Valenzuela

{{Infobox settlement
| name                   = 
| native_name            = ᜊᜎᜒᜈ᜔ᜐᜓᜁᜎ
| image_skyline          = Valenzuela PH montage 2016.jpg
| image_caption          = Mula sa taas, kaliwa-pakanan: Bulwagan ng Katarungan; Tahanan ni Pío Valenzuela; People's Park; Simbahan ng San Diego de Alcala; Gusaling Panlungsod ng Valenzuela
| image_flag             = Valenzuela_City_Flag.svg
| flag_size              = 120x80px
| image_seal             = Valenzuela_Seal.svg
| seal_size              = 100x80px
| image_map              = Talaksan:Ph locator ncr valenzuela.png
| map_caption            = 
| image_map1             = 
| pushpin_map            = Philippines
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_caption    = Kinaroroonan sa 
| coordinates            = 
| settlement_type        = 
| subdivision_type       = Bansa
| subdivision_name       = 
| subdivision_type1      = Rehiyon
| subdivision_name1      = 
| subdivision_type2      = Lalawigan
| subdivision_name2      = wala
| official_name          = 
| etymology              =  
| named_for              = Pío Valenzuela
| other_name             = Polo
| nickname               = "Northern Gateway to Metropolitan Manila"; "The Vibrant City"; "The City of Discipline"
| motto                  = "Tayo na, Valenzuela!"Valenzuela, May Disiplina"
| anthem                 = Himig Valenzuela
| subdivision_type3      = Distritong pambatas
| subdivision_name3      = Ika-1 at Ika-2 distrito
| established_title      = Meycauayan| established_date       = 1578| established_title1     = Polo
| established_date1      = 12 Nobyembre 1623
| founder                = Padre Juan Taranco at Don Juan Monsód
| parts_type             = Barangay
| parts_style            = para
| p1                     = 33 (tignan mga barangay)
| leader_title           = Punong Lungsod
| leader_name            = Rexlon T. Gatchalian 
| leader_title1          = Pangalawang Punong Lungsod
| leader_name1           = Lorena C. Natividad-Borja
| leader_title2          = Kinatawan , Ika-1 Distrito
| leader_name2           = Weslie T. Gatchalian
| leader_title3          = Kinatawan , Ika-2 Distrito
| leader_name3           = Eric M. Martinez
| leader_title4          = Mga Botante 
| leader_name4           =  voters ()
| government_type        = 
| government_footnotes   = 
| elevation_m            = 22
| elevation_max_m        =
| elevation_min_m        =
| elevation_max_rank     =
| elevation_min_rank     =
| elevation_footnotes    = 
| elevation_max_footnotes= 
| elevation_min_footnotes=
| area_rank              = Ika-119 sa 145 na lungsod
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         = 
| population_footnotes   = 
| population_total       = 
| population_as_of       = 
| population_blank1_title= Kabahayan
| population_blank1      =  
| population_blank2_title= 
| population_blank2      = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym     = Valenzuelaño  Valenzuelano
| population_rank        = Ika-13 sa 145 na lungsod
| population_note        =
| timezone               = PST
| utc_offset             = +8
| postal_code_type       = Kodigo postal
| postal_code            = 
| postal2_code_type      = 
| postal2_code           = 
| area_code_type         = 
| area_code              = 02
| website                = 
| demographics_type1     = Ekonomiya
| demographics1_title1   = 
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = Insidente ng kahirapan
| demographics1_info2    = 3.56% (2015)
| demographics1_title3   = Kita
| demographics1_info3    =   
| demographics1_title4   = Revenue rank
| demographics1_info4    = 
| demographics1_title5   = Assets
| demographics1_info5    =   
| demographics1_title6   = Assets rank
| demographics1_info6    = 
| demographics1_title7   = IRA
| demographics1_info7    =  
| demographics1_title8   = IRA rank
| demographics1_info8    = 
| demographics1_title9   = Expenditure
| demographics1_info9    =   
| demographics1_title10  = Liabilities
| demographics1_info10   =    
| demographics_type2     = Mga tagapagbigay ng serbisyo 
| demographics2_title1   = Elektrisidad
| demographics2_info1    = Meralco  
| demographics2_title2   = Tubig
| demographics2_info2    =Maynilad  
| demographics2_title3   = Telekomunikasyon
| demographics2_info3    = 
| demographics2_title4   = Cable TV
| demographics2_info4    =
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank1_name_sec1       = Katutubong Wika
| blank1_info_sec1       = 
| blank2_name_sec1       = Crime index
| blank2_info_sec1       = 
| blank3_name_sec1       = 
| blank3_info_sec1       = 
| blank4_name_sec1       = 
| blank4_info_sec1       = 
| blank5_name_sec1       = 
| blank5_info_sec1       = 
| blank6_name_sec1       = 
| blank6_info_sec1       = 
| blank7_name_sec1       = 
| blank7_info_sec1       = 
| blank1_name_sec2       = Mga relihiyon
| blank1_info_sec2       =Katolisismo, Kristiyanismo, Islam 
| blank2_name_sec2       = Araw ng pista
| blank2_info_sec2       = 12 Nobyembre
| blank3_name_sec2       = Romano Katolikong Diyosesis
| blank3_info_sec2       =Diyosesis ng Malolos
| blank4_name_sec2       = Patron santo
| blank4_info_sec2       = San Diego de Alcalá
| blank5_name_sec2       = 
| blank5_info_sec2       = 
| blank6_name_sec2       = 
| blank6_info_sec2       = 
| blank7_name_sec2       = 
| blank7_info_sec2       =
| short_description      =
| footnotes              =
|established_title2=Valenzuela
|established_date2=11 Setyembre 1963|established_title3=Lungsod (HUC) - Pagsasabatas|established_date3=14 Pebrero 1998|established_title4=Lungsod (HUC) - Ratipikasyon|established_date4=30 Disyembre 1998}}

Ang Valenzuela ay isang lungsod pang-industriya na matatagpuan sa Kalakhang Maynila, Pilipinas. May populasyon itong 714,978 katao (2020) at ang ika-13 pinakamataong lungsod sa Pilipinas. Ito ay may layong 14 kilometro mula sa kabisera ng bansa, ang Lungsod ng Maynila.
Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

 Kasaysayang Pampook 

Catangalan, Meycauayan

Ang kasalukuyang pook na kinasasakupan ngayon ng Lungsod ng Valenzuela, bayan ng Obando, at Novaliches ng Lungsod Quezon, ay iisa lamang at tinawag ito noon bilang Catangalan o Catanghalan, isa sa mga barrio sa ilalim ng pueblo ng Meycauayan. Sinasabing nagmula ang ngalan ng barrio mula sa tangal, isang uri ng bakawan na may pulang balat na ginagamit sa pagkulay ng lambanog.

Ang pueblo o bayan ng Meycauayan ay unang itinatag noong 1578 ng mga paring Pransiskano na sina Padre Juan de Placencia at Padre Diego de Oropesa. Ang patron santo ng bayan si San Francisco ng Asís. Ang ngalan ng bayan ay nangangahulugang may kawayan.

Polo, Bulacán

Noong 12 Nobyembre 1623, sa pagtutulungan nina Don Juan Monsod at ang Kastilang Pransiskanong prayle na si Padre Juan Taranco OFM, ihiniwalay ang Sitio Polo mula sa Catangalan, Meycauayan bilang isang sariling pueblo o bayan. Itinalaga Padre Juan Tarancon bilang unang ministro, si Don Juan Tibay bilang unang gobernadorcillo ng pueblo, at si Don Juan Monsod bilang unang cabeza de barangay.

Sa pangunguna ni Padre Juan Taranco, ipinatayo sa Población ang Parokyang Simbahan ng San Diego ng Alcalá, ang patron santo ng bayan ng Polo.

Tinawag ang pook bilang Polo dahil sa mga katubigang nakapalibot dito —ang Ilog Tullahan sa timog at mga sanga-sangang ilog at sapa mula sa silangan at hilaga. Dahil dito, ang anyo ng kalupaan sa pook na ito ay maihahalintulad sa isang pulô o isla, na siyang ipinangalan sa pook at isinulat ayon sa ortograpiyang Espanyol na “Polo”.

Obando, Bulacán

Noong 14 Mayo 1753, sa utos ng Gobernador-Heneral Francisco José de Ovando y Solís, ang hilaga-kanlurang bahagi ng Polo ay ihiniwalay at itinatag bilang bagong bayan. Ipinangalan ito sa nagtatag ng bayan, Obando. Ang pagtatag ng bayan ay pinangasiwaan at dinaluhan ng alkalde mayor ng lalawigan na si Don Francisco Morales y Mozabe, minstro panlalawigan na si Rev. Fr. Alejandro Ferrer, at iba pang deboto. Ang itinalagang unang ministro ng bayan ay si Rev. Fr. Manuel de Olivencia.

Novaliches, Bulácan

Ang pook na kinasasakupan ngayon ng Novaliches, Lungsod Quezon at Hilagang Lungsod ng Caloocan ay sinasabing dating nabibilang sa bayan ng Polo o ng Catangalan. Noong 22 Setyembre 1855, itinatag ang Novaliches bilang isa sa mga bayan ng Bulacan. Ito ay ipinangalan kay Manuel Pavía y Lacy, ang unang Marquis ng Novaliches. Ngunit, makaraan ang tatlong taon, ang bayan ay inilipat sa ilalim ng lalawigan ng Maynila, na isa sa mga walong lalawigang nag-alsa laban sa mga Kastila noong 23 Agosto 1896. Inilipat ang Novaliches sa ilalim ng bagong tatag na lalawigan ng Rizal (na dati’y lalawigan ng Morong) at inilipat muli ngunit bilang barrio na lamang ng Caloocan. Nahati ang Novaliches nang isama ang malaking bahagi nito (na noo’y bahagi na ng Caloocan) sa bagong tatag na Lungsod Quezon noong 1948, bilang bagong kabisera ng bansa. Nananatiling hati at distrito lamang ng Lungsod Quezon at Lungsod ng Caloocan ang Novaliches sa ngayon.

Ang Pagkakahati: Polo, Bulacan at Valenzuela, Bulacan

Noong 1953, ipinanukala ni Eusebio de Leon ang paghihiwalay ng 14 na silangang barrio ng Polo dahil sa nadaramang kapabayaan dito. Ang mga barrio na ipinapanukalang ihiwalay ay Bignay, Punturin, Lawang Bato, Lingunan, Bagbaguin, Canumay, Caruhatan, Malinta, Maysan, Mapulang Lupa, Paso de Blas, Torres Bugallon (ngayo’y Hen. T. de Leon) at Ugong. Ngunit, ito ay sinalungat ng alkalde na si Arsenio Sebastian at ang panukala ay isinantabi.

Noong 11 Enero 1959, binuhay muli ang panukala ngunit mula sa 14 na silangang barrio ay ibinaba ito sa 10 na silangang barrio na lamang. Ito ay ipinasa ng kinatawan ng ika-2 distrito ng Bulacan na si Rogaciano Mercado kahit na halos lahat ng Sangguniang Pambayan, maliban sa isa, ay salungat sa panukala. Ang panukala ay ipinagtibay lalo ng Sangguniang Panlalawigan na Bulacan ngunit ito ay hindi sinangayunan ng Pangulong Carlos Garcia. Bukod dito, ito ay pinawalambisa ng mga konsehal. Dagdag pa rito, naglabas ang Sangguniang Panlalawigan ng Bulacan noong 8 Pebrero 1960 ng Resolusyon Blg. 177 na nagsasaad ng pagtutol sa paghati ng Polo.

Noong 1960 Abril 29, binuhay muli sa ikatlong pagkakataon ang panukala at ipinasa sa kapulungan ng kinatawan ang Panukalang Batas Blg. 4885 o ang paglikha ng Munisipalidad ng Hen. Pio Valenzuela kasama ang mga sumusunod na barrio mula Polo: Malinta, Marulas, Caruhatan, Torres Bugallon, Ugong, Mapulang Lupa, Bagbaguin, Paso de Blas, Canumay at Maysan. Ito ay pumasa sa ikatlong pagbasa sa kamara noong 18 Mayo 1960.

Noong 21 Hulyo 1960, nilagdaan ng Pangulong Garcia ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 401, s. 1960  na nagsasaad ng paglikha ng Munisipalidad ng Valenzuela. Ang mga susunod na buwan at taon ay naging magulo dahil marami ang umaangkin sa pagka-alkalde ng bayan.

Noong 11 Hulyo 1962, binisita ni Pangulong Diosdado Macapagal ang bayan ng Valenzuela upang tanungin ang kanilang saloobin sa pagkakaisa muli ng dalawang bayan ng Polo at Valenzuela. Marami ang nagpahiwatig ng pagsang-ayon sa mga kondisyon na mananatili ang pangalang Valenzuela at ang pagtayo ng bagong gusaling pambayan o munisipyo sa silangang bahagi ng bayan.

Kaya noong 11 Setyembre 1963, nilagdaan ng Pangulong Macapagal ang Kautusang Tagagpagpaganap Blg. 46, s. 1963  na muling pagsasama ng bayan ng Polo at bayan ng Valenzuela sa ilalim ng iisang bayan ng Valenzuela.

Nagtagal ang bayan ng Valenzuela, bilang hiwalay na bayan mula sa Polo, nang higit tatlong taon, mula 21 Hulyo 1960 hanggang 11 Setyembre 1963.

Mula sa lumang gusaling pambayan sa Población, pinasinayaan ang bagong gusaling pambayan o munisipyo'' ng Valenzuela sa Población II, Malinta, na nasa silangang bahagi alinsunod sa kondisyon.

Valenzuela, Kalakhang Maynila

Noong 7 Nobyembre 1975, ang Valenzuela ay hiniwalay mula sa lalawigan ng Bulacan at naging bahagi ng Kalakhang Maynila sa pamamagitan ng Batas ng Pangulo Blg. 824 o ang paglika ng Kalakhang Maynila at Metropolitan Manila Commission .

Noong 14 Pebrero 1998, nilagdaan ng Pangulong Fidel Ramos ang Batas Republika Blg. 8526 o ang pagsasalungsod ng Valenzuela . Ang nasabing batas ay naratipikahan noong 30 Disyembre 1998.

Sa kasalukuyan, inilipat muli ang gusaling panlungsod sa higit na malawak na lupain sa karatig pook ilang metro pabalik ng kanluran, na nakapaloob sa barangay ng Karuhatan.

 Talaan ng mga Alkalde ng Valenzuela 

 Mga Nahalal, 2007-2010 
PositionNameAlkaldeSherwin T. GatchalianBise AlkaldeEric M. MartinezKinatawan ng Unang DistritoRexlon T. GatchalianMga Konsehal ng Unang DistritoMarcelino G. Morelos Ritche D. Cuadra Gerald A. Esplana Katherine C. Pineda Ignacio G. Santiago, Jr. Corazon A. CortezKinatawan ng Ikalawang DistritoMagtanggol M. Gunigundo IIMga Konsehal ng Ikalawang DistritoShalani Lani R. Soledad Kate Abigael G. Coseteng Rosalie S.D. Esteban Maria Cecilia V. Mayo Fernando D.G. Padrinao Adrian C. DapatKaragdagang Miyembro ng KonsehoPangulo ng Pederasyong Sangguniang KabataanRicmar C. Enriquez Pangulo ng Samahan ng mga Kapitan ng Barangay Alvin S. Feliciano

 Mga Barangay 
Unang Distrito
 Arkong Bato
 Balangkas
 Bignay
 Bisig
 Canumay East
 Canumay West
 Coloong
 Dalandanan
 Isla
 Lawang Bato
 Lingunan
 Mabolo
 Malanday
 Malinta
 Palasan
 Pariancillo Villa
 Pasolo
 Poblacion
 Polo
 Punturin
 Rincon
 Tagalag
 Veinte Reales
 Wawang PuloIkalawang Distrito
 Gen. T. De Leon
 Karuhatan
 Bagbaguin
 Mapulang Lupa
 Marulas
 Maysan
 Parada
 Paso de Blas
 Ugong

Demograpiko

Mga kilalang tao

 Atty. Santiago San Andres de Guzman, Alkalde ng Munisipyo mula 1988 hanggang 1992
 Virgilio "Billy" Abarrientos, miyembro ng Crispa Redmanizers
 Eugenio Angeles (1868-1977), dating Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas mula 1967 hanggang 1968
 Bobbit Carlos (ipinanganak noong 1957), dating alkalde (1995-2004) at kinatawan (2004-2007)
 Danilo Concepcion, dating kabataan kinatawan ng sektor sa Interim Batasang Pambansa (1978-1984), dating Bise Presidente para sa Legal na Affairs ng University of the Philippines, Dean ng UP College of Law mula noong 2011, at kasabay nito Presidente ng Unibersidad ng Pilipinas mula noong 2017
 Glaiza de Castro (born 1988), actress and singer starred Heidi Fernandez-Montreal on Temptation Of Wife Philippines
 Gerard "Gerry" Esplana (ipinanganak noong 1966), dating atleta (1993-2003), dating miyembro ng Presto Tivolis, Santa Lucia Realtors at Shell Turbo Chargers, at dating konsehal ng lungsod (2004-2013)
 Franzen Fajardo (ipinanganak noong 1982), aktor, host sa TV, at dating kalahok sa reality show
 Florentino V. Floro Jr. (ipinanganak noong 1953), dating hukom
 Rex Gatchalian (ipinanganak noong 1979), dating alkalde (2013-2022), kinatawan (2007-2013, 2022-2023) at Kalihim ng Kagalingang Panlipunan at Pagpapaunlad simula noong 2023
 Win Gatchalian (ipinanganak noong 1974), dating alkalde (2004-2013), kinatawan (2001-2004, 2013-2016) at Senador ng Pilipinas simula noong 2016
 Roberto "Bobby" Jose, miyembro ng 1989 Petron Blaze Boosters Grand Slam team at naging PBA All Star noong kanyang rookie year
 Charee Pineda (ipinanganak noong 1990), aktres at konsehal ng lungsod simula noong 2013
 Ignacio Santiago Sr., dating alkalde (1956-1959 at 1964-1967) ng Valenzuela, noon ay gobernador ng Bulacan mula 1968 hanggang 1986
 Pablo Santiago Sr. (namatay noong 1998), direktor at prodyuser ng pelikula
 Randy Santiago (ipinanganak noong 1960), aktor, host sa telebisyon, mang-aawit, manunulat ng kanta, prodyuser, direktor at negosyante
 Raymart Santiago (ipinanganak noong 1973), action star at komedyante
 Guillermo S. Santos (1915-1991), dating Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema mula 1977 hanggang 1980
 José Serapio, dating alkalde (1912-1917) at dating gobernador ng Bulacan (1900-1901)
 Shalani Soledad (Shalani Soledad-Romulo) (ipinanganak noong 1980), dating konsehal ng lungsod (2004-2013) at personalidad sa TV
 Ford Valencia (ipinanganak noong 1995), nagwagi sa Pinoy Boyband Superstar, miyembro ng Boyband PH
 Pío Valenzuela (1869-1956), manggagamot, makabayan, manunulat at miyembro ng samahang Katipunan, kapangalan ng Valenzuela

 Mga sanggunian 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas