Kubo

Ang bahay kubo (Ingles: nipa hut) o kubo ay isang kalimitang bahay sa Pilipinas. Kinikilala ang bahay kubo bilang pambansang bahay ng Pilipinas. Ito ay yari sa lokal na mga materyales; ang dingding nito ay kadalasang yari sa kawayan, kahoy, kogon o pawid, at ang bubong sa dahon ng nipa o anahaw.<ref name="Flavier">{{cite-Flavier|Bahay kubo, Glossary of Filipino Terms and Phrases}}(sa Ingles)</ref> Angkop ito laban sa hangin at ulan, dahil magaan ito at kung masira man ay madaling palitan.

Ang bahay kubo ay ang kauna-unahang bahay ng mga katutubong Pilipino bago dumating ang mga Espanyol. Madalas na makikita ito sa bukirin na may iba't-ibang kaanyuan ng kayarian ayon sa nais ng iba't-ibang kagawian sa bansa. 

Napapasailalim ang bahay kubo sa kayariang Austronesyo. Ito ang dahilan kung bakit mayroon ring ibang anyo ng bahay kubo na matatagpuan sa karatig-bansa tulad ng Indonesia, Malaysia, Palau, at ang Mga Pulo ng Pasipiko.

Kasaysayan ng kataga
Ang salitang bahay kubo ay mula sa dalawang salita. Ang "bahay" ay nanggaling sa Proto-Malayo-Polinesyo na balay o pangmadlang gusali,Blust, Robert; Trussel, Stephen (2013). "*balay". The Austronesian Comparative Dictionary: A Work in Progress. pp. 493–523. doi:10.1353/ol.2013.0016. S2CID 146739541 (sa Ingles) at "kubo" na galing din sa katagang Proto-Malayo-Polinesyong kubu o iisang silid.Blust, Robert; Trussel, Stephen (2013). "*kubu". The Austronesian Comparative Dictionary: A Work in Progress. pp. 493–523. doi:10.1353/ol.2013.0016. S2CID 146739541. (sa Ingles)

Mayroong tatlong Ingles na salita para sa bahay kubo: nipa hut, nipa shack at cube house. Ang cube house ay maaring nanggaling sa wikang Espanyol na cubo. Ang nipa hut at nipa shack naman ay nabigyang-pansin noong Panahon ng Pananakop ng mga Amerikano, dahil sa kanilang materyales. Ginamit din ang wikang nipa "shack" para mabigyan-diin ang mababang antas ng mga Pilipino noong inilunsad ang programang "Benevolent Assimilation Proclamation" (Proklamasyon ng Mapagkawanggawa Asimilasyon). 

Mga katangian
Sari-sari ang laki ng bahay kubo, madalas itong mayroong parisukat na hugis. Ang isa o dalawang silid ay isang malaking puwang na ginagamit bilang sala, kusina, at silid-tulugan. Karaniwan na ang tanging nakahiwalay na silid o celda ay ginagamit sa pagsantabi ng mahalagang kagamitan o pangsariling gawain (e.g. pagligo, pagpalit ng damit).

Ang haligi ay yari sa malalaki at matitigas na kahoy. Ang mga ito ay nakabaon nang may tatlong talampakan ang ilalim sa lupa at nakapatong sa malaking patag na bato. Nilalagyan din ng bato ang paligid ng haligi upang maging matatag ito. Mga maiikling kahoy na umaabot sa sahig ang inilalagay sa ilalim ng bahay bilang dagdag taguyod.

Silong
Bukod sa pagkakaroon ng bawat haligi upang maiwasan ang basang lupa, baha, at pagpasok ng salot at hayop sa bahay kubo, mayroon ding silong ang mga ito upang mabigyang-silong ang mga alagang hayop at ang pang-araw-araw na mga kagamitan. 

Kalaunan ay nagamit ang mga katangiang ito sa pagsasagawa ng bahay na bato. Ang nakaangat na puwang ay napanatili at ang zaguan ay ang silong na ginamit parin sa pagsantabi ng mga kagamitan at karwahe.

Dingding

Ang pangloob na dingding ng bahay kubo ay maaring maging gawa sa amakan na tinatawag ding sawali o kalakat. Kalimitang inihabi mula sa kawayan, mayroon itong iba't ibang kaanyuan tulad ng paliku-liko, pahiris, at hugis diyamante.

Likas na ginagamit ang materyales na ito sa bahay kubo dahil sa gaan at dali ng pagpasok at paglabas ng hangin. Nabibigyang balanse rin ng dingding na ito ang presyon na dala ng malakas na hangin tuwing bumabagyo. 

Bago magamit ang amakan, nangangailangan ito ng pangunahing paghahanda bago maipako sa kahoy o kawayan na dingding. Kadalasan sa pamamagitan ito ng pagbabad sa tubig-alat at pagbilad sa araw.

Dungawan
Ang dungawan ay ang bahagi ng bahay kubo na nagpapasok ng liwanag at hangin. Sa kasalukuyang panahon, iba-iba ang estilo nito. Ang kalimitang dungawan ay malaki na may tukod sa bukasan. Sa ibang kabahayan, padulas na ang estilo ng bintana at kadalasan gawa ito sa payak na kahoy o magarang lampirong o kabibing capiz.

Makikita pa rin ang dulot ng dungawan sa mga bahay na bato, tuwiran sa mga ventanilla o maliit na dungawan.

Awiting "Bahay Kubo"

Ang bahay na kubo ay pamagat sa katutubong awitin na "Bahay Kubo" na isinisining ang isang munting bahay kubo na napapalibutan sari-saring halamang-pananim. Bagaman "Bahay Kubo" ang pamagat ng awitin, mas nakatuon ang paksa ng awitin sa iba't ibang tanim sa paligid ng bahay kubo. Inaawit ito ng ilang mang-aawit kabilang na si Sylvia La Torre noong 1966. Ito ay isang hilig na awitin ng mga batang Pilipino.

Udyok
Sinasabing si William Le Baron Jenney, isang Amerikanong arkitekto at inhinyero, ay napadako sa Pilipinas ng tatlong buwan, taong 1850. Nakita niya sa kaniyang parito ang isang bahay kubo sa kalagitnaan ng bagyo at napaghalataan niya kung gaano kagaan at nababagay ito sa anumang panahon. Nabigyan siya ng inspirasyon na gayahin ito noong 1879 habang siya ay gumagawa ng kauna-unahang gusaling magaan. 

Kalaunan naisama niya ang konsepto na ito noong 1884, sa kaniyang paglilikha ng Gusaling Home Insurance sa Chicago. Ito naman ay nakilala bilang unang napakataas na gusali (o skyscraper) na naka-metal na kuwadro sa Estados Unidos. Dahil rito, nakilala si Jenney bilang "Ama ng Modernong Amerikanong Skyscraper", na sa hanggang ngayon nagsisilbi paring huwaran ng mga kasalukuyang skyscraper sa buong daigdig.

Sinasabing ang bahay kubo ay nagbigay inspirasyon sa mga lokal na arkitekto tulad nina Francisco Mañosa at Leandro Locsin na nagsama ng mga anyo sa kanilang pagsasagawa ng Sentrong Pangkultura ng Pilipinas, National Arts Center, Coconut Palace, at himpilan ng Light Rail Transit.

Kahalintulad
Dahil sa udyok ng arkitekturang Austronesian sa yari ng bahay kubo, maari rin tayong makakita ng ibang halimbawa ng katutubong arkitekturang pang-Austronesyo sa Pilipinas tulad ng: fayu at katyufong sa Bontoc; bale at abong ng mga Ifugao; binayon ng Kalinga; binangiyan ng Kankanai; jin-jin ng mga Ibatan; baley ng mga Matigsalug; binanwa ng Ata; bolloy ng Klata; baoy ng Ovu-Manuvo; bale ng mga Bagobo Tagabawa; bong-gumne ng Blaan; uyaanan ng Mansaka; gunu-bong ng T'boli; lawig, mala-a-walai, langgal, lamin at torogan ng mga Maranao; bay-sinug ng Tausug; lumah'' ng Yakan; at iba pa.

Mga sanggunian

Kaurian:Mga pambansang sagisag ng Pilipinas
Kaurian:Mga uri ng bahay
Kaurian:Bahay
Kategorya:Kultura ng Pilipinas
Kategorya:Pilipinas
Kategorya:Likas
Kategorya:Taal