Afrika

|thumb|300px|Dünýä kartasynda Afrika

Afrika — Ortaýer deňziniň we Gyzyl deňziň günortasynda, Atlantik okeanyň gündogarynda we Hindi okeanynyň günbatarynda ýerleşýän bir kontinent. Ol ululygy boýunça Ýewraziýadan soň ikinji kontinentdir. Şeýle hem oňa Afrikadan we ýanaşyk adalardan ybarat bolan dünýä bölegi diýlip at berilýär. Afrikanyň meýdany 30 065 000 km² ýa-da gury ýer meýdanynyň 20,3 %-inden ybaratdyr, adalary bilen bolsa — 30,2 million km² çemesi bolup, şeýlelikde Ýer ýüzüniň umumy meýdanynyň 6 %-ini we gury ýeriň 20,4 %-ini tutýar. Afrikanyň  territoriýasynda 55 sany döwlet, 4 sany ykrar edilmedik döwlet we 5 sany garaşsyz däl territoriýa (ada) ýerleşýär.
Afrika ilatynyň sany sany boýunça dünýä ilatynyň 10/1 bölegini tutýar. Territoriýasy 30,3 mln km². Gury ýeriň 5/1% tutýar. Afrika Ýewropadan 14 km Gibraltar bogazy arkaly bölünýär. 1859-60 ýyllarda Suls kanaly gurulmazdan öň Aziýa bilen gury ýer arkaly birleşýärdi. Afrikanyň çägi Tunisden GAR-a çenli 8000 km, Senegoldan Somala çenli 7,5 müň km uzalyp gidýär. Afrikanyň esasy çägi ekwatorial giňişlikde ýerleşip, gün şöhlesiniň iň köp düşýän yssy klimatly ýeridir. Çäginiň birnäçe bölegi ekwatordan uzakda ýerleşip, gurak klimatly ýerdir. Onuň demirgazygynda 8 mln km² çägi tutýan Sahara çöli ýerleşýär. Afrikanyň çäginiň 5/1 böegi daglyk ýerdir. Afrika şertli günbatar, gündogar, günorta, demirgazyk, merkezi we ekwatorial diýip bölünýär. Madakaskar adasy aýry aýdylýar. Afrikanyň ilaty soňky wagt çalt köpelip başlady. Öň haýal ösýärdi. Meselem: b.e.sepgidinde Afrikanyň ilaty bary-ýogy 16 mln adamdy.

 Ady  Baýdak  Рaýtagt  Meydan  Dil  Ilaty  Pul  Karta  1. Alžir75px Aljir   2,381,740  Arap dili  33,769,669  Aljir Dinary  150px  2. Angola 75px Luanda   1,246,700  Portugal dili  15,941,000  Kuanza  150px 3. Günbatar Sahara 75px Layun   266,000  Arap dili Ispan dili 382,617  Marokko Dirhemi  150px 4. Benin 75px Porto Novo   112,622  Fransuz dili  8,439,000  CFA Franky  150px 5. Botswana 75px Gaborone   581,726  Iňlis diliSetswana dili   1,639,833  Pula  150px 6. Burkina Faso 75px Ouagadougou   274,000  Fransuz dili  13,228,000  CFA Franky  150px 7. Burundi 75px Bujumbura   27,830  Fransuz dili Kirundi dili Swahili dili  6.054.714  Burundi Franky  150px 8. Seuta 75px Seuta  28  Ispan dili  78,320  Ewro 90px 9. Jibuti 75px Jibuti  23,200   Arab dili Fransuz dili  496,374  Frank  150px 10. Çad 75px N'Djamena   1,284,000  Fransuz dili Arap dili  10,780,600  CFA Franky 150px 11. Müsür 75px Kaýyr  1,001,449  Arap dili  76,000,000  Egipet Poundy  150px 12. Ekwatorial Gwineya 75px Malabo  28,051  Fransuz dili Ispan diliPortugal dili  504,000  CFA Franky 150px 13. Eritreýa 75px Asmara  117,600  Arab dili Tigrinya dili  4,401,000  Nakfa 150px 14. Eswatini 75px Mbabane Lobamba 17,363  Siswati dili Iňlis dili  1,141,000   Lilangeni  150px 15. Efiopiýa 75px Addis Ababa  1,104,300  Amhar dili  84,500,000  Birr 150px 16. Kot-d’Iwuar 75px Abidjan Yamoussoukro 322,460  Fransuz dili  17,654,843  CFA Franky 150px 17. Gabon 75px Libreville  267,668  Fransuz dili  1,384,000  CFA Franky 150px 18. Gambiýa 75px Banjul  10,380  Iňlis dili  1,700,000  Dalasi 150px 19. Gana 75px Accra  238,535  Iňlis dili  23,000,000  Gana jedi 150px 20. Gwineýa 75px Conakry   245,857  Fransuz dili  10,211,437  Gvineya Franky 150px 21. Gwineýa Bissau 75px Bissau   36,544  Portugal dili  1,586,000  CFA Franky 150px 22. Lesoto 75px Maseru  30,355  Iňlis dili  1,795,000  Loti 150px 23. Liberiýa 75px Monrovia  111,369  Iňlis dili  3,489,072  Liberiya Dollary 150px 24. Liwiýa 75px Tripoli  1,759,540  Arap dili  6,173,579  Libya Dinary 150px 25. Kabo Verde 75px Praia  4,033  Kabo Verde kreoly Portugal dili  420,979  Kabo Verde escudo  150px 26. Kamerun 75px Yaoundé   475,442  Fransuz dili Iňlis dili  17,795,000  CFA Franky 150px 27. Kanariýa adalary 75px Las Palmas de Gran Canaria  Santa Cruz de Tenerife  7,447  Ispan dili  1,995,833  Euro  150px 28. Keniýa 75px Nairobi   582,647  Swahili dili Iňlis dili  37,953,840  Keniya şilini 150px 29. Komorlar 75px Moroni  2,235  Arap dili Fransuz dili  798,000  Komor Franky  150px 30. Kongo Respublikasy 75px Brazzaville  342,000  Hausa diliFransuz dili  3,999,000  CFA Franky  150px 31. Kongo Demokratik Respublikasy 75px Kinşasa  2,344,858   Fransuz dili  63,655,000  Kongo Franky  150px 32. Madagaskar 75px Antananarivo  587,041  Malagasi diliIspan dili Fransuz dili  20,042,551  Madagaskar Ariarisi 150px 33. Madeira adalary 75px Funçal  828  Portugal dili  245,806  Ewro 150px 34. Malawi 75px Lilongwe  118,484  Chiçewa dili Iňlis dili  12,884,000   Kwaça 150px 35. Mali 75px Bamako  1,240,192  Fransuz dili  11,995,402  Frank 150px 36. Marokko 75px Rabat  446,550  Arap dili  33,757,175  Marokko Dirhemi 150px 37. Mawrikiý 75px Port Louis  2,040  Marathi Iňlis dili Fransuz dili  1,264,866   Mavrikiý Rupiýasy 150px 39. Mawritaniýa 75px Nouakchott  1,030,700  Arap diliFransuz dili  3,069,000  Ougiýa 150px 39. Maýotte 75px Mamoudzou  374  Fransuz dili  186,452  Ýewro 150px 40. Melilýa 75px Melilýa  20  Ispan dili  66,000  Ewro 150px 41. Merkezi Afrika Respublikasy 75px Bangui  622,984  Sango dili Fransuz dili  4,216,666  CFA Franky  150px 42. Mozambik 75px Maputo  801,590  Portugal dili   21,397,000  Mozambik Metikali  150px 43. Namibiýa 75px Windhoek  825,418  Portugal dili  2,088,669  Namibiýa dollary  150px 44. Niger 75px Niamey  1,267,000  Hausa diliFransuz dili  13,272,679  CFA Franky  150px 45. Nigeriýa 75px Abuja  923,768  Hausa diliIňlis dili  148,000,000  CFA Franky  150px 46. Réunion 75px Sent-Denis  2,512  Fransuz dili  802,000  Ýewro  90px 47. Ruanda 75px Kigali  26,798  Kinyarwanda diliFransuz dili  10,186,063  Ruanda Franky  150px 48. Sent Helena 75px Jamestown  410  Iňlis dili  4,255  Sent Helena Paundu  150px 49. San Tome we Prinsipi 75px San Tome  964  Portugal dili  157,000  Dobra  150px 50. Senegal 75px Dakar  196,723  Fransuz dili  12,853,259   CFA Franky  150px 51. Seýşeller 75px Victoria  451  Seýşeller kreolü Iňlis diliFransuz dili  80,654   Seýşeller Rupiýasy  150px 52. Sýerra Leone 75px Freetown  71,740  Iňlis dili  6,294,774   Leone  150px 53. Somali 75px Mogadişu  637,657  Somali dili Arap dili  9,558,666   Somali şilini  150px 54. Somalilend 75px Hargeisa  137,600  Somali dili Arap dili  3,500,000   Somali şilini  150px 55. Sudan 75px Hartum  2,505,813  Arap dili Iňlis dili  39,154,490  Sudan Paundy  150px 56. Tanzaniýa 75px Dar es Salam Dodoma 945,087  Swahili dili Iňlis dili  37,849,133  Tanzaniýa şilingi  150px 57. Togo 75px Lomé  56,785  Fransuz dili  6,100,000  CFA Franky  150px 58. Tunis 75px Tunis 163,610  Arap dili  10,327,800  Tunis Dinary  150px 59. Uganda 75px Kampala  236,040  Swahili diliIňlis dili  27,616,000  Uganda Şilingy  150px 60. Günorta Afrika Respublikasy 75px Pretoria Cape TownBloemfontein  1,221,037  Zulu dili Hosa diliVenda dili Tswana dili Tsonga dili Demirgazyk Sotho dili  Günorta Sotho dili Demirgazyk Ndebele dili Iňlis dili  Afrikaans dili 47,432,000   Rand  150px 61. Günorta Sudan 75px Juba  372,410  Iňlis dili 8,260,490  Pound  150px 62. Zambiýa 75px Lusaka  752,614  Iňlis dili  11,862,740  Zambian Kwaça  150px 63. Zimbabwe 75px Harare  390,757  Iňlis dili  13,349,000  Zimbabwe Dollary  150px

Kategoriýa:Afrika
Kategoriýa:Dünýä bölekleri