BANK

Bank (italýança banco — oturgyç, tagta ýa-da teňňeleri goýmak üçin ulanylýan stoluň ady) —
ýörite rugsatnama (lisenziýa) esasynda işleýän täjirçilik-karz maliýe guramasy bolup, kanun
arkaly kesgitlenen maliýe mümkinçilikleri we çäklendirmeleri bardyr. Häzirki wagtda bank,
adatça, hukuk şahsy bolup, onuň esasy maksady girdeji gazanmakdyr.
thumb

 Taryhy 
Gadymy döwür

Ýokary göterim bilen karz berýän bergidarlar gadymy döwürlerde peýda bolupdyr. Bank işi
b.e. öň VIII asyrda Wawilonda hem hereket edipdir. Wawilon söwdagärleri "gudu" (hudu)
ady bilen belli bank bileti bilen tanyş bolup, ol altyn bilen deň hukukly aýlanşykda bolupdyr.

Gadymy Gresiýada "trapezitler" (τραπεζίται, trapeza — stoluň ady) goýumlary kabul edip,
müşderileriň adyndan tölegleri amala aşyrmagy maksat edinipdirler. Olar gymmatly
resminamalary, şertnamalary we jedelli serişdeleri hem saklamak üçin kabul edipdirler. Grek
bankirleri özlerine ynanylan serişdeleri göçme emläk, gullar, jaýlar we ýerler garşysyna karz
beripdirler.

Hususy bankirlere güýçli bäsdeş bolan gadymy grek ybadathanalary öz hazynalaryndan hususy
şahslara we jemgyýetçilik taslamalaryna uly mukdarda karz beripdirler. Ybadathanalaryň
hazynalarynyň eldegrilmesizligi, olaryň hususy şahslardan, hökümdarlardan we şäherlerden
uly goýumlary çekmegine mümkinçilik beripdir. Emma bu goýumlaryň aýlanyşykda ulanylyp-ulanylmandygy ýa-da olaryň göterim bilen tölenip-tölenmändigi barada anyk maglumat
ýokdur.

Gadymy Rimde bankirlere mensariýalar (mensarii) we argentariýalar (argentarii) diýilýärdi.
Mensariýalar ýa-da mensalariýalar, grek sözi τραπεζίται-dan göçürme bolup, olar goýumlary
kabul edip, müşderileriň serişdelerini dolandyrmaga kömek edýärdiler. Argentariýalar bolsa
goýumlary kabul etmek, karz bermek we bir şäherden başga bir şähere maliýe serişdelerini
geçirmek ýaly hyzmatlary ýerine ýetiripdirler.

Orta asyrlar

Orta asyrlarda ýerli teňňe ulgamlarynyň dürlüligi sebäpli, teňňe çalyşýanlaryň
işi giňden ýaýrapdyr. Soňra olar maliýe serişdelerini saklamak we töleg
amallaryny ýerine ýetirmek ýaly işleri hem öz üstüne alyp başlapdyrlar. Teňňe çalyşýanlaryň
dükany köplenç bazar meýdançalarynda ýerleşip, olaryň iş stoly ýaşyl matadan düşek bilen
örtülipdir.

Italiýada teňňe çalyşýanlar kem-kemden "bankir" (banchiere, italýança banco — stol, tekje) diýip
atlandyrylyp başlanypdyr. Bankirleriň tölegleri müşderileriň hasaplaryndan biri-biriniň
hasabyna geçirmek arkaly amal etmegi iň amatly usul bolup çykypdyr. Bu usul dürli teňňeleri
daşamak, bahasyny kesgitlemek we sanamak bilen bagly ähli kynçylyklary aradan aýyrypdyr.

Bank işi esasan italiýalylar we ýewreýler tarapyndan alnyp barylypdyr. Bu ýagdaý olaryň orta
asyr söwda we ykdysadyýetinde möhüm orun eýelemegine mümkinçilik beripdir.

Çeşme