Palarong Paralimpiko

Ang Palarong Paralimpiko o Paralimpiko ay isang kaganapang pampalakasan na pangmaramihan para sa mga manlalaro na may mga kapansanang pisikal at sensoryal. Kabilang dito ay mga manlalarong may kapansanang panggalaw, mga amputasyon, kabulagan, at paralising serebral. Ang Palarong Paralimpiko ay ginaganap tuwing apat na taon, kasunod ang Palarong Olimpiko, at pinamahala ng Pandaigdigang Lupong Paralimpiko (IPC). Ang Palarong Paralimpiko ay minsang nalilito sa Pandaigdigang Palaro ng Tanging Olimpiko, na para lamang sa mga taong may kapansanang intelektuwal, subali't ang mga kalahok sa Tanging Olimpiko ay maaaring maging bahagi sa palarong Paralimpiko.

Bagama't ang pangalan ay likas na nilikha nang portmanteau na pinagsama ang 'paraplegiko' (dahil sa mga pinagmulan nito bilang palaro para sa mga taong napinsala sa gulugod) 'Olimpiko', ang pagsasama ng mga ibang pangkat na may kapansanan ay nangangahulugang hindi na itong itinuturing ugma. Ang kasalukuyang pormal na paliwanag para sa pangalan ay samakatuwid hinango sa Griyegong pang-ukol na παρά, pará ("katabi") at kasunod itinukoy sa paligsahang ginaganap nang kaagapay sa Palarong Olimpiko.

 Kasaysayan 
Ang Palarong Paralimpiko ay mga kaganapang pampalakasan na may mataas na katangian para sa mga manlalaro mula sa mga iba't ibang pangkat na may kapansanan. Sila ay ibinalak upang mabigyang-diin ng mga tagumpay sa palakasan ng mga lumahok, hindi sa kanilang kapansanan.

Sa araw ng pagbubukas ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 1948 sa Londres, nagsaayos si Dr. Ludwig Guttmann ng Ospital ng Stoke Mandeville ng isang paligsahang pampalakasan para sa mga Britanikong beteranong pasyente ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na may pinsala sa gulugod. Ang palaro ay ginanap muli sa parehong lugar noong 1952, at kumatig ang mga Olandes na beterano kaagapay ng mga Britaniko, na naging unang pandaigdigang paligsahan ng ganitong uri. Ang Palarong Stoke Mandeville ay nailarawan bilang mga hudyat ng Palarong Paralimpiko. Kasunod inopisyal ang Paralimpiko bilang pang-apatang taunang kaganapan na nakatali sa Palarong Olimpiko, at ang unang opisyal na Palarong Olimpiko, kung saan hindi na lamang para sa mga beterano sa digmaan, ay ginanap sa Roma noong 1960."Paralympics traces roots to Second World War", CBC, 3 Setyembre 2008"2012 – The Paralympics come home", BBC, 4 Hulyo 2008 Sa Palarong Toronto 1976 ang mga ibang pangkat ng mga manlalaro na may iba't ibang kapansanan ay ibinilang.

Ang kilusan ay lumaki nang madulaan mula sa mga unang araw na ito – halimbawa ang bilang ng mga manlalaro na lumahok sa Palarong Paralimpiko sa Tag-init ay lumaki mula sa 400 manlalaro sa Roma sa humigit ng 4,200 manlalaro mula sa mga 148 bansa sa Beijing noong 2008.

Ang Palarong Paralimpiko ay ginaganap sa parehong taon na katulad sa Palarong Olimpiko. Gayumpaman, ito lamang noong 1988 na ang Palaro ay nakapagganap sa parehong lungsod, na ginagamit ang parehong lugar na pinagdausan. Noong 2001, nilagdaan ng IOC at IPC ang kasunduan na nagtitiyak na ang mga Punong-abalang Lungsod na makikipagkasundo sa pamamahala ng magkatuwang na Palarong Olimpiko at Palarong Paralimpiko na magiging mabisa mula 2012. Sa kasalukuyan, ang Pandaigdigang Lupong Paralimpiko (IPC) ay pandaigdigang katawan ng pamamahala ng Kilusang Paralimpiko; nagsasaayos ng Palarong Paralimpiko sa Tag-init at Taglamig; at nagsisilbi rin bilang Pandaigdigang Pederasyon para sa 12 palakasan, na kung saan ito ay nangangasiwa at nakikipagtalastasan ang mga Pandaigdigang Kampeonato at mga iba pang paligsahan.

 Palarong Tag-init 

 +Palarong Paralimpiko sa Tag-initPalaroTaonPunong-abalang LungsodBansaBinuksan niGinanap saKontinenteMulaHanggangSang. I1960 RomaItalyaCamillo GiardinaStadio OlimpicoEuropa18 Setyembre25 Setyembre II1964 TokyoHaponYoshiaki Kasai Oda FieldAsya3 Nobyembre12 Nobyembre III1968 Tel AvivIsraelYigal Allon   Hebrew University StadiumEuropa4 Nobyembre13 Nobyembre IV1972 HeidelbergKanlurang AlemanyaPangulong Gustav HeinemannHeidelberg ThingstätteEuropa2 Agosto11 Agosto V1976 TorontoKanadaTeniente Gobernador Pauline McGibbonWoodbine Racetrack
Centennial Park StadiumHilagang Amerika3 Agosto11 Agosto VI1980 ArnhemOlandaPrinsesa MargrietNational Sports Centre PapendalEuropa21 Hunyo30 Hunyo VII1984 Bagong YorkEstados UnidosPangulong Ronald ReaganMitchel Athletic ComplexHilagang Amerika17 Hunyo30 Hunyo Stoke MandevilleGran BritanyaCharles, Prinsipe ng WalesStoke Mandeville StadiumEuropa22 Hulyo1 Agosto VIII1988 SeoulTimog KoriyaPangulong Roh Tae-WooJamsil Olympic StadiumAsya15 Oktubre24 Oktubre IX1992 BarselonaEspanyaReyna Sofía ng EspanyaEstadi Olímpic de MontjuïcEuropa3 Setyembre14 Setyembre MadridPalacio de Deportes de la Comunidad de Madrid15 September22 September X1996 AtlantaEstados UnidosIkalawang Pangulong Al GoreCentennial Olympic StadiumHilagang Amerika16 Agosto25 Agosto XI2000 SidneyAwstralyaGobernador-Heneral Ginoong William DeaneStadium AustraliaOseaniya18 Oktubre29 Oktubre XII2004 AtenasGresyaPangulong Costis StephanopoulosAthens Olympic StadiumEuropa17 Setyembre28 Setyembre XIII2008 BeijingTsinaPangulong Hu JintaoBeijing National StadiumAsya6 Setyembre17 Setyembre XIV2012 LondresGran BritanyaReyna Elizabeth IILondon Olympic StadiumEuropa29 Agosto9 SetyembreXV2016 Rio de JaneiroBrazilPangulong Michel TemerMaracanã Estádio OlímpicoTimog Amerika7 Setyembre18 SetyembreXVI2020 TokyoHaponEmperor ng Hapon (inaasahan)New National StadiumAsya25 Agosto6 SetyembreXVII2024 ParisPransiyaPangulo ng Pransya (inaasahan)Stade de FranceEuropa28 Agosto8 SetyembreXVIII2028 Los AngelesEstados UnidosPangulo ng Estados Unidos (inaasahan)Los Angeles Memorial Coliseum
SoFi StadiumHilagang Amerika22 Agosto3 Setyembre

 Palakasang pantag-init 
Ang mga sumusunod na palakasan ay kasalukuyang nasa programa ng Palarong Paralimpiko sa Tag-init:

 Atletika
 Balibol (nakaupo)
 Boksiya 
 Judo
 Golbol
 Pag-angat na pabigat
 Paglalayag
 Paglalangoy
 Pagsasagwan
 Pamamana 
 Pamamaril
 Pamimisikleta
 Pangangabayo
 Pang-upuang-gulong na basketbol
 Pang-upuang-gulong na eskrima
 Pang-upuang-gulong na ragbi
 Pang-upuang-gulong na tenis
 Pingpong
 Putbol na panlimahan
 Putbol na pampituhan

 Palarong Taglamig 
+Palarong Paralimpiko sa TaglamigPalaroTaonPunong-abalang LungsodBansaBinuksan niGinanap saKontinenteMulaHanggangSang. I1976 ÖrnsköldsvikSuwesaHari Carl XVI GustafKempehallenEuropa21 February28 February II1980 GeiloNoruwegaHari Olav VVestia ResortEuropa1 February7 February III1984 InnsbruckAwstryaPangulong Rudolf KirchschlägerOlympiahalleEuropa14 January20 January IV1988 InnsbruckAwstryaPangulong Kurt WaldheimOlympiahalleEuropa17 January25 January V1992 AlbertvillePransiyaPangulong François MitterrandStade LognanEuropa25 March1 April VI1994 LillehammerNoruwegaReyna SonjaHåkons HallEuropa10 March19 March VII1998 NaganoHaponTagapagmanang Prinsipeng NaruhitoM-WaveAsya5 March14 MarchVIII2002 Lungsod ng Salt LakeEstados UnidosPangulong George W. BushRice-Eccles StadiumHilagang Amerika7 March16 March IX2006 TurinoItalyaPangulong Carlo Azeglio CiampiStadio OlimpicoEuropa10 March19 March X2010 VancouverKanadaGobernador General Michaëlle JeanBC PlaceHilagang Amerika12 March21 MarchXI2014 SochiRusyaPangulong Vladimir PutinFisht Olympic StadiumEuropa7 March16 MarchXII2018 PyeongchangTimog KoreaPangulong Moon Jae-inPyeongchang Olympic StadiumAsya9 March18 MarchXIII2022 BeijingTsinaPangulo ng Tsina (inaasahan)Beijing National StadiumAsya4 March13 MarchXIV2026 Milan-Cortina d'AmpezzoItalyaPangulo ng Italya (inaasahan)PalaItalia Santa GiuliaEuropa6 March15 March
 Palakasang pantaglamig 
Ang mga sumusunod na palakasan ay kasalukuyang nasa programa ng Palarong Paralimpiko sa Taglamig:

 Pag-iisking Alpino 
 Pag-iisking Nordiko
 Biyatlon 
 Pag-iisking pangbagtas
 Pang-upuang-gulong na kurling
 Paragos na pangyelo ng haki

 Mga kategoryang pangkapansanan 

 Naputulan: Ang mga manlalaro na may bahagian o kabuuang kawalan ng  na hindi bababa sa isang galamay.
 Lumpong Serebral: Ang mga manlalaro na may pinsala sa utak, halimbawa ay lumpong serebral, traumatikong kapinsalaan sa utak, atake sa utak o mga magkahalintulad na kapansanan na naapektuhan ng kontrol sa kalamnan, tuwasan o pagtutugon-tugon.
 Kapansanang Intelektuwal: Ang mga manlalaro na may kawatasang pagpapaliit ng kumikilos na pang-intelektuwal at mga maykaugnayang hangganan sa paglalapat na pag-uugali. (Ang kategoryang ito ay kasalukuyang nakabinbin.)
 Pang-upuang-gulong: Ang mga manlalaro na may mga kapinsalaan sa gulugod at iba pang kapansanan na kinakailangan nilang makipagpaligsahan sa isang upuang-gulong.
 May Kahinaan sa Paningin: Ang mga manlalaro na may kahinaan sa paningin na umaantas mula bahagiang paningin, sapat na maipasyang bulag nang ligal, sa kabuuang kabulagan.
 Les Autres: Ang mga manlalaro na may pisikal na kapansanan na hindi bumabagsak nang talangas sa ilalim ng isa ng ibang limang kategorya, tulad ng pagkabansot, maramihang isklerosi, mga pinagkasiputang kapansanan sa katawan ng mga galamay tulad na nagsanhi ng talidomida (ang pangalan ukol sa kategoryang ito ay hango sa wikang Pranses na ibig sabihin "mga iba").

Ang mga kategoryang ito ginagamit sa parehong Paralimpikong tag-init at taglamig.

 Tingnan din 
 Palarong Olimpiko
 Tanging Olimpiko
 Pandaigdigang Lupong Paralimpiko

 Sanggunian 

Opisyal na Websayt ng Pandaigdigang Lupong Paralimpiko (IPC)
 Awstralyanong Lupon ng Paralimpiko - Sistemang Kaurian 

 Karagdagang babasahin 
 P. David Howe, The Cultural Politics of the Paralympic Movement. Through an Anthropological Lens, Routledge, 2008, ISBN 978-0-415-28887-3

 Mga panlabas na kawing 
 Direktoryong Kawing ng Paralimpiko
 "Why the Paralympics matter", BBC, 5 Setyembre 2008

Kategorya:Palarong Paralimpiko
Kategorya:Mga kaganapang pampalakasan na pangmaramihan
Kategorya:Palakasang pangkapansanan
Kategorya:Palarong Olimpiko