Atajan Tagan

Atajan Tagan, Türkmenistanly ýazyjy.

 Ömri we döredijiligi 
Ussat ýazyjy Atajan Tagan 1940-njy ýylyň 15-nji maýynda, Türkmenistanyň Mary welaýatynyň Murgap etrabynda daýhan maşgalasynda dünýä indi. Kakasy Tagan Öwez 1943-nji ýylda Beýik Watançylyk urşynda Orýol şäherinde wepat boldy. Geljekki ýazyjy Mary şäherindäki 10-njy orta mekdebi tamamlady. Okuwynyň arasynda iki ýyl Sowet goşunynyň hatarynda gulluk etmek bilen 1967-nji ýylda Moskwanyň  Edebiýat institutyny tamamlady. Şol ýyl  hem Türkmenistan Ýazyjylar  guramasy ony SSSR Ýazyjylar birleşigine türkmen edebiýaty boýunça geňeşçi wezipesine Moskwa şäherine işe ýollady we şol ýerde  ol 1993-nji ýyla çenli, Türkmenistana gaýdyp gelýänçä işleýär.

Atajan Tagan türkmen, rus,  bolgar, täjik, gyrgyz dillerinde  jemi 620.000 ekz. tiraž bilen çap bolan  15-den gowrak kitabyň awtory. Onuň iň gowy powestleri we hekaýalary “Družba narodow”, ”Ogonýok”, “Znamýa”, ”Oktýabr” ýaly meşhur jurnallarda çap edildi,  hekaýalarynyň birnäçesi ( esasanam “Uruş haçan gutarýar” hekaýasy) dünýä dilleriniň onlarçasyna terjime edildi. Hekaýa janrynyň ussady hökmünde A.Taganyň Berlinde, Budapeştde ýörite “Hekaýa agşamy” geçirildi.

A.Taganyň eserleriniň esasynda “Babagambaryň gaýdyp gelmegi”, “Takdyr”,”Tentek”,“Ogul”(“Ak maýanyň ýoly”) çeper filmleri surata düşürildi, ”Söýgüniň haky üçin” (“Uruşdan soňky söweş”), “Padymanyň tallary”, “Gaýnene“ (“Gaýnene” Gyrgyzystanda hem oýnaldy), “Iň owadan gyz” spektakllary teatrlaryň sahnasynda goýuldy. Onuň “Keseki” (“Pereňli ýesiriň ýatlamasy”) taryhy romany esasynda döredilen spektakl köp ýyllar bäri Aşgabadyň A.S. Puşkin adyndaky rus döwlet drama teatrynda sahnadan düşmän gelýär.

Atajan Tagan Jek Londonyň, E. Hemingueýiň, Ç. Aýtmatowyň, W.Rasputiniň, I.Turgenewiň, M. Lukoniniň, W. Şukşiniň hem başga-da birnäçe rus ýazyjylarynyň  eserleri bilen türkmen okyjylaryny tanyşdyrdy.

A.Tagan Halkara ýazyjylar birleşiginiň agzasy. Ol türkmen-rus medeni gatnaşygynyň ösmegine goşan goşandy üçin Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň permany bilen “Russiýa Federasiýasynyň at gazanan medeniýet işgäri” diýen hormatly at berilen ilkinji türkmenistanlydyr. Kino hem teatr suhgaty ugrunda bitiren işleri üçin Tükmenistanyň Prezidentiiň permany bilen A.Tagana “Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri” diýen hormatly at berildi. 
"Dünýä edebiýaty" žurnalynda onuň dünýä edebiýatynyň dürdäne eserlerinden eden terjimeleri çap edildi. Ýakyn wagtda Özbegistanyň "Johon edebiýoty" žurnalynda ýazyjynyň "Keseki" atly täze döreden taryhy-dokumental eserini çap edildi. Ondan daşary hem Garagum žurnalynda ýazyjynyň "40 ýylda ýazylan kitap" atly gündelik-essesinden parçalar çap edilýär.

A.Tagan 2025-nji ýylyň dekabr aýynyň 21-ine aradan çykdy.https://zamanturkmenistan.com.tm/turkmen-edebiyatynyn-meshur-yazyjysy-atajan-tagan-aradan-cykdy/

 Eserleri 

 Sallançak mukamy, powest
 Lal perişde, powest 
 Aglasy gelýäň ak bulut, powest
 Aýylganç baharyň jybarly güni, powest
 Serwi gelin ( “Uruşdan soňky söweşiň” täzeden ýazylan nusgasy) powest
 Ýalňyzlyk, powest
 Jennet derwezesiniň açary, powest
 Ogul, (Gyzdurdy enäniň ogly) powest
 Hasaplaşyk pursaty, powest
 Mähnet dünýädäki kiçijik jaý, powest
 Keseki (Pereňli ýesir), roman
 Gowşut han ( “Saragt galasynyň” täzeden işlenen nusgasy)
 40 ýylda ýazylan kitap,  ýatlama—esse

Hekaýalar:

 Uruş haçan gutarýar
 Ýekşenbe güni öýleden soň
 Sazyň piri nirede
 Ýedi derýanyň aňyrsynda
 Kim günäkär?
 Goňşy gelin
 Hojaýyn
 Şol agşam ýagyş ýagypdy
 Awda
 Goja, çoluk, Garagöz
 Wekil ýegen ogul öýerýär
 Gara garganyň gözlegi
 Possun
 Nowruzda satylan gyzyl alma
 Çekir Goşanyň aladay
 Leksiýa
 Sergin şemal
 Gara pagta
 Ülker bireýýäm ýaşypdy
 Gara seçekli arzan ýaglyk
 Hajy aga
 Ak çeşmäniň aýdymy
 Annagül
 Gara dogan
 Ýazylmadyk hat
 Bossan ene
 Üç aýlyk bagt
 Ykbal köçesi
 Galada
 Köne goňşy
 Ýekegöz
 Halanmaýan adam
 Ajal bilen duşuşyk
 Gijeki waka
 Hassalyk
 Süýji kekre
 Iň soňky kempir
 Gök derwezä barýan köçe
 Toýçy
 Otly geçip barýar
 Ägä
 Tersmaňlaý
 Bugdaýreňk gyz
 Ahyrzaman
 Sähra balasy
 ”Tamdyr”
 ”Kleptomaniýa”

Kategoriýa:Edebiýat