ROZENIŇ WYŽŽYLDAWUK TOMZAGY

Gatyganatlylar otrýady
Wyžžyldawuk tomzaklar maşgalasy
Ýagdaýy. Derejesi IV. Seýrek görnüş.
Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti.
Mimocarabus Gehik, 1985 aşaky urugy 4
görnüşi öz içine alýar. Türkmen-Horasan
daglarynyň endemigi.
Gysgaça beýany. Göwresiniň uzynlygy
20–25 mm. Örän ýalpyldawuk, gap-gara
reňkli. Kellesi sähelçe ýognan, murtjagazlary
gysga, kelle çukurjyklary gözleriniň
öň çetiniň derejesine ýetmeýär.
Kellesiniň suraty (skulpturasy) — ýalpak,
näzik nokatlanan keşjagazlar. Arka
öňi inli, kelte, onuň gapdal gyralary aýlawly.
Ganatüstleriniň uzynlygy ininden
1,5–1,6 esse uzyn, göniburçly diýen ýaly
eginli, aram güberçek, gapdal gyralary
örän inçe, mese-mälim epilen [1].
Ýaýraýşy. Günbatar Köpetdag (Aýydere,
Igdejik, Şywlan, Magtymguly şäherçesiniň
töwerekleri). Türkmenistandan daşarda
— Demirgazyk Gündogar Eýran.
Ýaşaýan ýerleri. Sünt-Hasardag toplumynyň
pes daglyklarynyň tokaýlyk dereleri.
Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Orta hasapdan
1 ga 1–2 sany tomzak duşýar.
Esasy çaklendiriji sebäpler. Höwesjeň
ýygnaýjylar
tarapyndan tutulmagy.
Biologiýasynyň aýratynlyklary. Gysga
ömürli
ýazky görnüş, gündizine, esasan,
günüň birinji ýarymynda işjeň hereketde
bolýar. Mart aýynyň ikinji ýarymyndan
iýunyň başyna çenli duş gelýär.
Ýumurtgalaryny (15 sanysyna çenli)
çuň bolmadyk hinjagazlara taşlaýar.
Ýumurtgalarynyň ösüşi 5–15 güne barabar;
15–25 günüň dowamynda liçinka
ýaşynyň üç tapgyry bolup geçýär.
Köpeldilişi. Iş geçirilmedi.
Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň
Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Sünt-
Hasardag
döwlet goraghanasynda
goralýar.
Gorag üçin zerur çäreler. Ýaýrawynda tutmagy
gadagan etmeli.
Barlaglar boýunça teklipler. Günbatar
Köpetdagda
görnüşiň biologiýasyny öwrenmeli.
Düzüji: O. S. Söýünow