Gün ulgamy

Gün ulgamy — merkezdäki ýyldyz bolan Güni we onuň daşyndan aýlanýan ähli tebigy asman jisimlerini öz içine alýan ulgam. Ol takmynan 4,57 milliard ýyl mundan ozal gaz-tozan buludynyň grawitasion gysylmagy arkaly emele gelipdir.

Gün ulgamyndaky jisimleriň massasynyň uly bölegi Günüň özüne degişli bolup durýar; galan bölegi bolsa, tas töwerekleýin diýen ýaly orbitalary bar bolan we tas diýen ýaly tekiz disk görnüşindäki ekliptika tekizliginiň çäginde ýerleşýän sekiz sany otnositel özbaşdak planetadan durýar. Ulgamyň jemi massasy — 1,0014 ☉ töweregi.

Gün ulgamy Akmaýanyň ýoly galaktikasynyň düzümine girýär.

 Planetalary we kiçi planetalary deňeşdirýän tablissa 
Dykyzlykdan, Güne we hemralara bolan aradaşlykdan başga aşakdaky ähli parametrler Ýeriň maglumatlaryna bolan gatnaşyklaryna görä berilýär.

   Planeta  (kiçi planeta)
  Diametr, otnositel
  Massa, otnositel
  Orbita radiusy, a. b.
  Aýlanyş periody, ýer ýyly
  Gije-gündiz, otnositel
  Dykyzlyk, 
  Hemralar
   Merkuriý
  0,382
  0,06
  0,38
  0,241
  58,6
  5427
  ýok
   Wenera
  0,949
  0,82
  0,72
  0,615
  243
  5243
  ýok
   ÝerAbsolýut bahalar Ýer makalasynda getirilýär.
  1,0
  1,0
  1,0
  1,0
  1,0
  5515
  1
   Mars
  0,53
  0,11
  1,52
  1,88
  1,03
  3933
  2
   Serera
  0,074
  0,000013
  2,76
  4,6
  0,46
  ~2000
  ýok
   Ýupiter
  11,2
  318
  5,20
  11,86
  0,414
  1326
  67
   Saturn
  9,41
  95
  9,54
  29,46
  0,426
  687
  62
   Uran
  3,98
  14,6
  19,22
  84,01
  0,718
  1270
  27
   Neptun
  3,81
  17,2
  30,06
  164,79
  0,671
  1638
  14
   Pluton
  0,098
  0,0017
  39,2
  248,09
  6,3
  2203
  5
   Haumea
  0,032
  0,00066
  42,1
  281,1
  0,03
  ~1900
  2
   Makemake
  0,033
  0,00065
  45,2
  306,28
  1,9
  ~1700
  ýok
  Erida
  0,1
  0,0019
  68,03
  561,34
  1,1
  ~2400
  1

Güne bolan aradaşlyk:
1) Merkuriý
2) Wenera
3) Ýer
4) Mars
— Asteroidler guşaklygy —
5) Ýupiter
6) Saturn
7) Uran
8) Neptun
— Koýperiň guşaklygy


 Bellikler 

 Salgylanmalar 
 NASA-nyň Gün ulgamy simulýatory
 Gün ulgaynyň üç ölçegli modeli (Flash) 
 Gün ulgamynyň we Günüň masştably illýustrasiýasy
 Ф. Уипл. Gün maşgalasy 
 Gün ulgamynyň Moskwadaky ýadygärligi
 Gün ulgamynyň görkezme modeli

Kategoriýa:Planeta ulgamlary

Kategoriýa:Planetologiýa