Nedirbaý Aýtakow

Nedirbaý Aýtakow: Türkmen Döwletliniň Düýbüni Tutujy
Nedirbaý Aýtakow (1894–1938) — türkmen halkynyň taryhynda iň görnükli döwlet we syýasy işgärleriniň biridir. Ol Türkmenistanyň Sowet Sosialistik Respublikasynyň (TSSR) ilkinji resmi baştutany we täze döwürdäki türkmen döwletliliginiň binýadyny tutan şahsyýet hökmünde taryha girdi.

Nedirbaý Aýtakow 1894-nji ýylda Müňgyşlak welaýatynda, garyp balykçy maşgalasynda dünýä inýär. Onuň ýaşlygy agyr zähmetde we kynçylyklarda geçýär. Hut şu kynçylyklar hem ony adalatlylyk ugrundaky göreşe we syýasata iterýär. 1920-nji ýyllaryň başynda ol Kaspiý ýakasynyň syýasy durmuşynda işjeňlik görkezip başlaýar.

1924-nji ýylda Orta Aziýada milli-döwlet serhetleriniň bellenilmegi netijesinde Türkmenistan SSR-i döredilýär. 1925-nji ýylyň fewralynda geçirilen Türkmenistan sowetleriniň I gurultaýynda Nedirbaý Aýtakow Türkmenistan SSR Merkezi Ýerine Ýetiriji Komitetiniň (MÝÝK) başlygy wezipesine saýlanýar. Şol bir wagtda ol SSSR derejesinde hem uly abraýa eýe bolup, SSSR-iň Merkezi Ýerine Ýetiriji Komitetiniň başlyklarynyň biri hökmünde hem çykyş edýär.

Nedirbaý Aýtakowyň ýolbaşçylyk eden ýyllarynda Türkmenistanda ägirt uly özgerişler amala aşyryldy. Onuň gatnaşmagynda:

Ilkinji milli kanunlar we konstitusiýa kabul edildi;

Sowatsyzlygy azaltmak üçin täze mekdepler, kitaphanalar we medeni merkezler açyldy;Respublikada täze senagat kärhanalarynyň düýbi tutuldy we oba hojalygy ösdürildi.''

Gynansak-da, 1930-njy ýyllaryň repressiýa harasady Nedirbaý Aýtakowdan hem sowulmady. Ol 1937-nji ýylda "milletçilikde" we "içalylykda" aýyplanyp, tussag edildi we 1938-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda atylyp öldürildi. Diňe 1956-njy ýylda, aradan 18 ýyl geçenden soň, onuň günäsizdigi subut edilip, ady doly aklandy.