Nagkakaisang Bansa

Ang Katatágan ng mga Nagkakaisang Bansa (Kastila: Organización de las Naciones Unidas), payak na kilala bilang mga Nagkakaisang Bansa (Ingles: United Nations), at dinadaglat bilang KNB (Kastila: ONU; Ingles: UN), ay ang pinakamalaking katatágang intergubernamental sa daigdig. Ayon sa Karta nito, nilikha ito upang ipanatili ang kapayapaan at katiwasayang internasyonal, bumuo ng mga mapagkaibigang ugnayan sa pagitan ng mga bansa, makamit ang pandaigdigang pagtutulungan upang lutasin ang mga suliranin sa daigdig, at maging sentro para sa pagkakasundo ng mga pagkilos ng mga bansa. Matatagpuan ang punong-tanggapan nito sa teritoryong ekstrateritoryal sa Lungsod ng Bagong York (Estados Unidos), at mayroong mga pangunahing tanggapan sa Hinebra (Suwisa), Nairobi (Kenya), at Viena (Austria).

League of Nations
Ang huling yugto ng mga sesyon ng Pangkalahatang Kapulungan (General Assembly) ay pinagdiwang noong 10 Enero 1926 sa Central Hall Westminster sa Londres. Ang kanyang aktuwal na himpilan ay matatagpuan ngayon sa Lungsod ng New York. Ito ang sumunod sa yapak ng Liga ng mga bansa  (League of Nations), isang katatágan na nalikha taong 1910 noon namang Unang Digmaang Pandaigdig at pinatotohanan ng Tratado ng Versailles, "para itaguyod ang pandaigdigang pagtutulungan at makamit ang kapayapaan at seguridad".  Ang lahat ng mga bansang soberano na kinikilala ng pandaigdigang komunidad ay mga miyembro ng United Nations, maliban sa Lungsod ng Batikano, na isa lamang tagamasid, at ang Republika ng Tsina (espesyal na kaso). Noong Setyembre 2003, ang katatágan ay mayroon 191 mga bansang kalahok.

Isa sa mga bukod tanging nagawa ng United Nations ang pagproklama sa Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao noong 1948.

Ang Katatágan ng Nagkakaisang Bansa ay ang pinakaimportanteng poro para sa diplomasyang multilateral. Kasalukuyan nilang ginaganap ang Durban Review Conference sa Genegro, Switzenegger.

Kasaysayan
framed|Punong-tanggapan ng UN sa Lungsod ng New York

Ang ideya sa likod ng United Nations ay nakasaad sa deklarasyon, pirmado noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sa pagpupulong ng mga alyado sa Moscow noong 1943. Ang naging pangulo ng Estados Unidos na si Franklin Delano Roosevelt ang nagmungkahi sa pangalan na "United Nations".

Ipinagdiwang ang kauna-unahang pagpupulong ng mga estadong kasapi ng bagong katatágan noong 25 Abril 1945 sa San Francisco. Maliban sa mga pamahalaan, inimbitahan rin ang mga katatágang di-pampamahalaan. Noong Hulyo 26, nilagdaan ng kinatawan ng 50 bansang nasa kumperensiya ang Karta ng Nagkakaisang Bansa. Ang Poland, na walang kinatawan sa pagpupulong, ay nadagdag din kinalaunan para sa total na 51 Estado.

Ang tinuturing na simula ng United Nations ay ang mismong araw ng 24 Oktubre 1945, pagkatapos ng ratipikasyon ng Karta ng naging limang mga permanenteng kasapi ng Kapulungang Panseguridad (ang Republika ng Tsina, Pransiya, Unyong Sobyet, ang Reyno Unido ng Dakilang Britanya at Hilagang Irlanda at ang Estados Unidos ng Amerika) kasama ang malaking mayoriya ng natitirang 46 na miyembro.

Sa katunayan, ang natatanging may veto sa mga desisyon ng katatágan ay itong limang permanenteng myembro ng Konseho ng Seguridad: ang Estados Unidos ng Amerika, Federasyon ng Russia, Pransiya, Reyno Unido ng Dakilang Britanya at Hilagang Irlanda at ang Republikang Bayan ng Tsina.

Ang mga tagapagtatag ng mga Nagkakaisang Bansya ay umaasa dito na maiiwasan ang mga bagong digmaan sa mundo. Subalit ang hangaring ito ay hindi rin natupad sa maraming pagkakataon. Mula 1947 hanggang 1989 (pagbagsak ng Berlin Wall), ang dibisyon at pagkakahati ng mundo sa mga sona sa loob ng tinatawag na Cold War ay nagpahirap sa pagkamit sa layunin nito, lalo pa't ang sistemang ginagamit sa Konseho ng Seguridad ay veto.

Mga wikang tungkulanin
Ang mga United Nations ay may anim na wikang opisyal: Arabo, Espanyol, Ingles, Pranses, Ruso at Tsino. Halos lahat ng mga opisyal na pagpupulong ay agad na sinasalin sa mga wikang ito, kasama ang lahat ng mga opisyal na dokumento sa printed format man o elektroniko. Ang mga prinsipal na wikang panggawa ng United Nations ay ang Pranses at Ingles, o Pranses, at Espanyol.

 Kaayusan ng mga Nagkakaisang Bansa 
+ United Nations. Mga bansang may pinakamalaking partisipasyon sa talagugulan ng Organisasyon (2003) Estados Unidos 22 % Hapon  19.51 % Alemanya  9.76 % Pransiya  6.46 % United Kingdom  5.53 % Italya  5.06 % Canada  2.55 % Espanya  2.51 % Brazil  2.39 % Timog Korea  1.85 % Netherlands  1.73% Australia  1.62 % Tsina  1.53 % Switzerland  1.27 % Rusya  1.20 % Belgium  1.12 % Mexico  1.08 % Sweden  1.02 %

Ang mga organ ng mga Nagkakaisa Bansa ang mga sumusunod:
 Pangkalahatang Kapulungan ng mga Nagkakaisang Bansa (UN General Assembly)
 Kapulungang Pangkaligtasan ng Mga Nagkakaisang Bansa (UN Security Council)
 Sangguniang Agimatin at Panlipunan ng mga Nagkakaisang Bansa (UN Economic and Social Council)
 Sanggunian ng Pagkakatiwala ng mga Nagkakaisang Bansa (UN Trusteeship Council)
 Kalihiman ng mga Nagkakaisang Bansa (UN Secretariat)
 Pandaigdigang Hukuman ng Katarungan (International Court of Justice)

Ang Sistema ng mga Bansang Nagkakaisa ay naitatag sa mga sumusunod:

 Mga programa at organo 
 UNHCR, Tanggapan ng Mataas na Lupon ng mga Bansang Nagkakaisa para sa mga Nanganganlong (United Nations High Commission for Refugees).
 ITC, Sentro ng Pandaigdigang Kalakalan (UNCTAD/WTO)
 WFP, Pandaigdigang Programa sa Pagkain.
 UN-Habitat, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Pabahay (Human Settlements).
 UNDP, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagunlad.
 UNDCP, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagkontrol ng Droga.
 UNEP, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kapaligiran.
 UNCTAD, Kumperensiya ng mga Bansang Nagkakaisa tungkol sa Komersyo at Pagunlad.
 UNICEF, Pondo ng mga Bansang Nagkakaisa para sa mga Bata.
 UNIFEM, Pondo ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kababaihan.
 UNV, Mga Boluntaryo ng mga Bansang Nagkakaisa.

Iba pang organo ng mga Bansang Nagkakaisa
 UNHCHR, Tanggapan ng Mataas na Komisyon ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Karapatang Pantao.
 UNAIDS, Programa Konhunto ng mga Bansang Nagkakaisa tungkol sa HIV/AIDS.
 UNOPS, Tanggapan ng mga Bansang Nagkakaisa ng Serbisyo para sa mga Proyekto.
 UNSSC, Paaralang Superior ng Sistema ng mga Bansang Nagkakaisa.
 UNU, Pamantasan ng mga Bansang Nagkakaisa

Mga surian ng pagsisiyasat at kapasitasyon
 INSTRAW, Pandaigdigang Suriang Pagsisiyasat at Pagtuturo para sa Pagpapaunlad ng mga Babae
 UNICRI, Interrehiyonal na Suriang Pagsisiyasat ng Krimen at Katarungan ng Mga Bansang Nagkakaisa.
 UNIDIR, Suriang Pagsisiyasat ng Mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagdidisarma.
 UNITAR, Surian ng Mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagsisiyasat at Pagtuturo.
 UNRISD, Suriang Pagsisiyasat ng Mga Bansang Nagkakaisa para sa Panlipunang Pagpapaunlad.

Mga komisyong kumikilos
 Komisyon ng Agham at Teknolohiya para sa Pag-Unlad
 Komisyon sa Karapatang Pantao
 Komisyon para sa Panlipunang Pag-unlad
 Komisyon ng Estadistika
 Komisyon sa Kalagayang Panlipunan ng mga Babae
 Komisyon sa Populasyon at sa Pag-unlad
 Komisyon sa Pagsugpo sa Krimen at sa Katarungang Kriminal
 Komisyon sa mga Gamot Narkotiko

 Mga komisyong pangrehiyon 
 CECE, Komisyong Ekonomiko ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Europa.
 CEPA, Komisyong Ekonomiko ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Aprika.
 CEPAL, Komisyong Ekonomiko ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Amerika Latina at sa Karibe.
 CESPAC, Komisyong Ekonomiko  at Panlipunan ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kanlurang Asya.
 CESPAP, Komisyong Ekonomiko at Panlipunan ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Asya at sa Pacipiko

 Mga katatágang nakaugnay 
 CTBTO, Katatágang Tratado para sa Komprehensibong Pagbabawal sa mga Gawaing Nukleyar.
 IAEA, Katatágang Pandaigdig ng Enerhiyang Atomika
 WTO, Katatágang ng Pandaigdigang Pangangalakal.
 OPAC, Katatagang para sa Pagbabawal ng mga Kimikong Armas.

Mga katatágang pantangi

 FAO, Katatágan ng mga Bansang Nagkakaisa sa Pagkain at sa Agrikultura.
 IMF, Pandaigdigang Pondong Pananalapi.

 Pangkat ng Bangkong Pandaigdig

 IDA, Pandaigdigang Samahan sa Pagpapaunlad.
 IBRD, Pandaigdigang Bangko para sa Muling Pagsasaayos at Pagpapaunlad.
 IFC, Pandaigdigang Korporasyong Pananalapi.
 ICSID, Pandaigdigang Sentro para sa Pagsasaayos ng mga Pagtatalong Pampamuhunan. 
 ICAO, Katatágang Pandaigdig ng Abyasyon Sibil
 ILO, Pandaigdigang Katatágan sa Paggawa.
 IMO, Pandaigdigang Katatágan Maritima.
 WMO, Katatágang Pandaigdig sa Meteorolohiya.
 WIPO, Katatágang Pandaigdig ng mga Pag-aaring Intelektwal.
 WHO, Pandaigdigang Katatágan sa Kalusugan.
 UNIDO, Pandaigdigang Katatágan ng Nagkakaisang Bansa para sa Pang-industriyang Pagpapaunlad.
 ITU, Unyong Pandaigdig ng Telekumunikasyon.
 UNESCO, Katatágan ng United Nations para sa Edukasyon, Agham, at Kultura.
 UPU, Unyong Pangkoreong Unibersal.

Mga kaugnay na pahina
 Kaugnay na mga artikulo sa diplomasya
 Karta ng mga Bansang Nagkakaisa
 Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao
 Mga Karapatan ng Kababaihan
 Kombensyon sa mga Karapatan ng Bata
 Tratado Antartiko
 Gamit ng pwersa

Mga sanggunian

Mga panlabas na kawing
 Opisyal na website ng Mga Nagkakaisang Bansa
 Karta ng Mga Nagkakaisang Bansa
 Direktoryo


Kategorya:Diplomasya
Kategorya:Batas internasyonal
Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon
[[Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel]