Wikang Filipino

Ang wikang Filipino ay ang wikang pambansa ng Pilipinas. Itinalaga rin ang Filipino, kasama ang wikang Ingles, bilang isang wikang opisyal ng bansa. (sa Ingles) Isa lamang itong de facto (sa katotohanan o katunayan) at hindi de jureng (o sa pamamagitan ng o por medyo sa batas) pamantayang anyo ng wikang Tagalog, na isang wikang rehiyonal na Austronesyo o Austronesiang malawakang sinasalita sa Pilipinas. Nasa 24 milyong katao o mga nasa isang-kapat ng populasyon ng Pilipinas noong 2018 ang nagsasalita ng Tagalog bilang unang wika, habang nasa 45 milyong katao naman ang nagsasalita ng Tagalog bilang pangalawang wika na sang-ayon noong 2013. Isa ang Tagalog sa 185 na mga wika sa Pilipinas na natukoy sa Ethnologue. Sa pagkatatag, binibigyang-kahulugan ang Filipino ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) bilang ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Kalakhang Maynila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa mga iba pang sentrong urbano o urban ng kapuluan o arkipelago.

Gaya ng ibang wikang Austronesian, karaniwang ginagamit ng Filipino ang hanayang pandiwa-paksa-obheto, ngunit maari ring gamitin ang hanyang paksa-pandiwa-obheto. Ang direksiyonalidad nito ay puno-inisyal o puno-muna (head-initial directionality). Isa itong wikang aglutinatibo, ngunit maaring taglayin nito ang impleksiyon. Hindi ito wikang de-tono at maaring ituring na isang wikang de-punto (pitch accent).

Hinangong opisyal ang Filipino para maging isang wikang plurisentriko, habang pinapayaman at pinapabuti pa ito ng iba pang mga wika sa Pilipinas at iba pang mga wika (gaya ng mga wikang estranghero) na sang-ayon sa mandato ng Konstitusyong 1987. (sa Ingles) Naobserbahan sa Metro Cebu at Metro Davao ang paglitaw ng mga varayti ng wikang Filipino na may naiibang gramatika kumpara sa wikang Tagalog ng Gitna hasta sa Katimugang Luzon. Kabilang ang mga lugar na ito at ang Metro Manila sa tatlong metropolitan area ng Pilipinas.

Pagtatalaga bilang pambansang wika
Habang tinuturing ang Kastila at Ingles bilang "mga opisyal na wika" noong panahon na kolonya pa ng Estados Unidos ang Pilipinas, walang naging "pambansang wika" sa simula. Sinasabi sa artikulo XIII, seksyon 3 ng Konstitusyon ng 1935 na itinatatag ang Komonwelt ng Pilipinas na:

Noong Nobyembre 13, 1936, pinagtibay ng unang Kapulungang Pambansa ng Komonwelt ng Pilipinas ang Batas Komonwelt Blg. 184; na nililikha ang Institute of National Language (naging Surián ng Wikang Pambansâ o SWP sa kalaunan) at inutusan itong gumawa ng isang pag-aaral at pagsisiyasat ng bawat katutubong wikang mayroon na, na umaasang mapili ang batayan para sa isang pamantayang wika. Sa kalaunan, hinirang ng noo'y Pangulong Manuel L. Quezon ang mga kinatawan para sa bawat pangunahing pang-rehiyong wika upang buuin ang NLI. Pinamunuan ni Jaime C. De Veyra, na umupo bilang tagapangulo ng Instituto at bilang kinatawan ng mga Bisayang Samar-Leyte, binubuo ang mga kasapi ng Instituto nina Santiago A. Fonacier (kinakatawan ang mga rehiyong nagsasalita ng Ilokano), Filemon Sotto (mga Bisayang Sebuwano), Casimiro Perfecto (mga Bikolano), Felix S. Sales Rodriguez (mga Bisayang taga-Panay), Hadji Butu (ang mga wika ng Pilipinong Muslim), at Cecilio Lopez (mga Tagalog).

Pinagtibay ng Institute of National Language ang isang resolusyon noong Nobyembre 9, 1937 na nirerekomenda ang Tagalog bilang batayan sa wikang pambansa. Noong Disyembre 30, inilabas ni Pangulong Quezon ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134, s. 1937, na inaprubahan ang adopsyon ng Tagalog bilang wika ng Pilipinas, at inihayag na ibabatay sa wikang Tagalog ang pambansang wika ng Pilipina. Sinabi sa kautusan na magkakaroon ng bisa ang utos dalawang taon mula ng inihayag ito. Noong Disyembre 31 ng parehong taon, ipinahayag ni Quezon ang Tagalog bilang batayan ng Wikang Pambansa na binigay ang sumusunod ng kadahilanan:
Malawak na sinasalita ang Tagalog at ito ang pinakanaunawaang wika sa lahat ng mga rehiyon ng Pilipinas.
Hindi nahahati sa mas maliit na anak na wika, tulad ng sa Bisaya at Bikol.
Pinakamayaman ang tradisyong pampanitikan nito kumpara sa lahat ng mga katutubong wika sa Pilipinas, ang pinakamaunlad at ektensibo (sinasalamin ang wikang Toscano kasama ang Italyano). Maraming aklat ang nakasulat sa Tagalog kaysa sa kahit anumang ibang autoktonong wikang Pilipino maliban sa Kastila, subalit pangunahin ayon ito sa batas.
Laging Tagalog ang wika ng Maynila, ang pampolitika at ekonomikong sentro ng Pilipinas noong mga panahon ng Kastila at Amerikano.
Kastila ang wika noong Rebolusyon ng 1896 at ng Katipunan, ngunit pinamunuan ang himagsikan ng mga indibiduwal na nagsalita ng Tagalog.

Noong Hunyo 7, 1940, pinasa ng Pambansang Kapulungan ng Pilipinas ang Batas Komonwelt Blg. 570 na inihahayag na ang pambansang wikang Filipino ang tinuturing bilang opisyal na wika na nagkaroon ng bisa noong Hulyo 4, 1946 (kasabay ng inaasahang kalayaan ng bansa mula sa Estados Unidos). Sa parehong taon, ipinakilala ng Balarílà ng Wikang Pambansâ ng  dalub-balarila na si Lope K. Santos ang 20-titik na alpabetong Abakada, na naging pamantayan ng wikang pambansa. Opisyal na pinagtibay ang alpabeto ng Instituto para sa Wikang Pambansa na batay sa Tagalog.

Patuloy na kasaysayan
Noong 1959, nakilala ang wika bilang Pilipino sa isang pagsisikap na tanggalin at ilihis ang pagkaugnay nito sa pangkat-etnikong Tagalog. Bagaman, hindi nagresulta ang pagpalit ng pangalan sa unibersal na pagtanggap sa mga hindi Tagalog, lalo na sa mga Sebuwano na hindi tinanggap ang pagpili noong 1937.

Noong 1987, itinalaga ng isang bagong konstitusyon ang Filipino bilang ang pambansang wika at, kasama ang Ingles, bilang isang opisyal na wika. (sa Ingles) Sinama ng konstitusyon na iyon ang ilang probisyon na may kaugnayan sa wikang Filipino.

Sa Artikulo XIV, Seksyon 6, tinanggal ang kahit anumang pagbanggit sa Tagalog bilang batayan para sa Filipino, at sinabi na:

At sinasabi din sa artikulo na:

at:

Binago ng Seksyon 17(d) ng Kautusang Tagapagpaganp 117 ng Enero 30, 1987 ang pangalan ng Institute of National Language bilang Institute of Philippine Languages. Nilikha ng Batas Republika Blg. 7104, na ipinagtibay noong Agosto 14, 1991, ang Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), na pinapalitan ang Institute of Philippine Languages. Direktang nag-uulat ang KWF sa Pangulo at inuutusan itong gumawa, makipag-ugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapabuti, pagpapalaganap ng Filipino at ibang mga wika sa Pilipinas. Noong Mayo 13, 1992, nilabas ng komisyon ang Resolusyon Blg. 92-1, na tinutukoy ang Filipino bilang ang:

Unicode

Sakop na mga numero ng Unicode ng Tagalog: U+0000-U+007F U+1700–U+171F

Halimbawa
Ang sumusunod ay isang halimbawa ng mga pagkakaiba at pagkakatulad ng wikang Tagalog sa kinagisnang anyo at pinapayak nitong anyo sa konteksto ng mga akdang pamBibliya. Ipinapakita dito ang pagpapanibago ng wika mula sa kinagisnang anyo patungo sa isinapamantayang anyo na Filipino.

+TagalogFilipinoMagandang Balita Biblia (Tagalog Popular na Bersyon)|Ang Bagong Tipan (Pamantayang Bersyon ng Filipino) Juan 3:16 Sapagkat gayon na lamang ang pag-ibig ng Diyos sa sangkatauhan, kaya't ibinigay niya ang kanyang kaisa-isang Anak, upang ang sinumang sumampalataya sa kanya ay hindi mapahamak, kundi magkaroon ng buhay na walang hanggan.Sapagkat ganoon inibig ng Diyos ang sanlibutan, kaya ipinagkaloob niya ang kanyang kaisa-isang Anak, upang ang sinumang sumampalataya sa kanya ay huwag mapahamak kundi magkaroon ng buhay na walang hanggan.

Tingnan din
Palabaybayan ng Filipino
Alpabetong Filipino 
Mga wika ng Pilipinas
Mga sanggunian 

Mga panlabas na kawing
Opisyal na sayt ng Komisyon sa Wikang Filipino 
Bisyon at misyon ng Komisyon sa Wikang Filipino 
Komisyon sa Wikang Filipino sa PBwiki 
Filipino Learner’s Home , online na kurso at gramatikang Filipino, at iba pang mapagkukunan
Palaugnayan ng Wikang Filipino (2019, 405 p.) - Syntax der filipinischen Sprache
Isulong Seoph sa Wikang Filipino 
Davao dialect backed as RP national language (Manila Times)  (sa Ingles)
The Filipino vs. Tagalog debate: Bisalog, mula sa blog ni Chris Sundita
Gaboy, Luciano L. Talahuluganang Ingles-Filipino/English-Filipino Dictionary, Gabby's Dictionary, GabbyDictionary.com.