Oro, Plata, Mata

Ang Oro, Plata, Mata ay isang pelikulang dramatikong maraming napanalunan ng mga gawad na nilikha sa direksiyon ni Peque Gallaga noong 1982, at itinuturing niyang pinakamakabuluhang ambag sa pelikulang Pilipino. Kinunan bilang mga tagpo sa lalawigan ng Negros sa kapanahunan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ito ay nagkukuwento kung paano nakaraos ang dalawang pamila pag-aari ng mga asyenda na may mga pagbabago na dinala ng digmaan.

Ang pelikula ay nagbubunsod ng karerang pampelikula ni Joel Torre at una at pinakamahalagang pelikula ni Peque Gallaga.L. Sicat, CCP Encyclopedia of Phil. Art, Vol. VIII (Phil. Film), p. 181 Ang mga ilang tagpo ay kinunan sa mga lumang bahay ng mga asindero sa Lungsod ng Silay, Silangang Negros.

Pamagat ng pelikula
Sa pagsasalinwika, ang pelikula ay kinikilala rin bilang "Ginto, Pilak, Kamalasan" o "Ginto, Pilak, Kamatayan." 

Ang pamagat ay tumutuon sa isang lumang Pilipinong pamahiing pang-arkitektura na nagsasabing ang mga mulangkap na disenyo sa isang bahay (lalong-lalo na ang mga hagdanan) ay hindi dapat nabibingit sa isang kalambal ng tatlo, nananatili na may parisan ng oro (ginto), plata (pilak), at mata (kamalasan).

Kahulugan ng bawat salita ng pamagat
Ang pelikula ay isinaayos sa tatlong bahagi na naglalarawan ng parisan na tinapos sa mga buhay ng mga pangunahing tauhan:
Oro - mula sa isang buhay ng karangyaan at talaghay sa lungsod,
Plata - sa isang nananatiling marangyang panahon ng timbula sa isang panlalawigang asyenda,
Mata - at sa huli sa isang pag-iwas na higit na malayo sa mga bundok, kung saan sila ay lininlang ng mga tulisang gerilya.

Mga tauhan
Ang mga nagsiganap sa pelikulang ito ay ang mga sumusunod:
 Mga nagsiganap  Ginampanan bilang</tr> Manny Ojeda  Don Claudio Ojeda</tr> Liza Lorena  Nena Ojeda</tr> Sandy Andolong  Maggie Ojeda</tr> Cherie Gil  Trining Ojeda</tr> Fides Cuyugan-Asensio  Inday Lorenzo</tr> Joel Torre  Miguel Lorenzo</tr> Maya Valdez  Jo Russell</tr> Lorli Villanueva  Viring Ravillo</tr> Ronnie Lazaro  Hermes Mercurio</tr> Abbo De La Cruz  Melchor</tr> Mely Mallari  Estrella</tr> Mary Walter  Yaya Tating</tr> Agustin Gatia  Lucio</tr> Robert Antonio  Carlos Placido</tr> Benjamin Delina  Primo</tr> Carmelo Sta. Maria  Milo</tr> Wilbert Cardeñas  Tibo</tr> Noel Soriano  Termiong</tr> Kuh Ledesma  Diwata</tr> Gigi Dueñas  Maring</tr> Fe de los Reyes  Pacita</tr> Dwight Gaston  umaawit na gerilya</tr> Ben Morro  Hapones na sundalo</tr> Jeffrey Valdes  pinunong tulisan</tr> Benny Warden  Amerikanong opisyal</tr> Jaime Fabregas  Minggoy</tr> Ricardo Gallaga  Pascual</tr> Jose Castillo  Danding</tr> Manny Castañeda  Emilio</tr> Andoni Alonso  Ramon</tr> Anne Marie Ledesma  Elena</tr> Chita Castillo  Inez</tr> Ma. Teresa Urra  Naty</tr> Mona Lisa  Lola Desta</tr> Peter Garcia  Bobby</tr> Jed Arboleda  Tommy</tr> Chichona Saiz  Madre Carmen</tr> Luis Clauor  Obispo</tr> Jose Javier Reyes  Tsinong kusinero</tr> Odo Abaquin  kaibigan ni Ramon</tr> Nonoy Rio  asawa ni Elena</tr> Jesus Pernas Jr.  bata sa handaan</tr> Jose Pernas  bata sa handaan</tr> Maita Suarez  bata sa handaan</tr> Gaita Jalandoni  bata sa handaan</tr> Maya Castillo  bata sa handaan</tr> Miguel Gallaga  panauhin sa handaan</tr> Jesus Pernas Sr.  panauhin sa handaan</tr> Victor Gaston  panauhin sa handaan</tr> Benjie Torre  panauhin sa handaan</tr> Rene Hinojales  panauhin sa handaan</tr> Alex Kramer  panauhin sa handaan</tr> Gerry Perez  panauhin sa handaan</tr> J.C. Bonnin  panauhin sa handaan</tr> John Bonnin  panauhin sa handaan</tr> Nicky Kramer  panauhin sa handaan</tr> Jojo Bonnin  panauhin sa handaan</tr> Gerry Fernandez  panauhin sa handaan</tr> Martin Rodriguez  panauhin sa handaan</tr> Adrian Campos  panauhin sa handaan</tr> Pilar Gallaga  panauhin sa handaan</tr> China Gallaga  panauhin sa handaan</tr> Rica Suarez  panauhin sa handaan</tr> Isabel Campos  panauhin sa handaan</tr> Chona Valles  panauhin sa handaan</tr> Betty Puey  panauhin sa handaan</tr> Conchita Gallaga  panauhin sa handaan</tr> Luz Torre  panauhin sa handaan</tr> Peachie Villanueva  panauhin sa handaan</tr> Miren Bilbao  panauhin sa handaan</tr> Socorro Monfort  panauhin sa handaan</tr> Lolita Bonnin  panauhin sa handaan</tr> Rosina Gallaga  panauhin sa handaan</tr> Ione Baldivia  panauhin sa handaan</tr> Hera Baldivia  panauhin sa handaan</tr> Lydia Gaston  panauhin sa handaan</tr> Nicole Gaston  panauhin sa handaan</tr> Bo-Peep Golez  panauhin sa handaan</tr> Bobbie Cua  panauhin sa handaan</tr> Vicky Franco  panauhin sa handaan</tr> Christine Azcona  panauhin sa handaan</tr> Sandy Hontiveros  panauhin sa handaan</tr> Dee Hontiveros  panauhin sa handaan</tr> Bambi Arambulo  panauhin sa handaan</tr> Douglas Nierras  panauhin sa handaan</tr> Lani Fernando  panauhin sa handaan</tr> Steven Lovina  panauhin sa handaan</tr> Eric Ver  panauhin sa handaan</tr> Jose Marie Siy  </tr> Mario Ontal  </tr>	 Lyndon Estañol  </tr>	 Toot Alcala  </tr> Martin Lachica  </tr> Mario Octavio  </tr> Jimjim Lim  </tr> Ramon Mongcal  </tr> Rembert Espares  </tr>	 Chuck Ontal  </tr> Carlos Jaud  </tr> Proceso Jaud  </tr> Rodolfo Padilla  </tr>	 Juan Badoy  </tr> Pablo Cambronero  </tr> Peter Demerin  </tr> Ondo Coronico  </tr> Bonifacio Arroyo  </tr> Filomeno Martin  </tr> Gaudencio Alilain  </tr> Vic Groyon  </tr> Melissa Jimenez  </tr> Rowena Santillan  </tr> Jeanne Macani  </tr> Cynthia Ta-ala  </tr> Mitzi Samson  </tr> Anna Marie Mongcal  </tr> Ma. Paz Martinez  </tr> Charito Ferrer-Motus  </tr> Dolly Sinay  </tr> Lui Zayco  </tr> Tata Zayco  </tr> Juliet Matti  </tr> Madeleine Gallaga  </tr> Fergus Martir  </tr> Johnny Martinez  </tr> Constant Medez  </tr> Ronnie Pabular  </tr> Arturo Traviles  </tr> Mario Lubrico  </tr> Rene Sevelleno  </tr> Badot Balmeo  </tr> Joel Lubrico  </tr> Dodoy Guantia  </tr> Mentong Martinez  </tr> Reynaldo Diog  </tr> Jimmy Vizon  </tr> Jorge Ledesma  </tr> Blanco Bubod  </tr> Eddie Magdaraog  </tr> Genaro Asuncion  </tr> Peter Tison  </tr> Boboy Gonzaga  </tr> Boy Manuel  </tr> Loreto Ortega  </tr>

Buod ng pelikula
Isang sine na tungkol sa pagbagsak ng dalawang aristokratikong pamilya sa Negros sa kapanahunan ng Digmaang Pasipiko, nagsimula ito sa dibu ni Maggie Ojeda (Andolong). Sa hardin, nagkaroon si Trining  (Gil) ng kanyang unang halik mula sa kanyang kasintahan mula pagkabata na si Miguel (Torre). Si Don Claudio Ojeda (Ojeda) at ang kanyang kapwa asindero ay nagtalakayan sa digmaan. Ang di-pagsama ni Miguel sa hukbo ay nabanggit at tinutuya siya sa pagiging isang "Mama's boy." Ang balita sa pagbagsak ng Corregidor ay nagpatigil sa pagdiriwang.

Nang sumapit ang digmaan sa lungsod, ang mga Ojeda ay nagpasiya na tanggapin ang kanlungan sa mga Lorenzo, ang kanilang kaibigang angkan sa mahabang panahon, sa kanilang panlalawigang hacienda. Ang mga matriyarka ng dalawang pamilyang ito ay nagpatuloy sa kanilang aristrokratikong istilo ng pamumuhay. Ang kanilang mahinay na pagtanggi sa pagtanggap na ang digmaan ay naiga ng mga madalas na malubay na sasal ni Maggie na naghihimatong para sa kanyang katipan, at ang mga pagbabago nina Miguel at Trining mula sa mapaglarong bata sa mapagsapalarang balubata.

Ang dalawang kaibigan, Jo Russell (Valdez) at Viring (Villanueva), ay sumanib sa mga Ojeda at mga Lorenzo. Nang sumasapit ang mga kaaway, nagpasiya ang mga angkan na lumipat nang higit na malayo sa bahay-pahingaan sa kagubatan ng mga Lorenzo. Ang pangkamag-anak na kapayapaan ay nabasag nang dumating ang pangkat na madambong na gerilya. Hinilom ni Jo ang kanilang mga sugat. Naiwan ang isa sa mga sugatan, si Mercurio (Lazaro). Tinuya muli ng pamilya si Miguel ukol sa kanyang pananabang at karuwagan; sinabi ni Trining kay Miguel na walang ginawa nang ang sundalong Hapones ay pumapatay ng isang babaeng naliligo sa tabing-ilog. Si Mercurio ang pumatay sa Hapones. Inaliw ni Maggie si Miguel, at nagpasiya ang binata na mag-aral sa pamamaril mula kay Mercurio.

Pagkatapos ninakaw ni Melchor (De la Cruz) ang mga alahas ni Viring, nagbibigay-dahilan ng pagnanakaw bilang kabayaran para sa kanyang paglilingkod. Nagtangka siya na basagin na ang katapatan ng mga iba pang alila at tumaboy. Kinabukasan, tinutop ni Melchor ang paghihiganti nang bumalik siya sa kubo kasama ang mga tulisan. Kinuha ang mga pangangailangan, ginahasa si Inday (Asensio), iniwa ang daliri ni Viring nang tumanggi siyang isuko ang kanyang singsing. Sa kabila ng pinsala na ginawa sa kanyang pamilya, sumama si Trining sa mga tulisan.


Ang karanasan ay nakabuo ng isang bigkis sa pagitan nina Maggie at Miguel; ang mga naulila ay nakaraos sa pamamagitan ng pagpapatuloy ng kanilang mga pulong sa madyong. Nagpasiya si Miguel na tugisin ang mga tulisan at manumbalik si Trining. Nahanap niya ang mga tulisan, nguni't ang kanyang bagong-hanap na giting ay pinalitan ng isang kaululang lunggati na pumatay. Ang madugong karurukan ay sumunod sa isang epilogo. Ang mga tagpo ay magkatulad, subali't ang panahon ay katatapos lamang ng digmaan. Nagpahayag sina Maggie at Miguel ang kanilang tipanan. Ang mga naulila ay nagsumikap na ipagpatuloy ang kanilang lumang istilo ng pamumuhay sa kabila ng kanilang mga pilat mula sa digmaan.

Pagsusuri ng pelikula
Binunyi ng mga manunuri ang pelikulang ito bilang sinematikong "pakitang-lakas" at isang nakapagpapanutong tagumpay. Ipinapakita na ang digmaan ay nagdudulot ng pinakamalala sa mga tao. Ang antas ng epiko at disenyong pamproduksiyon ay "operatiko."

Simbolismo
Mula isinulat ang pelikula sa mga taong pagkatapos ng Batas Militar, ang mga asal ni Melchor ay maaaring nakikita sa dalawang paraan:
Salaming Sosyo-Pampolitika ng mga taong '80: Noong panahon ng mga kapanahunan, ang mga kabaka ng mga tao ay hindi banyaga, at sa pangyayari, ang mga palaban na hukbong banyaga ay mahihina (sumasagisag ng naghihingalong sundalong Hapones na binigo ni Miguel na patayin). Ang mga kabaka ng mga tao kung gayon ay ang kanilang mga sariling kababayan: Ang mga hukbong militar at pulisya ni Marcos.
Marxistang asal ni Melchor ay isang babala na maaaring mangyari sa mga nasa higit na mataas na antas sa lipunan, na namamayani sa mga politikang Pilipino sa panahong iyon. Samantala, ang gawain ng Bagong Hukbong Bayan (NPA) (ang militanteng hukbo ng Partidong Komunista ng Pilipinas) ay ang pinakamalakas sa kapanahunan ng pagpapalabas ng pelikula.

Mga gawad
Gawad FAP
TaonResultaKategorya/(Mga) nakatanggap<center>1983<center>NanaloPinakamahusay na Disenyong PamproduksiyonDon EscuderoRodell CruzPinakamahusay na Pangalawang AktresLiza Lorena

Gawad Urian
TaonResultaKategorya/(Mga) nakatanggap<center>1983<center>NanaloPinakamahusay na SinematograpiyRody LacapPinakamahusay na DireksiyonPeque GallagaPinakamahusay na MusikaToto GenticaPinakamahusay na Disenyong PamproduksiyonRodell CruzDon EscuderoPinakamahusay na TunogRamon ReyesPinakamahusay na Pelikula<center>NanominaPinakamahusay na Pangunahing AktorJoel TorrePinakamahusay na EditingJess NavarroPinakamahusay na Dulang PampelikulaJose Javier ReyesPinakamahusay na Pangalawang AktorRonnie LazaroPinakamahusay na Pangalawang AktorManny OjedaPinakamahusay na Pangalawang AktresLiza LorenaPinakamahusay na Pangalawang AktresMitch Valdez

Tingnan din
Peque Gallaga
Sandy Andolong
Cherie Gil
Joel Torre
Liza Lorena
Fides Cuyugan-Asensio
Mitch Valdez
Manny Ojeda
Ronnie Lazaro
Lorli Villanueva

Sanggunian

Mga panlabas na kawing
Oro, Plata, Mata sa Datobaseng Pelikula ng Internet
Sari-Saring Sineng Pinoy: ORO, PLATA, MATA... Pakikipagsapalaran Sa Gitna Ng Digmaaan
kabayancentral.com - Oro, Plata, Mata 
The New York Times: Overview of Oro, Plata, Mata
ClickTheCity.com - On Our Shelves: Oro, Plata, Mata
 What can you say about Oro Plata Mata? 

Palabas sa YouTube
Kung nais ninyong mapanood ang kabuuang pelikula sa YouTube, maaaring ninyong pasukin ang kawing na ito:
Oro, Plata, Mata

Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas
Kategorya:Mga pelikulang likha ni Peque Gallaga
Kategorya:Mga pelikula ni Sandy Andolong
Kategorya:Mga pelikula ni Cherie Gil
Kategorya:Mga pelikula ni Joel Torre
Kategorya:Mga pelikula ni Ronnie Lazaro
Kategorya:Mga pelikula ng 1982