Balkan heýlantesi

Balkan heýlantesi — Sinopterisler maşgalasy
Ýagdaýy. Derejesi II (EN). Ýitip barýan
görnüş.
Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti.
Gadymy, bezeg we derman ähmiýetli
ösümlik.
Gysgaça beýany. Boýy 5–15 sm bolan köpýyllyk
ösümlik. Süýşýän porruklary bilen
bajaklary emele getirýär, insiz goňur perde
bilen örtülen. Ýapraklary uzyn däl, solgun–
ýaşyl reňkde, üst ýüzi ýalaňaç, ýaprak
sapajyklary inçe, goňur ýa-da gara
reňkde.
Ýapraklary süýnmek-ýumurtga
görnüşli,
üçleýin ýelek şekilli bölünen,
spora
emele getirýän gyralary gaýyş şekilli.
Ýaýraýşy. Merkezi Köpetdag (Deşiklidaş,
Gökdere), Serdar şäheriniň golaýyndaky
alynky gerişleriň demirgazyk eňňidi, Uly
Balkan (Jebel, Nazarykerem), Köýtendag
(Aksuw, Daraýdere, Hojeýpil, Kyrkgyz). Türkmenistandan daşarda — Kawkaz,
Eýran, Owganystan, Palestina, Ortaýer
deňzi, Gimalaý.
Bitýän ýerleri. Gaýalaryň jaýryklary, esasan-
da hekli gaýalar, kölegeli ýerler, arçalyklar.
Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Populýasiýalary
örän az sanly. 2009‑njy ýylda
Uly Balkanyň demirgazyk eňňitlerinde
10 düýbi tapyldy.
Esasy çäklendiriji sebäpler. Adamyň hojalyk
işi. Yzgaryň ýetmezçiligi.
Biologiýasynyň aýratynlyklary. Sporalar
arkaly köpelýär, gyşyň soňky aýlarynda
ýapraklary
ösüp başlaýar. Sporalary iýun–
iýul aýlarynda ýetişýär.
Ýetişdirilişi. Türkmenistanyň Ylymlar
akademiýasynyň
Botanika institutynyň
Botanika
bagynda ösdürmek boýunça
synag
geçirildi.
Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň
Gyzyl kitabyna (1999) girizildi.
Gorag üçin zerur çäreler. Ösýän ýerlerini
aýratyn gözegçilige almaly.
Barlaglar boýunça teklipler. Uly Balkanyň
we Kürendagyň derelerinde täze duşýan
ýerlerini gözlemeli. Biologiýasyny we
ekologiýasyny
öwrenmeli. Türkmenistanyň
Ylymlar akademiýasynyň Botanika
institutynyň Botanika bagyna getirip, ekmeli.
Düzüji O. Ý. Rahmanowa
Kategoriýa:Balkan welaýaty