Daşoguz welaýaty

Daşoguz welaýaty
Türkmenistanda administratiw bölek.

Daşoguz (Дашховуз, Ташауз) (Türkmen dilinde Daşoguz). Onuň köne ady Daşhowuz, Daş we howuz sözleriniň utgaşmasy bolup, daşdan ýasalan howzy aňladýar. Aslynda Daşoguz daşarky oguz diýmekdir. Orta asyrlarda türkmen taýpalary içerki we daşarky ikä bölündi. Türkmenistanyň demirgazygyndaky şäher Daşoguz welaýatynyň paýtagty. Şawat (Amyderýa derýasynyň suwaryş kanaly) kanalynyň iki kenarynda ýerleşýär. Wokzal, awtobus duralgasy we howa menzili bar. Ilaty - 166,5 müň.

Şäher 1681-nji ýylda, Türkmen topraklary bilen serhetde ýerleşýän Hywa hanlygynyň gyrasynda kerwensaraý hökmünde esaslandyryldy. 1873-nji ýylda Hywa hanlygynyň çäginde Russiýa imperiýasyna girizildi. Şeýle hem Daşkent garawulynyň merkezi bolup hyzmat edipdir. 1920-nji ýyldan başlap, Horezm Halk Sowet Respublikasynyň çäginde, 1924-nji ýyldan bäri şäher Türkmen welaýatynyň merkezi bolup durýar. 1924-nji ýylyň oktýabr aýyndan başlap, Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasynyň çäginde, 1925-nji ýyldan bäri sebit merkezi; 1939-63-nji ýyllarda welaýat merkezi, 1970-nji ýyldan bäri welaýat merkezi bolup durýar. 1992-nji ýylda ulanylan rus dilinde TAŞAUZ ady Türkmen dilinde DAŞHOWUZ adyna üýtgedildi. 1999-njy ýylda Prezident Saparmyrat Nyýazowyň teklibi bilen Daşoguz diýlip atlandyryldy.

Şäher transporty jemgyýetçilik awtobuslary, mikroawtobuslar, şäher we hususy taksiler bilen üpjün edilýär. Şäherde Türkmenistanyň iň köne howa menzillerinden biri bar. Sowet döwründe Aşgabat, Moskwa, Ufa, Leningrad, Daşkent, Mineralniýe Wody, Baku we ş.m. Şäherlere köp ekspedisiýa boldy. Aşgabat, Mary,Türkmenabat, Balkanabat we Türkmenbaşy şäherlerine yzygiderli gatnawlar bar. Şäherde şäherara awtobus terminaly bar. 1994-nji ýylda trolleýbus ammaryny gurmak kararyna gelindi, ýöne düşnüksiz sebäplere görä edilmedi. Daşoguz otly bekedi 1996-njy ýylda döredilip, Türkmenistanda we Aral sebitinde iň uly we iň döwrebap hasaplanýar.

 Umumy maglumat 
Bu welaýat Türkmenistanyň demirgazygynda ýerleşip, demirgazyk-günbatarda, demirgazykda we demirgazyk-gündogarda Özbegistanyň düzümine girýän (awtonom) Garagalpagystan respublikasy we Horezm welaýaty bilen, günortada Türkmenistanyň Ahal welaýaty bilen, günorta-gündogarda Lebap welaýaty bilen, günorta-günbatarda bolsa Balkan welaýaty bilen araçäkleşýär. Meýdany 73.4 müň km2. Ilaty: 893.7 müň adam.(1994 maglumaty)

 Tebigaty 
Demirgazygyny Horezm pesligi, Günortasyny Üňüz aňyrsy Garagum tutýar. welaýaty, gündogardan günbatardan Amyderýanyň gadymy hanalary bolan Döwdan we Derýalyk kesip geçýär. Bu hanalaryň ugrunda Orungum, Öwezaly, Urpakgum, Ataçagan, Sekizatly, Bäşoý, Garaporsaň, Lawak, Eşegarbat ýaly çägelikler, Garadaşly, Gökçäge ýaly birnäçe uly bolmadyk köller ýerleşýär.

Pesligiň demirgazygynda palezoý we mezozoý döwürleriniň jynslaryndan düzülen uly bolmadyk Gubadag, Misginata, Ýylangyr belentlikleri ýer tutýar.

Gubadagda mermer we granit, käbir ýerlerde oňat hilli kerpiç we keramiki önümleri taýýarlamakda ulanylýan toýun, Düzgyrda nahar duzunyň çykýan ýerleri bar.

Beýleki welaýatlara garanda has demirgazykda ýerleşensoň Daşoguzda gyş sowugrakdyr. Ýanwar aýy ortaça temperatura -4 we -7 gradusdyr. Käwagtlar -36 derejä ýetýän aýazlar we +44 derejeden geçýän yssy hem bolýar. Tomus yssy hem-de gurak bolýar. Iýul aýynda ortaça temperatura +27-29 gradus, käwagtlar +43-44 gradus hem bolýar. Bu welaýatyň territoriýasy Türkmenistanda ygalyň iň az ýagýan ýeridir, bir ýylda ýagýan ygal mukdary 100 millimetre ýetmeýär. 86-98 millimetr bolýar. Welaýatyň klimaty bu ýerde şaly, orta süýümli gowaça we beýleki oba hojalyk önümlerini ýetişdirmäge amatlydyr. Welaýatyň esasy suw çeşmesi Amyderýadyr.

 Ilaty 
Welaýatyň esasy ilaty türkmenler bolup, ol ilatyň 60%-e golaýyny tutýar (1995 maglumaty), özbekler, gazaklar we ruslar hem ýaşaýar. Ilat gürligi ortaça: 1 km2-de 12.2 adam bolup, ol hemme ýerde birmeňzeş däldir. Ilatyň agramly bölegi oazis böleginde ýerleşýär. Gubadag, Boldumsaz etraplarynda 1 km2 110-115 adam bolsa-da Üňüz aňyrsyndaky Garagumda bu görkeziji 0,1 adamdyr. Merkeziň welaýaty Daşoguz şäherinde bu görkeziji 139,3 adama barabardyr.(1995 maglumatlary)

 Häkim 
  No
  At
 Başlan wagty 
 Çykan wagty
  Sebäp
  1
  Sapargeldi Motaýew
 26.06.1992
 02.08.1996
  Işde goýberen kemçilikleri
  2
  Ýagmyr Öwezow
 02.08.1996
 1997

  3
  Ýazgeldi Gündogdyýew
 23.07.1997
 11.09.2000
  işde goýberen kemçilikleri
  4
  Habibylla Durdyýew
 11.09.2000
 15.11.2002
  işde goýberen kemçilikleri
  5
  Işanguly Gulmyradow
 15.11.2002
 01.12.2004
  işde goýberen kemçilikleri
  6
  Kakamyrat Annagylyjow
 01.12.2004
 25.01.2006
  işde goýberen kemçilikleri
  7
  Aganyýaz Akyýew
 25.01.2006
 27.11.2006
  işde goýberen kemçilikleri
  8
  Saparmyrat Aşyrow
 27.11.2006
 10.07.2009
  işde goýberen kemçilikleri
  9
  Mämmetnyýaz Nurmämmedow
 10.07.2009
 08.07.2011
  başga işe geçmegi
  10
  Esenmyrat Orazgeldiýew
 08.07.2011
 09.07.2015
  başga işe geçmegi Türkmenistanyň Prezidenti jogapkärli wezipelerde birnäçe üýtgeşmeleri geçirdi 
  11
  Orazmyrat Gurbannazarow
 09.07.2015
 12.05.2017
  başga işe geçmegi  12
  Mämmet Baýramgulyýew
 12.05.2017
 18.06.2019
  Başga işe geçmegiTürkmenistanyň Prezidenti sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi 
  13
   Nazarmyrat Geldimyradowiç Nazarmyradow
 18.06.2019
   Dowam edýär Türkmenistanyň Prezidenti sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi 


 Düzümi 
 Şäherler 
Daşoguz

 Etraplar
 Şawat etraby
 Görogly etraby

 Boldumsaz etraby
 Akdepe etraby
 Köneürgenç etraby
 S. Türkmenbaşy ad. etrap
 Ruhubelent etraby

Çeşmeler

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistan Welaýatlar
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty