Zambales

Ang Zambales ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong Gitnang Luzon. Iba ang kapital nito at napapaligiran ng  Pangasinan sa hilaga, Tarlac at Pampanga sa silangan, at Bataan sa timog. Matatagpuan ang lalawigan sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas at sa Mga Bulubundukin ng Zambales.

Kasaysayan

Panahon ng kolonyal na Espanyol
Unang ginalugad ng Espanyol ang lugar noong 1572, sa pangunguna ni Juan de Salcedo. Sa baybayin ng Cape Bolinao (na ngayon ay bahagi ng Pangasinan), pinalaya niya at ng kanyang mga tauhan ang isang pinuno ng Zambal at ang kanyang mga tagasunod mula sa isang barkong pirata ng mga Tsino. Ang gawaing ito ay nakamit ang mabuting kalooban ng mga katutubo. Di-nagtagal pagkatapos nito, inorganisa ang lalawigan. Kabilang sa mga pinakaunang bayan na itinatag ay ang Masinloc (1607), Subic (1607), Iba (1611), Santa Cruz (1612, Botolantolan), at [[mbaBotolan] (1736).. Zambales Now, Opisyal na Website ng Zambales. Kinuha noong 2012-05.24.** Ang taong 1542 sa pagkakatatag ng Subic ay isang maling pag-imprenta at dapat ay taong 1572 tulad ng sa Botolan dahil ipinanganak si Salcedo noong 1549. Ang Zambales ay orihinal na hinango sa 2 bahagi: ang katimugang lugar mula sa Pampanga at ang hilagang lugar mula sa Pangasinan.

Noong panahon ng mga Espanyol, isang mapa noong 1774 ang ginawa, na malinaw na pinangalanan ang Scarborough Shoals bilang Panacot Shoal, isang katangian sa ilalim ng ganap na soberanya ng Espanya sa Pilipinas, partikular na ng Zambales. Ang kasalukuyang pangalan ng shoal ay pinili ni Kapitan Philip D'Auvergne, na ang East India Company East Indiaman Scarborough ay sandaling sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1784, bago naglayag patungong Tsina. Nang ipagkaloob ang kalayaan sa Pilipinas noong ika-19 na siglo at ika-20 siglo, ang Scarborough Shoal ay ipinasa ng mga pamahalaang kolonyal sa soberanong Republika ng Pilipinas.W. Gilbert (1804) Isang Bagong Direktoryo ng Nautika para sa Nabigasyon sa Silangang India at Tsina .., pp.480=482.<ref name="Joseph Huddart 1801 https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ&pg=PA454 454"></C><ref> web|url=https://subliblog.com/2019/08/04/zambales-province-home-province-of-subic-bay-and-mt-pinatubo/|title=Zambales Province, Home Province of Subic Bay at Mt. Pinatubo|date=August 4, 2019}}</ref.govibaph>/Iba</ref>Sino Kami: Zambales Karamihan sa mga tao sa katimugang Zambales ay mga migrante mula sa iba't ibang bahagi ng bansa, dahil sa pagdagsa ng mga oportunidad sa trabaho na dulot ng U.S Subic Naval Base (San Antonio at Subic) noong panahon ng Amerikano na rehimen ng bansa. Maraming tao ang nakahanap ng trabaho at permanenteng nanirahan doon. Ang presensya ng mga Amerikano ay lubos na nakaimpluwensya sa kultura at paraan ng pamumuhay ng mga naninirahan.

Relihiyon

alt=|thumb|upright|Our Lady of Poon Bato Patroness of the province of Zambales

Ang mga taga-Zambales ay nakararami Katoliko Romano (78.22%) sa ilalim ng hurisdiksyon ng Diyosesis ng Iba. Ang isang malaking bahagi ng populasyon ay kabilang din sa Simbahang Aglipayano (6.12%) sa ilalim ng hurisdiksyon ng Diocese of Zambales at Iglesia ni Cristo (6%) ang lalawigan ay nahahati sa 2 Ecclesiastical na mga distrito sa mga lokal na distrito ng Simbahan. Ang mga natitira ay nahahati sa iba pang mga grupong Kristiyanismo tulad ng Mga Kristiyanong Born-again, Nagkakaisang Metodistang Simbahan, Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, Mga Saksi ni Jehova, Adbentista ng Ikapitong Araw, Simbahan ng mga Nagkakaisang Simbahan ni Kristo sa Pilipinas pati na rin ang mga Hindi Kristiyano na karaniwang kinakatawan ng mga Muslim.

Ang Pista ng Bayan na nagpaparangal sa mga patron saint ay isinasagawa sa bawat parokya.

Mga Wika

Ang Sambal, Tagalog, at Ilokano ang tatlong pangunahing wika ng Zambales. Ang Ilocano ay mayroong 115,337 mga katutubong nagsasalita, at ang Sambal ay may 114, at ang Sambal637, at ang Tagalog 24,995 mga hindi katutubong nagsasalita). ay lumipat ng wikang Tagalog sa Imballo at Sambalo ng mga taga-Sambalo sa Ibacan, ang mga residente ng Castilla sa Ibacan ay lumipat mula sa Ilocano patungo sa Tagalog, at ang Cabangan mula sa Ilocano at Sambal tungo sa Tagalog. Sambal at Sambalic na mga wika sa kabuuan ay pinaka malapit na nauugnay sa Kapampangan. Mahigit sa 119,126 ang nagsalita ng ibang mga wika bilang kanilang wikang magulang, tulad ng Kapampangan at Pangasinan (sinasalita rin ng mga Sambal sa hangganan ng Zambales-Pangasinan), kabilang ang mga wikang hindi Pilipinas tulad ng English at Hokkien na Tsino. Ang iba pang mga wikang Sambalic na sinasalita sa Zambales ay ang Botolan, Ambala, at Mag-antsi. Humigit-kumulang 75 porsyento ng populasyon ang nagsasalita at nakakaintindi ng Ingles sa iba't ibang antas ng kahusayan, at ang mga Palatandaang pantrapiko ay kadalasang nakasulat sa wikang iyon.

 Mga kilalang tao 

 Gerald Anderson
 Republic Brass Band
 Norman Balbuena a.k.a. Boobay
 Megan Young
 Elmer Borlongan
 Eric Cray
 Rafael Corpus
 Hermogenes Ebdane
 Loi Ejercito
 Richard J. Gordon
 Luz Magsaysay
 Mitos Magsaysay
 Ramon Magsaysay
 Ramon Magsaysay Jr.
 Lou Diamond Phillips
 Isabel Rivas
 Dennis Roldan
 Ruben Torres
 Teodoro R. Yangco
 Freddie Aguilar
 K Brosas
 Gladys Guevarra
 Wowie de Guzman
 Kristofer Martin
 Blakdyak
 Willie Miller
 Samuel Morrison
 Topex Robinson
 Arnel Pineda
 Angelee delos Reyes
 Lauren Young
 Tom Rodriguez
 Angelu de Leon
 Raikko Mateo
 Ruby Rodriguez
 Jay Washington
 Rico Barrera
 Bea Alonzo
 Gigi de Lana
 Moira Dela Torre
 Christine Juliane Opiaza

Mga sanggunian

Mga Kawing Panlabas
Opisyal na websayt ng Pamahalaang Panlalawigan 
 Executive Order No. 561: FORMATION OF THE "SUPER" REGIONS AND MANDATE OF THE SUPERREGIONAL DEVELOPMENT CHAMPIONS 
 North Luzon Super Region: Potentials 
 North Luzon Super Region: Projects 

Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas
*