Sikolohiya

Ang sikolohiya o dalub-isipan (Kastila: psicología, Ingles: psychology) ay ang agham ng isip at ugali. Kalakip sa sikolohiya ang pag-aaral ng kababalaghang may malay at walang malay, pati na rin ang damdamin at pag-iisip. Isa itong disiplinang pang-akademya na may napakalaking saklaw. Hinahangad ng mga sikologo ang pagka-unawa ng mga lumilitaw na katangian ng mga utak, at lahat ng sari-saring kababalaghan na konektado sa mga lumilitaw na katangian na iyon, at sa ganitong paraan, sumasali sa mas malawak na neurosiyentipikong grupo ng mga mananaliksik. Bilang isang agham panlipunan, nilalayon nitong intindihin ang mga indibidwal at grupo sa pagtatatag ng mga pangkalahatang prinsipyo at pagsasaliksik ng mga tiyak na kaso.Fernald LD (2008). Psychology: Six perspectives [Sikolohiya: Anim na Pananaw] (sa wikang Ingles) (pp.12–15). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.Hockenbury & Hockenbury. Psychology [Sikolohiya] (sa wikang Ingles). Worth Publishers, 2010.

Sa larangang ito, ang isang propesyonal o mananaliksik, ay tinatawag na mga sikolohista, dalub-isip, "sikologo" (lalaki), at "sikologa" (kung babae) na maaaring uriin bilang isang siyentipikong panlipunan, pampag-uugali, o pampagtalos. Sinisikap ng mga sikologo na unawain ang papel ng pag-aandar ng kaisipan sa ugali ng indibidwal at ugali sa lipunan, habang sinisiyasat din ang mga prosesong pisyolohikal at biyolohikal na pinagbabatayan ng mga kognitibong pag-aandar at pag-uugali.

Sinasalisik ng mga sikologo ang pag-uugali at mga proseso ng utak, kabilang dito ang pandama, kognisyon, pansin, damdamin, katalinuhan, mga pangkaraniwang karanasan, kaganyakan, paggana ng utak, at personalidad. Kasama rin dito ang ugnayan ng mga tao, gaya ng mga kaugnayan sa iba, at kasama rito ang katatagang sikolohikal, katatagan ng pamilya, at iba pang mga larangan. Kinokonsidera rin ng mga sikologo ng iba't ibang oryentasyon ang walang-malay na isipan.Kahit na ang sikoanalisis at iba pang mga uri ng sikolohiya ng lalim ay karaniwang naiuugnay sa walang-malay na isip, itinuturing ng mga ugalista () ang mga ganoong kababahalaghan bilang klasikal na pagkondisyon () at operanteng pagkondisyon (), habang sinasaliksik ng mga kognitibista ang pahiwatig na alaala (), automatisidad, at mensaheng subliminal, ang lahat ng ito ay nauunawaang lumalampas o nangyayari sa labas ng kusang pagsisikap o pansin. Sa katunayan, nagpapayo ang mga terapistang kognitibo-pang-ugali () sa kanilang mga kliyente na maging alisto sa maling huwaran ng pag-iisip (), ang likas na katangian na hindi namalayan dati ng mga kliyente. 

Ginagamit ng mga sikologo ang mga pamamaraang empiriko para maghinunha ng mga ugnayang kawsal at korelasyonal sa pagitan ng mga baryableng sikososyal. Bilang karagdagan, o bilang salungat, sa paggamit ng mga pamamaraang empiriko at deduktibo, ang ilang sikologo—lalo na ang mga sikologo sa klinika at pagpapayo—ay tumitiwala minsan sa interpretasyon ng simbolo at iba pang mga pamamaraang induktibo. Nailarawan ang sikolohiya bilang isang "" (sentro ng agham) anupat may kaugaliang sumangguni ang medisina ng sikolohikal na pagsasaliksik sa pamamagitan ng neurolohiya at sikiyatriya, habang ang pinakakaraniwang sinasangguni ng mga agham panlipunan ay mga subdisiplina sa loob ng sikolohiya. Association for Psychological Science Observer (Setyembre 2007)

Habang kadalasang nilalapat ang kaalamang sikolohikal sa pagtatasa at paggamot ng mga problema sa kalusugan ng isip, nakadirekta rin ito patungo sa pag-uunawa at paglulutas ng mga problema sa iilang pitak ng mga aktibidad ng tao. Ayon sa maraming salaysay, ang sikolohiya sa huli ay naglalayong maging kapaki-pakinabang sa lipunan.O'Neil, H.F.; nasipi sa Coon, D.; Mitterer, J.O. (2008). Introduction to psychology: Gateways to mind and behavior (12th ed., pp. 15–16) [Pambungad sa sikolohiya: Pasukan patungo sa isip at pag-uugali (Ika-12 ed., mga pa. 15–16)] (sa wikang Ingles) . Stamford, CT: Cengage Learning."Ang misyon ng APA [Samahang Sikolohikal ng Amerika] ay magpasulong ng paglikha, komunikasyon at paglalapt ng kaalamang sikolohikal para sa kapakinabangan ng lipunan at para  mapabuti ang mga buhay ng mga tao"; APA (2010). About APA. Nakuha noong Oktubre 20, 2010. Kasangkot ang karamihan ng mga sikologo sa isang uri ng tungkulin sa terapiya, na nagpapraktis sa mga tagpuang klinikal, pampayo, at pampaaralan.  Nagsasaliksik ang marami ng iba't ibang paksa na may kinalaman sa mga proseso ng utak at pag-uugali, at karaniwang nagtatrabaho sa mga kagawaran ng sikolohiya sa mga unibersidad o nagtuturo sa mga iba pang tagpuang pang-akademiko (hal. mga paaralang medikal, ospital). Nagtatrabaho ang ilan sa mga tagpuang pang-industriya at pang-organisasyon, o sa mga iba pang laranganBureau of Labor Statistics, U.S. Department of Labor, Occupational Outlook Handbook [Hanbuk sa Pagtingin ng Okupasyon], Edisyon ng 2010–11, Psychologists [Mga Sikologo], nasa Internet sa bls.gov  (binisita noong Hulyo 8, 2010). tulad ng pag-unlad ng tao at pagtatanda, palakasan, kalusugan, at midya, pati na rin sa porensikong pagsisiyasat () at ibang aspeto ng batas.

 Pangunahing pag-aaral ng kaisipan 

 Sikolohiyang kognitibo (Cognitive psychology)
 Sikolohiyang pangkaunlaran (Developmental psychology)
 Sikolohiyang pang-edukasyon (Educational psychology)
 Sikolohiyang eksperimental (Experimental psychology)
 Sikolohiyang pang-industriya at pang-organisasyon (Industrial and organizational psychology)
 Sikolohiyang pampakikitungo (Social psychology)

 Mga sanggunian 

 Mga kawing panlabas 
 Psychoworld.sk - human psychology news 
 In-Mind, Quarterly Magazine for Social Psychology

*
Kategorya:Ugali
Kategorya:Tao