Handulong

Ang handulong o agresyon ay isang pag-uugali na naglalayong sumalungat o umatake sa isang bagay o isang tao. Bagaman kadalasang ginagawa na may layuning magdulot ng pinsala, maaari itong mailabas sa paraang malikhain at praktikal para sa ilan.Maremmani I., Avella M.T., Novi M., Bacciardi S., Maremmani A.G.I. Aggressive Behavior and Substance Use Disorder: The Heroin Use Disorder as a Case Study.  Addict. Disord. Treat.. 2020;19(3):161-173. doi:10.1097/ADT.0000000000000199 (sa Ingles) Maaaring magkaroon ng agresyon dulot ng reaksyon o kahit walang dahilan. Sa mga tao, maaring magdulot ng handulong ang iba't ibang pag-udyok. Halimbawa, ang nabubuong pagkaunsyami dahil sa mga hinarang na layunin o inaakalang kabastusan. Maaaring mauri ang handulong ng tao sa direkta at hindi direktang handulong; habang nailalarawan ang una sa pamamagitan ng kaasalang pisikal o kaasalan sa pagsasalita na naglalayong magdulot ng pinsala sa isang tao, at nailalarawan ang huli sa pamamagitan ng pag-uugali na naglalayong makapinsala sa mga relasyon sa lipunan ng isang indibidwal o pangkat.

Sa mga kahulugang karaniwang ginagamit sa mga agham panlipunan at agham ng pag-uugali, ang handulong ay isang aksyon o tugon ng isang indibiduwal na naghahatid ng isang bagay na hindi kasiya-siya sa ibang tao. Kasama sa ilang mga kahulugan na dapat naglalayon ang indibiduwal na saktan ang ibang tao.

Sa isang interdisiplinaryong pananaw, itinuturing ang agresyon na "isang grupo ng mekanismo na nabuo sa panahon ng ebolusyon upang igiit ang sarili, mga kamag-anak o kaibigan laban sa iba, upang makakuha o upang ipagtanggol ang mga yaman (panghuling dahilan) sa pamamagitan ng mga nakakapinsalang paraan. Madalas ang mga mekanismong ito na nauudyok ng mga emosyon tulad ng takot, pagkabigo, galit, damdamin ng istres, pangingibabaw o kasiyahan (mga malapit na dahilan), Nagsisilbi minsan ang agresibong pag-uugali bilang pampaginhawa sa istres o isang pansariling pakiramdam ng kapangyarihan." Ang mapanghamak o nagtatanggol na pag-uugali sa pagitan ng mga miyembro ng iba't ibang espesye ay hindi maaaring ituring na agresyon sa parehong kahulugan.

 Pangkalahatang-ideya 
Iminungkahi ni Dollard et al. (1939) na ang handulong ay dahil sa pagkaunsyami, na inilarawan bilang isang hindi kasiya-siyang emosyon na nagreresulta mula sa anumang pagkagambala sa pagkamit ng isang kapakipakinabang na layunin. Pinalawak ni Berkowitz ang palagay na ito na  tambalang pagkaunsyami-handulong at minugkahi na hindi ang pagkaunsyami kundi ang hindi kasiya-siyang emosyon ang pumupukaw ng mga agresibong tendensiya, at nagbubunga ang lahat ng walang-awang nagaganap ng negatibong apekto at sa gayon mayroong agresibong tendensiya, gayundin ang mga tendensya ng takot. Bukod sa nakakondisyon na estimulo, ikinategorya ni Archer ang pamukaw-agresyon (pati na rin ang pamukaw-takot) na estimulo sa tatlong pangkat; ito ang sakit, bagong bagay, at pagkabigo, bagamam inilarawan din niya ang "nagbabadya", na tumutukoy sa isang bagay na mabilis na gumagalaw patungo sa mga pandamdam ng paningin ng isang paksa, at maaaring ikategorya bilang "intensidad."

 Mga paliwanag sa ebolusyon 
Tulad ng maraming pag-uugali, maaaring suriin ang handulong sa mga tuntunin ng kakayahan nitong tulungan ang isang hayop mismo na mabuhay at magparami, o kaya, sa panganib na mabuhay at magparami. Ang pagsusuri sa gastos-pakinabang na ito ay maaaring tingnan sa mga tuntunin ng ebolusyon. Gayunpaman, mayroong malalim na pagkakaiba sa lawak ng pagtanggap ng isang biyolohikal o ebolusyonaryong batayan para sa agresyon ng tao.

 Mga sanggunian 

Kategorya:Karahasan
Kategorya:Agresyon