Oriental Mindoro

Ang Oriental Mindoro (Filipino: Silangang Mindoro; Kastila: Mindoro Oriental) ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong MIMAROPA sa Luzon. Ang Lungsod ng Calapan ang kabisera nito at sinasakop ang silangang kalahati ng pulo ng Mindoro; Occidental Mindoro ang nasa kanlurang kalahati. Sa silangan ng lalawigan naroon ang Dagat Sibuyan at Romblon. Sa hilaga ang Batangas sa ibayo ng Daanan ng Pulo ng Verde. Ang mga Pulo ng Semirara ng Antique ang nasa timog nito.

Kilala ang Oriental Mindoro sa mga turista sa Puerto Galera. Ilang oras lamang ang munisipalidad na ito mula sa Maynila, at pinagmamalaki ang puting baybay-dagat at mga sinisisid na lugar. Para sa mga mahilig mamundok, nariyan ang Bundok Halcon.

Kasaysayan

 Pananakop ng mga Hapones
Isang puwersang Hapones ang lumapag sa hilagang-silangang Mindoro sa mga Kapuluang Pilipino noong ika-27 ng Pebrero 1942.

Pagkalipas ng halos tatlong taon, pagkatapos ng pagsalakay sa Mindoro ng mga puwersang Alyado, tumuloy sila sa paglapag sa Bongabong at patungo at sinakop ang Calapan, ang kabisera ng nagkakaisang Lalawigan ng Mindoro noong panahong iyon noong ika-24 ng Enero 1945.

Kalayaan ng Pilipinas
Pagtatatag
Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naganap ang muling pagtatayo at rehabilitasyon ng imprastraktura at ekonomiya sa isla, na siyang bumuo sa iisang lalawigan. Ito ay hinati noong Hunyo 13, 1950 sa Oriental Mindoro at Occidental Mindoro sa bisa ng Republic Act No. 505.

Sa mga dekada pagkatapos ng Digmaan, ang Mindoro ay nakaakit ng mga naninirahan mula sa mga lalawigan sa Pilipinas na sobrang populasyon. Bukod sa pag-asang maging may-ari ng lupa o magkaroon ng mas maayos na kondisyon sa pag-upa, ang Rebelyong Hukbalahap sa Gitnang Luzon ay isang mahalagang salik para sa migrasyon. Sa ilalim ng programa ng paninirahan ng National Resettlement and Rehabilitation Administration (NARRA) na itinatag noong 1954, ang mga pamilya mula sa Gitnang Luzon ay nanirahan sa lugar ng Bongabong-Pinamalayan. Natapos ang proyektong ito noong 1956 matapos ang 606 na pamilya (3,636 katao) ay nanirahan sa  ng lupang pampubliko. Simula noon, ang mga bagong naninirahan ay patuloy na lumipat sa Mindoro hanggang ngayon.

Kontemporaryo
Noong Nobyembre 15, 1994, isang magnitude 7.1 na lindol ang tumama sa Verde Island Passage na matatagpuan sa hilaga ng Oriental Mindoro, na ikinamatay ng 69 katao sa lalawigan, na may karamihan sa mga nasawi dahil sa tsunami na dulot ng lindol. Gayunpaman, sa loob ng isang taon pagkatapos ng kalamidad, matagumpay na naibalik ng pamahalaang panlalawigan sa ilalim ni Gobernador Rodolfo G. Valencia ang probinsya sa mabilis na paraan, at sa gayon ay ginawaran ng Disaster Management Award ng National Disaster Coordinating Council noong Hulyo 1995.

Kasalukuyang nakakaranas ang isla ng patuloy na tunggalian sa pagitan ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas at mga rebelde. Noong Marso 6, 2010, labing-isang sundalo ang napatay at pito ang nasugatan sa isang labanan laban sa Bagong Hukbong Bayan sa Mansalay, Oriental Mindoro.

 Tao at kultura 

Sa lalawigan ito nagmula ang dating pangalawang pangulo ng Pilipinas at mamahayag ng ABS-CBN na si Noli de Castro. Galing siya sa bayan ng Pola.

 Ekonomiya 

Inaasahan ng Oriental Mindoro ang turismo, at nag-aani ng mga prutas para kumita. Ang mayaman at masaganang lupa ng Oriental Mindoro ay angkop para sa agrikultura. Nagbubunga ito ng maraming dami ng palay, mais, niyog, mga gulay at mga prutas tulad ng calamansi, saging, rambutan, marang o uloy, lanzones at durian. Dahil dito, ang Oriental Mindoro ay kilala rin bilang Rice Granary at Fruit Basket ng Southern Tagalog. Ito pa rin ang Banana King at Calamansi King ng rehiyon. Ang kabuuang lawak ng agrikultura nito ay . Batay sa mga estadistika ng agrikultura,  ay nakatuon sa produksyon ng palay habang  naman ay sa plantasyon ng niyog. Para sa taong 2019, ang probinsya ay isa sa mga nangungunang prodyuser ng bigas na naging pinagmumulan ng bigas para sa target na pagbili ng bigas ng National Food Authority.

 Heograpiya 
Mapang pampolitika ng Oriental Mindoro|thumb|350px

Sakop ng Oriental Mindoro ang kabuuang lawak na  na sumasakop sa silangang bahagi ng isla ng Mindoro sa rehiyon ng Mimaropa. Ang lalawigan ay napapaligiran ng Verde Island Passage sa hilaga, ng Marinduque, Maestre de Campo, Tablas Strait at ang natitirang bahagi ng Romblon sa silangan, ng Semirara at ang natitirang bahagi ng Caluya Islands, Antique sa timog, at ng Occidental Mindoro sa kanluran.

Ang kanlurang bahagi ng lalawigan ay mabundok o baku-bako, habang ang silangan ay may mga burol at kapatagang baha. Ang Bundok Halcon, na nakatayo nang  sa ibabaw ng antas ng dagat, ay ang ika-18 pinakamataas na bundok sa bansa at ang pinakamataas na tuktok ng lalawigan at isla. Ang Lake Naujan, ang ikalimang pinakamalaking lawa sa bansa na may lawak na humigit-kumulang  ng bukas na tubig, ay matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng isla at ng lalawigan.

Mga dibisyong administratibo
Ang Oriental Mindoro ay binubuo ng 14 na mga munisipalidad, kung saan ang isang lungsod, Calapan ang nagsisilbing kabisera ng probinsya.

 Lungsod  munisipalidad Distrito Populasyon  Lawak Densidad  Coordinates   km2  /km2  Baco 1st  37,215    27  Bansud Ika-2  40,992    13  Bongabong Ika-2  72,073    36  Bulalacao  ika-2  39,107    15  Calapan † 1st  133,893    62  Gloria Ika-2  45,073    27  Mansalay Ika-2  54,533    17  Naujan 1st  102,998    70  Pinamalayan Ika-2  86,172    37  Pola 1st  34,701    23  Puerto Galera 1st  36,606    13  Roxas Ika-2  53,201    20  San Teodoro ika-1  17,904    8  Socorro 1st  39,099    26  Victoria ika-1  50,492    32  Kabuuan 908,339 844,059  4,238.38    426 

Klima
Walang natatanging tag-ulan o tag-tuyo ang Oriental Mindoro. Ang karaniwang temperatura ay mula . Ang probinsya ay nakakaranas ng pinakamataas na pag-ulan sa mga buwan ng Hunyo hanggang Setyembre. Ang relatibong halumigmig ay nakarehistro sa 87%.

 Pampolitika 

Nahahati ang Oriental Mindoro sa 14 na mga bayan at 1 lungsod.

 Lungsod 

 Lungsod ng Calapan

 Mga Bayan 

 Baco
 Bansud
 Bongabong
 Bulalacao (San Pedro)
 Gloria
 Mansalay
 Naujan Pinamalayan
 Pola
 Puerto Galera
 Roxas
 San Teodoro
 Socorro
 Victoria

Mga Kilalang Tao
 Rafael Arenillo Cusi – artista
 Arra San Agustin – Pinay na tagapagtanghal ng palabas sa tanghali, host ng Eat Bulaga! at aktres
 Néstor Vicente Madali González – Kinikilalang manunulat at edukador sa buong mundo
 3rd Lt. Jose Protacio C. Gozar – Opisyal ng piloto ng Philippine Army Air Corps na nakatanggap ng Distinguished Service Cross para sa kanyang katapangan noong digmaang panghimpapawid sa pagsisimula ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
 Jason Francisco – aktor, Ika-3 Puwesto ng Pinoy Big Brother: Double Up
 Karen Reyes – artista, 2nd Big Placer ng Pinoy Big Brother: Teen Edition 4
 Charo Santos-Concio – Aktres, dating presidente ng ABS-CBN Broadcasting Corporation, host ng Maalaala Mo Kaya
 Col. Pedro A. Serran (USAFFE-AFP) – Anak nina Isidro at Maxima Serran, ipinanganak noong Nobyembre 26, 1913, sa Calapan. Kilala bilang "Liberator of Zarraga," Iloilo Province noong World War II. Ang kanyang life-size na estatwa ay nakatayo sa parke na ipinangalan sa kanya sa Zarraga.
 Joseph Mercado – Pangalawang Pangulo, Polytechnic University of the Philippines
 Jose Antonio N. Carrion – Gobernador ng Marinduque, 2007 – 2010
 Zaijian Jaranilla – aktor na kilala sa kanyang tungkulin bilang ulilang Santino noong 2009–2010 ABS-CBN ​​na may temang relihiyoso teleserye, May Bukas Pa
 Zymic Jaranilla – artista
 Noli De Castro – mamamahayag, news anchor, ika-12 Vice President of the Philippines (2004-2010)
 Ejay Falcon – Pinoy Big Brother: Teen Edition Plus big winner, aktor, at bise-gobernador ng Oriental Mindoro
 Rachel Anne M. Bustamante, a.k.a. Shey Bustamante – Miss Oriental Mindoro 2009, Binibining Pilipinas 2010 na kalahok at isang Pinoy Big Brother: Teen Clash 2010 Housemate. Si Shey ay isa sa mga Artista at Talentado ng Star Magic ng ABS-CBN.

 Mga kawing panlabas 
 Philippine Standard Geographic Code 
 Final Results - 2007 Census of Population 

Kategorya:Oriental Mindoro
Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas