Malabon

Ang Malabon o ang kinikilalang Lungsod ng Malabon ay isang lungsod sa Kalakhang Maynila. 

Karamihan sa lupain ng bayang ito ay nagagamit sa paninirahan at pangkapamuhayan sapagka't ito ay nasa hilaga lamang ng Maynila. Nasa timog at silangang hangganan ng Malabon ang Caloocan, sa kanluran ang Navotas at sa hilaga ang Valenzuela. Ang karatig-bayan nito sa hilagang-kanluran ay ang Obando, Bulacan.

Sa  nabilang ang populasyon ng Malabon na  samantalang ang bilang ng kabahayan ay . Isa ito sa mga lungsod na may pinakamakapal na populasyon sa Kamaynilaan dahil sa lawak nito na mahigit 15 kilometro kwadrado.

Kasaysayan

 Panahon ng Kastila 
Ang Malabon ay itinatag ng mga paring Agustino noong 21 Mayo 1599 sa tawag na "Tambobong" ("tambúbong"). Sakop ito ng Lalawigan ng Tondo mula taóng 1627 hanggang 1688.

Maraming naniniwalang galing ang katawagang "Malabon" sa salitang "malabóng" na ang kahulugan ay "maraming labóng" dahil sinasabing sagana ang lugar sa ganitong uri ng pananim.

Noong taóng 1851 itinatag sa Malabon ang kumpanyang La Princesa Tabacalera sa pangangasiwa ng La Compañia General de Tabacos de Filipinas ("Pangkalahatang pamumuhunan ng tabako sa Pilipinas") na pag-aari ng Kaharian ng Espanya.

 Himagsikang Pilipino 
Unang naisalimbagan ang pahayagang La Independencia sa ampunang Asilo de Huérfanos sa Malabon.manilastandardtoday.com, Malabon City: A sight of progresswikimapia.org, Malabon City Hall Naganap ito mula Setyembre 1898 hanggang 15 Enero 1899 bago ilipat ang paglilimbag patungo sa San Fernando, Pampanga.loc.gov La independencia. Library of US Congress.

 Panahon ng Amerikano 
Noong 11 Hunyo 1901 itinakda ng Philippine Commission Act No. 137 na ang Malabon ay gawing isa sa mga bayang kasapi ng bagong-tatag na Lalawigan ng Rizal.

Itinakda ng Act No. 942 na ipag-anib ang Malabon at Navotas at pag-isahin ang kanilang mga pamahalaan. 

Noong 16 Enero 1906 itinakda ng Act No. 1441 na pagbukurin muli ang dalawang bayan.

 Magmula Ikatlong Republika ng Pilipinas 
Noong 7 Nobyembre 1975 itinakda ng Atas ng Pangulo Blg. 824 na ang Malabon ay sakop na ng Kalakhang Maynila at hindi na ng Lalawigan ng Rizal. 

Noong 21 Abril 2001 ginawang lungsod ang Malabon, 407 taon ang nakalipas mula sa pagkakatatag.

Heograpiya
Isa ang Malabon sa pinakamataong lungsod sa Pilipinas, at ang mababang lupain nito ang nagdudulot ng madalas na pagbaha, lalo na kapag tag-ulan at kapag umapaw ang mga ilog at tubig sa saplad. Ang apat na lungsod sa CAMANAVA ay madalas maapektuhan ng mga magkakaugnay na ilog dito, isa na rito ang Ilog Tullahan. 

Ang mga ilog dito ay dating nalalayagan at pangingisda ang dating pangunahing ikinabubuhay ng mga mamamayan dito. Dating malawak, malalim, at may maayos na katangian ang tubig ng ilog na madalas na pinagkukuhan ng iba't ibang uri ng mga isda, na mahalagang bahagi pinagkukuhan ng pagkain ng mga tao dito. Ang mga puno, palay at mga gulay ay dating tumutubo sa paligid ng ilog. Subalit, ang mga lupaing agrikultural na ito ay napalitan ng bakuran ng mga industriya, at naging tahanan ng libu-libong mga maralita na gumawa ng mga barong-barong  ng walang pahintulot.

Sa mga nagdaang mga taon, lumala ang mga pagbaha, na nagiging madalas at mataas. Pinakaapektado ay ang mga kabahayan sa mga pamayanan na nasa o malapit sa dalampasigan. Naging makipot at maliit ang mga ilog sa paglipas ng mga taon, at ang kakayahan nitong pigilan ang tubig ay nabawasan. CDKN INSIDE STORY: Understanding the risk of flooding in the city: The case of Barangay Potrero, Metro Manila

Pagkakahati ng Pamumuno
Unang Distrito

Baritan
Bayan-bayanan
Catmon
Concepcion
Dampalit
Flores
Hulong Duhat
Ibaba
Maysilo
Muzon
Niugan
Panghulo
San Agustin
Santolan
Tañong

Ikalawang Distrito

Acacia
Longos
Potrero
Tinajeros
Tonsuya
Tugatog

Demograpiko

Relihiyon
Kabilang ang lungsod ng Malabon sa Diyosesis ng Kalookan. Halos 80% ng mga mamamayan nito ay mga Katoliko. Sa kasalukuyan, may walong parokya ng Katoliko Romano sa Malabon: San Bartolome, Sto. Rosario, Imaculada Concepcion, Exaltation of the Cross, San Antonio de Padua, Sacred Heart of Jesus, Immaculate Heart of Mary at ang Sts. Peter and John.

Ang iba pang relihiyon sa Malabon ay kinabibilangan ng Iglesia Filipina Independiente (kabilang sa Diyosesis ng Rizal at Pampanga, Parokya ng La Purisima Concepion de Malabon), Batista, Iglesia ni Cristo, Members Church of God International, Jesus Is Lord Church, at Seventh-day Adventist.

Mga Medya
Mga AM Transmiter
Radyo Kapartner 1026 kHz (Audiovisual Communicators, Inc. at Sonshine Media Network International)
Radyo La Verdad 1350 kHz

Mga kilalang tao

Sining, agham, at akademya
Benedicto Cabrera – Pilipinong pintor, ginawaran ng Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas
Linda Ty Casper – Manunulat, nakatanggap ng S.E.A. Write Award.
Ernesto Domingo – National Scientist of the Philippines para sa Internal Medicine/ Gastroenterology
Epifanio de los Santos – Historian at bayani
Erwin Mallari – Filipino watercolor artist
Ismael Mallari – Kritiko sa panitikan at sining sa Pilipinas
Nonoy Marcelo – Kartunista at animator
CJ de Silva – Kilala bilang isang "Gifted Child" at isang "Promil Kid"
José Zabala-Santos – Filipino cartoonist
Ildefonso Santos – kilalang makata, tagapagturo, isa sa mga naunang tagapagsalin ng Lupang Hinirang
Ildefonso P. Santos Jr. – tagapanguna sa [[arkitekturang tanawin] ng Pilipinas], ginawaran ng Pambansang Artista ng Pilipinas
Armida Siguion-Reyna – Pilipina mang-aawit, pelikula at entablado aktres, prodyuser at host ng palabas sa telebisyon

Pamahalaan, politika at lipunan

 Jessica Marasigan – Modelo at dating beauty queen na kumakatawan sa Malabon sa Binibining Pilipinas 2019
 Ben Tumbling – Kilalang Pilipinong gangster na siyang pinaka-hinahangad na kriminal sa Malabon noong kalagitnaan ng dekada 1970 hanggang unang bahagi ng dekada 1980.
Teresa Aquino-Oreta – Dating tagapangulo ng Komite ng Senado sa Edukasyon, Sining at Kultura sa Ika-11 Kongreso.
 Benjamin de Jesus – Vicar Apostolic of Jolo mula 1992 hanggang sa kanyang pagpatay noong 1997.
Rafael Crame – Pinuno ng Philippine Constabulary
Epifanio de los Santos – Mananalaysay at bayani
Loren Legarda – Senador at environmentalist na Pilipino
Janet Lim-Napoles – Negosyanteng pinaniniwalaang utak ng Priority Development Assistance Fund (PDAF) Scam.
Gregorio Sanciangco – Pilipinong abogado at maagang tagapagtaguyod ng mga reporma sa ekonomiya sa Pilipinas
Rolando Santos – obispo ng Roman Catholic Diocese of Alotau-Sideia sa Papua New Guinea
Antolin Oreta III – dating alkalde ng lungsod (2012-2022)
Jeannie Ng-Sandoval – incumbent city mayor
Federico "Ricky" Sandoval II – dating kinatawan
Canuto "Tito" Oreta – dating alkalde (2004-2012)
Renee Co – Abogado, politiko, aktibistang karapatan ng mga estudyante, at 38th Student Regent ng UP System.

Isports at atletika
Nathaniel Padilla – Isang atleta na nanalo ng 5 gintong medalya sa rapid pistol event sa South East Asian Games noong 1979, 1983, 1987, 1993, at 2009, siya ay anak ni Tom Ong.
Jimmy Mariano – Dating Olympian at propesyonal na manlalaro ng basketball
Tom Ong – Atleta na nakipagkumpitensya sa 1972 Summer Olympics at 1976 Summer Olympics

Iba pa
 Ninong Ry – vlogger at chef

 Iba pang mapagbabasahan 
 Official City Government Website 
Mga sanggunian

Malabon, Lungsod ng
Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila