Panlapi

Sa aghamwika, ang panlapi ay isang morpema na ikinakabit sa isang salitang-ugat upang makabuo ng isang bagong salita o anyo ng salita.  Sa balarilang Tagalog, bumababatay ang sistema ng pandiwa sa paggamit ng mga panlapi. Nalalaman din sa pamamagitan ng panlapi sa Tagalog ang ginagampanang tuon ng isang pangungusap. Gumagamit ng iba't ibang mga panlapi sa pandiwa sa iba't ibang ginagampanan nito.  

Maaring ilagay ang isang panlapi sa una (unlapi), gitna (gitlapi) o huli (hulapi) ng isang salita. Sa wikang Ingles, halos walang totoong gitlapi at matataguan lamang ito sa iilang kolokyal na pananalita at terminolohiyang teknikal. Karaniwan matatagpuan ang gitlapi sa ibang mga wika tulad ng mga wikang Amerikanong Indiyano, Griyego at Tagalog. 

Nauuri rin ang mga panlapi ayon sa kahulugan nito. Ang panlaping buhay ay siyang panlaping ginagamit pa sa pagbuo ng bagong salita, at nagtataglay ng kahulugan. Kung ipinapalagay na walang kahulugan ang panlapi o hindi na ito ginagamit sa pagbuo ng bagong salita, itinuturing itong patay. Sa pagitan ng dalawang sukdulang ito ay makikita naman ang mga panlaping malabuhay.
Sa Wikang Filipino at Tagalog
 Uri ng Panlapi 
Ang mga sumusunod ang mga uri ng panlapi na ginagamit sa wikang Filipino (at Tagalog):

 Unlapi 

Ito ay mga panlapi na ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat.
Unlapi+ Salitang-Ugat= Salitaum- + asa= umasamag- + aral= mag-aralmang- + isda= mangisdama- + ligo= maligo

 Gitlapi 
Ito ang mga panlaping isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Sa madaling salita, ito ay matatagpuan sa gitna ng salitang-ugat. Nagagamit laamng ang gitlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa katinig.
Gitlapi+ Salitang-Ugat= Salita -um- + basa= bumasa -in- + sulat= sinulat -um- + punta= pumunta -in- + biro= biniro

 Hulapi 
Ito ay mga panlaping matatagpuan sa hulihan ng salitang-ugat.
Salitang-Ugat+ Hulapi= Salitabasa + -hin= basahingupit + -an= gupitansulat + -in= sulatinuna + -han= unahan

 Kabilaan 
Kabilaan ang tawag sa mga panlaping nasa unahan at hulihan ng salitang-ugat.
Unlapi+ Salitang-Ugat+ Hulapi= Salitaka- + laya + -an= kalayaanmag- + mahal + -an= magmahalanpala- + baybay + -an= palabaybayintala- + araw + -an= talaarawan

 Laguhan 
Laguhan ang tawag sa mga panlaping nasa unahan, gitna at hulihan ng salitang-ugat.
Unlapi+ Gitlapi+ Salitang-Ugat+ Hulapi= Salitapag- -um- + sikap + -an= pagsumikapanmag- -in- + dugo + -an= magdinuguan
Pansinin na ang letrang o ay nagiging u kapag hinuhunlapian. Pansinin din kung saan inilalagay ang mga gitling ayon sa uri ng panlaping tinutukoy.

 Paraan ng Paglalapi 
Ito ay tumutukoy sa paglalagay ng o ng mga panlapi sa salitang-ugat.

 Pag-uunlapi 
Paglalagay ng panlapi sa unahan ng salitang-ugat.
Panlapi+ Salitang-Ugat= Salitasing- + bango= simbangomagsing- + puti= magkasimputipang- + linis= panlinislabing- + siyam= labinsiyamnakapaka- + sariwa= napakasariwaum- + alis= umalistaga- + lungsod= tagalungsod
Pansinin ang mga panlaping nagtatapos sa /ng/. Ang ng ay nagiging m kung ang kasunod na tunog ay /p/ at /b/, nagiging n naman kung ang kasunod na tunog ay /d/, /l/, /r/, /s/ at /t/, at nananatiling ng kung ang mga tunog ay wala sa nabanggit.

 Paggigitlapi 
Paglalagay ng panlapi sa gitna ng salitang-ugat.
Panlapi+ Salitang-Ugat= Salita -in- + sariwa= sinariwa -in- + bagoong= binagoong -um- + takbo= tumakbo -um- + ligaya= lumigaya

 Paghuhulapi 
Paglalagay ng panlapi sa hulihan o katapusan ng salitang-ugat
Panlapi+ Salitang-Ugat= Salita -in + sariwa= sariwain -an + ails= alisan -hin + takbo= takbohin

 Pag-uunlapi at Paghuhulapi 
Ang panlapi ay ikinakabit sa unahan at hulihan ng salitang-ugat.
Mga Panlapi+ Salitang-Ugat= Salitaka- -an + lagay= kalagayanpa- -hin + sigla= pasiglahinma- -an + tanim= mataniman

 Pag-uunlapi at Paggigitlapi 
Ang panlapi ay ikinakabit sa unahan at sa gitna ng salitang-ugat.
Mga Panlapi+ Salitang-Ugat= Salitamag- -um- + sikap= magsumikapi- -in- + kuha= ikinuha

 Paggigitlapi at Paghuhunlapi 
Ikinakabit ang panlapi sa gitna at sa hulihan ng salitang-ugat.
Mga Panlapi+ Salitang-Ugat= Salita -in- -an + tabas= tinabasan -in- -an + walis= winalisan

 Pag-uunlapi, Paggigitlapi at Paghuhulapi 
Ang mga panlapi ay ikinakabit sa unahan, gitna at hulihan ng salitang-ugat.
Mga Panlapi+ Salitang-Ugat= Salitapag- -um- -an + sikap= pagsumikapanipag- -um- -an + walis= ipagsumigawanmag- -in- -an + dugo= magdinuguan

Panlapi sa Hiram na Salita
Sa karaniwang pag-uusap sa Tagalog o Filipino, nalalagyan din ng mga panlapi ang hiram na salita partikular sa wikang Ingles. Isang halimbawa nito ang salitang "nagda-download," ang kasalukuyang pag-download ng file. Sa kasong ito, napapantaling buo ang hiram na salita ngunit may pagkakataon na hindi buo lalo na kung gitlapi tulad ng salitang "finix," o katatapos pa lamang na pagsasayos ng isang bagay. Sa salitang iyon, hindi naging buo ang salitang-ugat na fix.

Mga Sanggunian

 Mga Sipi 
Kaurian:Wika
Kategorya:Balarila
Kategorya:Wikang Tagalog
Kategorya:Wikang Filipino

 Mga Pinagkukunan 

 Pinagyamang Pluma 9, by Ailene G. Baisa-Julian, Mary Grace G. del Rosario, Nestor S. Lontoc ISBN 978-971-06-3652-5, pp. 349-351