Baybayin

Ang Baybayin (), na kilala rin sa maling katawagan nitong Alibata (mula sa Arabe na alifbata), ay isa sa mga katutubong panulat na ginamit sa Pilipinas. Isa itong alpasilabaryo, at bahagi ng mag-anak ng sulat Brahmi. Laganap ang paggamit nito sa Luzon at sa ilang bahagi ng Pilipinas noong ika-16 hanggang ika-17 dantaon bago mapalitan ito ng sulat Latin.

Sa kasalukuyan, ginagamit ang Baybayin bilang sining. May mga pangkat na nabuo upang muli itong buhayin at gamitin. May mga batas rin ang nagawa upang itaguyod ito pati na rin ang iba pang mga sistema ng panulat ng Pilipinas.

Isinakodigo sa Unicode ang mga titik nito noong 2002. Ipinanukala ito ni Micheal Everson noong 1998 kasama ng sulat Tagbanwa, Hanuno'o, at Buhid.

Ang Sinupan ng Unibersidad ng Santo Tomas sa Maynila ang may hawak sa kasalukuyan sa pinakamalaking tipon ng mga sinaunang pagsulat sa Baybayin sa buong daigdig... Dahil dito, binigyan ito ng pagpili upang mapasama sa Talaan ng Pandaigdigang Pamana ng UNESCO, kasama na ang buong pamantasan.

Pangkalahatang-batid

Ang alpasilabaryo ay isa sa mga indibiduwal na sistema ng pagsulat na ginagamit sa Timog-silangang Asya, halos mga abugida lahat; kung saan binibigkas ang anumang katinig nang may kasunod na patinig "a"—ginagamit ang mga tuldik upang ipahayag ang mga ibang patinig. Nagmula karamihan nitong mga sistema ng pagsulat sa mga sinaunang panitik na ginamit sa Indiya noong nakalipas na 2,000 taon, at Baybayin ang panlahatang katawagan para sa mga abugida sa Pilipinas. Mayroong dalawang paraan upang sulatin ang babayin; walang kudlit o may kudlit. Gayunpaman, hindi ito nalalapat sa makabagong sulat kulitan (pinasikat noong dekada 1990), subalit nalalapat sa Lumang kulitan, nadokumentado noong mga dekada 1690.

Kataga
Ang salitang baybayin ay kasingkahulugan ng "magsulat," "ispel", o magbaybay sa  Tagalog. Inilathala noong 1613, isinalinwika ang tala ng "abakada" (ang alpabeto) sa diksyunaryong Kastila-Tagalog ni Pedro San Buenaventura bilang "baibayin" ("", isinalinwika: "mula sa "baybay", na nangangahulugang "ispel")

Tumutukoy ang "baybayin" sa mga iba pang katutubong sulat sa Pilipinas na Abugida, kabilang ang sulat Buhid, sulat Hanunó'o, sulat Tagbanwa, sulat Kulitan, sulat Tagalog at iba pa. Inirerekomenda ng mga organisasyong pangkultura tulad ng Sanghabi at Heritage Conservation Society (Samahan para sa Pangangalaga ng Pamana) na tawaging suyat ang koleksyon ng mga natatanging sulat na ginagamit ng mga iba't ibang katutubong pangkat sa Pilipinas, kabilang ang baybayin, iniskaya, kirim jawi, at batang-arab, na isang terminong walang kinikilingan para sa anumang sulat. Samantala, inirerekomenda ni Jay Enage at iba pang bagong tagapagtaguyod na tawaging baybayin ang mga Abugidang sistema ng pagsulat sa Pilipinas.

Paminsan-minsan, tinatawagang Alibata ang Baybayin, isang neolohismo na inilikha ni Paul Rodríguez Verzosa mula sa unang ikatlong titik ng sulat Arabe (ʾalif, bāʾ, tāʾ, tinanggal ang f para maganda pakinggan), marahil sa maling pag-aakala na nagmula ang Baybayin sa sulat Arabe.

Pinagmulan
Pinagtatalunan ang pinagmulan ng Baybayin at mayroong ilang mga teoriya, dahil wala pang natuklasan na tiyak na katibayan.  

 Impluwensya ng Dakilang Indiya 

Ayon sa kasaysayan, napasailalim ang Timog-silangang Asya sa impluwensya ng Sinaunang Indiya, kung saan yumabong ang mararaming nagpaindiyanong prinsipalidad at imperyo nang iilang dantaon sa Taylandiya, Indonesya, Malaysia, Singapore, Pilipinas, Kambodya at Biyetnam. Ibinigay ang terminong indianisasyon sa impluwensya ng kulturang Indiyano sa mga lugar na ito. Binigyang-kahulugan ito ni George Coedes, isang arkeologong Pranses, bilang paglaganap ng organisadong kultura na nakabatay sa mga Indiyanong pinagmulan ng kamaharlikaan, Hinduismo at Budismo at ang dayalektong Sanskrito. Makikita ito sa Pagpaindiyano ng Timog-silangang Asya, paglago ng Hinduismo at Budismo. Inimpluwensyahan rin ng mga pangkarangalang Indiyano ang mga pangkarangalang Malay, Thai, Pilipino at Indones. Naging mahalaga ang papel ng mga Indiyanong kolonista ng Hindu bilang mga propesyonal, mangangalakal, pari at mandirigma. Pinatunay ng mga inskripsyon na ang mga pinakaunang kolonistang Indiyano na nagsipamayan sa Champa at kapuluang Malay, ay nagmula sa dinastiyang Pallava, dahil idinala nila ang kanilang sulat Pallava. Katugmang-katugma ang mga pinakaunang inskripsyon sa Java sa sulat Pallava. Sa unang yugto ng pagpapatibay ng sulat Indiyano, lokal na isinagawa ang mga inskripsyon sa mga wikang Indiyano. Sa ikalawang yugto, ginamit ang mga sulat sa pagsulat ng mga lokal na wika ng Timog-silangang Asya. Sa ikatlong yugto, nabuo ang mga lokal na uri ng mga sulat. Pagsapit ng ika-8 dantaon, humiwalay na ang mga sulat tungo sa mga panrehiyong sulat.

Hinangad ni Isaac Taylor na ipakita na ipinakilala ang Baybayin sa Pilipinas mula sa Baybayin ng Bengal ilang panahon bago ang ika-8 dantaon. Sa pagtatangkang ipakita ang ganoong relasyon, ipinakita ni Taylor ang mga magrap na representasyon ng mga titik ng Kistna at Assam tulad ng g, k, ng, t, m, h, at u, na kahawig ng mga katumbas na titik sa Baybayin. Ikinatuwiran ni Fletcher Gardner na "napakapareho" ang mga sulat Pilipino at sulat Brahmi, na sinuportahan ni T. H. Pardo de Tavera. Ayon kay Christopher Miller, tila matibay ang ebidensya na talagang nagmula ang Baybayin sa Gujarati.

 Sulat ng Timog Sulawesi 
Si David Diringer, na tumanggap sa pananaw na nagmula ang mga alpabeto ng kapuluang Malay sa Indiya, ay nagpalagay na nagmula ang mga sulat ng Timog Sulawesi sa sulat Kawi, marahil sa pamamagitan ng sulat Batak of Sumatra. Ayon kay Diringer, idinala ang mga sulat Pilipino sa mga pulo sa pamamagitan ng mga Bugines na titik sa Sulawesi. Ayon kay William Henry Scott, malamang na ang pinakamalapit na ninuno ng Baybayin ay isang sulat ng Timog Sulawesi, baka ang Lumang Makassar o isang malapit na ninuno. Ito ay dahil sa kakulangan ng mga huling katinig o kudlit sa Baybayin. Ang mga wika ng Timog Sulawesi ay may limitadong imbentaryo ng pantig-huli na katinig at hindi nila ipinakakatawan sa mga sulat Bugis at Makassar. Ang pinakaposibleng pagpapaliwanag ng kawalan ng pananda ng huling katinig sa Baybayin samakatuwid ay isang sulat ng Timog Sulawesi ang kanyang tuwirang ninuno. Ang Sulawesi ay nasa ibaba mismo ng Pilipinas at mayroong ebidensya ng ruta ng kalakalan sa kanilang pagitan. Samakatuwid, nalinang ang Baybayin sa Pilipinas noong ikalabinlimang dantaon PK dahil nalinang ang sulat Bugis-Makassar sa Timog Sulawesi hindi mas nauna sa 1400 PK.

 Kawi 
Nagmula ang sulat Kawi sa Java, na nagmula sa sulat Pallava, at ginamit halos sa buong Tabing-dagat na Timog-silangang Asya. Ang inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna ang pinakaunang kilalang nasusulat na dokumento na natuklasan sa Pilipinas. Isa itong legal na dokumento na may nakaukit na petsa ng panahong Saka 822, na tumutugma sa Abril 21, 900 PK. Nakasulat ito sa sulat Kawi sa isang uri ng Lumang Malay na nilalaman ng maraming salitang hiram mula sa Sanskrito at mga iilang di-Malay na elemento ng bokabularyo na hindi malinaw kung nanggaling sa Lumang Habanes o Lumang Tagalog. Ang ikalawang halimbawa ng sulat Kawi ay makikita sa Garing Pantatak ng Butuan, na natagpuan noong dekada 1970 at pinetsahan sa pagitan ng ika-9 at ika-12 dantaon. Ito ay sinaunang selyo na gawa sa garing na nagtagpuan sa isang pinaghuhukayan ng mga arkeologo sa Butuan. Idineklara ang selyo bilang Pambansang Kayamanang Pangkultura. Nakaukit sa selyo ang salitang "Butwan" sa nakaistilong Kawi. Matatagpuan ngayon ang selyong garing sa Pambansang Museo ng Pilipinas.National Museum Collections Seals  [Koleksyon ng Selyo ng Pambansang Museo] (sa Ingles). Kaya nangangatuwiran ang isang hipotesis na, dahil Kawi ang pinakaunang patotoo ng pagsusulat sa Pilipinas, maaaring nagmula ang Baybayin sa Kawi.

Cham
Maaaring ipinakilala ang Baybayin sa Pilipinas ng mga koneksyong tabing-dagat sa Kahariang Champa. Ikinatutuwiran ni Geoff Wade na ang mga titik ng Baybayin na "ga", "nga", "pa", "ma", "ya" at "sa" ay nagpapakita ng mga katangian na pinakamainam na ipaliwanag sa pagkokonekta sa kanila sa sulat Cham, sa halip ng mga ibang Indikong abugida. Waring mas malapit ang Baybayin sa mga sulat ng timog-silangang Asya kaysa sa sulat Kawi. Nangangatuwiran si Wade na hindi tiyak na patunay ang Inskripsyon sa Binatbat na Tanso para sa pagmumula ng Baybayin sa Kawi, dahil nagpapakita ang inskripsyon ng mga huling katinig, habang hindi nagpapakita ang Baybayin ng mga ganito.

Kasaysayan
Sa mga mahuhugot na materyales, malinaw na ginamit ang Baybayin sa Luzon, Palawan, Mindoro, Pangasinan, Ilocos, Panay, Leyte at Iloilo, ngunit walang nagpapatunay na umabot ang Baybayin sa Mindanao. Tila malinaw na nagsimulang maghiwalay ang paglilinang ng mga uri sa Luzon at Palawan noong ika-16 dantaon, bago sinakop ng mga Kastila ang nakikila natin ngayon bilang Pilipinas. Dahil diyan, Luzon at Palawan ang mga pinakalumang rehiyon kung saan nagamit at ginagamit ang Baybayin. Kapansin-pansin din kung paano nilinang ang sulat sa Pampanga ng mga katangi-tanging hugis para sa apat na titik noong unang bahagi ng dantaong 1600, na kakaiba sa mga ginagamit sa ibang lugar. Nagkaroon ng tatlong medyo naiibang uri ng Baybayin sa huling bahagi ng dantaong 1500 at dantaong 1600, ngunit hindi sila mailalarawan bilang tatlong magkaibang sulat kung paanong may iba't ibang istilo ng sulat Latin sa buong edad medyang o modernong Europa na may medyo naiibang grupo ng mga titik at sistema ng pagbaybay.

Lumang kasaysayan
Nakaukit sa isang tapayang panlibing, na tinatawagang "Palayok ng Calatagan," na natagpuan sa Batangas ang mga titik na kapansin-pansing kahawig ng Baybayin, at sinasabing inukit noong ca. 1300 PK. Gayunpaman, hindi pa pinapatunayan ang kanyang pagkatunay.

Kahit na isinulat ni Antonio Pigafetta, isa sa mga kasama ni Fernando de Magellanes sa barko, na hindi marunong magbasa at magsulat ang mga Bisaya noong 1521, dumating na ang Baybayin doon noong 1567 nang iniulat ni Miguel López de Legazpi mula sa Cebu na, "Mayroon silang [ang mga Bisaya] kanilang sariling mga titik at karakter kagaya ng mga Malay, kung kanino sila natuto; pinagsusulatan nila ang balat ng kawayan at dahon ng palma gamit ang isang matulis na instrumento, subalit walang matatagpuan na sinaunang pagsusulat sa kanila, at wala ring salita ng kanilang pinagmulan at pagdating sa kapuluan, pinepreserba ang kanilang kaugalian at mga ritwal sa pamamagitan ng mga tradisyong ipinapasa-pasa buhat sa ama hanggang sa anak nang walang ibang tala." Pagkatapos ng isang dantaon, noong 1668, isinulat ni Francisco Alcina: "Ang mga karakter nitong mga katutubo [mga Bisaya], o, mas mainam sabihing, ang mga ginagamit nang iilang taon sa mga bahaging ito, isang sining na ipinarating sa kanila ng mga Tagalog, at natutunan naman nila mula sa mga Borneano na nagmula sa dakilang pulo ng Borneo patungo sa Maynila, at kung kanino sila lubhang nakikipagpalitan... Mula sa mga Borneanong ito natutunan ng mga Tagalog ang kanilang mga karakter, at mula sa kanila natutunan ang mga Bisaya, kaya tinatawagan nilang mga Moro na karakter o titik dahil itinuro nito ng mga Moro... natutunan [ng mga Bisaya] ang mga titik [ng mga Moro], na ginagamit ng marami ngayon, at mas ginagamit ng mga kababaihan kaysa sa kalalakihan, at mas nadadalian sa pagsulat at pagbasa kaysa sa nahuli." Ipinaliwanag ni Francisco de Santa Inés noong 1676 kung bakit mas karaniwan ang Baybayin sa mga kababaihan, dahil "wala silang ibang paraan para magsayang ng oras, dahil hindi kaugalian na pumasok ang mga batang babae na pumasok tulad ng mga batang lalaki, higit na napapakinabangan nila ang kani-kanilang mga karakter kaysa sa mga kalalakihan, at ginagamit nila sa mga bagay ng debosyon, at sa mga ibang bagay, na hindi debosyon."


Ang pinakaunang nailathalang aklat sa isang wika ng Pilipinas, na nagtatampok ng Tagalog sa Baybayin at isinatitik sa sulat Latin, ay ang Doctrina Christiana en Lengua Española y Tagala ng 1593. Pangunahing nakasalig ang tekstong Tagalog sa isang manuskrito na isinulat ni P. Juan de Placencia. Pinangasiwaan nina Prayle Domingo de Nieva at Juan de San Pedro Martyr ang paghahanda at paglalathala ng aklat, na isinagawa ng isang di-pinanganlang artisanong Tsino. Ito ang pinakaunang halimbawa ng Baybayin na umiiral ngayon at ito ang tanging halimbawa sa dantaong 1500. Mayroon ding serye ng mga legal na dokumento na nilalaman ng Baybayin, na nakapreserba sa mga arkibong Kastila at Pilipino na sumasaklaw ng higit sa isang dantaon: ang tatlong pinakaluma, lahat nasa Archivo General de Índias sa Seville, ay mula noong 1591 at 1599.

Binanggit ni Pedro Chirino, isang paring Kastila, noong 1604 at Antonio de Morga noong 1609 na alam ng karamihan ng mga Pilipino ang Baybayin, at karaniwang ginamit para sa mga personal na pagsusulat, panulaan, atbp. Gayunpaman, ayon kay William Henry Scott, may mga datu mula sa dekada 1590 na hindi kayang maglagda ng mga apidabit o panunumpa, at saksi na hindi kayang maglagda ng mga titulo ng lupa noong dekada 1620.

Amami, isang bahagi ng Ama Namin sa Ilokano, na nakasulat sa Ilokanong Baybayin (Kur-itan, Kurdita), ang unang paggamit ng krus-kudlit.

Noong 1620, isinulat ang Libro a naisurátan amin ti bagás ti Doctrina Cristiana ni P. Francisco Lopez, isang Ilokano Doctrina ang unang Ilokanong Baybayin, nakasalig sa katekismong isinulat ni Kardinal Belarmine. Mahalagang sandali ito sa kasaysayan ng Baybayin, dahil ipinakilala sa unang pagkakataon ang krus-kudlit, na nagpahintulot sa mga katinig na di-binibigkas. Nagkomento siya ng mga sumusunod sa kanyang desisyon: "Ang dahilan sa paglalagay ng teksto ng Doctrina sa sulat Tagalog... ay para magsimula ang pagwawasto ng nasabing sulat Tagalog, na, sa kasalukuyang kalagayan, ay napakadepektibo at nakalilito (dahil walang paraan hanggang ngayon para ipahiwatig ang mga huling katinig - ibig kong sabihin, ang mga walang patinig) na kinakailangan ng pinakamatalinong mambabasa na huminto at pagnilayan ang mararaming salita upang magpasiya kung anong bigkas ang nilayon ng manunulat."  Gayunpaman, hindi kumagat ang krus-kudlit, o biramang kudlit, sa mga gumagamit ng Baybayin. Kinonsulta ang mga katutubong eksperto sa Baybayin tungkol sa bagong inimbento at hinihilingang gamitin ito sa lahat ng kanilang mga sulat. Matapos purihin ang inimbento at magpasalamat, pinasya nila na hindi ito matatanggap sa kanilang pagsusulat dahil "Kumontra ito sa katutubong katangian at uri na ipinagkaloob ni Bathala sa kanilang pagsusulat at ang paggamit nito ay katumbas ng pagsisira ng Palaugnayan, Prosodi at Ortograpiya ng kanilang wikang Tagalog sa isang dagok."

Noong 1703, naiulat na ginagamit pa rin ang Baybayin sa Comintan (Batangas at Laguna) at mga ibang bahagi ng Pilipinas. 

Kabilang sa mga pinakaunang panitikan ukol sa ortograpiya ng mga mga wikang Bisaya ang mga akda ni Ezguerra, isang paring Hesuita, sa kanyang  noong 1747 at Mentrida sa kanyang  noong 1818 na pangunahing nagtalakay ng istraktura ng bararila.

Ang inskripsyon sa batong Ticao, kilala rin bilang batong Monreal o batong Rizal, ay isang tabletang apog na naglalaman ng Baybayin. Natagpuan ng mga mag-aaral ng Paaralang Elementarya ng Rizal sa Pulong Ticao sa bayan ng Monreal, Masbate, na nagsikayod ng putik sa kani-kanilang sapatos at tsinelas sa dalawang di-pantay na tabletang apog bago pumasok sa kanilang silid-aralan, nakalagay na ang mga ito sa isang seksyon ng Pambansang Museo ng Pilipinas, na tumitimbang ng 30 kilo, may 11 sentimetrong kapal, 54 sentimetrong haba at 44 sentimetrong lapad habang ang isa pa ay 6 sentimetrong kapal, 20 sentimetrong haba at 18 sentimetrong lapad.

Pagkawala
Maaaring naging sanhi ang pagkalito sa mga patinig (i/e at o/u) at huling katinig, mga nawawalang titik para sa mga tunog ng Kastila at prestihiyo ng kultura at pagsulat ng Kastila sa pagkawala ng Baybayin sa paglipas ng panahon sa karamihan ng mga bahagi ng Pilipinas. Nakatulong din sa mga Pilipino ang pag-aaral ng alpabetong Latin sa sosyoekonomikong pagsusulong sa ilalim ng mga Kastila, dahil maaaring silang umangat sa masasabing prestihiyosong puwesto tulad ng mga klerk, tagasulat at kalihim. Pagsapit ng 1745, isinulat ni Sebastián de Totanés sa kanyang Arte de la lengua tagala na “Bihira lamang ngayon ang Indio [Pilipino] na marunong bumasa [ng Baybayin], at mas bihira pa ang marunong magsulat [ng Baybayin]. Silang lahat ngayon ay nagsusulat at nagbabasa sa aming mga Kastilang titik [alpabetong Latin].” Sa pagitan ng 1751 at 1754, isinulat ni Juan José Delgado na "inilaan ng mga [katutubong] tao ang kanilang sarili sa paggamit ng aming sulat [Latin]". 

Ang kawalan ng mga pre-Hispanikong ispesimen ng paggamit ng Baybayin ay humantong sa karaniwang maling akala na sinunog o pinuksa ng mga prayleng Kastila ang pagkarami-raming katutubong dokumento. Isa sa mga iskolar na nagpanukala ng teoryang ito si H. Otley Beyer, isang antropologo at mananalaysay na nagsulat sa "The Philippines before Magellan" (1921) na, "Ipinagmalaki ng isang Kastilang pari sa Timog Luzon na pinuksa niya ang higit sa tatlong daan na balumbon na pinagsulatan ng mga katutubong karakter". Naghanap nang naghanap ang mga mananalaysay ang pinagmulan ng pahayag ni Beyer, ngunit walang nakapagpatunay ang pangalan ng nasabing pari. Walang direktang dokumentadong ebidensya ng malaking pinsala ng mga pre-Hispanikong dokumento ng mga Kastilang misyonero at alinsunod dito, tinanggihan ng makabagong iskolar tulad ni Paul Morrow at Hector Santos ang mga mungkahi ni Beyer. Partikular na iminungkahi ni Santos na posibleng sinunog lamang ng mga prayleng Kastila ang mga manaka-nakang maikling dokumento ng orasyon, sumpa at tawal na itinuring bilang masama, at ang mga unang misyoneryo ay nagsagawa lamang ng pagpuksa ng mga manuskritong Kristiyano na hindi katanggap-tanggap ng Simbahan. Tinanggihan ni Santos ang ideya na sistematikong pinasunog ang mga sinaunang pre-Hispanikong manuskrito. Naitala rin ni Morrow, isang iskolar, na walang kaganapang nakatala ng mga sinaunang Pilipinong nagsusulat sa mga balumbon, at ang pinakamalamang na dahilan kung bakit walang natirang mga dokumentong pre-Hispaniko ay nagsulat sila sa mga nasisirang bagay tulad ng dahon at kawayan. Idinagdag pa niya na maaaring ikatuwiran na nakatulong ang mga Kastilang prayle sa pagpepreserba ng Baybayin sa pamamagitan ng pagdokumento at paggamit nito kahit na tinalikuran na ito ng karamihan ng mga Pilipino. 

Sinasabi ni Isaac Donoso, isang iskolar, na nagkaroon ng mahalagang papel ang mga dokumentong nakasulat sa katutubong wika at katutubong sulat (lalo na ang Baybayin) sa hudisyal at legal na buhay ng kolonya at itinala na marami pa ring matatagpuang dokumento sa panahong kolonyal na nakasulat sa Baybayin sa mga iilang repositoryo, kabilang dito ang silid-aklatan ng Unibersidad ng Santo Tomas. Napansin din niya na hindi sinugpo ng mga unang misyonerong Kastila ang paggamit ng Baybayin ngunit sa halip niyo ay maaaring itinaguyod nila ang Baybayin bilang hakbang upang pigilan ang Islamisasyon, dahil lumilipat ang wikang Tagalog mula Baybayin patungo sa Jawi, ang isina-Arabeng sulat ng lipunang napa-Islam sa Timog-silangang Asya. 

Habang may naitalang di-kukulangin sa dalawang kaso ng pagsunog ng mga libritong Tagalog ng mga pormula sa salamangka noong unang bahagi ng panahon ng mga Kastila, nagkomento rin si Jean Paul-Potet (2017), isang iskolar, na nakasulat ang mga librito sa alpabetong Latin at hindi sa katutubong Baybayin. Wala ring mga ulat ng mga banal na kasulatan ng mga Tagalog, dahil hindi nila isinulat ang kanilang kaalaman sa teolohiko at ipinasa nang bibigan habang inilaan ang paggamit ng Baybayin para sa mga sekular na layunin at mga anting-anting.

Mga makabagong inapo

Ang mga natitirang modernong sulat na tuwirang nagmula sa Baybayin sa pamamagitan ng likas na pangyayari ang sulat Tagbanwa na minana ng mga Palawano mula sa mga Tagbanwa at pinangalanang Ibalnan, at sulat Buhid at sulat Hanunóo sa Mindoro. Pinalitan ang sinaunang sulat Kapampangan na ginamit noong dantaong 1600 ng artipisyal na sulat na tinatawagang "makabagong Kulitan". Walang ebidensya para sa mga iba pang panrehiyong sulat; tulad ng makabagong eksperimento sa Pampanga. Alinmang ibang sulat ay mga kamakailang likha batay sa isa o isa pa sa mga abesedaryo mula sa mga lumang Kastilang paglalarawan.

+Makabagong Indikong sulatSulatRehiyonHalimbawaSulat IbalnanPalawan150pxSulat HanunuoMindoro150pxSulat BuhidMindoro150pxSulat TagbanwaGitnang at Hilagang Palawan150px

Mga katangian

 Palatitikan 
+Halimbawa ng mga glipo (gawang-kamay o istilong panggayak) para sa mga saligang titikNagsasariling patinigBatay na katinig (na may ipinahiwatig na patinig a)36x36px|aa36x36px|i/ei/e36x36px|u/ou/o36x36px|kaka36x36px|gaga36x36px|nganga36x36px|tata36x36px|dada/ra36x36px|nana36x36px|papa36x36px|baba36x36px|mama36x36px|yaya36x36px|lala36x36px|wawa36x36px|sasa36x36px|haha

+Ang mga saligang titik kasama ng lahat ng mga kombinasyon ng katinig-patinig at biramaMga patinig
aieuo//ba/va
ba/vabi/vibe/vebu/vubo/vo/b//v/ka
kakikekuko/k/da
dadidedudo/d/ra
rarireruro/r/ta
tatitetuto/t/ga
gagigegugo/g/ha
hahihehuho/h/la
lalilelulo/l/ma
mamimemumo/m/wa
wawiwewuwo/w/na
naninenuno/n/nga
ngangingengungo/ŋ/pa/fa
pa/fapi/pefi/fepu/pofu/fo/p//f/sa/za
sa/zasi/sezi/zesu/sozu/zo/s//z/ya
yayiyeyuyo/j/Itinatampok sa ikalawa-sa-huling hanay ang pamudpod birama "", na hango sa ipinakilala ni Antoon Postma sa sulat Hanunuo na kalaunan ay naging bahagi ng Tagalog Unicode Block noong 2021 sa pangunguna ni Fredrick R. Brennan. Ang huling hanay ng mga kumpol na may krus-kudlit birama "" ay idinagdag sa orihinal. Ipinakilala ito ni Francisco Lopez, isang paring Kastila, sa kaniyang mga gawa at pagsasalin tulad ng Libro a naisurátan amin ti bagás ti Dotrina Cristiana noong 1620. 

Bago ang pagpapakilala ng bagong titik para sa ra, isang simbolo lamang ang ginagamit para sa da o ra dahil alopono ang mga ito sa karamihan ng mga wika ng Pilipinas, kung saan nagiging ra ito sa pagitan ng mga patinig at nagiging da sa mga ibang posisyon. Napanatili ang ganitong alituntunin ng balarila sa makabagong Filipino, kaya kapag may d sa pagitan ng dalawang patinig, nagiging r ito, tulad sa mga salitang dangal at marangal, o dunong at marunong, at kahit sa raw at daw at sa rin at din pagkatapos ng mga patinig. Gayunpaman, mayroong hiwalay na simbolo para sa da at ra para sa ibang uri ng Baybayin tulad ng Sambal, Basahan, at Ibalnan; upang banggitin lamang ang ilan. Noong 2021, ipinakilala ang "" at "" bilang mga titik para sa ra kung saan ang una  ay hango sa mga mungkahi ng kalakhan ng mga gumagamit ng Baybayin, tulad nina Normal de los Santos at Lloyd Zapanta, habang ang pangalawa naman ay kilala bilang ra ng Zambales na unang nakita sa librong Estudio de los antiguos alfabetos Filipinos ni Cipriano Marcilla y Martin. 

Ginagamit din ang parehong simbolo upang kumatawan sa pa at fa (o pha), ba at ba, at sa at za na katunog din. Kinatawan ng isang titik ang nga. Pinanatili ng kasalukuyang bersyon ng alpabetong Filipino ang "ng" bilang digrapo. Bukod sa mga ponetikong pagsasaalang-alang na ito, monokameral ang sulat at hindi gumagamit ng maliit at malaking titik upang ipakitang iba ang mga pangalang pantangi o unang titik ng mga salitang nagsisimula ng mga pangungusap. 

 Kudlit birama 
Naging lalong mahirap ang orihinal na pamamaraan ng pagsulat para sa mga paring Kastila na nagsasalinwika ng mga aklat tungo sa mga bernakular, dahil noong una hindi isinasama ng Baybayin ang huling katinig na walang patinig. Maaaring ikalito ito ng mga mambabasa sa anong salita o bigkas ang nilayon ng manunulat. Halimbawa, 'bu-du' ang pagbaybay sa 'bundok', na hindi isinasama ang huling katinig ng bawat pantig. Dahil dito, ipinakilala ni Francisco Lopez ang kanyang kudlit noong 1620 na tinatawagang sabat o krus na nagkansela sa pahiwatig na tunog ng patinig a at nagpahintulot sa pagsusulat ng huling katinig. Isinulat ang kudlit sa anyo ng tandang "+", na may kaugnayan sa Kristiyanismo. Pareho ang silbi nitong malakrus na kudlit sa virama sa sulat Devanagari sa Indiya. Sa katunayan, tinatawag na Tagalog Sign Virama (Biramang Tandang Tagalog) ang kudlit ng Unicode. Ngayon, kasama na ng Tagalog Sign Virama ang Tagalog Sign Pamudpod "" sa mga birama na nasa ulalim ng Tagalog Unicode Block. Hango ito sa pamudpod mula sa sulat Hanunuo.

 Bantas at pagitan 
Noong una, ang Baybayin ay may iisang bantas lamang (), na tinawagang bantasan. Ngayon, gumagamit ang Baybayin ng dalawang bantas, ang solong bantas (), na nagsisilbi bilang kuwit o tagahati ng talata, at ang dobleng bantas (), na nagsisilbi bilang tuldok o pangwakas ng talata. Kahawig ang mga bantas na ito sa solong at dobleng danda sa mga ibang Indikong Abugida at maaaring ilahad nang patayo tulad ng mga Indikong danda, o nang pahilis tulad ng mga bantas na pahilis. 

Nagkakaisa sa paggamit ng mga bantas ang lahat ng mga sulat Pilipino at isinakodigo ng Unicode sa bloke ng sulat Hanunóo. Hindi ginamit sa kasaysayan ang paghihiwalay sa mga salita dahil isinulat nang patuloy ang mga salita, ngunit karaniwan ito ngayon.

 Pagkakasunod-sunod ng titik 
Sa Doctrina Christiana, ang mga titik ng Babayin ay inayos (nang walang anumang koneksyon sa iba pang magkatulad na panitik, maliban sa pag-ayos ng mga patinig bago ang mga katinig) bilang.
a, u/o, i/e; ha, pa, ka, sa, la, ta, na, ba, ma, ga, da/ra, ya, nga, wa.
Sa Unicode, inayos ang mga titik nang magkaugnay sa mga ibang panitikang Indiko, ayon sa pagkakaugnay ng mga magkakalapit na mga katinig.
a, i/e, o/u; ka, ga, nga; ta, da, na; pa, ba, ma; ya, ra, la; wa, sa, ha.

 Paggamit 
 Paggamit bago at sa panahon ng pananakop 
Sa kasaysayan, ginamit ang Baybayin sa mga lugar kung saan sinasalita ang Tagalog at sa mas maliit na sakop, ang Kapampangan. Kumalat sa mga Ilokano ang paggamit nito noong itinaguyod ng mga Kastila ang kanyang paggamit sa paglathala ng mga Bibliya. 

Binigyang pansin ni Pedro Chirino, isang paring Kastila, noong 1604 at Antonio de Morga noong 1609 na marunong ang karamihan ng mga Pilipino sa Baybayin, at sinabi na halos walang lalaki at mas bihira pa ang babae na hindi bumabasa at nagsusulat sa mga titik na ginagamit sa "pulo ng Maynila". Itinala na hindi sila nagsusulat ng mga aklat o nagrerekord, subalit ginamit ang Baybayin para sa mga personal na pagsusulat tulad ng mga maliliit na nota at mensahe, tula at paglagda ng mga dokumento.

Ayon sa kaugalian, isinulat ang Baybayin sa mga dahon ng palma gamit ang mga panulat o sa kawayan gamit ang mga kutsilyo. Ang kurbadong hugis ng mga titik ng Baybayin ay tuwirang resulta nitong pamana; nakapupunit sa dahon ang mga tuwid na linya. Nang maukit ang mga titik sa kawayan, pinapahiran ito ng abo upang lumitaw ang mga titik. Binanggit ng isang di-kilalang sanggunian mula sa 1590 na:


200px|thumb|right|1613 (Dokumento A) at 1625 (Dokumento B)
Noong panahon ng mga Kastila, nagsimulang isulat ang karamihan ng Baybayin gamit ang tinta sa papel o inilalathala sa mga aklat (gamit ang mga bloke ng kahoy) upang padaliin ang pagkalat ng Kristiyanismo. Sa mga ilang bahagi ng bansa tulad ng Mindoro nanatili ang kinaugaliang paraan ng pagsusulat. Ikinakatuwiran ni Isaac Donoso, isang iskolar, na mahalaga ang papel ng mga dokumentong nakasulat sa katutubong wika at sa Baybayin sa hudisyal at legal na buhay ng kolonya. 

Tinatalakay ng Dokumentong Baybayin ng Unibersidad ng Santo Tomas ang dalawang legal na transaksyon ng lupa't bahay noong 1613, na nakasulat sa Baybayin, (binansagang Dokumento A na pinetsahang Pebrero 15, 1613) at 1625 (binansagang Dokumento B na pinetsahang Disyembre 4, 1625).

Makabagong paggamit

Pana-panahong naimungkahi ang iilang panukalang-batas na nilalayong itaguyod itong sistema ng pagsulat, kabilang dito ang "National Writing System Act" (Panukalang Batas ng Kapulungan 1022/Panukalang Batas ng Senado 433). Ginagamit ito sa pinakakasalukuyang serye ng Bagong Salinlahing Baryang Salapi ng piso ng Pilipinas na inilabas noong huling sangkapat ng 2010. "Pilipino" ang salita na ginamit sa mga pera ().

Ginagamit din ito sa mga pasaporte ng Pilipinas, lalo na sa pinakabagong edisyon ng e-pasaporte na inilabas noong 11 Agosto 2009 patuloy. Ang mga pahinang gansal ng mga pahinang 3–43 ay may "" ("Ang katuwiran ay nagpapadakila sa isang bayan") bilang pagtukoy sa Kawikaan 14:34.

 Mga halimbawa 
Ama Namin
Sulat BaybayinSulat LatinAma namin, sumasalangit ka,
Sambahín ang ngalan mo.
Mapasaamin ang kaharián mo,
Sundin ang loób mo,
Dito sa lupà, para nang sa langit.

Bigyán mo kamí ngayón ng aming kakanin sa arau-arau;
At patawarin mo kamí sa aming mga sala,
Para nang pagpapatawad namin sa mga nagkakasala sa amin.

At huwág mo kamíng ipahintulot sa tuksó,
At iadyâ mo kamí sa masama. Siya nawâ.

Pandaigdig na pagpapahayag ng mga karapatang pantao
Sulat BaybayinSulat Latin

 Pambansang sawikain ng Pilipinas 
Panitik-BaybayinPanitik-Latin

 Pambansang awit 
Nasa ibaba ang unang dalawang taludtod ng pambansang awit ng Pilipinas, ang Lupang Hinirang, sa Baybayin.
 Panitik-Baybayin Panitik-Latin ᜊᜌᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜎᜒᜏ᜔᜵
ᜉᜒᜇ᜔ᜎᜐ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜐᜒᜎᜅᜈᜈ᜔᜵
ᜀᜎᜊ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜉᜓᜐᜓ᜵
ᜐ ᜇᜒᜊ᜔ᜇᜒᜊ᜔ ᜋᜓᜌ᜔ ᜊᜓᜑᜌ᜔᜶

ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵
ᜇᜓᜌᜈ᜔ ᜃ ᜈᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜆᜒᜅ᜔᜵
ᜐ ᜋᜈ᜔ᜎᜓᜎᜓᜉᜒᜄ᜔᜵
ᜇᜒ ᜃ ᜉᜐᜒᜐᜒᜁᜎ᜔᜶ Bayang magiliw,
Perlas ng silanganan,
Alab ng puso
Sa dibdib mo'y buhay.

Lupang hinirang,
Duyan ka ng magiting,
Sa manlulupig
Di ka pasisiil.

 Mga halimbawang pangungusap 
 Magtanim ay 'di biro.
  (Krus-kudlit)
  (Pamudpod)
 Ang kabataan ang pag-asa ng bayan.
  (Krus-kudlit)
  (Pamudpod)
 Mamahalin kita hanggang sa pumuti ang buhok ko.
  (Krus-kudlit)
  (Pamudpod)

 Unicode 
Idinagdag ang Baybayin sa Pamantayang Unicode noong Marso, 2002 sa paglabas ng bersyong 3.2.

Bloke

Kabilang sa Unicode sa ilalim ng pangalang 'Tagalog'.

Sakop ng Baybayin-Tagalog sa Unicode: U+1700–U+171F

 Tipaan 
 Gboard 
Isinapanahon ang talaan ng tinaguyod na wika ng Gboard, isang virtual keyboard app na binuo ng Google para sa Android at iOS noong Agosto 1, 2019. Kabilang dito ang lahat ng bloke ng Unicode Baybayin: Baybayin-Buhid bilang "Buhid", Baybayin-Hanunoó bilang "Hanunuo", Baybayin-Tagalog bilang "Filipino (Baybayin), at Baybayin-Tagbanwa bilang "Aborlan". Idinisenyo ang tipaan ng Baybayin-Tagalog ["Filipino (Baybayin)"] para madaling gamitin habang pinipindot ang titik. Ipinapakita ang mga panandang patinig para sa e/i at o/u, pati na rin ang kudlit (pagkansela ng tunog-patinig) sa gitna ng pagkakaayos ng tipaan. 

Philippines Unicode Keyboard Layout na may Baybayin 
Posibleng magmakinilya ng Baybayin nang direkta mula sa tipaan nang hindi gumagamit ng mga online typepad. Kabilang sa Philippines Unicode Keyboard Layout ang mga iba't ibang uri ng pagkakayos ng Baybayin para sa mga iba't ibang tagagamit ng tipaan: QWERTY, Capewell-Dvorak, Capewell-QWERF 2006, Colemak, at Dvorak. Magagamit ang lahat ng mga ito sa mga instalasyon ng Microsoft Windows at GNU/Linux 32-bit at 64-bit.

Maaring i-download ang pagkakaayos ng tipaan na may Baybayin sa isang pahinang sa Bitbucket.

Tingnan din
Sulat Buhid
Palabaybayan ng Filipino
Sulat Hanunuo
Kulitan
Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna
Lumang Tagalog
Sulat Tagbanwa
Abakada

Mga pananda

 Mga sanggunian 

Mga panlabas na link

 Panukalang Batas 160, o National Script Act of 2011
 Tagalog – Unicode character table
 Mga Makabagong Font ng Baybayin
 Mga Font ng Baybayin ni Paul Morrow
 Pahina ng PH-UKL para sa pagsasaayos ng Unicode keyboard na may suporta sa Baybayin

Kaurian:Panitikan sa Pilipino
Kategorya:Baybayin
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)