Digmaang Pilipino–Amerikano

{{Infobox military conflict
| conflict          = Digmaang Pilipino–Amerikano
| image             = border|140px 140px 140px 140px 140px 140px
| caption           = Clockwise from top left: U.S. troops in Manila, Gregorio del Pilar and his troops around 1898, Americans guarding the Pasig River bridge in 1898, the Battle of Santa Cruz, Filipino soldiers at Malolos, the Battle of Quingua
| date              = Philippine–American War: February 4, 1899 – July 2, 1902
Moro Rebellion: February 4, 1899 – June 15, 1913
| place             = Philippines
| result            = American victory
 American occupation of the Philippines; dissolution of the First Philippine Republic
| territory         = The Philippines becomes an unincorporated territory of the United States and, later, a U.S. Commonwealth (until 1946).
| combatant1        = 1899–1902:
 Philippine Military Government
| combatant1a       = 1902–1913:
  Philippine Insular Government
| combatant2        = 1899–1902:
  Negros Republic
 Zamboanga Republic
Limited foreign support:
| combatant2a       = 1902–1906: Tagalog Republic1899–1905: Maguindanao Sultanate1899–1913:
| commander1        = 
| commander2        = 
| units1            = 
| units2            = 
| strength1         = 
| strength2         = ≈80,000–100,000regular and irregular,
| casualties1       = 4,200 killed, 2,818 wounded, several succumbed to disease 
| casualties2       = about 10,000 killed, (Emilio Aguinaldo estimate) 16,000–20,000 killed (American estimate)
| casualties3       = Filipino civilians: 200,000–1,000,000 died, most because of famine and disease; including 150,000-200,000 dead from cholera.
| notes             = 
}}
Ang Digmaang Pilipino–Amerikano na kilala rin bilang Insureksyong Pilipino at Insurhensiyang Tagalog''', ay ang armadong hidwaan sa pagitan ng Unang Republikang Pilipino at ng Estados Unidos na tumagal mula Pebrero 4, 1899 hanggang Hulyo 2, 1902. Ang naturang digmaan ay pagpapatuloy ng pakikibaka ng mga Pilipino para sa kalayaan na nagsimula noong 1896 sa pagsiklab ng Himagsikang Pilipino. Tinutulan ng mga Pilipino ang nakapaloob sa Tratado ng Paris na naglilipat ng pagmamay-ari ng Pilipinas sa Estados Unidos mula sa Espanya upang mawakasan ang Digmaang Espanyol–Amerikano.

Pumutok ang labanan sa pagitan ng kilusan ng Estados Unidos at ng Republikang Pilipino noong Pebrero 4, 1899, na tinaguriang Ikalawanag Labanan ng Maynila. Noong Hunyo 2, 1899, maanyong naghayag ng pakikipagdigma ang pamahalaan ng Republikang Pilipino laban sa Estados Unidos. Ipinahayag naman ng Estados Unidos ang opisyal na pagtatapós ng paghihimagsik noong Hulyo 2, 1902, bagaman may ilan pa ring pangkat ng mga mapaghimagsik na pinamumunuan ng mga dating Katipunero ang nagpatuloy ng pakikipaglaban sa mga puwersang Amerikano ng ilang pang taon. Ang ilan sa mga lider na ito ay si Heneral Macario Sakay, isang dating kasapi ng Katipunan na nanungkulang pangulo ng kanyang ipinahayag na Republikang Katagalugan noong 1902, matapos madakip at manumpa ng katapatan sa Estados Unidos ang pangulo ng Republikang Pilipino na si Emilio Aguinaldo.

Binago ng naturang digmaan ang pangkulturang mukha ng kapuluan, dahil sa pagkasawi ng tinatayang 200,000 hanggang 250,000 Pilipinong sibilyan, pagbuwag sa Simbahang Katolika bilang relihiyon ng estado, at ang pagpapakilala ng wikang Ingles bilang pangunahing wika ng pamahalaan, pag-aaral, kalakaran, pagyayari, at ng mga madunong na mag-anak at indibidwal sa mga susunod na dekada.

Mga sanggunian

Pilipinoamerikano
Kategorya:Digmaang Pilipino-Amerikano