Karagatan

Ang karagatan ay anyong tubig na maalat na tinatakapan ang ~70.8% ng Daigdig. Maaring tumukoy din ito sa kahit anumang malaking anyong tubig na kung saan kumbensiyonal na hinahati ang karagatan ng mundo."Ocean." Merriam-Webster.com Dictionary, Merriam-Webster, https://www.merriam-webster.com/dictionary/ocean . Nakuha noong Marso 14, 2021. (sa Ingles) Ginagamit ang mga natatanging pangalan upang tukuyin ang limang iba't ibang mga lugar ng karagatan: Pasipiko, Atlantiko, Indiyano, Antartiko/Katimugan, at Artiko. Naglalaman ang karagatan ng 97% ng tubig ng Daigdig at ito ang pangunahing bahagi ng hidrospera ng Daigdig, kaya, mahalaga ang karagatan sa buhay sa Daigdig. Inimpluwensiyahan ng karagatan ang klima at mga huwaran ng lagay ng panahon, ang siklong karbono at pagpapaulit-ulit ng tubig sa pamamagitan ng pag-akto bilang isang malaking imbakan ng init.

Hinahati ng mga oseanograpo ang karagatan sa mga sonang patayo at pahiga batay sa mga kondisyong pisikal at pambiyolohiya. Ang sonang pelahiko ay isang bukas na hanay ng tubig ng karagatan mula sa ibabaw hanggang sa sahig ng karagatan. Nahahati pa ang mga hanay ng tubig sa mga sona batay sa lalim at halaga ng liwanag na mayroon. Nagsisimula ang sonang potiko sa ibabaw at binibigayan kahulugan ito bilang ang lalim na kung saan ang intesidad ng liwanag ay 1% lamang ng halaga sa ibabaw (tinatayang 200 m sa bukas na karagatan). Ito ang sona na kung maaring mangyari ang potosintesis. Sa prosesong ito, ginagamit ng mga halaman at lumot na mikroskopiko (malayang lumulutang na pitoplankton) ang liwanag, tubig, karbono diyoksido, at sustansya upang makagawa ng materyang organiko. Bilang resulta, ang sonang potiko ay ang pinakasari-sari ang buhay at ang napagkukunan ng karamihan ng panustos ng pagkain sa karamihan ng ekosistema ng karagatan. Nakakagawa din ang potosintesis sa karagatan ng kalahati ng oksiheno ng atmospera ng Daigdig. Makakatagos lamang ang liwanag sa ilang daang metro pa; ang natitirang bahagi ng mas malalim na karagatan ay malamig at madilim (tinatawag ang mga sonang ito bilang mga sonang mesopelahiko at apotiko). Sa kalapagang panlupalop kinatatagpo ng karagatan ang tuyong lupa. Mas mababaw ito, na may lalim ng ilang daan na metro o mas mababa pa. May negatibong epekto kadalasan ang aktibidad ng tao sa mga ekosistema sa loob ng kalapagang lupalop.

Heograpiya
upright=1.8|thumb|Mapa ng mundo ng modelong limang-karagatan at nakalagay humigit-kumulang na mga hangganan nito
Ang buong karagatan, na naglalaman ng tinatatayang 97% ng tubig ng Daigdig, sumusukat sa 70.8% ng ibabaw ng Daigdig, Ginagawa nito ang Daigdig, kasama ang masiglang hidrospera na isang "mundong tubig" o "mundong karagatan", partikular sa maagang kasaysayan ng Daigdig nang naisip na maaring buong natakpan ang Daigdig ng karagatan. Hindi regular ang hugis ng karagatan, na hindi pantay na nangingibabaw sa ibabaw ng Daigdig. Nagdudulot ito ng kaibahan ng ibabaw sa Daigdig sa isang emisperyong tubig at lupa, gayon din ang paghahati ng karagatan sa iba't ibang mga karagatan.

Tinatakpan ng tubig-dagat ang mga  at ang pinakamalayo ng karagatan na polo ng hindi marating, kilala bilang "Puntong Nemo", sa rehiyon na tinatawag na sementeryo ng mga sasakyang pangkalawakan ng Karagatang Timog Pasipiko, na nasa . Ang punto ito ay halos  mula sa pinakamalapit na lupa.

Mga paghahati ng karagatan

May iba't ibang kustumbre sa paghahati ng karagatan at nagtatapos ito sa mas maliit na anyong tubig tulad ng mga dagat, gulpo, look, kurbada ng baybay dagat (o bight), at kipot.

Kustubreng nahahati ang karagatan sa limang karagatang prinsipal – nakatala sa ibaba ayon sa bumababang ayos ng sukat at bolyum:
+Mga karagatan ayon sa laki # Karagatan Lokasyon Sukat(km2) Bolyum(km3) Katamtamang lalim(m) Baybayin(km) 1 Karagatang Pasipiko  Sa pagitan ng Asya at Australasya at  Kaamerikahan  (46.6%)  (50.1%)    (35.9%) 2 Karagatang Atlantiko  Sa pagitan ng Kaamerikahan at Europa at Aprika  (23.5%)  (23.3%)    (29.6%) 3 Karagatang Indiyano  Sa pagitan ng katimugang Asya, Aprika at Australya  (19.5%)  (19.8%)    (17.6%) 4 Karagataang Antartiko/Katimugan  Sa pagitan ng Antartika at ang mga karagatang Pasipiko, Atlantiko at Indiyano Tinuturing minsan na ekstensyon ng tatlong karagatang ito. (6.1%)  (5.4%)    (4.8%) 5 Karagatang Artiko Sa pagitan ng hilagang Hilagang Amerika at Eurasya sa Artiko Tinatawag minsan na dagat na marhinal ng Atlantiko.  (4.3%)   (1.4%)     (12.0%) Kabuuan (100%) (100%)  (100%)

Gamit ng tao sa karagatan

Nakakabit sa karagatan ang mga aktibidad ng tao sa kasaysayan. Nagsisilbi ang mga aktibidad na ito ng iba't ibang layunin. Kabilang dito ang nabigasyon at paggalugad, digmaang pandagat, paglalakbay, pagpapadala at kalakalan, at produksyon ng pagkain. Marami sa mga produkto ng mundo ay nadadala ng mga barko sa pagitan ng mga daungan ng mundo. 

Mga sanggunian


Kategorya:Oseanograpiya
Kategorya:Mga anyong tubig