Batangas

Ang Batangas (pagbigkas: ba•táng•gas) ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa timog-kanlurang bahagi ng Luzon sa rehiyon ng Calabarzon. Ang Lungsod ng Batangas ang kabisera nito. Napaliligiran ito ng mga lalawigan ng Cavite at Laguna sa hilaga at Quezon sa silangan. Pagtawid sa Verde Island Passages sa timog, matatagpuan ang Mindoro at sa kanluran naman ang Timog Dagat Tsina.

Isa ang Batangas sa pinakasikat na destinasyong panturismong malapit sa Kalakhang Maynila. Maraming mga magagandang baybayin ang lalawigan at kilala sa magagandang pook sisiran o "diving spots" kasama ang Anilao sa Mabini, ang pulo ng Sombrero sa Tingloy, pulo ng Ligpo sa Bauan, ang mga lugar na ito ay higit na kilala bilang Anilao. Kasama rin sa mga dinarayong lugar ay ang Matabungkay sa Lian, Punta Fuego sa Nasugbu, Calatagan at Laiya sa San Juan. Sa Batangas din matatagpuan ang tanyag na Bulkang Taal, ang pinakamaliit na aktibong bulkan sa daigdig. Nasa Batangas ang ikalawang pinakamalaking daungang pandaigdig ng Pilipinas sunod sa Kalakhang Maynila.

 Etimolohiya 
Ang pinakaunang naitalang pangalan ng lalawigan ay Kumintang. Ang sentro nito, ang kasalukuyang bayan ng Balayan, ay ang pinakamaunlad na bayang lalawigan at ang daing sentro ng pamahalaan. Lumaon, dahil sa pagkawasak ng bayan dahil sa pagsabog ng Bulkang Taal, inilipat ang sentro ng lalawigan sa Taal, na dating tinatawag na Bonbon at ang pangalan ng lalawigan ay pinalitan sunod sa pangalan ng bayan na iyon.

Ang salitang Batangan ay nangahuhulugang balsa, ang tawag ng mga katutubo sa sasakyang pantubig na gamit ng mga katutubo sa kanilang pangingisda sa kalapit na Lawa ng Taal. Maaari rin siyang mangahulugang kahoy na gawa matatagpuan sa Ilog Calumpang, ang bahagi ng tubig na dumadaloy sa hilagang silangang bahagi ng bayan.

Mamamayan

Ang Tagalog ng Batangas na sinasalita sa lalawigan ay malapit sa sinaunang wikang Tagalog na sinasalita bago dumating ang mga Kastila. Kaya ayon sa Summer Institute of Linguistics, tinawag nila ang lalawigan bilang sentro ng wikang Tagalog.

Sa mga nakalipas na mga taon, ang pagdagsa ng mga katutubo mula sa Kabisayaan ang nagdulot ng pagdami ng mga Bisaya sa lalawigan. Mayroon din ilang nakapagsasalita ng Kastila, dahil isang mahalagang sentro rin ang Batangas noong panahon ng pananakop ng Espanya sa Pilipinas.

Isa ang Batangas sa may pinakamataas na antas ng kamuwangan sa Pilipinas sa 96.5%, kung saan ay higit na mataas ang muwang ng mga lalaki na nasa 97.1% kaysa sa mga babae na 95.9%.

Heograpiya

Pisikal
Magkahalong kapatagan at kabundukan ang lalawigan ng Batangas, kung saan matatagpuan din ang pinakamaliit na bulkan sa daigdig, ang Bulkan Taal, na may taas na 600 metro, na nasa gitna ng Lawa ng Taal. Ang ilan pang mahahalagang bundok ay ang Bundok Makulot na may taas na 830 m, Bundok Talamitan, na may taas na 700 m, Bundok Pico de Loro na may taas na 664 m, Bundok Batulao, Bundok Manabo, at Bundok Daguldol.

 Wika 
Bagaman may sariling pamamaraan ng pagsasalita ng Tagalog ang mga Batangueño, matatas din manalita ng Ingles ang mga mamamayan nito. Nakauunawa din ng iilang salita sa wikang Kastila ang ilan sa mga Batangueño. Sa katunayan, ang ilang bayan gaya ng Nasugbu, Taal at Lemery ay maroon pa ring iilang mananalita ng wikang Kastila. Marami rin ang nagsasalita ng Cebuano dahil sa iilang dayo mula sa katimugan ng Pilipinas.

Pamahalaan

 Politika
Kasama ang mga lalawigan ng ng Pulo ng Panay, Ilocos Sur at Pampanga, isa ang Batangas sa mga naunang ekonomiyang binuo ng mga Kastilang nanirahan sa Pilipinas. Pinamunuan ito ni Martin de Goiti at simula noon ay naging mahalagang sentro ang Batangas ng Pilipinas, hindi lamang para sa mga Tagalog. Unang nakilala bilang Bonbon ang Batangas. Isinunod ang pangalan nito sa kamangha-manghang Lawa ng Taal, na dati ay tinatawag na Bonbon. Ang ilan sa mga naunang pamayanan sa Batangas ay naitatag malapit sa Lawa ng Taal. Noong 1534, naging kauna-unahang lalawigan naayos sa Luzon ang Batangas. Naging kabisera nito ang Balayan simula noong 1597 hanggang 1732. Noong 1732, inilipat ito sa Taal, at naging pinakamaunlad na bayan sa lalawigan hanggang noong 1754, nang mawasak ito ng pagsabog ng Taal. Noong 1889, inilipat ang kabisera sa kasalukuyang Lungsod ng Batangas.

 Pagkakahating Pampolitika 
400px|thumb|Mapang Pampolitika ng Batangas
Nahahati ang lalawigan sa 30 mga bayan at 4 mga lungsod.

 Lungsod  bayan Distritongpambatas Populasyon  Lawak Kapal ng populasyon  Koordinado   km2  /km2  Agoncillo III  35,794    21  Alitagtag III  23,649    19  Balayan I  81,805    48  Balete III  20,214    13  Lungsod ng Batangas † V  305,607    105  Bauan II  81,351    40  Calaca ∗ I  70,521    40  Calatagan I  51,997    25  Cuenca III  31,236    21  Ibaan IV  48,482    26  Laurel III  35,674    21  Lemery I  81,825    46  Lian I  45,943    19  Lipa ∗ VI  283,468    72  Lobo II  37,070    26  Mabini II  44,391    34  Malvar III  45,952    15  Mataasnakahoy III  27,177    16  Nasugbu I  122,483    42  Padre Garcia IV  44,877    18  Rosario IV  105,561    48  San Jose IV  68,517    33  San Juan IV  94,291    42  San Luis II  30,701    26  San Nicolas III  20,599    18  San Pascual II  59,598    29  Santa Teresita III  17,415    17  Santo Tomas ∗ III  124,740    30  Taal I  51,503    42  Talisay III  39,600    21  Tanauan ∗ III  152,393    48  Taysan IV  35,357    20  Tingloy II  16,870    15  Tuy I  40,734    22  Kabuuan 2,694,335 2,377,395  3,119.75    1,078 

Mga sanggunian

 Mga kawing panlabas 

Official Website of the Provincial Government of Batangas 

Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas