Islamabad

Ang Islamabad (  ; , ) ay ang kabiserang lungsod ng Pakistan. Ito ang ikasampu sa pinakamataong lungsod ng bansa na may populasyon na higit sa 1.1 milyon, at pederal na pinangangasiwaan ng gobyerno ng Pakistan bilang bahagi ng Teritoryong Kabisera ng Islamabad. Itinayo bilang isang nakaplanong lungsod noong dekada 1960 at itinatag noong 1967, pinalitan nito ang Karachi bilang pambansang kabisera ng Pakistan. Matatagpuan ang Islamabad sa hilaga ng lungsod ng Rawalpindi, kung saan ito ay bumubuo ng isang lugar n kalakhang lungsod na may higit sa 5.7 milyong mga naninirahan.

Ang Griyegong arkitektong si Konstantínos Apostolos Doksiyadis ang bumuo ng batayang plano Islamabad, kung saan hinati niya ito sa walong sona. Binubuo ang lungsod ng mga sonang pambatasan (administratibo), sonang diplomatiko, mga tirahang lugar, mga pang-edukasyon at pang-industriyang sektor, mga pook komersiyal, pati na rin mga rural at lunting lugar na pinangangasiwaan ng Korporasyong Kalakhang-lungsod ng Islamabad sa tulong ng Awtoridad sa Pagpapa-unlad ng Kabisera. Kilala ang Islamabad sa mga liwasan at kagubatan nito, kabilang ang Pambansang Liwasan ng Burol ng Margalla Hills National Park at ang Shakarparian. Dito matatagpuan ang ilang pangunahing palatandaan, kabilang ang pangunahing moske ng bansa na ang Moskeng Faisal. Kabilang sa iba pang mga tampok na palatandaan ang Bantayog ng Pakistan Monument at ang Liwasan ng Demokrasya.

Itinuring bilang Gamma + ng Globalization at World Cities Research Network (Samahang Pananaliksik sa Globalisasyon sa mga Lungsod ng Mundo), ang Islamabad ay may isa sa pinakamataas na gastusin sa pamumuhay sa Pakistan. Ang populasyon ng lungsod ay pinangungunahan ng mga mamamayang nasa gitna at nakatataas na gitnang uri. Tahanan ang Islamabad ng mahigit dalawampung unibersidad, kabilang ang ang Unibersidad ng Bahria, Unibersidad ng  Quaid-e-Azam, PIEAS, Unibersidad ng COMSATS, at NUST. Itinuturing rin ito na isa sa pinakamaligtas na mga lungsod sa Pakistan at mayroon itong malawak na sistemang RFID ng pagmamanman na may halos 2,000 aktibong kamerang CCTV.

 Toponimya 
Ang ibig sabihin ng pangalang Islamabad ay Lungsod ng Islam. Hango ito sa dalawang salita; Islam at abad. Ang salitang Arabe na Islam ay nangangahulugang "pagsuko [sa Diyos]" dahil tumutukoy ito sa relihiyon ng Islam, relihiyon ng estado ng Pakistan, at ang hulaping Persa na -abad ay nangangahulugang nilinang na lugar, na nagpapahiwatig ng isang tinitirhang lugar o lungsod. Sa maagang modernong panahon, ginamit ang pangalang ito noong panahon ng Mughal, ng emperador na si Aurangzeb, na nagbigay ng pangalan sa maraming bayan sa subkontinenteng Indya. Ayon sa aklat ng kasaysayan ni Muhammad Ismail Zabeeh, iminungkahi ng guro at makatang si Qazi Abdur Rehman Amritsari ang pangalan ng lungsod.

Paminsan-minsan sa pagsusulat, ang Islamabad ay karaniwang pinaikli bilang ISB. Ang ganitong paggamit ay nagmula sa wikang SMS, bahagyang dahil sa tagakilala ng lokasyon ng IATA para sa Pandaigdigang Paliparan ng Islamabad.

 Heograpiya 
Ang Islamabad ay matatagpuan sa humigit-kumulang 540 metro (1,770 tal.) mula sa antas ng dagat, sa hilagang gilid ng Talampas ng Pothohar at sa paanan ng Burol ng Margalla sa Teritoryong Kabisera ng Islamabad. Ang makabagong kabisera at ang sinaunang lungsod ng Gakhar sa Rawalpindi ay bumubuo ng isang magkakaugnay na lungsod at karaniwang tinatawag na Mga Kapatid na Lungsod.

Sa hilagang-silangan ng lungsod matatagpuan ang koloniyal na estasyon sa burol ng Murree, at sa hilaga naman ang Distrito ng Haripur sa Khyber Pakhtunkhwa. Ang Kahuta ay nasa timog-silangan, ang Taxila, Wah Cantt, at Distrito ng Attock ay nasa hilaga-kanluran, ang Gujar Khan, Rawat, at Mandrah ay nasa timog-silangan, at ang malaking lungsod ng Rawalpindi ay nasa timog at timog-kanluran. Ang Islamabad ay matatagpuan 120 kilometro sa timog-kanluran ng Muzaffarabad, 185 kilometro sa silangan ng Peshawar, at 295 kilometro sa hilaga-kanluran ng Lahore.

Sakop ng Islamabad ang isang lawak na .Butt, M. J., Waqas, A., Iqbal, M, F., Muhammad., G., and Lodhi, M. A. K., 2011, "Assessment of Urban Sprawl of Islamabad Metropolitan Area Using Multi-Sensor and Multi-Temporal Satellite Data." Arabian Journal For Science and Engineering. Digital Object Identifier (DOI): 10.1007/s13369-011-0148-3. (sa Ingles) Karagdagang 2,717 kilometro kuwadrado (1,049 kuwadramiyl) ang tinatawag na Itinakdang Lugar, na matatagpuan ang Burol ng Margala sa hilaga at hilagang-silangan. Ang timog na bahagi ng lungsod ay isang bahagyang bumabanging kapatagan. Dito dumadaloy ang Ilog Kurang, kung saan matatagpuan ang Dam ng Rawal.

 Demograpiya 

 Wika 
Ayon sa senso ng Pakistan noong 2023, mayroong 1,154,540 Punjabi, 415,838 Pashto, 358,922 Urdu, 140,780 Hindko, 51,920 Kashmiri, 46,270 Saraiki, 21,362, 21,362, Sindhi, 21,362, Sindhi, 902, Sindhi 5,016 Koshistani, 4,503 Balochi, 1,095 Mewati, 668 Brahvi, 182 Kalasha at 64,734 iba pa, sa kabuuang 2,283,244 na nagsasalita sa Teritoryong Kabisera ng Islamabad.

 Literasiya 
Ayon noong 2010, ang karamihan ng populasyon ay nasa pangkat ng edad na 15-64 taon, mga 59.38%. 2.73% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang; 37.90% ay mas mababa sa edad na 15. Ang Islamabad ay may pinakamataas na antas ng literasiya sa Pakistan, sa 88%. 9.8% ng populasyon ay nakapagtapos ng edukasyong intermedya (katumbas ng antas 11 at 12). 10.26% ay may batsilyer o katumbas na digri habang 5.2% ay may maestro o katumbas na digri. Ang lakas paggawa ng Islamabad ay 185,213 at ang antas ng walang trabaho ay 15.70%.

 Relihiyon 
Sa Teritoryong Kabisera ng Islamabad, Islam ang pinakamalaking relihiyon sa lungsod, na may 95.55% ng populasyon na sumusunod dito. Ang Kristiyanismo ay ang pangalawang pinakamalaking relihiyon, na may 4.26% ng populasyon na sumusunod dito. Ang mga Kristiyano ay puro pangunahin sa mga kalunsuran. Ang Hinduismo ay sinusundan ng 0.04% ng populasyon ayon sa senso ng 2023.

 Kultura 
Ang Islamabad ay tahanan ng maraming naninirahang nagmula sa iba’t ibang rehiyon ng Pakistan at taglay nito ang makulay na pagkakaiba-iba ng kultura at relihiyon mula pa noong sinaunang panahon. Dahil sa lokasyon nito sa Talampas ng Pothohar, matatagpuan pa rin sa rehiyon ang mga bakas ng sinaunang kultura at kabihasnang gaya ng Aryo, Soaniyana, at Lambak ng Indo. Matatagpuan malapit sa Islamabad ang isang kuta ng mga Gakhar noong ika-15 dantaon, ang Kuta ng Pharwala. Ang Kuta ng Rawat sa rehiyong ito ay itinayo ng mga Gakhar noong ika-16 na dantaon at naglalaman ng libingan ng pinunong Gakhar na si Sultan Sarang Khan.

Ang nayon ng Saidpur ay sinasabing ipinangalan kay Said Khan, ang anak ni Sarang Khan. Ang 500-taong-gulang na nayon ay ginawang pook ng pagsamba ng mga Hindu ng isang komandante ng Mughal, si Raja Man Singh. Siya ang nagpagawa ng ilang maliliit na lawa o kunda: ang kunda ng Rama, kunda ng Sita, kunda ng Lakshaman, at kunda ng Hanuman. Matatagpuan sa Golra Sharif ang dambana ng mistikong Sufi na si Pir Meher Ali Shah, na may mayamang pamana mula pa sa bago-Islamikong panahon. Makikita rin sa rehiyon ang mga labi mula sa panahong Budista. Ang dambana ni Bari Imam ay itinayo ng emperador na Mughal na si Aurangzeb. Libo-libong deboto mula sa buong Pakistan ang dumadalo sa taunang Urs ni Bari Imam. Ito ay isa sa pinakamalalaking pagtitipong panrelihiyon sa Islamabad. Noong 2004, mahigit 1.2 milyon katao ang dumalo sa Urs.

 Turismo 
Ang Moske ng Faisal, na itinayo noong 1986, ay isang tanyag na palatandaang pangkultura at panrelihiyon na dinarayo ng maraming turista, lokal man o dayuhan, dahil sa makabagong pagpapakahulugan nito sa arkitekturang Islamiko na dinisenyo ng arkitektong Turko na si Vedat Dalokay, pati na rin sa lokasyon nito sa paanan ng Burol ng Margalla. Ipinangalan ang moske kay Faisal bin Abdul Aziz, na noon ay  Hari ng Saudi Arabia, bilang parangal sa kanyang papel sa pagpopondo sa pagpapagawa ng moske. Kayang maglaman ng hanggang 74,000 sumasamba ang moske sa isang pagkakataon at ang loob nito ay pinalamutian ng kaligrapiyang Islamiko ng mga talata mula sa Quran.

Isa sa mga palatandaang dinarayo ng mga turista ay ang Bantayog ng na itinayo noong 2007 at matatagpuan sa Islamabad. Ang pook-pasyalang ito ay kumakatawan sa pagkamakabayan at soberanya ng Pakistan. Ang disenyo nito ay hugis simboryo na may mga pader na parang talulot, na inukitan ng mga sining na naglalarawan sa iba pang tanyag na palatandaan ng Pakistan gaya ng Moske ng Badshahi, Minar-e-Pakistan, at Kuta ng Lahore.

 Kambal na bayan at kapatid na lungsod 

 Abu Dhabi, Emiratos Arabes Unidos
  Amman, Jordan
  Ankara, Turkiya
  Beijing, Tsina
  Jakarta, Indonesya 1984, muling simula noong 2010
  Madrid, Espanya
  Minsk, Biyelorusya
  Seoul, Timog Korea
  Astana, Kasakistan

 Mga pananda 

 Mga sanggunian 

 Bibliograpiya 





Kategorya:Kabisera sa Asya
Kategorya:Mga kabisera ng Pakistan
Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata