Aprika

Africa Aprika
190px|A world map showing the continent of Africa. (See Politics section for a clickable map of individual countries.)
 Lawak  Populasyon 922,011,000"World Population Prospects: The 2006 Revision"  United Nations (Department of Economic and Social Affairs, population division) (2005, 2nd) Density 30.51/km² (about 80/sq mi)   Mga Umaasang Bansa  Demonym Aprikano Wika Higit sa 1,000 katutubong wikang Aprikano kabilang ang ilang mga wika na sinasalita ng milyon-milyong katulad ng Igbo, Swahili, Hausa, Amharic, at Yoruba; Dagdag pa nito ang Arabe, Ingles, Pranses, Portuges, Afrikaans, Kastila, mga wikang Indiyano, at iba pa Sona ng oras UTC-1 (Cape Verde) to UTC+4 (Mauritius)<noinclude>

Ang Aprika (Ingles: Africa), ang pangalawang pinakamalaking kontinente sa daigdig at pangalawa sa pinakamataong populasyon pagkatapos ng Asya. May sukat na mga 30,244,050 km² (11,677,240 mi²) kasama ang mga karatig na mga pulo.  Sa pangkalahatan, tinatawag na mga Aprikano (lalaki) at Aprikana (babae) ang mga naninirahan sa kontinente ng Aprika.

Ang kontinenteng Aprika ay ang ikalawang pinakamalaki at may pinakamataas na populasyon sa mundo. Sa sukat na 30.2 milyon kilometro kwadrado (11.7 milyon kwadrado milimetro), kasama na ang mga katabing isla nito, binubuo nito ang 6 na porsyento ng kabuaan na kalupaan ng mundo at 20.4 porsyento ng kabuuang sukat ng patag na kalupaan. Ang populasyon nito na umabot sa 1.1 bilyon noong 2013 ay 15 porsyento ng kabuuang populasyon ng mundo. Ang kontinenteng ito ay pinalilibutan ng Dagat Mediteranyo sa hilaga, Kanal Suez at Dagat Pula sa may Peninsula ng Sinai sa hilagang-silangan, Karagatang Indiyano sa timog-silangan, at ang Karagatang Atlantiko naman sa kanluran. Kabilang ang Madagascar at ilang mga kapuluan sa kontinente ng Aprika. Mayroong 54 na kinikilalang mga estado o bansa sa Aprika, siyam na teritoryo at dalawang de facto o mga estadong may limitado o walang rekognisyon sa kontinenteng ito.

Ang populasyon ng Aprika ay ang pinakabata sa lahat ng kontinente sa mundo. Ang kanilang median age noong 2012 ay 19.7, habang ang pangkabuuang gitnang edad (median age) noon sa mundo ay 30.4. Algeria ang pinakamalaking bansa pagdating sa sukat ng lupa habang Nigeria naman ang bansang may pinakamalaking populasyon. Ang Aprika, partikular na ang sentral ng Silangang Aprika, ay kinikilala bilang lugar na pinagmulan ng mga tao at ng Hominidae clade (malalaking bakulaw), kung saan ay natagpuan ang mga pinakaunang hominids at kanilang mga ninuno at mga sumunod na henerasyon na naitalang namuhay pitong milyong taon na ang nakararaan kabilang ang Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, H. habilis at H. ergaster – kasama ang pinakaunang Homo sapiens o modernong tao na natagpuan sa Ethiopia na tinatayang namuhay mga 200,000 taon na ang nakararaan. Ang Aprika ay dinadaanan ng ekwador at mayroon itong iba’t ibang klima. Ito lamang ang kontinente na abot sa hilaga hanggang timog ng sonang katamtaman.

Ang Aprika ay tahanan ng iba’t ibang etnisidad, kultura, at wika. Noong ika-19 na siglo, ang mga bansa sa Europa ay sinakop ang malaking bahagi ng Aprika. Karamihan sa mga modernong estado sa Aprika ngayon ay nagmula sa proseso ng dekolonisasyon noong ika-20 siglo.

 Mga teritoryo ng mga Bansa sa Aprika at rehiyon 
Sa talaan na ito at rehiyon kung saan sila ay nakakategorya na base sa mga panukala ng Mga Bansang Nagkakaisa.USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009

 Pangalang ng rehiyon at teritoryo, kasama ang watawat Lawak(km²) Populasyon(2009 Taya) Densidad ng Populasyon(bawat km²) Kabisera Silangang Aprika (Eastern Africa):  Burundi 27,830 8,988,091 Bujumbura  Komoro 2,170 752,438 283.1 Moroni  Djibouti 23,000 516,055 20.6 Djibouti  Eritrea 121,320 5,647,168 36.8 Asmara  Etiyopiya 1,127,127 85,237,338 60.0 Addis Ababa 28.1 Antananarivo  Malawi 118,480 14,268,711 90.3 Lilongwe  Mauritius 2,040 1,284,264 629.5 Port Louis  Mayotte (France) 374 223,765 489.7 Mamoudzou  Mosambik 801,590 21,669,278 27.0 Maputo  Réunion (France) 2,512 743,981(2002) 296.2 Saint-Denis  Rwanda 26,338 10,473,282 397.6 Kigali  Seyseles 455 87,476 192.2 Victoria  Somalia 637,657 9,832,017 15.4 Mogadishu  Tansania 945,087 41,048,532 43.3 Dodoma  Uganda 236,040 32,369,558 137.1 Kampala  Sambia 752,614 11,862,740 15.7 Lusaka  Simbabwe 390,580 11,392,629 29.1 Harare Gitnang Aprika: 6,613,253 121,585,754 18.4  Angola 1,246,700 12,799,293 10.3 Luanda  Kamerun 475,440 18,879,301 39.7 Yaoundé  Republikang Gitnang-Aprikano 622,984 4,511,488 7.2 Bangui  Tsad 1,284,000 10,329,208 8.0 N'Djamena  Konggo 342,000 4,012,809 11.7 Brazzaville  Demokratikong Republika ng Konggo 2,345,410 68,692,542 29.2 Kinshasa  Ekwatoryal Guinea 28,051 633,441 22.6 Malabo  Gabon 267,667 1,514,993 5.6 Libreville  Sao Tome at Prinsipe 1,001 212,679 212.4 São Tomé Hilagang Aprika: 8,533,021 211,087,622 24.7  Alherya 2,381,740 34,178,188 14.3 Algiers  Ehipto<ref>Malawang itinuturing ang Egypt bilang isang bansang transkontinental sa Hilagang Aprika (UN region) at Kanlurang Asya; para sa Aprika lamang ang mga bilang para sa populasyon at lawak, kanluran ng Suez Canal.</small></ref> 1,001,450 83,082,869 total, Asia 1.4m 82.9 Cairo  Libya 1,759,540 6,310,434 3.6 Tripoli  Moroko 446,550 34,859,364 78.0 Rabat  Sudan 2,505,810 41,087,825 16.4 Khartoum  Tunisia 163,610 10,486,339 64.1 Tunis  Kanlurang SaharaPinagtatalunan ang Western Sahara ng Sahrawi Arab Democratic Republic, na nangangasiwa sa maliit na bahagi ng teritoryo, at ng Morocco, na sumasakop sa ibang bahagi. 266,000 405,210 1.5 El Aaiún Mga teritoryong umaasa sa Europa na matatagpuan sa Hilagang Aprika:  Kapuloan Espana (Espanya)Ang Spanish Canary Islands, kung saan kapwa kabisera ang Las Palmas de Gran Canaria at Santa Cruz de Tenerife, ay karaniwang itinuturing na bahagi ng Hilagang Aprika dahil sa malapit ito sa Morocco at Western Sahara; para sa 2001 at bilang ng populasyon at lawak. 7,492 1,694,477(2001) 226.2 Las Palmas de Gran Canaria,Santa Cruz de Tenerife  Ceuta (Espanya)Ang Ceuta, na exclave ng Spain, ay binalilibutan ng Morocco sa Hilagang Aprika; para sa 2001 ang bilang ng populasyon at lawak.   20 71,505(2001) 3,575.2 —  Madeira (Portugal)Ang Portuguese Madeira Islands ay karaniwang itinuturing na bahagi ng Hilagang Aprika dahil sa lapit nito sa Morocco; para sa 2001 ang bilang ng populasyon at lawak.  797 245,000(2001) 307.4 Funchal  Melilla (Spain)The Spanish exclave of Melilla is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001. 12 66,411(2001) 5,534.2 Timog Aprika (Southern Africa):  2,693,418 56,406,762  20.9  Botswana 600,370 1,990,876 3.3 Gaborone  Lesotho 30,355 2,130,819 70.2 Maseru  Namibia 825,418 2,108,665 2.6 Windhoek  Timog Africa 1,219,912 49,052,489 40.2 Bloemfontein, Cape Town, PretoriaBloemfontein ang kabiserang panghukuman (judicial capital) ng South Africa, habang ang Cape Town ang sentrong pambatas (legislative seat), at Pretoria ang sentrong pampangasiwaan (administrative seat) ng bansa.    Suwasilandiya 17,363 1,123,913 64.7 Mbabane Kanlurang Aprika: 6,144,013 296,186,492  48.2  Benin 112,620 8,791,832 78.0 Porto-Novo  Burkina Faso 274,200 15,746,232 57.4 Ouagadougou  Kabo Berde 4,033 429,474 107.3 Praia  Baybaying Garing 322,460 20,617,068 63.9 Abidjan, YamoussoukroYamoussoukro ang opisyal na kabisera ng Côte d'Ivoire, habang ang Abidjan ang de facto na sentro.    Gambiya 11,300 1,782,893 157.7 Banjul  Gana 239,460 23,832,495 99.5 Accra  Guinea 245,857 10,057,975 40.9 Conakry  Guinea-Bissau 36,120 1,533,964 42.5 Bissau  Liberia 111,370 3,441,790 30.9 Monrovia  Mali 1,240,000 12,666,987 10.2 Bamako  Mauritania 1,030,700 3,129,486 3.0 Nouakchott  Niher 1,267,000 15,306,252 12.1 Niamey  Niherya 923,768 149,229,090 161.5 Abuja  Saint Helena (UK) 410 7,637 14.4 Jamestown  Senegal 196,190 13,711,597 69.9 Dakar  Sierra Leone 71,740 6,440,053 89.9 Freetown  Togo 56,785 6,019,877 106.0 Lomé KABUUAN (Total) 30,368,609 1,001,320,281 33.0

 Mga Sanggunian 
 GAMMA (Global Association of MMA)

 Palatandaan 


Kategorya:Mga kontinente