Dinastiyang Saparida

Ang dinastiyang Saparida () ay isang dinastiyang Persiyanato na mula silanganing Iran na namayani sa mga bahagi ng Persa, Kalakhang Khorasan, at silangang Makran mula 861 hanggang 1003. Isa sa unang katutubong dinastiyang Persa na umusbong pagkatapos ng Islamikong pananakop, bahagi ang dinastiyang Saparida ng Intermesong Iraniyano. Si Ya'qub bin Laith as-Saffar ang tagapagtatag ng dinastiya, na ipinanganak noong 840 sa isang maliit na bayan na tinatawag na Karnin (Qarnin), na matatagpuan sa silangan ng Zaranj at kanluran ng Bost, na kung saan Apganistan na ngayon. Isang katutubong Sistan at isang lokal na ayyār, nagtrabaho si Ya'qub bilang isang magtatanso bago naging isang pinunong militar. Inagaw niya ang kontrol ng rehiyong Sistan at sinumulang sakupin ang Iran at Apganistan, gayon din ang mga bahagi ng Pakistan, Tajikistan at Uzbekistan.

Ginamit ng mga Saparida ang kanilang kabiserang Zaranj bilang isang base para sa isang agresibong pagpapalawak tungong silangan at tungong kanluran. Una nilang sinalakay ang mga lugar ng timog ng Hindu Kush, at pinatumba ang dinastiyang Tahirid, na dinudugtong ang Khorasan noong 873. Sa oras ng kamatayan ni Ya'qub, sinakop niya ang Lambak ng Kabul, Sindh, Tocharistan, Makran (Balochistan), Kerman, Fars, Khorasan, at halos naabot ang Baghdad subalit natalo ng mga Abasida.

Hindi ganoong nagtagal ang dinastiyang Saparida pagkatapos nang namatay si Ya'qub. Ang kanyang kapatid at humalili sa kanya, si Amr bin Laith, ay natalo sa Labanan ng Balkh laban kay Ismail Samani noong 900. Napuwersa si Amr bin Laith na isuko ang karamihan ng kanyang mga teritoryo sa mga bagong namumuno. Nalimitahan lamang ang mga Saparida sa kanilang sentrong bayan ng Sistan, at sa paglipas na panahon, nabawasan ang kanilang gampanin sa basalyo ng mga Samanida at mga humalili sa kanila.

Pagkakatatag
Nagsimula ang dinastiya kay Ya'qub ibn al-Layth al-Saffar (Ya'qub, anak ni Layth, ang Magtatanso), isang magtatanso na mula sa silanganing Iran, na lumipat sa lungsod ng Zaranj. Umalis siya sa trabaho upang maging isang Ayyar at sa kalaunan, nagkaroon ng kapangyarihan upang umakto bilang isang malayang pinuno. Mula sa kanyang kabiserang Zaranj, lumipat siya tungong silangan sa al-Rukhkhadj (Arachosia), Zamindawar at sa huli ang Kabul, na nilupig ang mga Zunbil at mga Hindu Shahi noong 865. Pagkatapos, sinalakay niya ang Bamyan, Balkh, Badghis, at Ghor. Sa ngalan ng Islam, sinakop niya ang mga teritoryong ito na karamihan na pinamumunuan mga kalipunang pinunong Budista. Kumuha siya ng napakaraming pandarambong at alipin mula sa kampanyang ito.

Mga pananda

Mga sanggunian

Kategorya:Kasaysayan ng Iran