Sorsogon

Tungkol ang artikolong ito sa lalawigan. Para sa lungsod, tingnan Lungsod ng Sorsogon.

Ang Sorsogon ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong Bicol sa Luzon. Lungsod ng Sorsogon ang kapital nito at napapaligiran ng lalawigan ng Albay sa hilaga. Nasa dulo ang Sorsogon ng Tanway ng Bicol at nakaharap sa pulo ng Samar sa timog-silangan sa ibayo ng Kipot ng San Bernardino.

Kasaysayan
Ang ebidensya ng paninirahan ng tao ay nagmula sa mga labi na 3,000 taong gulang sa isang kuweba sa Bacon at mga sinaunang libingan na hinukay sa itaas ng mga ilog ng Sorsogon. Nakakita ang mga misyonerong Espanyol ng mga pamayanan sa parehong lugar nang dumating sila noong 1600s. Madalas nang dumaan ang mga pirata ng Moro sa mga katubigang teritoryal bago pa man dumating ang mga misyong Espanyol.

Ang Bacon ay itinatag bilang isang visita ng Casiguran habang ang Sorsogon, na orihinal na nasa Sitio Pocdol sa Capuy, ay itinatag bilang isang visita ng Bacon. Ang Sorsogon ay naging isang malaya at ganap na parokya noong 1628 dahil sa pagtaas ng populasyon. Ang dalawang parokya ay kalaunan ay naging mga sibilyang yunit pampulitika.

Ang Pueblo Civil de Bacon ay itinatag noong 1754, kasama si Juan Elias bilang unang gobernadorcillo nito. Ang Sorsogon ay naging isang malayang pueblo noong 1864. Ang Bacon at Sorsogon ay parehong nasa ilalim ng hurisdiksyon ng lalawigan ng Albay hanggang sa pagtatatag ng malayang lalawigan ng Sorsogon noong Oktubre 17, 1894.

Noong 1951, ang Sorsogon ay ginawang sentro ng obispo ng noo'y bagong tatag na Diyosesis ng Romano Katoliko ng Sorsogon na binubuo ng mga lalawigan ng Sorsogon at Masbate, kasama ang Simbahan ng Parokya nina San Pedro at Pablo sa bayan ng Sorsogon bilang itinalagang katedral.

Pagiging Lungsod

Ang Lungsod ng Sorsogon ay nilikha sa bisa ng Batas Republika Blg. 8806, na ipinatupad noong Agosto 16, 2000, at pinagtibay noong Disyembre 2000.

 Heograpiya 
Ang Lungsod ng Sorsogon ay sumasaklaw sa lawak na . Ito ay nasa pinakatimog na dulo ng Tangway ng Bicol at ng Isla ng Luzon. Ang lungsod ay napapaligiran ng Castilla sa kanluran, Manito sa hilagang-kanluran, Gulo ng Albay sa hilaga, Prieto Diaz sa silangan, Gubat sa timog-silangan, Casiguran sa timog-kanluran, at Look ng Sorsogon sa timog. Ang Sorsogon ay nailalarawan sa pamamagitan ng hindi regular na topograpiya; mga hanay ng bundok sa hilagang-kanluran, mga dalisdis na kabundukan sa gitnang bahagi ng lungsod, mga kapatagan sa timog-kanluran at gitnang hilaga at timog-silangang bahagi, at mga latian sa timog-silangang delta. Napapaligiran din ito ng tubig, kung saan ang Sorsogon Bay sa kanluran ay ang Golpo ng Albay sa hilagang-silangan, at ang Dagat Pilipinas sa silangan.

Ang Lungsod ng Sorsogon ay  timog-silangan ng Maynila at  timog ng Lungsod ng Legazpi. Ayon sa 2015 Census, ang populasyon ng lungsod ay nasa 168,110 na may taunang rate ng paglago na 0.84%. Ang Lungsod ng Sorsogon ay niraranggo bilang ika-3 pinakamalaking lungsod sa mga tuntunin ng populasyon sa rehiyon ng Bicol. Ang tanging lungsod sa lalawigan ng Sorsogon, ang Lungsod ng Sorsogon ang pinakamalaki sa mga tuntunin ng lawak ng lupa sa rehiyon ng Bicol.

The Pan-Philippine Highway, which runs from northwest to southeast through the city, connects Sorsogon City to the municipalities of Castilla, Pilar, in the northwest towards Daraga, Legazpi City, Naga City and the rest of Luzon. Nag-uugnay din ito sa mga munisipalidad ng Gubat, Casiguran at iba pang mga munisipalidad ng ikalawang distrito ng lalawigan ng Sorsogon sa timog-silangan.

Nabibilang din ito sa mga lugar sa Pilipinas na pwedeng pagmulan ng enerhiya mula sa pagtaas at pagbaba ng tubig ng dagat (Tidal Power).

 Pampolitika 
Nahahati ang Sorsogon sa 14 munisipalidad at 1 lungsod.

 Lungsod 
 Lungsod ng Sorsogon

 Mga munisipalidad 
 Barcelona
 Bulan
 Bulusan
 Casiguran
 Castilla
 Donsol
 Gubat Irosin
 Juban
 Magallanes
 Matnog
 Pilar
 Prieto Diaz
 Santa Magdalena

Klima

Ang Lungsod ng Sorsogon ay mayroong klima ng tropikal na rainforest na may masaganang dami ng ulan sa buong taon. Walang malinaw na tag-init, ngunit mayroon itong napakalinaw na pinakamataas na ulan mula Nobyembre hanggang Enero kung saan ang Disyembre ang pinakamabasang buwan ng taon, na nakakaranas ng 23 araw ng ulan. Ang temperatura ay pare-pareho sa buong taon. Ang karaniwang taunang ulan sa Lungsod ng Sorsogon ay mahigit lamang sa . Ang Abril ang pinakamatuyo na buwan ng taon na nakakaranas lamang ng 12 araw ng ulan at  ng ulan. Ang Karaniwang Mataas na temperatura ay nasa  at ang Karaniwang Mababang temperatura nito ay nasa . Ang pinakamalamig na buwan ay Enero na may pang-araw-araw na mean na  at ang pinakamainit na buwan ay magkasamang Abril at Mayo na may pang-araw-araw na mean na .

Ekonomiya

Ang Sorsogon City ay ang sentro ng ekonomiya ng Lalawigan ng Sorsogon at isang sentro ng kalakalan at komersiyo. Isa ito sa mga pangunahing lungsod sa Rehiyon ng Bicol pagkatapos ng Naga City, Camarines Sur at Legazpi City sa Albay. Ang lungsod ay isang mahalagang sentro ng pananalapi na naglalaman ng maraming bangko, mga institusyong pinansyal na hindi pangbangko, mga korporasyon sa pagmamanupaktura at mga tanggapan ng mga pangunahing departamento at ahensya ng gobyerno. Bagama't walang makabuluhang industriya ng pagmamanupaktura ang Sorsogon City, ang mga dinamikong sektor ng serbisyo at agrikultura nito ang nagtutulak sa ekonomiya pataas.

Sa 2022 COA Report, ang Sorsogon City ay nasa ikatlong pwesto sa pitong lungsod sa Rehiyon ng Bicol na may kabuuang kita na ₱1.42 bilyong piso, kasunod lamang ng Legazpi City (₱1.84 bilyon) at Naga City (₱1.76 bilyon), kaya naman bahagi ito ng mga pangunahing sentro ng lungsod sa rehiyon.

Unti-unting nagiging pangunahing sentro ng pamumuhunan ang Sorsogon City at itinuturing na isa sa mga umuusbong na lungsod para sa pagnenegosyo sa bansa. Ang mga mamumuhunan sa pagbabangko, real estate, retail, manufacturing at iba pang negosyo at industriyal na negosyo ay naaakit din sa lungsod dahil sa mabilis na pagsulong ng imprastraktura ng gobyerno at kapaligirang pangnegosyo.

 Pagbabangko 
Hanggang Disyembre 31, 2023, mayroong 30 tanggapan ng pagbabangko na tumatakbo sa lungsod na nag-aalok ng mga serbisyo sa pagbabangko sa mga negosyo at residente ayon sa Philippine Deposit Insurance Corporation. Ang Sorsogon ang pangatlong lungsod sa Rehiyon ng Bicol, kasunod ng Legazpi at Naga na may pinakamataas na kabuuang deposito na nagkakahalaga ng Php 17,699,836 mula sa 224,682 na account.

 Ari-arian 
Dahil ang Lungsod ng Sorsogon ay estratehikong matatagpuan sa pinakadulong timog ng isla ng Luzon at itinuturing na isa sa mga umuusbong na lungsod sa Pilipinas. Ang sektor ng real estate ay nagsisimulang umunlad sa pagpasok ng mga lokal at pambansang developer ng real estate. Maraming lokal na developer ng estate ang nagsisimulang magtayo ng kanilang mga bakas sa lungsod.

Nilalayon ng Pamahalaang Lungsod ng Sorsogon na magbigay ng pabahay at tahanan sa mga informal settler sa lungsod sa pamamagitan ng 10+1 Agenda ni Mayor Ester Hamor, Taas-Noo Ciudadano Ako Program - Mass Housing Program, isang prayoridad na programa ni Mayor Hamor sa pamamagitan ng pagtatayo ng Sirangan Tenements at Sampaloc Tenements - isang labindalawang (12) gusali na may 2-palapag na socialized housing building para sa mga pamilyang informal settler sa paligid ng mga barangay na sumasaklaw sa panloob na Sorsogon Bay Area sa Lungsod ng Sorsogon.

 Road Network 
Upang mabawasan ang pagsisikip ng Pan-Philippine Highway at upang pukawin ang mga bagong pag-unlad sa labas ng downtown area, dalawang bypass road ang ginawa sa Sorsogon City, (1) ang 7.654 kilometro Salvador Escudero III Diversion Road na tumatawid sa Barangay Pangpang, Macabog, San Juan, Bibincahan at labasan ng Brgy. Cabid-an, Sorsogon City at (2) ang pinakabagong coastal road na may view ng Sorsogon Coastline, ang 5.52 kilometers Sorsogon City Coastal Road, isang four-lanes, na binubuo ng rock causeways at tatlong tulay na bumabagtas sa ilang barangay ng Sirangan, Sampaloc, Balogo, Pangpang, Tugos, Cambulaga City, at Talisay sa Sorsogon. Maituturing itong isa sa pinakamaringal na proyektong Build-Build-Build sa Rehiyon ng Bicol na isinagawa ng DPWH Regional Office 5 at Sorsogon First District Engineering Office sa pamamagitan ng pagsisikap ni Senador Francis "Chiz" Escudero. Bukod sa pagpapagaan ng pagsisikip ng trapiko sa pangunahing kalsada ng Lungsod ng Sorsogon, ang kalsadang ito ay itinayo upang magbigay ng proteksyon sa mga nakapalibot na lugar mula sa mga daluyong lalo na't ang Rehiyon ng Bicol ay kabilang sa pinakamadalas na dinadaanan ng mga bagyong pumapasok sa Philippine area of ​​responsibility.

 Mga Industriya at Pagmamanupaktura 
Maraming mga kumpanya ang pumili sa lungsod upang maging lugar para sa kanilang pagpapalawak ng industriya. Kabilang dito ang:

 Ang Peter Paul Philippines Corporation, na matatagpuan sa Diversion Road, Cabid-an, Sorsogon City, ay nagtatag ng mga pasilidad sa produksyon upang makagawa ng katas ng niyog, gatas at krema, virgin coconut oil, paring cake at langis at pinatuyong niyog.
 Pagkaing Pasipiko ng Siglo isa sa pinakamalaking kumpanya ng tatak sa Pilipinas ang magtatayo ng kanilang pabrika ng sardinas sa Brgy. Abuyog, Lungsod ng Sorsogon para sa kanilang mga produktong 555 at Ligo.

Imprastraktura
Upang mapabilis ang pag-unlad sa lungsod, idineklara ng Toll Regulatory Board ang Toll Road 5 bilang extension ng South Luzon Expressway. Isang 420-kilometrong, apat na linyang expressway na nagsisimula sa terminal point ng kasalukuyang ginagawa na SLEX Toll Road 4 sa Barangay Mayao, Lucena City sa Quezon patungong Matnog, Sorsogon, malapit sa Matnog Ferry Terminal. Noong Agosto 25, 2020, inanunsyo ng San Miguel Corporation na mamumuhunan sila sa proyekto na magpapaikli sa oras ng paglalakbay mula Lucena patungong Matnog mula 9 na oras patungong 5.5 oras.

Ang Sorsogon Sports Complex (Dating kilala bilang Balogo Sports Complex) ay isang complex ng mga pasilidad sa palakasan na matatagpuan sa Brgy. Ang Balogo at ang sentro nito ay sumasailalim pa rin sa rehabilitasyon. Ang Sorsogon Arena na siyang sentro ng complex ay may kabuuang kapasidad na 15,000 na manonood at sa kabuuang halaga na , ang nasabing sports complex ang magiging pinakamalaking outdoor sports complex sa Southern Luzon at sa Bicol Region. Nakatakda itong magdaos ng Palarong Bicol, PRISAA National Games at Palarong Pambansa. Ang Mohri & P.A. Associates ang arkitektura ng proyektong iyon na may kabuuang lawak na 56,218 sq. m. at isang 4-palapag na istadyum na inspirasyon ng Roman Colosseum.

Ang Sorsogon Coliseum ay isang iminungkahing indoor sporting arena na matatagpuan sa loob ng Sorsogon Capitol Compound sa Sorsogon City at nakatakdang maging isang istruktura, na kayang umupo ng 10,000 hanggang 12,000 na manonood.

Ang Sorsogon City Convention Center (SCCC) ay maaari nang magdaos ng malalaking kaganapan tulad ng mga kombensiyon, eksibit, pagsasanay at mga kompetisyon. Ang pasilidad na may lawak na 4,099 metro kuwadrado ay kayang tumanggap ng hanggang 2,500 na manonood. Ito ay matatagpuan sa City Hall Complex, Brgy. Cabid-an, Sorsogon City na katabi ng Sorsogon Cultural Center for the Arts.

Ang Sorsogon Cultural Center for the Arts ay isang pasilidad sa Lungsod ng Sorsogon para sa mga audio at visual na presentasyon at maglalaman ng mga exhibit room at hall para sa mga palabas at pagtatanghal pati na rin ng mga opisina. Ito ay dinisenyo upang maging pangalawang pangunahing pasilidad sa sining ng bansa kasunod ng Cultural Center of the Philippines (CCP). Ang 2,638 metro kuwadradong gusali ay nagtatampok ng panlabas na lobby, lounge lobby, vestibule, spectators’ area, orchestra pit, performance stage, at kapasidad ng upuan na 338 sa ground floor at 177 sa mid-floor level. Ang Sorsogon Cultural Center for the Arts ay magiging isang magandang lugar upang masakop ang mga sining sa pelikula at broadcast, pati na rin ang literary at visual arts.

Sinimulan ng Pamahalaang Lungsod ng Sorsogon ang pagtatayo ng 4-Level Sorsogon City Public Parking na naglalayong tugunan ang mga isyu sa paradahan sa tabi ng kalsada at mabawasan ang pagsisikip ng trapiko. Dahil sa pagtaas ng bilang ng mga sasakyang de-motor na dumadaan sa mga kalsada ng lungsod at matugunan ang lumalalang pagsisikip ng trapiko sa lugar ng central business district sa Rizal at Magsaysay Streets. Matututugunan din nito ang mga pangangailangan sa paradahan ng mga mamimili at negosyo dahil ito ay nasa loob ng pampublikong pamilihan. Ito ay matatagpuan sa lugar na dating Plaza Bonifacio, Brgy. Sirangan, Sorsogon City.

Mga kilalang personalidad

Aldin Ayo - isang dating konsehal ng Lungsod ng Sorsogon na nagsanay bilang coach sa Letran Knights, De La Salle Green Archers, Ang Growling Tigers ng UST, ilan lamang sa mga halimbawa. Kasalukuyang head coach ng Converge FiberXers sa PBA.
Eddie Garcia – Aktor at direktor ng pelikula
Eugenia Apostol - isa sa mga nagtatag ng Philippine Daily Inquirer
Francis "Chiz" G. Escudero – dating kongresista (1998-2007) ng Unang Distrito ng Soesogon, dating gobernador ng Sorsogon (2019-2022), nagsilbi ng 3 termino bilang senador (2007-2019) at kasalukuyang nagsisilbi bilang Pangulo ng Senado.{{Kailangan ng sipi|i
Jessie Dellosa – dating Chief of Staff ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas. Siya ay ipinanganak sa dating bayan ng Bacon, na ngayon ay isang distrito sa lungsod.
Jorge Barlin – Unang Pilipino at Bikolano na Obispo at itinalaga bilang kura paroko at Bikaryo Forane ng Sorsogon mula 1887 hanggang 1906pahina 32, Pagsubaybay mula Solsogon hanggang Sorsogon, Ika-2 Edisyon (2007), 
Loida Nicolas Lewis – tagapangulo at punong ehekutibong opisyal ng TLC Beatrice, LLC, ang kompanya ng pamumuhunan ng Lewis Family at siya ring tagapangulo at CEO ng TLC Beatrice (Tsina) at TLC Beatrice Foods (Pilipinas).
Mary Walter – aktres, na ang karera ay tumagal ng ilang dekada. Siya ay ipinanganak sa Bacon.

Mga kawing panlabas
DILG Regional Office No. 5 (Bicol Region)  
 Region V Local Government Units 
DILG Region V Provincial Offices 

Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas