Ilocos

Ang Rehiyon ng Ilocos, kilala rin sa pagtatakda nito na Rehiyon I, ay isang rehiyong administratibo ng Pilipinas na makikita sa hilagang-kanlurang bahagi ng Luzon. May apat na lalawigan ito: Ilocos Norte, Ilocos Sur, La Union, at Pangasinan, at isang malayang lungsod: Dagupan. Pinapaligiran ito ng mga rehiyon ng Lambak ng Cagayan at Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera sa silangan at Gitnang Luzon sa timog. Nasa kanluran naman nito ang Dagat Kanlurang Pilipinas. Ang sentrong panrehiyon nito ay ang San Fernando sa La Union. Ilan sa mga lungsod na nandito ang mga lungsod ng Vigan sa Ilocos Sur at Laoag sa Ilocos Norte, gayundin ang Alaminos at San Carlos sa Pangasinan.

Ayon sa senso noong 2020, higit limang milyong katao ang nakatira sa rehiyon, at may densidad na 410 katao kada kilometro kuwadrado. Wikang Ilokano at wikang Pangasinense ang mga madalas gamiting wika sa rehiyon, ayon sa senso noong 2000.

 Heograpiya 
Ang Rehiyong Ilocos ay matatagpuan sa isang makipot na katapatagan sa pagitan ng Kabundukan ng Cordillera, Dagat Timog Tsina, hilagang bahagi ng kapatagan ng Gitnang Luzon, at hilagang silangang bahagi ng Bulubundukin ng Zambales.

Matatagpuan dito ang Golpo ng Lingayen, ang pinakatanyag na anyong tubig sa rehiyon na naglalaman ng Hundred Islands National Park. Matatagpuan naman sa hilaga ang Kipot ng Luzon.

Ang Ilog ng Agno ay bumabagtas mula Benguet hanggang Pangasinan, na umaagos sa isang malapad na delta sa Lingayen at Dagupan bago umagos sa Golpo ng Lingayen.

 Paghahating pampangasiwaan 

Ang Rehiyong Ilocos ay binubuo ng 4 mga lalawigan, 1 malayang nakapaloob na lungsod, 8 nakapaloob na mga lungsod, 116 bayan, at 3,265 mga barangay.

 Lalawigan Kabisera Populasyon  Lawak Kapal ng populasyon Mga lungsod Mga bayan Mga barangay km2 sq mi /km2 /sq mi Ilocos Norte Laoag    2 21 557 Ilocos Sur Vigan    2 32 768 La Union San Fernando    1 19 576 Pangasinan Lingayen    4 44 1,364 Total 5,026,128 13,012.60    9 116 3,265• Kasama sa mga bilang para sa Pangasinan ang malayang nakapaloob na lungsod ng Dagupan.

 Lungsod/Bayan Populasyon  Lawak Kapal ng populasyon Klase Income class Lalawigan km2  /km2  Adams 1,792   Bayan Ika-lima Ilocos Norte Agno 28,052   Bayan Ikatlo Pangasinan Agoo 63,692   Bayan Ika-una La Union Aguilar 41,463   Bayan Ikatlo Pangasinan Alaminos 89,708   Nakapaloob na Lungsod Ika-apat Pangasinan Alcala 43,402   Bayan Ikatlo Pangasinan Alilem 6,695   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Anda 39,504   Bayan Ikatlo Pangasinan Aringay 47,458   Bayan Ikalawa La Union Asingan 57,355   Bayan Ikalawa Pangasinan Bacarra 32,215   Bayan Ikatlo Ilocos Norte Bacnotan 42,078   Bayan Ika-una La Union Badoc 31,616   Bayan Ikalawa Ilocos Norte Bagulin 13,456   Bayan Ika-lima La Union Balaoan 39,188   Bayan Ika-una La Union Balungao 31,106   Bayan Ika-apat Pangasinan Banayoyo 7,748   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Bangar 35,947   Bayan Ikatlo La Union Bangui 14,672   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Bani 50,306   Bayan Ikalawa Pangasinan Banna 19,438   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Bantay 35,731   Bayan Ika-una Ilocos Sur Basista 32,959   Bayan Ika-apat Pangasinan Batac 55,201   Nakapaloob na Lungsod Ika-lima Ilocos Norte Bauang 75,032   Bayan Ika-una La Union Bautista 32,307   Bayan Ika-apat Pangasinan Bayambang 118,205   Bayan Ika-una Pangasinan Binalonan 54,555   Bayan Ika-una Pangasinan Binmaley 83,052   Bayan Ika-una Pangasinan Bolinao 82,084   Bayan Ika-una Pangasinan Bugallon 67,348   Bayan Ikalawa Pangasinan Burgos 9,777   Bayan Ika-lima Ilocos Norte Burgos 12,224   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Burgos 8,067   Bayan Ika-lima La Union Burgos 21,637   Bayan Ika-apat Pangasinan Caba 22,039   Bayan Ika-apat La Union Cabugao 37,501   Bayan Ika-una Ilocos Sur Calasiao 95,154   Bayan Ika-una Pangasinan Candon 60,623   Nakapaloob na Lungsod Ika-apat Ilocos Sur Caoayan 19,861   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Carasi 1,567   Bayan Ika-lima Ilocos Norte Cervantes 17,211   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Currimao 12,184   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Dagupan 171,271   Independent Nakapaloob na Lungsod Ika-una Pangasinan Dasol 29,110   Bayan Ikatlo Pangasinan Dingras 38,562   Bayan Ikalawa Ilocos Norte Dumalneg 2,947   Bayan Ika-lima Ilocos Norte Galimuyod 10,748   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Gregorio del Pilar 4,875   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Infanta 24,584   Bayan Ikatlo Pangasinan Labrador 23,201   Bayan Ika-apat Pangasinan Laoac 31,497   Bayan Ika-apat Pangasinan Laoag 111,125   Nakapaloob na Lungsod Ikatlo Ilocos Norte Lidlidda 4,647   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Lingayen 103,278   Bayan Ika-una Pangasinan Luna 35,802   Bayan Ikatlo La Union Mabini 24,765   Bayan Ikatlo Pangasinan Magsingal 30,792   Bayan Ikatlo Ilocos Sur Malasiqui 130,275   Bayan Ika-una Pangasinan Manaoag 69,497   Bayan Ika-una Pangasinan Mangaldan 106,331   Bayan Ika-una Pangasinan Mangatarem 73,241   Bayan Ika-una Pangasinan Mapandan 37,059   Bayan Ikatlo Pangasinan Marcos 17,777   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Nagbukel 5,259   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Naguilian 54,221   Bayan Ika-una La Union Narvacan 44,006   Bayan Ikalawa Ilocos Sur Natividad 24,299   Bayan Ika-apat Pangasinan Nueva Era 9,506   Bayan Ikatlo Ilocos Norte Pagudpud 23,770   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Paoay 24,866   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Pasuquin 28,980   Bayan Ikatlo Ilocos Norte Piddig 21,497   Bayan Ikatlo Ilocos Norte Pinili 17,300   Bayan Ika-apat Ilocos Norte Pozorrubio 69,555   Bayan Ika-una Pangasinan Pugo 19,690   Bayan Ika-lima La Union Quirino 8,573   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Rosales 63,081   Bayan Ika-una Pangasinan Rosario 55,458   Bayan Ika-una La Union Salcedo 11,288   Bayan Ika-apat Ilocos Sur San Carlos 188,571   Nakapaloob na Lungsod Ikatlo Pangasinan San Emilio 7,407   Bayan Ika-apat Ilocos Sur San Esteban 8,349   Bayan Ika-lima Ilocos Sur San Fabian 83,025   Bayan Ika-una Pangasinan† San Fernando 121,812   Nakapaloob na Lungsod Ikatlo La Union San Gabriel 18,172   Bayan Ika-apat La Union San Ildefonso 7,787   Bayan Ika-lima Ilocos Sur San Jacinto 40,848   Bayan Ikatlo Pangasinan San Juan 26,411   Bayan Ikatlo Ilocos Sur San Juan 37,188   Bayan Ikalawa La Union San Manuel 52,939   Bayan Ika-una Pangasinan San Nicolas 36,736   Bayan Ikalawa Ilocos Norte San Nicolas 35,574   Bayan Ika-una Pangasinan San Quintin 32,945   Bayan Ikatlo Pangasinan San Vicente 12,758   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Santa 15,340   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Santa Barbara 82,012   Bayan Ika-una Pangasinan Santa Catalina 13,945   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Santa Cruz 39,868   Bayan Ika-una Ilocos Sur Santa Lucia 25,402   Bayan Ikatlo Ilocos Sur Santa Maria 30,321   Bayan Ikatlo Ilocos Sur Santa Maria 33,038   Bayan Ika-apat Pangasinan Santiago 18,759   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Santo Domingo 27,975   Bayan Ikatlo Ilocos Sur Santo Tomas 39,092   Bayan Ika-apat La Union Santo Tomas 15,022   Bayan Ika-lima Pangasinan Santol 12,476   Bayan Ika-apat La Union Sarrat 25,212   Bayan Ika-una Ilocos Norte Sigay 2,737   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Sinait 25,640   Bayan Ikatlo Ilocos Sur Sison 47,518   Bayan Ikatlo Pangasinan Solsona 24,121   Bayan Ikatlo Ilocos Norte Sual 34,149   Bayan Ika-una Pangasinan Sudipen 17,056   Bayan Ika-apat La Union Sugpon 4,585   Bayan Ika-lima Ilocos Sur Suyo 11,446   Bayan Ika-apat Ilocos Sur Tagudin 39,277   Bayan Ikalawa Ilocos Sur Tayug 43,149   Bayan Ikatlo Pangasinan Tubao 28,729   Bayan Ika-apat La Union Umingan 73,252   Bayan Ika-una Pangasinan Urbiztondo 50,170   Bayan Ikatlo Pangasinan Urdaneta 132,940   Nakapaloob na Lungsod Ikalawa Pangasinan Vigan 53,879   Nakapaloob na Lungsod Ika-apat Ilocos Sur Villasis 62,333   Bayan Ika-una Pangasinan Vintar 32,220   Bayan Ika-lima Ilocos Norte

 Demograpiko 

Tahanan sa mga Ilokano ang mga makasaysayang lalawigan ng Ilocos. Ayon sa sensus noong taong 2000, ang rehiyon ay binubuo ng 66% ng mga Ilokano, 27% ng mga Pangasinense, at 3% ng mga Tagalog.

Tahanan naman para sa mga Pangasinense ang lalawigan ng Pangasinan. Ang populasyon ng Pangasinan ay bumubuo sa humigit kumulang 60% ng buong populasyon ng rehiyon. Nagsimula ang mga Ilocano na dayuhin ang Pangasinan noong ikalabing-siyam na siglo.Rosario Mendoza Cortes, Pangasinan, 1801-1900: The Beginnings of Modernization Ang Pangasinan ay dating parte ng Gitnang Luzon ngunit inilipat ito sa Ilocos noong nilagdaan ng Pangulong Marcos ang Kautusan ng Pangulo Blg. 1 noong 1972. Kasama din ang mga komunidad ng mga Tingguian at Isneg sa rehiyon na nakatira sa may paanan ng mga bundok ng Cordillera.

Karamihan sa mga mamamayan ay Katoliko ngunit may mga Protestante din katulad ng mga Apligayan sa bandang hilaga ng rehiyon. Ang iba ay mga miyembro ng Iglesia ni Cristo, Mormon at iba pa.

Mayroon ding mga nakakubling paniniwalang animistiko lalo na sa mga pook na rural. Pangunahing mga Budista, Taoista at Hindu ang mga Tsino at Indiyano na namamalagi sa maliit na mga pamayanang pangkalakalan sa rehiyon.

 Talababa 

 Mga sanggunian 

 Mga kawing panlabas 


 Ilocano: Ti Pagsasao ti Amianan


Kategorya:Mga rehiyon ng Pilipinas
Kategorya:Luzon