyalwa Rinpoche o "Dakilang nagtagumpay". Ang Lama, na ang kahulugan ay guro, ay isang titulong ibinibigay sa mga taong may iba't ibang ranggo sa paaralang relihiyon ng Tibet.

Ang Dalai Lama ay pinaniniwalaang ang kasalukuyang reinkarnasyon ng mahabang linya ng mga Tulku, o Guro ng Buddhismo na hindi na saklaw ng gulong ng muling pagkabuhay, kamatayan at karma. Ang mga bumabang guro na ito, o mas kilala sa Mahayana bilang mga bodhisattva ay ang mga buddha na piniling bumalik sa buhay upang magligtas ng kapwa nilang naniniwala sa mga aral ni Buddha. Ang Dalai Lama, sa kasalukuyan, ay ang pang-seremonyal na pinuno ng Ipinatapong Pamahalaan ng Tibet sa Dharamsala, India.

Sa pagitan ng ika-17 siglo at 1959, ang Dalai Lama ang itinuturing na pinuno ng Pamahalaan ng Tibet na sumasaklaw sa punong kabisera ng Lhasa at ang maliliit na etnograpikong tribo sa paligid nito. Ang buong Tibet din na dating kontrol ng Dalai Lama ay nakatayo sa Talampas ng Tibet. Nang opisyal na sakupin ng Tsina ang bansa noong 1949, nabawasan ng kapangyarihan ang Dalai Lama. Noong 1959, palihim na binigyan ng dating punong ministro ng India na si Jawaharlal Nehru ang Dalai Lama ng isang piraso ng lupain sa estado ng Himachal Pradesh malapit sa paanan ng Himalayas. Ang lupang ito ay tinawag na Dharamsala. Sa kasalukuyan, kasamang naninirahan ng Dalai Lama ang iba pang lama ng Tibet at mga takas na Tibetano mula sa Tsina. Mula 1959, tinawag nang Xizang ang Tibet.

 Pangalan 
Ang salitang "Dalai" sa wikang Monggol ay nangangahulugang "karagatan" na siya namang katumbas ng pangalang "Gyatso" sa wikang Tibetano. Habang ang lama naman ay katumbas ng Sanskrit na guru, o gurong pang-ispirituwal."The Institution of the Dalai Lama" by R. N. Rahul Sheel in The Tibet Journal, Vol. XIV No. 3. Autumn 1989, pp. 19-32 says on pp. 31-32, n. 1: "The word Dalai is Mongolian for "ocean", used mainly by the Chinese, the Mongols, and foreigners. Rgya mtsho, the corresponding Tibetan word, always has formed the last part of the religious name of the Dalai Lama since Dalai Lama II [sic – should read Dalai Lama III]. The expression Lama (Bla ma) means the "superior one". Western usage has taken it to mean the "priest" of the Buddhism of Tibet. The term Dalai Lama, therefore, means the lama whose wisdom is as deep, as vast and as embracing as the ocean." Kung pagsasamahin ang dalawang termino, "Gurong Karagatan", ito ay tumutukoy sa isang master na ang kaalaman ay kasing-lalim ng isang dagat.

 Kasaysayan 

Noong 1252, pinagkalooban ni Kublai Khan si Drogön Chögyal Phagpa at si Karma Pakshi, ang ikalawang Karmapa suporta para sa pamumuno ng Tibet. Ngunit mas pinili ni Karma Pakshi ang suportang ibinigay ni Möngke Khan. Bago namatay si karma Pakshi noong 1283, sumulat siya ng isang testamento na nagpoprotekta sa interes ng suportang ito, o ang tinawag nilang black hat. Ayon sa kanya, ang mga matataas na monghe ng Tibet, o mga lama, ay kinakailangang humanap ng batang lalaking magmamana ng naturang "sumbrero". Ang kautusang ito ay batay sa turo ng Mahayana Buddhism na ang mga aral ng Budismo ay walang hanggan, at ang isang Buddha na hindi pa ganap ang pagliligtas sa sangkatauhan ay babalik at babalik muli sa daigdig bilang isang bodhisattva. Batay pa sa dokumentong ito, iniaatas ni Karma Pakshi sa mga budistang Mahayana ang pamamaraan ng paghahanap sa batang lalaking ito. Ang pangyayaring ito ang naging mitsa ng pagsisimula ng paghahanap ng linyang Black Hat, na siyang pundasyon ng Tibetanong Buddhismo sa panahon ng Dinastiyang Ming, ibinigay ni Emperador Yongle ang titulong Dakilang Prinsipe at Kayamanan ng Dharma, kung saan ang isa sa tatlong ito ay ibinigay naman sa Black hat Karmapa. Maraming sekta rin ng Mahayana Buddhism sa Tibet ang sumunod sa hiling na ito, ngunit apat lamang ang nagtagumpay na gumawa ng matatag na linya ng mga reinkarnasyon. Isa na rito ang sektang kinabibilangan ng Dalai Lama, ang Gelug.
 Pag-iisa ng Tibet 
 Tahanan ng Dalai Lama 
Buhat sa Ikalimang Dalai Lama hanggang sa pagtakas ng Ikalabing-apat na Dalai Lama noong 1959, ang lahat ng mga Dalai Lama ay opisyal na nainirahan sa Palasyo ng Potala tuwing taglamig, at sa palasyo naman ng Norbulingka kung tag-araw. Ang mga palasyo ay parehong nakatayo sa Lhasa na may layong tatlong kilometro bawat isa.

Noong 1959 kasagsagan ng pananakop ng Tsina sa Tibet, tumungo ang Ikalabing-apat na Dalai Lama sa India upang humingi ng tulong. Ang punong ministro naman na si Jawaharlal Nehru ang naging instrumento upang magkaroon ng panahanan ang mga Tibetano at iba pang takas mula sa Tsina. Magsimula niyon, ang Dalai Lama at iba pang lama ay nanirahan na sa Dharamsala, estado ng Himachal Pradesh sa hilagang India. Dito na rin itinayo ang Gitnang Pamahalaan ng mga Tibetano o Central Tibetan Administration. Itinayo na rin dito ang mga tahanan at paaralan na eksklusibong nagtuturo ng wika at kulturang Tibetano."Dispatches from the Tibetan Front: Dharamsala, India," Litia Perta, The Brooklyn Rail, 4 Abril 2008

 Talaan ng mga Dalai Lama 

Sa kasalukuyan, mayroong labing-apat na reinkarnasyon ang Dalai Lama:
  Pangalan  Larawan  Buhay  Itinanghal bilang Dalai Lama  Namuno  Tibetan/Wylie  Transkripsiyon mula sa Tibetanong panulat  Iba pang salin 1.  Gendun Drup  60px  1391–1474  –  N/AAng titulong "Dalai Lama" ay ipinagkaloob lamang pagkatapos ng unang dalawang Dalai Lama.  དགེ་འདུན་འགྲུབ་dge ‘dun ‘grub  Gêdün Chub (根敦朱巴) Gedun DrubGedün DrupGendun Drup 2.  Gendun Gyatso 60px 1475–1541  –  1492–1541  དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་dge ‘dun rgya mtsho  Gêdün Gyaco (根敦嘉措) Gedün GyatsoGendün Gyatso 3.  Sonam Gyatso  60px  1543–1588  ?  1578–1588  བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་bsod nams rgya mtsho  Soinam Gyaco (索南嘉措) Sönam Gyatso 4.  Yonten Gyatso  60px  1589–1616  ?  1601–1616  ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་yon tan rgya mtsho  Yoindain Gyaco (雲丹嘉措) Yontan Gyatso 5.  Lobsang Gyatso  60px  1617–1682  1618  1642–1682  བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་blo bzang rgya mtsho  Lobsang Gyaco (羅桑嘉措) Lobzang GyatsoLopsang Gyatso 6.  Tsangyang Gyatso  60px  1683–1706  1688  1697–1706  ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་tshang dbyangs rgya mtsho  Cangyang Gyaco (倉央嘉措)  7.  Kelzang Gyatso  60px  1708–1757  ?  1720–1757  བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་bskal bzang rgya mtsho  Gaisang Gyaco (格桑嘉措) Kelsang GyatsoKalsang Gyatso 8.  Jamphel Gyatso  60px  1758–1804  1760  1762–1804  བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་byams spel rgya mtsho  Qambê Gyaco (強白嘉措) Jampel GyatsoJampal Gyatso 9.  Lungtok Gyatso  60px  1806–1815 1807  1810–1815  ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་lung rtogs rgya mtsho  Lungdog Gyaco (隆朵嘉措)  Lungtog Gyatso 10.  Tsultrim Gyatso  1816–1837  1820  1822–1837  ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་tshul khrim rgya mtsho  Cüchim Gyaco (楚臣嘉措)  Tshültrim Gyatso 11.  Khedrup Gyatso  1838–1856  1840  1844–1856  མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་mkhas grub rgya mtsho  Kaichub Gyaco (凱珠嘉措) Kedrub Gyatso 12.  Trinley Gyatso   1857–1875  1860  1873–1875  འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་‘phrin las rgya mtsho  Chinlai Gyaco (成烈嘉措) Trinle Gyatso 13.  Thubten Gyatso  60px  1876–1933  1878  1895–1933  ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་thub bstan rgya mtsho  Tubdain Gyaco (土登嘉措) Thubtan GyatsoThupten Gyatso 14.  Tenzin Gyatso  60px  Isinilang 1935  1937  since 1950(kasalukuyang ipinatapon) བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་bstan ‘dzin rgya mtsho  Dainzin Gyaco (	丹增嘉措)  Tenzin Gyatso

 Mga sanggunian 

Kategorya:Mga Dalai Lama