Wikang Kastila

Ang Kastila o Espanyol ay isang wikang Romanse na umunlad mula sa bulgar na Latin na kasapi sa angkan ng mga wika na Indo-europeo. Ito ay kabilang sa pangkat ng Iberyano at nagmula sa “Castilla”, ang kaharianang medyebal ng Tangway ng Iberia. Nagbuhat sa Espanya at ngayon ay ang pangunahing wika ng Amerikang Ispano.

Ito ang Ikalawa sa pinakasinasalitang kong wika sa buong mundo kasunod lamang ng Tsino, at pang-apat na pinakasinasalitang wika sa buong mundo sa pangkalahatan pagkatapos ng Ingles, Tsino at Hindi. Ang Kastilá ay ang pangatlong ginagamit na wika sa mga website sa internet pagkatapos ng Ingles at Tsino.

Pangunahing sinasalita ang wika sa Espanya at Amerikang Ispano, pati na rin sa mga pamayanan na nagsasalita ng Kastila na naninirahan sa iba't-ibang mga bansa, sa Nangagkakaisang Bayan ng Amerika na may humigit-kumulang na 40-milyong tagapagsalita. Sa ilang mga bansa na dati ay nasa ilalim ng pamamahala ng Espanya kung saan ang Kastilà ay hindi na ang karamihan o opisyal na wika, patuloy nitong pinapanatili ang malaking kahalagahan sa pang-kultura, kasaysayan at madalas na pangwika na kahulugan, na naging kaso ng Pilipinas at ilang mga isla ng Karibe. 

Ito ay isa sa anim na opisyal na wika ng Nangagkakaisang Bansa. Ito rin ay isang opisyal na wika sa maraming pangunahing mga organisasyong pangdaigdig - ang Unyong Europeo, ang Unyong Aprikano, ang Organisasyon ng mga Estadong Amerikano, ang Organisasyon ng Estadong Ibero-Amerikano, ang Kasunduan sa Malayang Kalakalan ng Hilagang Amerikano (NAFTA), at iba pa.

 Klasipikasyon 
Ang wikang Kastilà ay myembro ng sangay na pamilya ng Romanse ng pamilya ng mga wikang Indo-Europeo at isa sa mga wikang nag-ugat sa Latin.

 Ponolohiya 
Madaling maiaangkop ang ponolohiya ng Tagalog sa Kastila. Gayumpaman, ang mga sumusunod ay ang ilan sa mga pinakamahalagang pagkakaiba:

(base sa Wastong Pambalitang Kastila ng Mehiko)
 Ang eu ay binibigkas na /ew/ at hindi /e·u/ o /yu/: eucaristía /ew·ka·ris·tí·ya/.
 Ang güe at güi ay binibigkas na /gwe/ at /gwi/: Argüelles /ar·gwé·lyes/, pingüino /ping·gwí·no/.
 Hindi binibigkas ang h, maliban kung kasunod ng c: historia /is·tor·ya/, pero coche /kó·tse/.
 Ang ng ay binibigkas na /ng·g/ at hindi /ng/: inglés /ing·glés/, tango /táng·go/, fritanga /fri·táng·ga/, singapur /sing·ga·pur/.
 Magkasintulad ang bigkas ng v sa b at hindi ito binibigkas nang /v/: voluntario /bo·lun·tá·ryo/.
 Ang w ay maaaring bigkasin na /v/ o /gw/: Walhala /val·á·la/, whisky /vís·ki/ o /gwís·ki/, wafle /vá·fle/ (karaniwan sa mga salitang-hiram lamang; hindi ito katutubong titik)
 Ang z ay hindi binibigkas na /z/, kundi bílang /s/ (o /th/ sa hilagang Espanya).

Hindi likás sa wikang Kastila ang mga titik k at w.

Balarila

 Talasalitaan 

 Espanyol         Tagalog   Pagbigkas mundo       daigdig[mun-do] canción       awit[kan-syon] teléfono        pantawag[te-le-fono] agua         tubig[ag-wa] fuego        apoy[fwe-go] libro       aklat/pluma [li-bro] lápiz      panulat [la-pis] casa      bahay [ka-sa] cama         tulugan [ka-ma] vida    búhay [bi-da] papel      kalastas [pa-pel] cocina     lutuan [ko-si-na] padre      ama [pa-dre] madre    ina [ma-dre] niño       laláki [nin-yo] niña       babae [nin-ya] comida      pagkain [ko-mi-da] grande       malaki[gran-de] pequeño       maliit[pe-ken-yo] noche       gabí[no-tse] mañana       umaga [man-ya-na] día        araw [di-ya] mes   buwan  [mes] enero   Sapar  [e-ne-ro] febrero   Pebrero  [feb-re-ro] marzo   Marso  [mar-so] abril   Abril  [ab-ril] mayo   Mayo [ma-yo] junio   Hunyo    [hun-yo] julio   Hulyo  [hul-yo] agosto   Agosto  [a-gos-to] septiembre   Ramadlan [sept-yem-bre] octubre   Oktubre  [ok-tub-re] noviembre   Nobyembre  [no-wiem-bre] diciembre   Disyembre  [di-syem-bre] lunes  lunes  [lu-nes] martes  martes  [mar-tes] domingo  linggo  [do-min-go] pero  ngunit/subalit/marahil  [pe-ro] porque  kasi  [por-ke] pero  ngunit/subalit/marahil  [pe-ro] para  para  [pa-ra]

 Distribusyong heograpiko at mga diyalekto 

Ang Kastila ay isa sa mga wikang opisyal ng Nangagkakaisang Bansa, Unyong Europeo at Unyong Aprikano.

Ang Mehiko ang may pinakamaraming tagapagsalita nito na nasa bílang na 100 milyon. Ang sumunod ay ang mga bansang Kolombiya (44 milyon), Espanya (41 milyon), Arhentina (39 milyon) at Estados Unidos (30 milyon).

Kastila ang opisyal at pinakamahalagang wika sa 21 mga bansa: Argentina, Bolivia (koopisyal sa Aymara), Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Ecuador, El Salvador, Espanya (koopisyal sa Katalan, Galego at Basko), Guatemala, Gineang Ekwatoriyal, Honduras, Mehiko, Nicaragua, Panama, Paraguay (koopisyal sa Guaraní), Kanluraning Sahara, Peru (koopisyal sa Quechua at Aymara), Puerto Rico, Republikang Dominikano, Uruguay at Venezuela.

Ito ay mahalaga at ginagamit, ngunit walang opisyal na status, sa Andorra at Belize.

Ito ay ginagamit ng karamihan sa mga taga-Gibraltar (na inaangkin ng Espanya), pero ang Inggles ang nananatiling tanging opisyal na wika ng kolonya.

Sa Estados Unidos—na walang kinikilalang tanging opisyal na wika—ang Kastila ay ginagamit ng ¾ ng populasyon nitong Ispano. Ito rin ay pinag-aaralan at ginagamit ng maliit ngunit mabilis na lumalaking bahagi ng populasyong di-Ispano nito bunga ng pag-usbong ng negosyo, komersyo, at politikang Ispano.

Ang Kastila ay may mga tagapagsalita rin sa Antilyas ng Nederlandiya, Aruba, Canada, Israel (kapwa Kastila at Ladino o Hudeokastila), Kanluraning Sahara, hilagang Maruekos, Trinidad at Tobago, Turkiya (Ladino), at US Virgin Islands.

Sa Brasil, kung saan ang salita ay Portuges, ang wikang Kastila ay nagiging pangalawa o pangatlong wika sa mga kabataang estudyante at propesyonal. Ang popularidad nito sa bansa ay dahil na rin sa maraming pagkakahalintulad ang dalawang wika at pati na rin sa halos lahat ng karatig bansa ng Brasil ay Kastila ang gamit.

Sa Pilipinas, kung saan ang paggamit nito ay bumababa ng husto sa mga nakalipas na dekada, tinanggalan ng opisyal na katayuan ang wikang Kastila noong 1973. Bagamat tadtad ng katutubong salita at Inggles ang mga wika sa Pilipinas, nanatili pa rin ang Kastila sa wika tulad ng sistema ng pagbibilang, pananalapi, pagsasabi ng oras, ng edad, atbp. Pati ang sistemang kalendaryo ng Pilipinas ay isang bersyon ng Kastila. Gayunpaman, ang natatanging kryolyong Kastila-Asyatiko, ang Wikang Zamboangueño o Wikang Chavacano ng Zamboanga at Wikang Caviteno o Chavacano ng Cavite, ay ginagamit ng 292 630 mga Pilipino (senso ng 1990) sa ilang rehyon sa isla ng Mindanao at sa isang rehyon sa kalapit-timog ng Maynila sa isla ng Luzon. Ang ibang mga wika sa Pilipinas ay naglalaman din ng maraming hiram na salitang Kastila.


 Mga bansang may mga populasyon ng mga Hispaniko  Alphabetical Order Bílang ng mga tagagamit Alemanya (410,000)
 Andorra (40,000)
 Arhentina (41,248,000)
 Aruba (105,000)
 Australia (150,000)
 Austria (1,970)
 Bagong Selanda (26,100)
 Belize (130,000)
 Beneswela (26,021,000)
 Bulibiya (7,010,000)
 Bonaire (5,700)
 Brasil (19,700,000)
 Curaçao (112,450)
 El Salvador (6,859,000)
 Ekwador (10,946,000)
 Equatorial Guinea (447,000)
 Espanya (44,400,000)
 Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
 Guwatemala (8,163,000) 
 Guyana (198,000)
 Guyana Pranses (13,000)
 Hayti (1,650,000)
 Hapon (500,000)
 Honduras (7,267,000)
 Israel (160,000)
 Italya (455,000)
 Canada (272,000)
 Kanluraning Sahara (341,000)
 Kuwait (1,700)
 Kolombiya (45,600,000) 
 Kosta Rika (4,220,000)
 Kuba (11,285,000) 
 Libano (2,300)
 Mehiko (106,255,000) 
 Morocco (960,706)
 Nicaragua (5,503,000) 
 Olanda (17,600)
 Panama (3,108,000)
 Paraguay (4,737,000)
 Peru (26,152,265)
 Pilipinas (2,900,000)
 Pinlandiya (17,200)
 Portugal (1,750,000)
 Portoriko (4,017,000)
 Pransiya (2,100,000)
 Republikang Dominikano (8,850,000)
 Rumaniya (7,000)
 Rusya (1,200,000)
 Suwesya (39,700)
 Swisa (172,000)
 Timog Korea (90,000)
 Trinidad at Tobago (32,200)
 Tsile (15,795,000) 
 Tsina (250,000)
 Turkiya (29,500)
 United Kingdom (900,000)
 Urugway (3,442,000)
 US Virgin Islands (3,980) Mehiko (106,255,000) 
 Kolombiya (45,600,000)
 Espanya (44,400,000) 
 Arhentina (41,248,000) 
 Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
 Peru (26,152,265)
 Beneswela (26,021,000) 
 Brasil (19,700,000)
 Tsile (15,795,000) 
 Kuba (11,285,000) 
 Ekwador (10,946,000) 
 Republikang Dominikano (8,850,000)
 Guwatemala (8,163,000) 
 Honduras (7,267,000)
 Bulibiya (7,010,000) 
 El Salvador (6,859,000)
 Nicaragua (5,503,000) 
 Paraguay (4,737,000)
 Kosta Rika (4,220,000)
 Portoriko (4,017,000)
 Urugway (3,442,000)
 Panama (3,108,000)
 Pilipinas (2,900,000)
 Pransiya (2,100,000)
 Portugal (1,750,000)
 Hayti (1,650,000)
 Rusya (1,200,000)
 Morocco (960,706)
 United Kingdom (900,000)
 Hapon (500,000)
 Italya (455,000)
 Equatorial Guinea (447,000)
 Alemanya (410,000)
 Kanluraning Sahara (341,000)
 Canada (272,000)
 Tsina (250,000)
 Guyana (198,000)
 Swisa (172,000)
 Israel (160,000)
 Australia (150,000)
 Belize (130,000)
 Curaçao (112,450)
 Aruba (105,000)
 Timog Korea (90,000)
 Andorra (40,000)
 Suwesya (39,700)
 Trinidad at Tobago (32,200)
 Turkiya (29,500)
 Bagong Selanda (26,100)
 Olanda (17,600)
 Pinlandiya (17,200)
 Guyana Pranses (13,000)
 Rumaniya (7,000)
 Bonaire (5,700)
 US Virgin Islands (3,980)
 Libano (2,300)
 Austria (1,970)
 Kuwait (1,700)

 Mga panghalip Tagalog sa Ingles at Kastila 

 syon -> tion/sion -> ción/sión 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog aksiyon action acción kilos aplikasyon application aplicación bersiyon version versión depinisyon definition definición kahulugan deklarasyon declaration declaración panunumpa deliberasyon deliberation deliberación  direksiyon direction dirección donasyon donation donación kaloob, ambag edukasyon education educación pag-aaral eleksiyon election elección halalan eksplorasyon  exploration exploración paggalugad impormasyon information información kabatiran kalkulasyon calculation cálculo  klasipikasyon classification clasificación pag-uuring kumbensiyon convention convención kapulungan kombersyon conversion conversión pagbabagong-loob komisyon commission comisión komunikasyon communication comunicación pahatiran koneksiyon connection conexión ugnayan kontribusyon contribution contribución ambag konstitusyon constitution constitución saligang batas korupsiyon corruption corrupción pangungurakot kumpirmasyon confirmation confirmación  pinalisasyon finalization finalización pagtapos polusyon pollution polución karumihan posisyon  position posición katungkulan punsiyon function función tungkulin reserbasyon reservation reserva pasubali rebolusyon revolution revolución himagsikan seksiyon section sección pangkat sitwasyon situation situación kalagayan sirkulasyon circulation circulación 

 dad -> ty -> dad 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog unibersidad university universidad pamantasan kalidad quality calidad  kantidad quantity cantidad dami realidad reality realidad katotohanan aktuwalidad actuality actualidad

 ismo -> ism -> ismo 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog organismo organism organismo tataghay/mayuhay komunismo communism comunismo kalamaan sosyalismo socialism socialismo malalipunan liberalismo liberalism liberalismo makaharlika kapitalismo capitalism capitalismo 

 ista -> ist -> ista 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog sosyalista socialist socialista peryodista journalist periodista mamamahayag piyanista pianist pianista

 iko -> ic -> ico 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog demograpiko demographic demográfico heograpiko geographic geográfico fotograpiko photographic fotográfico diplomatiko diplomatic diplomático awtomatiko automatic automático publiko public público

 isasyon -> isation -> ización 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog organisasyon organisation organización kasapian sosyalisasyon socialisation socialización pagsasapanlipunan

 o -> cian -> o 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog politiko politician político

 te -> t -> te 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog bakante vacant vacante independiyente independent independiente malaya, nagsasarili dependiyente dependent dependiente konstante constant constante pasaporte passport pasaporte

 yal -> ial -> ial 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog industriyal industrial industrial pangkapamuhayan materyal material material

 wal -> ual -> ual 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog indibidwal individual individual sarili bilingguwal bilingual bilingüe dalwikaan

 ulo/ro -> le/re -> ulo/ro 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog prinsipyo principle principio simulain, alituntunin artikulo article artículo partikulo particle partícula sirkulo circle círculo bilog litro litre litro metro metre metro teatro theatre teatro dulaan miyembro member miembrokasapi

 ya -> y -> ia 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog monarkiya monarchy monarquía karahahan anarkiya anarchy anarquía ekonomiya economy economía pamilya family familia angkan demokrasya democracy democracia madlakasan historya history historia kasaysayan memorya memory memoria alaala impluwensiya influence influencia industriya industry industria sekretarya secretary secretaria kalihim Pinlandiya Finland Finlandia Taylandiya Thailand TailandiaAyuttaya Islandiya Iceland Islandia demograpiya demography demografía heograpiya geography geografía fotograpiya photography fotografía biyolohiya biology biología haynayan ponolohiya fonology fonología palatunugan

 titik + yo -> letter -> letra + io 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog kalendaryo calendar calendario talaarawan komentaryo commentary comentario boluntaryo voluntary voluntario kusang-loob

 titik + a -> letter + e -> letra + a 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog kultura culture cultura kalinangan estruktura structure estructura

 titik + o -> letter -> letra + o 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog konsepto concept concepto dalumat diyalekto dialect dialecto wikain símbolo symbol símbolo sagisag proseso process proceso saayos argono argon argón karbono carbon carbono kriptono cripton criptón neono neon neón atomo atom átomo mulapik kongreso congress congreso kritiko critic crítico manunuri

 Kataliwasan 
 Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog titik + a  -> letter -> letra + a musika music música tugtugin pulitika/politika politic política problema problem problemasuliranin programa programme programa sistema system sistema pamamaraan alarma alarm alarmahudyat prutas fruit fruta bunga tableta tablet tableta matematika mathematics matemáticas sipnayan pisika physic física liknayan kimika chemistry química kapnayan titik + o  -> letter + e -> letra + o telepono telephone teléfono hatinig senado senate senado lehislatibo legislative legislativo administratibo administrative administrativo uniberso universe universo sansinukob imberso inverse inversokabaligtaran

 Tingnan din 
 Balarilang Espanyol
 Kastilang Rioplatense
 Wikang Kastila sa Pilipinas
 mga loanwords mula sa Wikang Kastila sa Wikang Tagalog

Mga sanggunian

 Mga panlabas na link 

 Learn to Speak Spanish FAST , malaman espanyol
 Learn Spanish , libreng online na tyutoryal
 Kurso Espanyol gratis, Matuto kang magsalita ng Espanyol
 Spanish 101, Kastila para sa mga baguhan at manlalakbay (sa Inggles)
 Diksiyonaryo ng wikang Kastila, mula sa Real Academia Española
 Instituto Cervantes, kapisanang internasyonal na may hangaring ituro ang Kastila bílang pangalawang wika
 Mga interaktibong modelo ng mga pagsusulit sa pagkuha ng katibayan ng kaalaman ng Kastila
 Makinig sa Kastilang Rioplatense
 Spanish Tuition, OnetoOneSpanish.co.uk - Dagdagan ang Espanyol balarila at kultura online.
 Spanish to English  pagsasalin


Kategorya:Mga wika ng Mexico