Wikang Italyano

Ang wikang Italyano ay kabilang sa malaking pamilya ng mga wikang kilala sa tawag na Indo-Europeo. Ito ay nabibilang sa sangay ng mga wikang Romanse, na nagmula sa Latin, na kinabibilangan ng Espanyol, Pranses, Portuges, Rumano, Galyego at Katalan. Ginagamit ang wikang ito sa Italya, San Marino, ilang bahagi ng Suwisa, at mga dating kolonya ng Italya sa Aprika. Ang Italiano ay may mga diyalektong tinatawag na Neo-Romanse, na matatagpuan sa ibat-ibang bahagi ng Italya. Ang modernong Italiano ang opisyal na wika, at base sa diyalektong Florentino o Toscano, mga wika na ginamit ng mga manunulat na sina Dante Alighieri, Francesco Petrarca, at Boccaccio, mga itinuturing na pambatong manunulat na Italiano. Noong Gitnang Panahon, ang Latin, ang wika ng mga Romano, ang malaganap na ginagamit sa Europa dahil sa sakop ng mga ito ang malaking bahagi ng Europa, kasama na ang ngayon ay Espanya, Pransiya, Portugal, Romanya, Inglatera, Alemanya, at marami pang iba.

 Kasaysayan 
Masasabi na maraming pagkakatulad ang kasaysayan ng wikang Italyano at ng kasalukuyang pinagdadaanang proseso ng pagsasapantay o standardization ng wikang Filipino. Batayan ng parehong pambansang wika ang diyalektong/wikang may pinakamatatag na written literary tradition (Toskano sa Italyano, at Tagalog naman sa Pilipino) at parehong napakabagal ang pagsulong ng pagsasapantay. Halos tumagal ng daan-daang taon ang proseso ng pagsasapantay ng Italyano.

Noong dating panahon, bago ang Imperyong Romano, ang wikang Etrusko ang kalat sa lugar na ngayon'y Italya. Ito'y sinasalita sa Toscana at Lazio. Subalit, sa paglawig ng Imperio, ito ay napalitan ng Latin, na siyang naging pangkalahatang wika (lingguwa prangka) ng mga tao roon. Pagkatapos mawala at bumagsak ang Imperio Romano (476), dumating ang mga Ostrogodo at Longobardi, mga tribung Aleman (ika-5 at 6 daantaon). Ang kanila lamang naging implwensiya sa wikang lokal ay sa paraan ng pagsulat.

Sa ngayon, maraming mga dialektong Italo-Romanse. Ang mga ito'y ang sumusunod na klasipikasyon: Dalawang malaking grupo, ang Romanse Occidental at Romanse Oriental.

Sa ilalim ng Occidental o settentrional:
 Gallo-italici - Piemontese (Torino); Lombardo Oriental at Occidental (Bergamo, Milano); Genovese (Genova); Emiliano/Romagnolo (Bologna, Parma)
 Veneto (Venezia, Padova,Verona, Trento, Trieste)
 Friulano
 Istrioto

Sa ilalim ng Oriental o meridional:
 Toscani-Toscano (Firenze, Siena, Pisa, Lucca); Corso (Corsica)
 Centro-Romanesco (Roma); Viterbese (Viterbo); Umbro (Umbra); Marchigiano (Marche); Aquilano-cicolano
 Sud-Abruzzese (Pescara); Aquilano (L'Aquila); Campano (Napoli); Lucano (Luca); Pugliese (Puglia)
 Estremo sud-Salentino (Lecce); Calabrese (Calabria); Siciliano (Palermo)

Pansinin: Ang Pantesco, wikang siciliano na ginagamit sa Pantelleria, ay may malakas na impluwensiya at halong wikang Arabe.

 Mga Katangian 
Ang wikang Italyano ay may halos sakdal na pagkakatugma ng bawat titik at ang pagbigkas ng mga ito. Sa wikang ito, hindi likas na ginagamit ang mga titik Jj, Kk, Ww, Xx at Yy bukod sa mga hiram o dayuhang salita; ang mga ito ay may kapantay na tunog sa katutubong alpabeto: ge/gi, ca/co/cu/che/chi, o/u, e/i, atpb.

 Pandaigdigang Paggamit 
Ang Italiano ay opisyal na wika sa Italia, San Marino, at Vaticano; sa Kroasia (parteng Istria), at sa Swisa (Kanton ng Titsino at Grigiani). Ito'y kalat sa Malta - kung saan ito'y sinasalita o nauunawaan ng marami - at sa Kroasia at Albania. Sa Eritrea, Etiopia, Somalia, at Libya-mga dating koloniya ng Italya- ito ay opisyal na wika mula noong 1963. May mga komunidad Italyana rin sa Estados Unidos, Latino-Amerika, Australia, Canada, Pransiya, Alemanya, at Belhika na binubuo ng mga lahing Italiano. Ito'y itinuturo at ginagamit ng kanilang mga anak, kaanak at mga sunod na saling-lahi. Ang Italiano ay gamit ng may 70 milyong tao, at siyang ika-3 sa pinakamaraming mag-aaral sa mundo. Kung isasama ang mga gumagamit nito bilang pang-2 wika sa iba pang lugar sa mundo, ang bilang ng gumagamit ay may 120 milyon. Ayon sa pag-aaral ng Kaisahang Europeo (EU), ang Italiano ay pangalawa sa pinakamalawak na wikang ginagamit sa loob ng kontinenteng Europa. https://ec.europa.eu/education/study-in-europe/country-profiles/italy_en. Isinangguni noong ika-11 ng Marso, 2018.

 Halimbawa 
thumb
Isa itong talaan ng mga pagbating Italyano. https://www.omniglot.com/language/phrases/italian.php. Isinangguni noong ika-11 ng Marso, 2018.
+Mga Pagbating Italyano TagalogItalyanoMaligayang PagdatingBenvenuto (isahan, panlalaki)
Benvenuti (maramihan, panlalaki)

Benvenuta (isahan, pambabae)

Benvenute (maramihan, pambabae)(Pagbati)Ciao
SalveKumusta?Come va?
Come stai? ('di-pormal)

Come sta? (pormal)Mabuti naman.Bene grazie.Matagal na kitang hindi nakikita.Quanto tempo! (Matagal na panahon!)Ano ang pangalan mo?Come ti chiami? ('di-pormal)
Come si chiama? (pormal)Ang pangalan ko ay...Mi chiamoMula ako sa...Vengo da...
Sono di...Magandang umagaBuongiornoMagandang haponBuongiornoMagandang gabiBuonanotteSalamatGrazie

 Mga Kawing Panlabas 
Omniglot: Useful Italian PhrasesTalaan

16 Free Online Italian Language LessonsTalaan ng mga Araling Italyano na Walang BayadLearn Italian With Free Online Lessons Bahagi ng Proyektong Pangwika ng BBC

Learn Italian Online FreeLearn Italian Online

Samahang Dante Alighieri

Uni-Italia  Website sa wikang Italyano

 Sanggunian 

 Bibliograpiya