Pasig

Ang Lungsod ng Pasig ay isa sa mga lungsod na bumubuo sa Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Ito ang dating kabisera ng lalawigan ng Rizal at humiwalay upang mabuo ang Kalakhang Maynila. Matatagpuan sa silangang hangganan ng Kalakhang Maynila, ang Pasig ay napapaligiran sa kanluran ng Lungsod Quezon at Mandaluyong; sa hilaga ng Marikina; sa timog ng Makati, bayan ng Pateros, at Taguig; at sa silangan ng lungsod ng Antipolo, bayan ng Cainta at Taytay ng lalawigan ng Rizal.

Ang Pasig ay isang lungsod na panirahan at pang-industriya subalit unti-unti na itong nagiging isang lumalagong pangkalakalang lugar. Dahil nga dati iting kabisera ng Rizal, ang dating pamahalaang panlalawigan ng Rizal ay makikita rito, sa dulo ng Shaw Boulevard.

Sa loob ng bayan nito matatagpuan ang Katedral ng Immaculada Concepcion, isa sa mga pinakalumang simbahan sa kalakhang Maynila. Ang lungsod ng Pasig ay isa sa tatlong lungsod na itinalaga ng diyosesis ng Simbahang Katoliko Romano sa Pilipinas (bilang Katoliko Romano diyosesis ng Pasig).

Kasaysayan ng salitang Pasig
Ang pangalang Pasig ay pinaniniwalaang galing sa salitang Sanskrit na "passis" o buhangin na tumutukoy sa komunidad sa mabuhangin gilid ng ilog. Ang ilang histoyardor naman ay sinasabing galing ang pangalan ng Pasig sa salitang Tagalog na 'mabagsik' na nangangahulugang marahas na pagkilos na maaaring maglarawan ng ilog na kung saan ang agos ay nagdadala nang mga kahoy mula Montalban patungong Manila

Ito ay tinatawag ding "mapaksik" ng mga Intsik sa Binondo, Maynila. Ang "Mapaksik" kalauna'y naging "Pasik" at pagkatapos ay "Pasig". Maari ding galing ito sa "pasigan" na nangangahulugan tabi ng ilog.

Ayon kay Jose Villa Panganiban, dating direktor ng Institusyon ng Pambansang Wika, ang "Pasig" ay lumang Sanskrit na tumutukoy sa "ilog na umaagos mula sa isang katawan ng tubig patungo sa iba," at sa madaling sabi ay naglalarawan sa ilog dahil sa pagdaloy mula sa Lawa ng Laguna patungong Manila Bay.

 Mga sagisag ng lungsod 
 Ang babae ay kumakatawan sa Mutya ng Pasig, ang idealismo ng pagkaperpekto sa lahat ng aspeto na ehemplo ng katapatan, tapat na kalooban at kagandahan ng Lungsod ng Pasig.
 Ang katawan ng tubig sa magkabilang panig ng babae ay mungkahi ng Ilog Pasig na nagkokonekta sa dalawang anyong tubig, Lawa ng Laguna at Manila Bay pareho inilalarawan sa pamamagitan ng alon. Ang Pasig ay nagmula sa isang salitang Hindu na ang kahulugan ay isang anyong tubig na nagkokonekta ng dalawang anyong tubig.
 Sa ibabang kaliwang bahagi ay ang Katedral ng Inmaculada Concepcion, isa sa mga pinakalumang edipisyo sa lungsod. Ito rin ang kinaluluklukan ng mga Diyosesis ng Pasig.
 Sa ibabang kanang bahagi ay ang nagpapahiwatig ng kasaganaan at pag-unlad ng lungsod.

 Kasaysayan 

Noong 11 Hunyo 1901 ang mga lalawigan ng Rizal ay nilikha sa pamamagitan ng Batas bilang 137 ng Komisyon ng Pilipinas. Ang Pasig ay isinama sa lalawigan ng Rizal, at siya ang hinirang bilang kabisera ng bagong lalawigan.

Taong 1975, ang Pasig ay inalis sa lalawigan Rizal at naging bahagi ng Kalakhang Maynila nang ang Komisyon ng Kalakhang Maynila (ang pinagmulan ng Metro Manila Authority at sa katagala'y ang Metropolitan Manila Development Authority) ay nilikha sa ni pangulong Ferdinand Marcos sa pamamagitan ng Presidential decree 824.

Hulyo 1994, ang Pasig ay na-convert sa isang mataas na urbanisadong lungsod sa pamamagitan ng Batas Republika bilang 7829. At noong Disyembre ng taong 1994, nilagdaan ito ni pangulong Fidel V. Ramos bilang isang batas, na sinang-ayunan naman ng mga tao sa ginanap na plebisito noong 21 Enero 1995.

 Mga distrito at mga barangay 
250px|thumb|Mapang politikal ng Pasig

Ang Lungsod ng Pasig ay nahahati sa 30 barangay. Ito ay may dalawang mga heograpikal o mga distrito ng lungsod. Ang unang distrito ay binubuo ng timog at kanlurang bahagi ng lungsod, habang ang pangalawang distrito ay binubuo ng hilaga at silangang bahagi ng lungsod.

District 1 Barangays
 Bagong Ilog
 Bagong Katipunan
 Bambang
 Buting
 Caniogan
 Kalawaan
 Kapasigan
 Kapitolyo
 Malinao
 Oranbo
 Palatiw
 Pineda
 Sagad
 San Antonio
 San Joaquin
 San Jose
 San Nicolas (Poblacion)
 Santa Cruz
 Santa Rosa
 Santo Tomas
 Sumilang 
 Ugong<td valign=top>
District 2 Barangays
 Dela Paz
 Manggahan
 Maybunga
 Pinagbuhatan
 Rosario
 Santa Lucia
 Santolan
 San Miguel

Ekonomiya
250px|thumbnail|left|Ang Pasig City Public Market

Sa kanlurang hangganan ng Pasig, at pinagtatalunang mas makabuluhang silangang bahagi ng Lungsod ng Mandaluyong, ay matatagpuan ang Ortigas Center. Bilang isa sa mga pangunahing distrito ng negosyo sa kalungsuran, iba't-ibang mataas na gusali ng opisina, residential condominiums, gusaling pangkalakalan (commercial), mga paaralan at mga malls ang matatagpuan dito. Ang Unibersidad ng Asya at ng Pasipiko (UA & P), ang isa sa mga pinaka-eksklusibong unibersidad sa bansa, ay matatagpuan dito, pati na rin ang punong tanggapan ng Integrated Bar ng Pilipinas. Nasa hilagang-kanlurang bahagi ng Ortigas Center ang bakuran ng Meralco, tahanan at punong himpilan ng Meralco (Manila Electric Company), ang pinakamalaking kompanya  na namamahagi ng dagitab sa Pilipinas. Ang punong himpilan ng Pamilihang Sapi ng Pilipinas, na tahanan ng isa sa sahig kalakalan sa bansa, ay matatagpuan din dito. Ang punong-himpilan ng San Miguel Corporation, may-ari ng pinakamalaking producer ng serbesa sa Pilipinas, ay matatagpuan din dito. Dahil sa mga negosyo at mga pamumuhunan sa Ortigas Center, ang barangay San Antonio ang may pinakamalaking kita para sa isang lokal na yunit ng pamahalaan sa bansa.

Kasama sa mga hindi malilimot sa Ortigas Avenue at E. Rodriguez Jr. Avenue (C-5) ay ang Frontera Verde, isang bagong pribadong pagpapaunlad na lugar na mayroong restoran, pet shop, mall, parke, village, gusaling tanggapan at isang maliit na zoo. Ang El-Pueblo, ang isang may temang kolonyal na pangkalakalan (commercial) na lugar sa Ortigas Center, ay nagbibigay ng mga bagong konsepto ng cafe's, mga restoran at mga bar. Metrowalk (ang dating Payanig), isang pangkalakalan (commercial) na lugar sa kahabaan ng Ortigas Avenue at Meralco Avenue, ay itinayo noong 2005 malapit sa Ortigas Center na kung saan mayroong mga tindahan, warehouses, at mga mga restoran at mga bar.

Ang Medical City, sa isang pribadong pagamutan na matatagpuan malapit sa bakuran ng Meralco sa kahabaan ng Ortigas Avenue, ay nag-aalok ng ilang taong karanasan sa pagpapatakbo at pamamahala na naglilingkod hindi lamang sa mamamayan ng Pasig kundi pati na rin sa ibang mga bayan.

Mga paaralan
Ang Rizal High School, isa sa itinuturing na pinakamalalaking sekundaryang paaralan sa buong mundo ayon sa bilang ng mag-aaral, ay matatagpuan sa Pasig. Dating itinanghal ng Mga Pandaigdigang Tala ng Guinness bilang pinakamalaking paaralan na may may bilang ng mga mag-aaral, ito ay dinaig ng City of Montessori School (CMS) sa Lucknow, India.

Ang Pamantasan ng Lungsod ng Pasig, ang isang unibersidad na pagmamay-ari ng estado ay matatagpuan sa Kapasigan, nag-aalok ng mga kurso sa antas para sa mahihirap ngunit matatalino at karapat-dapat na mga residente ng Pasig. Ito ay itinatag sa ilalim ng paninilbihan ni Vicente C. Eusebio noong 1999.

Ang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Lungsod ng Pasig (PCSHS) ay ang unang Mataas na Paaralang Pang-agham sa Pasig. Ito ay matatagpuan malapit sa Rainforest, ang isang pampublikong resort na itinatanghal ang zoo, park, swimming pool at iba pang mga pasilidad ng pagsasaya.

Ang PhilSports Complex o ang Philippine Institute of Sports Complex (dating ULTRA) ay isang bantog na pambansang sports complex ng Pilipinas. Matatagpuan sa Meralco Avenue, dito makikita ang tanggapan ng Philippine Sports Commission, Philippine Olympic Committee at ang ilang mga National Sports Associations.

 Mga zip code sa Lungsod ng Pasig 
 Caniogan 1606 
 Green Park 1612 
 Kapasigan 1600 
 Kapitolyo 1603 
 Manggahan 1611 
 Maybunga 1607 
 Pinagbuhatan 1602 
 Rosario 1609 
 San Antonio 1605 
 San Joaquin 1601 
 Santolan 1610 
 Santa Lucia 1608 
 Ugong 1604

 Mga namuno 
 Alkalde 
Mario Lamercia (1750 - 1780)
 Aldrin Gersalia (1780's) (Gobernadorcillo)
 Resurrecion Balmaceda (1850)
 Don Rafael Umali (1852-1853, 1869-1870)
 Don Apolonio Santiago (1873-1884)
 Don Liberato Damian y Umali (1894)
 Hen. Valentin Cruz (1896)
 Don Pantalen Catanto (1897)
 Don Valentin Ruiz (1898)
 Felipe Benicio Gomez (1902–1904)
 Julio Raymundo (1904–1906)
 Jose Feliciano (1906–1909)
 Lupo Miguel (1909–1912)
 Francisco Reyes (1912–1915)
 Alejandro Ramos y Agullon (1915–1918)
 Don Fortunato Concepcion (1918–1921)
 Don Sixto J. Antonio (1924-1935)
 Francisco B. Legaspi (1945-1951)
 Cipriano A. Raymundo (1936-1942, 1942-1945, 1952-1955)
 Emiliano R. Caruncho, Jr. (1956-1986)
 Mario Raymundo (1986-1992) 
 Vicente Eusebio (1992-2001)
 Soledad Eusebio (2001-2004)
 Vicente Eusebio (2004-2007) : Si Henry Lanot ang umaangking nanalo sa halalan noong taong 2005, ngunit siya ay pinatay para mabawi ni Vicente Eusebio ang kanyang ranggo.Philippine Headline News Online - Ex-Pasig Congressman Slain, Manila, 14 Abril 2005
 Robert Eusebio (2007-2013)
 Maribel Eusebio (2013-2016) 
 Robert Eusebio (2016-2019)
 Victor Ma. Regis N. Sotto (2019-kasalukyan)

 Bise-Alkalde 
 Emiliano Santos (1956 - 1986)
 Lorna Bernardo (1992-2004)
 Rosalio "Yoyong" Martirez (2004-2013)
 Iyo Bernardo Caruncho (2013-2022 3 terms) 
 Robert "Dodot" Jaworski Jr. (2022-Kasalukuyan)

 Kinatawan 
 Kinatawan sa Saligang Batas ng 1935 - Don Mariano Melendres
 Ikawalong Kongreso Congress 1987–1992 - Rufino S. Javier 
 Ikasiyam na Kongreso 1992–1995 - Rufino S. Javier 
 Ikasampung Kongreso 1995–1998 - Rufino S. Javier  
 Ika-11 na Kongreso 1998–2001 - Henry P. Lanot 
 Ika-12 na Kongreso 2004 (1 day)- Noel Cariño (1)
 Ika-13 na Kongreso 2004–2007 - Robert B. Jaworski, Jr. 
 Ika-14 na Kongreso 2007–2013 - Roman T. Romulo

 Mga kilalang taong taga-Pasig
Lope K. Santos, nobelista, at dating senador
Jovito Salonga, ika-14 Pangulo ng Senado ng Pilipinas
Rene Saguisag, dating Senador ng Republika (1987-1992)
Francisco Coching, Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas para sa Sining Biswal
Ramon Santos, Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas para sa Musika
Susan Fernandez, mang-aawit, aktibista at akademiko
Mariano Melendres, ika-5 Gobernador ng Rizal
Vico Sotto, mambabatas, incumbent city mayor ng Pasig
Donya Tesoro, mambabatas, incumbent municipal mayor ng San Manuel, Tarlac
Roderick Macutay, visual artist
JC Jacinto, visual artist
Atoy Co, artista, basketball player at dating konsehal ng unang distrito
Marlou Aquino, manlalaro ng basketbol
Doug Kramer, manlalaro ng basketbol
Rome dela Rosa, manlalaro ng basketbol
Alberto Reynoso, manlalaro ng basketbol
Coney Reyes, beteranong aktres, modelo ng komersyo
John Lloyd Cruz, aktor
Ping Medina, aktor
Sam Milby, aktor, mang-aawit, modelo
Hero Angeles, aktor
Edgar Allan Guzman, aktor
Jerome Ponce, aktor
Arjo Atayde, aktor
Connie Sison, mamamahayag; anchor ng balita
Aljo Bendijo, broadcast journalist
Dion Ignacio, artista
Xian Lim, Filipino Chinese artista, modelo, mang-aawit
Ely Buendia, lead vocalist para sa The Eraserheads
Raymond "Abra" Abracosa, hip hop artist, emcee, mang-aawit
Rachelle Ann Go, mang-aawit, sikat na stage play theater at modelo
Belle Mariano, aktres at modelo
Laarni Lozada, mang-aawit
Kean Cipriano, mang-aawit, artista at musikero
RJ Jimenez, acoustic singer
Ricardo Penson, aktibistang panlipunan
Angelu de Leon, aktres at kasalukuyang konsehal ng Pasig
Roderick Macutay, artista

Mga sanggunian

Pasig
Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila