Morpolohiya (lingguwistika)

Ang palabuuan o morpolohiya ay ang sangay ng linggwistika na nag-aaral ng morpema o multuran (morpheme).  Pinag-aaralan dito ang sistema ng pagsasalansan ng mga morpema upang makabuo ng salita na may payak o kumplikadong kahulugan. Ang mga morpema ay maaaring isang buong salita, panlapi, artikulo, o metalinggwistikal na yunit ng kahulugan tulad ng intonasyon at stress o diin.

 Kayarian ng salita 
Sa Tagalog, may apat na kayarian ng mga salita. Ito ang mga sumusunod:
 payak - salitang-ugatin
 maylapi - salitang-ugat at may panlapi
 inuulit - kapag ang salitang-ugat ay inuulit
 tambalang-salita - dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan.
 Salitang Payak 
Tumutukoy ang mga salitang payak sa mga salitang hindi nagtataglay ng panlapi (kung mayroon man, mga panlaping patay o kakambal na ibang salita; alalaong baga’y, nagsasarili lamang ang salita. Ilang halimbawa nito ay ganda, samyo, higanti atpb. 
Sa katiwalasan, hindi lahat ng itinuturing na salitang-ugat ay mga panlapi. Bagkus, kung nagtataglay ng sariling diwa o tungkulin sa pangunugsap ang buong salitang-ugat, tulad ng kaluluwa, kapuwa, katawan, ay itinuturing silang salitang-ugat, kahi’t nagtataglay ng mga panlapi ang mga salitang nabanggit.
 May-lapi 
Tumutukoy sa mga salitang kinakabitan ng panlapi.
 Inuulit 
Mga salita, kung saan inuulit ang isang bahagi o buo ng payak nitong anyo. Halimbawa, araw-araw, aawit, giginhawa
 Tambalan 
Tumutukoy sila sa dalawang salitang pinagsama upang makabuo ng isa pang salita.
 Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 

 Taingang-kawali- taong nagbibingi-bingihan
 Ingat-yaman - tresyurera o tresyurero, tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon
 Matapobre - mapagmataas, malupit, mapangmata sa mga mahihirap
 Patay-gutom - timawa, palaging gutom, matakaw
 Hampaslupa - mahirap, pobre, pulubi
 Akyat-bahay - magnanakaw, mang-uumit sa bahay ng iba
 Boses-palaka - pangit kumanta, sintunado o wala sa tono
 Ningas-kugon - sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos
 Nakaw-tingin - pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman
 Agaw-pansin - madaling makakuha ng pansin o atensiyon, takaw-pansin, agaw-eksena
 Sirang-plaka - paulit-ulit ang sinasabi
 Takip-silim - mag-gagabi, pagitan ng hapon at gabi
 Bukang-liwayway - mag-uumaga, pagitan ng ng umaga at madaling-araw
 Madaling-araw - pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway
 Hatinggabi - eksaktong alas dose ng gabi, pagitan ng gabi at madaling-araw
 Tanghaling-tapat - eksaktong alas dose ng umaga, pagitan ng umaga at hapon
 Balat-sibuyas - maramdamin, madaling masaktan
 Likas-yaman - pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan
 Tubig-alat - tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan
 Tubig-tabang - tubig na nanggagaling sa mga ilog, lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig
 Hanap-buhay - trabahong kailangan ng mga tao.


Kategorya:Terminolohiyang lingguwistika
Kategorya:Balarila

 Sanggunian