HINÇI MURTLAK ÇEKIRTGE

Göni ganatlylar otrýady
Stenopelmatidler maşgalasy
Ýagdaýy. Derejesi IV. Seýrek görnüş.
Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti.
Türkmenistanyň endemigi.
Gysgaça beýany. Güýçli derejede buýnuzlaşan
uly kelleli ganatsyz çekirtge. Arka
öňüniň öň tarapy yz tarapyna görä biraz
inliräk, bedeniniň reňki sarymtylgülgüne
öwuşginli. Erkekleriniň bedeniniň
uzynlygy 20–22, urkaçylarynyňky
23–25 mm.
Ýaýraýşy. Magtymguly etraby, Aşgabat,
Duşak demir ýol bekediniň töweregi,
Bathyz, Repetek.
Ýaşaýan ýerleri. Dag-etek baýyrlaşan
meýdanlar we berkleşen çägeler, gemrijileriň
we mör-möjekleriň hinleri.
Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Iki-ýeke
duş gelýär. 2009‑njy ýylda Gündogar Köpetdagyň
eteklerinde (Duşak) iýul aýynda
2 sagatlyk meýdan barlaglarynyň
dowamynda 1 hinçi murtlak çekirtge hasaba
alyndy.
Esasy çaklendiriji sebäpler. Ýaýran ýerleriniň
oba hojalyk taýdan özleşdirilmegi, ekin we öri meýdanlarynyň himiki serişdeler
bilen işlenilmegi.
Biologiýasynyň aýratynlyklary. Hinlerde
ýaşaýar. Gijesine hereketde bolýar, gündizine
gemrijileriň we tomzaklaryň taşlan
hinlerinde gizlenýär, şol ýerde hem
jyns taýdan ýetişen hinçi murtlak çekirtgeler
we olaryň uly ýaşyndaky liçinkalary
gyşlaýar. Ýylda iki nesil berýän bolmagy
mümkin.
Köpeldilişi. Iş geçirilmedi.
Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň
Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Köpetdag,
Bathyz we Repetek döwlet goraghanalarynda
goralýar.
Gorag üçin zerur çäreler. Ýaşaýan mesgenleriniň
goralyşyny güýçlendirmeli.
Barlaglar boýunça teklipler. Goraghanalaryň
çäklerinde çekirtgäniň populýasiýasynyň
ýagdaýyny we sanyny öwrenmeli.
Düzüji: E. O. Kokanowa