Babizm

BABIZM — babitler sektasynyň dini taglymaty.  Ol  19 asyryň 40 ýyllarynda Eýranda Bab tarapyndan esaslandyrylýar. Ol Eýran söwda burjuwasynyň peýdasyna jemgyýeti    täzeden    üýtgedip   gurmak   talaby  bilen  çykyş  edipdir. Bab öz taglymatynda feodalsyz, açgöz ruhanysyz we daşary   ýurtlularsyz  monarhistik   hökümet  gurmagy,   söwdagärleriň   we hünärmentlernň   şadyhorram ýaşamagyny ündäpdir. Eýran şasy ony Maku türmesine taşladypdyr. Bab turmede «Beýan» diýen kitabyny ýazypdyr. Onuň pikiriçe, bu kitap Gurhany çalşyrmaly eken. Eýranyň ezilýän halky bu taglymatyň feodalizme garşy taraplaryny kabul edip alyp, köp ýerlerde  gozgalaň edipdir. Şol döwürde Bab öldürilipdir. Babyň taglymatlarynyň demokratik elementlerini ösdürenlerden iň görnüklisi molla Muhammet Aly Barforuçskiý bilen görnükli babitka Kurrat al-Aýnydyr. 1848  ýylda olar Şahrud şäheriniň golaýyndaky Bedaşt obasynda birnäçe ýüz babidi ýygnap ýygnak geçiripdirler.  Şonda olar ähli döwlet düzgünleriniň, kanunlarynyň,  salgytlarynyň,  feodallara  garaşlylygyň  we  hususy  eýeçilignň ýatyrylmagyny, aýal-gyzlaryň erkek adamlar  bilen deň hukukly  bolmagyny talap  edipdirler. Olar  Barforuş şäherimiň golaýyndaky Mazanderanda gala gurup berkleşipdirler. Emma, gala şa goşuny tarapyndan alnyp,    gozgalaň   rehimsizlik bilen  ýatyrylypdyr.  Şondan  soň  hem   babitleriň   hereketi   togtamaidyr  Zenjan, Neýriz we Fars şäherlerinde hem  babit gozgalaňlary bolupdyr. Bu gozgalaňlaryň şowsuz gutarmzgy netijesinde babit ýolbaşçylary terrorçylyk herekete  başlapdyrlar. Olaryň 1852 ýylynda Eýran şasynyň janyna kast etmek üçin eden synanyşyklary hem başa  barmandyr. Eýran feodallary we ruhanylar babitlerden rehimsizlik bilen öç alypdyrlar. Babizm esasynda soňra behaizm taglymaty döräpdir.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Syýasat