San Juan, Kalakhang Maynila

Para sa ibang gamit, tingnan ang San Juan.
Ang Lungsod ng San Juan ay isa sa mga lungsod sa Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Dating kabilang ito sa lalawigan ng Rizal hanggang opisyal na naging kabilang sa Kalakhang Maynila.  Ang lungsod ang ikalawang pinakamaliit sa mga lungsod at bayan sa Kalakhang Maynila.  Mas maliit lamang ang Pateros. Ang opisyal na mahabang pangalan ng San Juan ay Lungsod ng San Juan del Monte. Ito ang  lugar ng unang labanan sa pagitan ng Katipunan, isang Filipinong organisasyong rebolusyonaryo, at ng Kastila.

Matatagpuan ang San Juan sa gitna ng Kalakhang Maynila.  Napapaligiran ito ng Lungsod Quezon sa hilaga at silangan, Lungsod ng Mandaluyong sa timog, at lungsod ng Maynila sa kanluran. Ilang lamang sa mga interesadong lugar sa San Juan ang Dambana ng Pinaglabanan, na tinatakda ang unang labanan ng Katipunan, ang Greenhills Shopping Center, ang isa sa mga tanyag na pamilihan sa Kalakhang Maynila, lalo na ang mga elektronikang kagamitan, at ang Xavier School, isang tanyag na panay-lalaking hayskul sa Kalakhang Maynila. Matatagpuan din dito ang prestiyosong panay-babaeng Filipino-Intsik na paaralan ang Immaculate Conception Academy-Greenhills.

Sikat ang San Juan sa Pilipinas sa pagdiriwang ng kapistahan ng kanilang patron, si San Juan Bautista.  Nagdidiwang ang mga taga doon sa pamamagitan ng pagbabasa ng tubig kahit sino sa lansangan (katulad ng ginagawa sa pag-bautismo).

Dating nagsilbi si dating Pangulo Joseph Estrada bilang punong bayan sa San Juan, na sinasabing ng ilan na siya ang malawakang nagpasulong ng bayan.

Noong Hunyo 16, 2007, niratipika ang pagpapalit ng bayan na sa pagiging mataas na urbanisadong lungsod, ayonsa sa Republic Act. Bilang 9388  (Isang Act na nagpapalit bayan ng San Juan na maging Mataas na Urbanisadong Lungsod upang kilalanin bilang Lungsod ng San Juan.)

Kasaysayan

Noong unang panahon, ang lugar ay ngayon ay San Juan, na dating parte ng Kaharian ng Namayan, na huling naitala ni haring Lacantagean at ang kanyang konsort, Bouan.

Panahon ng kolonyal na Espanyol

Noong huling bahagi ng ika-16 na siglo, ang kaharian at iba pang mga pamahalaan sa mga isla ay isinama sa Korona ng Espanya, kung saan ang kaharian ng Namayan ay bininyagan bilang parokya ng Santa Ana de Sapa. (kasalukuyang Santa Ana, Maynila) Samantala, ang kasalukuyang lugar ng San Juan ay muling inuri bilang maliit na encomienda (bayan) ng San Juan del Monte noong 1590.

Noong 1602, sa kahabaan ng Camino de Mandaluyong (ngayon ay Kalye F. Blumentritt), ang Order ng Dominican ay nagtayo ng isang bahay na novitiate sa bayan para sa kanilang agarang paggamit, kung saan ang mga tumatanda o nagpapagaling ay Nanatili ang mga prayle. Sa loob ng lugar, nagtayo rin ang mga Dominiko ng isang kumbento at isang simbahang bato, ang Santuario del Santo Cristo, at inialay ito sa Banal na Krus. Hanggang ngayon, ang tatlong beses na muling itinayong simbahan ay nakatayo sa parehong lugar, katabi ng Aquinas School at Dominican College.

Dahil sa pagkakahiwalay ng bayan mula sa lungsod ng Maynila, nagpasya ang pamahalaang kolonyal na magtatag ng isang matibay na pinatibay na gunpowder magazine na tinatawag na Almacén de Pólvora (kilala rin bilang El Polvorín) sa San Juan del Monte noong 1771. Ang gunpowder magazine (na matatagpuan sa kasalukuyang San Juan Elementary School) ay matatagpuan sa tabi ng Ilog Salapang (na kilala ngayon bilang Salapán Creek), na may daanan mula sa Camino de Mariquina (ngayon ay N. Domingo Street), na nag-uugnay sa Maynila at sa kalapit na baryo ng Santa Mesa sa kabila ng San Juan River Bridge patungo sa pueblo ng Mariquina (ngayon ay Marikina).

Itinatag ang Munisipalidad
Noong 1783, ang San Juan del Monte ay itinaguyod bilang isang munisipalidad, na naghihiwalay dito mula sa parokya ng Santa Ana at binigyan ito ng sariling lokal na pamahalaan bilang isang baryo ng Lalawigan ng Maynila. Dahil dito, ang lumang poblacion sa Santuario del Santo Cristo ay inilipat sa Camino de Mariquina, kung saan itinayo ang isang bagong municipal hall (ngayon ay San Juan Medical Center) at isang town plaza (ngayon ay San Juan Plaza Mayor).

Noong 1892, inaprubahan ni Padre Bernardino Nozaleda, ang Arsobispo ng Maynila, ang paglikha ng isang bagong parokya para sa munisipalidad ng San Juan del Monte, kung saan itinatag ng mga Pransiskano ang Simbahang San Juan Bautistaler[Clabananler] (na ngayon) bahay na Pinagparchi. sa lugar na kilala ngayon bilang Pinaglabanan Street.

Ang rebolusyong Pilipino

Nang sumiklab ang Rebolusyong Pilipino laban sa Espanya noong Agosto 1896, ang mga Katipunan rebolusyonaryo sa pamumuno ni Andrés Bonifacio at ang kanyang aide Emilio Jacinto ay naglakbay mula sa Pugad Lawin sa Caloocan] (ngayon ay umatake sa bahagi ng Lungsod ng Caloocan] Ang El Polvorín at ang garison militar nito sa San Juan del Monte noong umaga ng Agosto 30, 1896. Dahil sa depensa ng isandaang sundalong Espanyol na binubuo ng infantry at artillery, nagawang patayin ng mga Katipunero ang kumander ng garison at isang artilerya, na nagtulak sa natitirang mga sundalong Espanyol na umatras sa kalapit na El Deposito na imbakan ng tubig malapit sa Simbahan ng San Juan Bautista. Dahil sa matinding pagkalugi, hindi nasakop ng mga Katipunero ang El Polvorín, at umatras patimog patungong Mandaluyong, kung saan muling inorganisa ni Bonifacio ang mga nakaligtas na Katipunero at naglabas ng isang manipesto ng digmaan, na nanguna sa mga Katipunero sa ibang mga lugar na organisahin ang mga Pilipino na mag-alsa laban sa pamahalaang kolonyal habang kumakalat ang mga pag-aalsa sa buong kapuluan.

Pagsalakay ng mga Amerikano at Komonwelt ng Pilipinas

Kasunod ng pagtatapos ng Rebolusyong Pilipino at ng Kasunduan sa Paris noong 1898 na humiwalay sa Pilipinas sa Estados Unidos, ang Unang Republika ng Pilipinas na pumalit sa Katipunan ay walang tiwala sa mga sumasakop na puwersang Amerikano na dumarating nang maramihan, kung saan ang magkabilang panig ay gustong makipaglaban. Noong umaga ng Pebrero 4, 1899, ang mga tropang Pilipino mula sa ika-4 na Kumpanya ng Morong Battalion sa ilalim ni Kapitan Serapio Narvaez ay pinaputukan ng mga tropang Amerikano ng 1st Nebraska Infantry Regiment mula sa kanilang linya ng depensa sa panig ng Santa Mesa (na ngayon ay bahagi ng Sampaloc).

Ang unang putok ay pinalitan ni Private William W. Grayson, isang Amerikanong sentry mula sa 1st Nebraska Infantry Rehimyento ng Hukbong Boluntaryo ng Estados Unidos, na pumatay sa Pilipinong korporal na si Anastacio Felix at isa pang sundalong Pilipino ng Hukbong Rebolusyonaryo ng Pilipinas, sa pagpapaputok ng unang bala ng Digmaang Pilipino–Amerikano. Ito ang nag-udyok sa mga hanay ng mga tropang Pilipino sa San Juan del Monte na magpaputok sa hanay ng mga tropang Amerikano sa Santa Mesa.

Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, pinaputok ni Private William W. Grayson ang unang bala ng Digmaang Pilipino-Amerikano sa kanto ng Sociego Street at Tomas Arguelles Street. Isang pag-aaral na ginawa ni Ronnie Miravite Casalmir ang naglalagay ng kaganapan sa kanto na ito, hindi sa Sociego-Silencio kung saan mali ang pagkakalagay nila ng marker.

Sa buong digmaan, iba't ibang rehimyento ng Hukbong Boluntaryo ng Estados Unidos ang nagsagawa ng maraming labanan laban sa mga milisya at sundalo ng Unang Republika ng Pilipinas sa mga bayan sa kahabaan ng Camino de Mariquina, kung saan nila nilisan ang mga puwersang Pilipino sa imbakan ng tubig na El Deposito, ang kalsada ng istasyon ng pumping nito (ngayon ay Pinaglabanan Street, bahagi ng Santolan Road), at ang santuario.

Parehong ang rebolusyon at ang digmaan ang naging dahilan upang lumikas nang maramihan ang marami sa mga orihinal na residente ng San Juan del Monte, na permanenteng nanirahan sa mga kalapit na bayan. Ito ang humantong sa maraming lote na inabandona. Mula 1898 hanggang 1899, ang ilang residente ay bumalik sa bayan, at nanirahan sa mga barong. Gayunpaman, dahil sa maruming kondisyon, isang epidemya ng malarya ang sumiklab sa lugar, na nagdulot ng maraming nasawi.

Kasunod ng pagtatapos ng Digmaang Pilipino-Amerikano, ang munisipalidad ay muling tinirhan ng mga pamilyang nagmula sa Mariquina at San Mateo. Bumalik din ang mga Dominikano sa munisipalidad upang itatag ang kanilang pagmamay-ari ng hacienda ng Santo Cristo bago ang bagong Amerikanong pamahalaang kolonyal. Bilang resulta, ang malaking bahagi ng San Juan del Monte ay pinapaupahan sa pamahalaang munisipal ng mga may-ari ng hacienda ng mga Dominikano hanggang sa ang mga lupang ito ay kalaunan ay binili ng pamahalaang munisipal.

Noong 1901, ang munisipalidad ay isinama sa bagong lalawigan ng Rizal sa pamamagitan ng Batas Blg. 137, kung saan ang dating sanggunian ng Katipunan San Juan na si Andres Soriano ang nagsilbing unang pangulo ng munisipyo. Noong 1903, ito ay pinagsama sa munisipalidad ng San Felipe Neri (kasalukuyang Mandaluyong) sa pamamagitan ng Batas Blg. 942 ng Taft Commission. Kalaunan ay naging kabisera ng Rizal ang San Felipe Neri sa loob ng ilang buwan noong 1904. Noong 1907, muling itinatag ang San Juan del Monte bilang isang malayang munisipalidad sa pamamagitan ng Batas Blg. 1625.

Noong 1916, binili ng pamahalaang munisipal ang lupa sa interseksyon ng N. Domingo Streets at F. Blumentritt Streets, kung saan matatagpuan ang pamilihan ng bayan (kasalukuyang Agora Market). Gayundin, noong 1919, binili ng mga negosyanteng sina Eusebio Orense at Florencio G. Diaz ang malaking bahagi ng natitirang lupain ng hacienda, at ibinenta ito sa isang Filipino-American consortium na nagpapaunlad ng San Juan Heights, isang serye ng mga bagong subdivision development sa buong lugar. Sa panahong ito, ang pangalan ng munisipalidad ay kinontrata bilang San Juan.

Isang ulat na ginawa ng pamahalaang panlalawigan ng Rizal noong 1933 ang nagsabing tumaas ang populasyon ng San Juan dahil sa pag-unlad ng mga residential subdivision, tulad ng San Juan Heights, Manila Heights, San Francisco del Monte Heights, Addition Hills, New Manila, at Rosario Heights. Noong panahong iyon, ang munisipalidad ay binubuo ng siyam na baryos ng Poblacion, Andres Bonifacio, Ermitaño, N. Domingo, Rincon, San Francisco del Monte, Sapang Camias, Sulapan, at Tibagan.

Sa pagitan ng 1939 at 1941, ang mga baryo ng Cubao, Diliman, at San Francisco del Monte, pati na rin ang Camp Crame, ay isinuko mula sa San Juan patungo sa bagong tatag na Lungsod ng Quezon.

 Mga barangay 

Ang lungsod ng San Juan ay nahahati sa 21 mga barangay:

 Addition Hills
 Balong-Bato
 Batis
 Corazon De Jesus
 Ermitaño
 Halo-halo (St. Joseph)
 Isabelita Kabayanan
 Little Baguio
 Maytunas
 Onse
 Pasadeña
 Pedro Cruz
 Progreso Rivera
 Salapan
 San Perfecto
 Santa Lucia
 Tibagan
 West Crame
 Greenhills

Demograpiko

Relihiyon
Mayroon ding ilang kilalang lugar ng pagsamba ang lungsod. Ang Archdiocesan Shrine of Saint John the Baptist, na mas kilala bilang "Pinaglabanan Church", ay kung saan nakalagak ang patron ng lungsod, si John the Baptist. Ang Santuario del Santo Cristo ang pinakamatandang simbahan ng pamayanan, habang ang Mary the Queen Parish sa West Greenhills ay nagsisilbi sa lokal na komunidad ng Pilipino-Tsino.

Mula 1925 hanggang 1971, ang Iglesia ni Cristo ay dating may punong-tanggapan sa bayan sa dating Central Office Complex nito, na ngayon ay kilala bilang Locale of F. Manalo. Tampok dito ang mga ensemble na dinisenyo ng Art-Deco, na ginawa ni Pambansang Alagad ng Sining para sa Arkitektura Juan Nakpil. Ang kapilya ang sentro ng Complex, na naglalaman din ng lumang Central Office at Pastoral House na siyang tahanan ng unang Ehekutibong Ministro ng simbahan, si Felix Manalo, kasama ang iba pang mga Ministro at Ebanghelikal na Manggagawa. Nang mamatay si Manalo noong 1963, isang mausoleum ang itinayo sa bakuran ng Complex ng arkitekto na si Carlos Santos-Viola. Ang mga tagasunod ng INC sa San Juan ay bumubuo ng 4.2% ng populasyon ng lungsod.

Ang San Juan ay mayroon ding ilang mga Ebanghelikal na simbahan. Sa pamamagitan ng APOI (Association of Pastors for Outreach and Intercession), nakapag-ambag sila sa espirituwal na kapaligiran ng lungsod. Tuwing Enero, ipinagdiriwang ng lungsod ang National Bible Week, kung saan nagaganap ang pagbabasa ng Banal na Kasulatan sa panahon ng seremonya ng pagtataas ng watawat sa City Hall. Sa pamamagitan ng basbas ng alkalde, isang bibliya ang itinanim sa puso ng bagong city hall habang itinatayo ito. Ang mga pangunahing ebanghelikal na simbahan tulad ng Jesus is Lord at Victory Greenhills, at mga simbahang Baptist tulad ng San Juan Baptist Church, ay matatagpuan din sa lungsod ng San Juan.

Ang San Juan ay tahanan din ng dalawang Islamic moske, katulad ng: Masjid Hamza Bin Ahmed sa Balong-Bato at Greenhills Masjid sa Greenhills.

Noong 2024 kapistahan ni San Juan Bautista, idineklara siya ng lokal na pamahalaan bilang patron saint ng Lungsod ng San Juan.

Mga kilalang personalidad

Alfred Vargas, aktor at konsehal sa Lungsod ng Quezon Ika-5 distrito
Bongbong Marcos, ika-17 Pangulo ng Pilipinas, dating senador, dating gobernador ng Ilocos Norte, at dating kinatawan ng Ikalawang Distrito ng Ilocos Norte
Chris Tiu, TV host at dating manlalaro ng basketball
Don Allado, dating manlalaro ng basketball, coach ng basketball, konsehal ng San Juan
Edu Manzano, dating bise alkalde, aktor at dating opisyal ng Militar ng US
Eraño Manalo, Iglesia ni Cristo Executive Minister (1963–2009)
Ferdinand Marcos, ika-10 Presidente ng Pilipinas, ika-3 Punong Ministro ng Pilipinas, ika-11 Pangulo ng Senado ng Pilipinas, dating kinatawan ng Ilocos Norte 2nd District
Francis Zamora, dating San Juan Vice Alkalde at kasalukuyang Alkalde ng San Juan (mula noong 2019)
Franklin Drilon, senador
Gabby Concepcion, aktor, mang-aawit, negosyante
 Gloria Macapagal Arroyo, ika-14 na Pangulo ng Pilipinas, ika-10 Pangalawang Pangulo ng Pilipinas, ika-25 Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas (ang unang babaeng humawak ng posisyon), pangalawang ispiker ng ika-17 Kongreso at isang miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan na kumakatawan sa ika-2 Distrito ng Pampanga.
Grace Poe, senador at dating tagapangulo ng MTRCB
Imee Marcos, senador, dating kinatawan ng Ilocos Norte 2nd District
Irene Marcos, anak nina Ferdinand Marcos Sr. at Imelda Marcos
Imelda Marcos, dating Unang Ginang at dating Gobernador ng Kalakhang Maynila
Jake Ejercito, aktor
James Yap, dating manlalaro ng basketball, konsehal ng San Juan
Janella Salvador, aktres, mang-aawit, artista
Jaymee Joaquin, dating host sa TV
Jinggoy Estrada, senador, dating Alkalde ng San Juan, at aktor
Joross Gamboa, aktor
Joseph Estrada, ika-13 Pangulo ng Pilipinas, ika-9 na Pangalawang Pangulo ng Pilipinas, ika-26 Alkalde ng Maynila, ika-14 na Alkalde ng San Juan, aktor
JV Ejercito, senador, dating Alkalde ng San Juan
Ericka Villongco, mang-aawit at aktres
Krissy Villongco, mang-aawit
Luis Manzano, aktor at host sa TV
Max Soliven, mamamahayag, tagapaglathala ng pahayagan, tagapagtatag ng The Philippine Star
Ophelia Dimalanta, makata, editor, awtor, at guro
Paul Artadi, dating manlalaro ng basketball at konsehal ng San Juan District 1
Philip Cezar, PBA Player aka "Tapal King", bise alkalde ng San Juan (1992–2001), at kasalukuyang coach ng basketball
Ronaldo Zamora, dating kongresista ng nag-iisang distrito ng San Juan at San Juan–Mandaluyong
Teofisto Guingona Jr., Ika-11 Pangalawang Pangulo ng Pilipinas
Yasmien Kurdi, aktres
Diego Loyzaga, aktor
Bayani Fernando, dating pulitiko
E.R. Ejercito, aktor
Mikha Lim, miyembro ng Bini
 Reynolds Michael T. Tan, kongresista
 Mark Caguioa, dating manlalaro ng basketball; suportang pinansyal mula sa Pamahalaan ng Pilipinas

 Sanggunian 

Mga Kawing Panlabas
Philippine Standard Geographic Code 

San Juan Metro Manila
Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila