Disyembre

Ang Disyembre ang ikalabindalawa at huling buwan ng taon sa mga kalendaryong Huliyano at Gregoryano. Binubuo ito ng 31 araw.

Ang pangalang Disyembre ay nagmula sa salitang Latin na decem (na nangangahulugang “sampu”) sapagkat ito ang orihinal na ikasampung buwan ng taon sa kalendaryo ni Romulo noong mga 750 BK, na nagsisimula sa Marso. Ang mga araw ng taglamig pagkatapos ng Disyembre ay hindi kabilang sa anumang buwan. Kalaunan, nalikha ang mga buwang Enero at Pebrero mula sa panahong walang buwan at idinagdag sa simula ng kalendaryo, subalit napanatili ng Disyembre ang dating pangalan nito.Macrobius, Saturnalia, tr. Percival Vaughan Davies (New York: Columbia University Press, 1969), aklat I, kabanata 12–13, pp. 89–95. (sa Ingles)

Sa Sinaunang Roma, bilang isa sa apat na Agonalia (mga kapistahan para sa mga diyos), ginaganap tuwing Disyembre 11 ang pagdiriwang bilang parangal kay Sol Indiges (ang ginawang diyos na Araw), gayundin ang Septimontium (Pista ng Pitong Burol ng Roma). Idinaraos naman ang dies natalis (araw ng kapanganakan) sa templo ni Tellus (diyosa ng lupa) tuwing Disyembre 13, Consualia (pista para kay Consus, diyos ng mga imbakan) tuwing Disyembre 15, Saturnalia (pista para kay Saturno, diyos ng agrikultura) mula Disyembre 17 hanggang 23, Opiconsivia (pista para kay Ops, diyosa ng pertilidad) tuwing Disyembre 19, Divalia (pista para kay Angerona, diyosa na tumutulong sa kalikasan at sangkatauhan upang matagumpay na malampasan ang taunang krisis ng mga araw ng taglamig) tuwing Disyembre 21, Larentalia (isang pista na iniuukol kay Acca Larentia, subalit ayon sa ilang pananaw ay para rin sa mga Lares, ang mga espiritung tagapagbantay ng tahanan) tuwing Disyembre 23, at ang dies natalis ni Sol Invictus (araw ng kapanganakan ng Di-matatalong Araw) tuwing Disyembre 25. Hindi tumutugma ang mga petsang ito sa makabagong kalendaryong Gregoryano.

Tinutukoy ng mga Anglo-Sahon ang Disyembre–Enero bilang Ġēolamonaþ ("buwan ng Yule"). Sa Kalendaryong Republikano ng Pransiya, saklaw ng Disyembre ang mga buwang Frimaire (buwan ng hamog) at Nivôse (buwan ng niyebe).

 Astronomiya 
Ang Disyembre ay naglalaman ng taglamig na solstisyo sa Hilagang Emispero, ang araw na may pinakamaikling oras ng liwanag, at ng tag-init na solstisyo sa Timog Emispero, ang araw na may pinakamahabang oras ng liwanag (hindi kabilang ang mga rehiyong polar kung saan palaging wala o 24 na oras ang liwanag malapit sa solstisyo). Sa pananaw ng mga panahon, ang Disyembre sa Hilagang Emispero ay katumbas ng Hunyo sa Timog Emispero, at kabaligtaran nito. Sa Hilagang Emispero, tradisyonal na nagsisimula ang astronomikal na taglamig tuwing ika-21 ng Disyembre o sa petsa ng solstisyo.

Ilan sa mga pag-ulan ng bulalakaw na nangyayari sa Disyembre ay ang:

 Andromédidas (Setyembre 25 – Disyembre 6, pinakamataas ang bilang mga Nobyembre 9)
 Canis Menóridas (Disyembre 4 – Disyembre 15, pinakamataas mga Disyembre 10–11)
 Coma Berenícidas (Disyembre 12 hanggang Disyembre 23, pinakamataas mga Disyembre 16)
 Delta Cáncridas (Disyembre 14 hanggang Pebrero 14, pangunahing tag-ulan mula Enero 1 hanggang Enero 24, pinakamataas Enero 17)
 Gemínidas (Disyembre 13–14)
 Monocerótidas (Disyembre 7 hanggang Disyembre 20, pinakamataas Disyembre 9. Maaari ring magsimula ito sa Nobyembre)
 Fénicidas (Nobyembre 29 hanggang Disyembre 9, pinakamataas mga Disyembre 5/6)
 Cuadrántidas (karaniwang Enero ang panahon ng pag-ulan ngunit maaari ring magsimula sa Disyembre)
 Sigma Hídridas (Disyembre 4–15)
 Úrsidas (Disyembre 17 hanggang Disyembre 25/26, pinakamataas mga Disyembre 22)

 Astrolohiya 
Ang mga tandang sodyak para sa buwan ng Disyembre ay Sagittarius (hanggang Disyembre 21) at Capricorn (mula Disyembre 22 pataas).Dumaan ang Daigdig sa pinagtagpuan ng mga simbolo noong 10:02 UT/GMT Disyembre 21, 2020,  at muling dadaan dito sa  15:59 UT/GMT Disyembre 21, 2021.. Signs in UT/GMT for 1950–2030. (sa Ingles)

 Mga simbolo 
alt=Yellow narcissus flower|thumb|Dilaw na bulaklak ng narsiso
alt=A slab of turquoise|thumb|Isang piraso ng turkesa alt=Zircons|thumb|Mga sirkon thumb|Magaspang at pinakintab na tansanita
Ang bulaklak ng kapanganakan para sa Disyembre ay ang narsiso. Ang mga batong pangkapanganakan nito ay ang turkesa, sirkon, at tansanita.

 Mga pagdiriwang 
Ang talaang ito ay hindi nangangahulugang may katayuang opisyal o pagdiriwang pangkalahatan.
 Buong buwan 

 Sa tradisyong Katoliko, karaniwang minamarkahan ang Disyembre bilang ang simula ng panahon ng Adbiyento. Nakatuon din ito Immaculada Concepción o ang Kalinis-linisang Paglilihi kay Birhen Maria.

 Nalilipat 
Ikalawang Lunes
 Lunting Lunes
 Pambansang Araw ng Pagtatanim ng Puno (Malawi)
Soltisyong Taglamig
 Brumales (Sinaunang Roma)
 Pistang Dongzhi (Asya)
 Korochun (Eslabo)
 Midsummer o Kalagitnaan ng Tag-init sa Timog Emisperyo (Kontemporaryong Paganismo)
 Araw ni Sanghamitta Day (Budismong Theravada)
 Shalako (Zuni)
 Yaldā (Iran)
 Yule sa Hilagang Emisperyo (Kontemporaryong Paganismo)
 Ziemassvētki (Letonya)

Nakapirmi
 Disyembre 2
 Araw ng Hukbong Sandatahan (Cuba)
 Pandaigdigang Araw para sa Pagbibigay-wakas sa Pang-aalipin 
 Pambansang Araw (Laos)
 Pambansang Araw (Nagkakaisang Emiratong Arabe)
Disyembre 3
 Araw ng Doktor (Cuba)
 Pandaigdigang Araw ng mga Taong May Kapansanan ng Mga Bansang Nagkakaisa
 Disyembre 7
 Araw ng Watawat ng Hukbong Sandatahn (Indya)
 Bisperas ng Immaculada Conception (Kanluraning Kristiyanismo) at ibang pagdiriwang:
 Araw ng Maliliit na Kandila, nagsisimula pagkatapos ng dapit-hapon (Kolombya)
 Quema del Diablo, nagsisimula pagkatapos ng dapit-hapon. (Guatemala)
 Pambansang Araw ng mga Bayani (Silangang Timor)
 Pambansang Araw ng Pag-alaala sa Pearl Harbos (Estados Unidos)
 Araw ng Pag-alaala sa Spitak (Armenya)
 Disyembre 8
 Araw ng Bodhi (Hapon)
 Pista ng Immaculada Concepción o ang Kalinis-linisang Paglilihi kay Birhen Maria (pampublikong pista sa ilang bansa, isang banal na araw ng obligasyon sa iba)
Disyembre 9
 Pista ng Paglilihi ng Pinakabanal na Theotokos ni Sta. Ana (Silangang Ortodokso)
 Araw ng Kalayaan (Tanzania)
 Pandaigdigang Araw ng Kontra-Korupsyon
 Pambansang Araw ng mga Bayani (Antigua at Barbuda)
 Araw ni Yuri sa Taglagas (Simbahang Ortodoksong Ruso)
Disyembre 10
 Araw ni Alfred Nobel (Suwisiya)
 Araw ng Konstitusyon (Taylandiya)
 Araw ng Karapatang Pantao (Pandaigdigan)
Disyembre 11
Araw ng Pampanga (Pampanga, Pilipinas)
Disyembre 12
 Araw ng Konstitusyon (Rusya)
 Araw ng Neutralidad (Turkmenistan)
 Pista ng Pagpapakita ng Birhen ng Guadalupe (Mehiko)
 Pista ng kalendaryong Masá'il Baháʼí (kung papatak lamang ang Baháʼí Naw-Rúz sa Marso 21, na nangyari noong 2015)
 Araw ng Kanji (Hapon)
 Araw ng Jamhuri (Kenya)
Disyembre 18
Pandaigdigang Araw ng mga Migrante (Mga Bansang Nagkakaisa)
Disyembre 21
Disyembre 24
Bisperas ng Pasko (Kristiyanismo)
 Disyembre 25
 Araw ng Pasko (Kristiyanismo)
 Disyembre 30 
 Araw ni Rizal (Pilipinas)
 Disyembre 31 
 Bisperas ng Bagong Taon

Mga sanggunian

Kategorya:Buwan (panahon)