Sari (damit)

Ang sari (, , ; tinatawag din sharee, saree* o sadi)Ang pangalan ng kasuotan sa iba't ibang rehiyonal na wika ay kinabibilangan ng: ay isang hinabing tela na isinusuot bilang kasuotan ng kababaihan sa subkontinenteng Indiya. Binubuo ito ng isang hindi tinahi na piraso ng tela na inilalagay sa katawan bilang damit, kung saan ang isang dulo ay nakakabit sa baywang, habang ang kabilang dulo ay nakalagay sa isang balikat bilang isang stola, at kung minsan ay ipinapakita ang bahagi ng tiyan. Maaari itong umabot mula 4.5 hanggang 9 na yarda (4.1 hanggang 8.2 metro) ang haba, at 24 hanggang 47 pulgada (60 hanggang 120 sentimetro) ang lapad, at ito ay isang uri ng etnikong kasuotan sa Indiya, Bangladesh, Sri Lanka, Nepal, at Pakistan. May iba't ibang pangalan at istilo ng paggawa at pagsusuot ng sari, kung saan ang pinakakaraniwan ay ang istilong Nivi. Ang sari ay isinusuot kasabay ng masikip na pang-itaas na tinatawag ding choli (ravike o kuppasa sa katimugang Indiya, choli sa hilagang Indiya, at cholo sa Nepal) at isang panloob na palda na tinatawag na ghagra, parkar, o ul-pavadai. Nananatiling uso ang sari sa subkontinenteng Indiya at itinuturing ding pormal na kasuotan sa mga bansa sa rehiyon.

 Etimolohiya 
Ang salitang sāṛī (साड़ी) sa Hindi, na inilarawan sa Sanskrito bilang śāṭī, ay nangangahulugang "piraso ng tela," at śāḍī o sāḍī sa Pali, ಸೀರೆ o sīre sa Kannada, na kalaunan ay naging sāṛī sa mga modernong wika ng Indiya. Ang salitang śāṭika ay binanggit sa panitikang Sanskrito at sa panitikang Budista na tinatawag na Jatakas bilang paglalarawan ng kasuotan ng kababaihan ayon sa dharma.Sachidanand, Sahay (1975) Indian costume, coiffure, and ornament. Chapter 2 'Female Dress', Munshiram Manoharlal publishers Pvt Ltd. pp 31–55 (sa Ingles) Ito ay maaaring katumbas ng modernong sari. Ang terminong para sa pambabaeng pang-itaas na katawan, ang choli, ay nagmula sa sinaunang stanapaṭṭa.Prachya Pratibha, 1978 "Prachya Pratibha, Volume 6", p.121 (sa Ingles)Agam Kala Prakashan, 1991 "Costume, coiffure, and ornaments in the temple sculpture of northern Andhra", p.118 (sa Ingles) Ayon sa Rajatarangini, isang panitikang isinulat ni Kalhana noong ika-10 dantaon, ang choli mula sa Deccan ay ipinakilala sa Kashmir sa ilalim ng kautusang panghari.

Ang petticoat o panloob na damit ay tinatawag na sāyā (साया) sa Hindi, parkar (परकर) sa Marathi, ul pavadai (உள் பாவாடை, “panloob na damit ng kababaihan”) sa Tamil (sa ibang bahagi ng Timog Indiya: Malayalam: പാവാട, romanisado: pāvāḍa, Telugu: పావడ, romanisado: pāvaḍa, Kannada: ಪಾವುಡೆ, romanisado: pāvuḍe), sāẏā (সায়া) sa Bengali at silangang Indiya, at sāya (සාය) sa Singgales. Bukod sa karaniwang tawag na "petticoat," maaari rin itong tawaging “panloob na damit” o inskirt.

 Mga istilo ng pagsusuot 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Styles_of_Sari.jpg|right|thumb|466x466px|Larawan noong 1928 ng iba't ibang estilo ng sari, gagra choli, at shalwar kameez na isinusuot ng mga kababaihan sa Timog Asya.
May mahigit sa 80 na naitalang paraan ng pagsusuot ng sari. Ang pinakakaraniwang estilo ay ang pagbalot ng sari sa baywang, kung saan ang maluwag na dulo ng tela ay inilalagay sa balikat, na nag-iiwan na nakikita ang pusod. Gayunpaman, ang sari ay maaaring isuot sa iba't ibang estilo, bagaman ang ilang estilo ay nangangailangan ng sari na may partikular na haba o hugis. Si Ṛta Kapur Chishti, isang historyador ng sari at kilalang eksperto sa tela, ay naitala ang 108 paraan ng pagsusuot o pagbabalot ng sari sa kanyang aklat na Saris: Tradition and Beyond. Ang aklat ay nagdodokumento ng pagsusuot ng sari sa labing-apat na estado: Gujarat, Maharashtra, Goa, Karnataka, Kerala, Tamil Nadu, Andhra Pradesh, Odisha, Kanlurang Bengal, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, Madhya Pradesh, Telangana, at Uttar Pradesh.

Ang Sari Series, isang di-kumikitang proyekto na nilikha noong 2017, ay isang dihital na antolohiya na nagdodokumento ng mga rehiyonal na pagsusuot ng sari sa Indiya, na nagbibigay ng mahigit 80 maikling pelikula kung paano isuot ang iba't ibang estilo.

 Propesyonal na istilo ng pagsusuot 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:An_Oberoi_Hotel_employee_doing_Namaste,_New_Delhi.jpg|left|thumb|Isang babeng empleyado sa otel na nakasuot ng sari bilang uniporme
Isinuot ang mga sari bilang uniporme ng kababaihang tauhan sa maraming limang-bituin na mamahaling otel sa Indita, Sri Lanka, at Bangladesh bilang simbolo ng kultura ng Indiya, Sri Lanka, at Bangladesh, ayon sa pagkakasunod. Ginagamit din ang sari bilang uniporme ng mga tagapaglingkod sa eroplano ng Air India.

Si dating Punong Ministro ng Bangladesh na si Sheikh Hasina ay nakasuot ng garing at gintong jamdani sari.

Gayon din, ang mga babaeng politiko sa tatlong bansa ay nagsusuot ng sari sa isang propesyonal na paraan. Karaniwang isinusuot ng mga politiko sa Bangladesh ang sari kasama ang mahabang-manggas na blusa habang tinatakpan ang kanilang pusod. May ilang politiko rin na ipinapares ang sari sa hijab o alampay para sa mas kumpletong takip.

Ang mga babae sa pamilya Nehru–Gandhi, tulad nina Indira Gandhi at Sonia Gandhi, ay nagsusuot ng espesyal na blusa sa kampanya na mas mahaba kaysa karaniwan at itinatago sa loob ng palda upang hindi makita ang pusod habang kumakaway sa mga tao. Ayon sa estilista na si Prasad Bidapa, "Sa tingin ko si Sonia Gandhi ang pinakasikat na estilong politiko sa bansa. Subalit ito ay dahil minana niya ang pinakamahusay na koleksyon ng mga sari mula sa kanyang biyenan. Masaya rin ako na sinusuportahan niya ang industriya ng hinabing-kamay sa Indiya sa kanyang pagpili."

Karamihan sa mga babaeng MP sa Parlamento ng Sri Lanka ay nagsusuot ng osari na Kandyan. Kasama rito ang mga kilalang babae sa politika, kabilang ang kauna-unahang babaeng punong ministro sa mundo, si Sirimavo Bandaranaike, at ang Pangulong Chandrika Bandaranaike Kumaratunga. Kasalukuyang halimbawa ay si Pavithra Wanniarachchi, ang kasalukuyang Ministro ng Kalusugan sa Gabinete. Ang paggamit ng sari ay hindi limitado sa mga politiko na Singgales; ang Muslim MP na si Ferial Ashraff ay ipinagsama ang hijab sa kanyang sari habang nasa Parlamento.

 Pagkakatulad sa ibang pananamit sa Asya 
Bagaman ang sari ay karaniwang tradisyunal na kasuotan ng kababaihan sa subkontinente ng Indiya, ang mga damit na isinusuot ng kababaihan sa mga bansa sa Timog-silangang Asya tulad ng Myanmar, Malaysiya, Indonesiya, Pilipinas, Kambodiya, Taylandiya, at Laos ay kahawig nito, kung saan ang mahabang parihabang piraso ng tela ay inilalagay sa katawan. Naiiba ito sa sari dahil ito ay ibinabalot sa ibabang bahagi ng katawan bilang palda, isinusuot kasama ang kamiseta o blusa, at kahawig ng sarong, gaya ng makikita sa longying Burmes (; ), malong at tapis na Pilipino, xout lao na Laosiyano (; ), suea pat  (; ) at sinh (, ; , , ) na Laosiyano at Tailandes, sbai ()  at sampot (, , ) na Kamboyano, at tais na Timorense.

Ang mga sari, na pangunahing isinusuot sa subkontinenteng India, ay karaniwang ibinabalot kung saan ang isang dulo ng tela ay nakakabit sa baywang, at ang kabilang dulo ay inilalagay sa balikat, na nag-iiwan na nakikita ang bahagi ng tiyan.Alkazi, Roshan (1983) "Ancient Indian costume", Art Heritage (sa Ingles)Boulanger, Chantal; (1997) Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping, Shakti Press International, New York. (sa Ingles)Ghurye (1951) "Indian costume", Popular book depot (Bombay); (Kasama ang mga bihirang larawan ng mga babaeng Namboothiri at Nair noong ika-19 na dantaon na nakasuot ng sinaunang sari na nakalantad ang itaas na bahagi ng katawan) (sa Ingles)

Mga sanggunian

Kategorya:Mga damit na pambabae
Kategorya:Pananamit