Tabajykly tornabea

ÇOLAŞYK ýa-da TABAJYKLY
TORNABEA (Tornabea scutellifera - торнабеа блюдценосная)
Fissiýalar maşgalasy (Physciaceae) 
Ýagdaýy. Derejesi IV. Seýrek görnüş.
Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti.
Ýewraziýa görnüşi. Türkmeistanyň florasynda
uruga degişli ýeke-täk görnüş.
Gadymy görnüş.
Gysgaça beýany. Bedeni şahalanan, goýy
çal reňkde, uzynlygy 40 sm çenli. Iýiji
kaliý täsir edende reňki üýtgemeýär. Apotesiýleriniň
esasy giňelen. Uçlary inçeräk,
sahalanan, çolaşyk, ujy tüýjümek-kirpikjimek.
Apotesiýleri diametri 3 mm çenli,
açyk çal aýlawly gara, ýasy okarajyga
meňzeş. Sporalary iki öýjükli, garamtyl,
her torbajykda 8 sany.
Ýaýraýşy. Merkezi Köpetdag (Arwaz, Asylma,
Duşak, Müsünew). Türkmenistandan
daşarda — Beýik Britaniýa, Gresiýa,
Ispaniýa, Italiýa, Portugaliýa, Kawkaz,
Russiýa,
Ukraina.
Bitýän ýerleri. Agaçlaryň we gyrymsy
agaçlaryň
gabyklary. Düzlükler (Söýünagsak
çägelik giňişligi) we daglar (deňiz
derejesinden
1400–2200 m belentlikdäki,
barmasy kyn jülgeler).
Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Ýekelikde
seýrek duş gelýär ýa-da kowçum
emele getirýär.
Esasy çäklendiriji sebäpler. Bitýän ýeriniň
ýagdaýynyň üýtgemegi we adamyň işjeň
täsiri.
Biologiýasynyň aýratynlyklary. Topbak
düýpli biomorfaly lişaýnik. Jynsy ýol arkaly
(askosporalar) köpelýär.
Ýetişdirilişi. Ýetişdirilmedi.
Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň
Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Bitýän
ýerleriniň bir bölegi Köpetdag döwlet
goraghanasynda goralýar.
Gorag üçin zerur çäreler. Lişaýnigiň ösýän
ýerini gözegçilikde saklamaly
Barlaglar boýunça teklipler. Duşýan ýerlerini
hasaba almaly.
Düzüji Z. Joraýewa

Kategoriýa:Tebigat