BUÝNUZGANAT EMPUZA

Эмпуза рогокрылая - Empusa pennicornis Hudaýatylar otrýady
Empuzalar maşgalasy
Ýagdaýy. Derejesi III (VU). Ýitmek howpunyň
abanmagyna ýakyn görnüş.
Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti.
Merkezi Aziýanyň endemigi.
Gysgaça beýany. Arka öňi süýnmek, onuň
insiz bölegi öň böleginden üç essä golaý
uzyn. Kellesiniň ujy çüri, güýçli ösüntgili.
Erkekleriniň murtlary per şekilli. Bedeniniň
reňki ýaşyl. Göwresiniň uzynlygy
55–60 mm.
Ýaýraýşy. Köpetdagyň etekleri, Günbatar
Türkmenistanyň çägeleriniň çet gyralary
we toýun çöller. Türkmenistandan daşarda
— Özbegistan, Gyrgyzystan, Täjigistan.
Ýaşaýan ýerleri. Toýun düzlüklerdäki we
dag eteklerindäki ýowşan we dürli otly
ösümlik toparlary.
Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. 2008‑nji
ýylyň iýulynda Merkezi Köpetdagyň
eteklerinde (Giňdiwar, Gökdere jülgeleri)
ýowşanda hudaýatynyň iki-ýekesi
tapyldy.
Esasy çaklendiriji sebäpler. Ýaýran ýerleriniň
özleşdirilmegi, mal bakylmagy.
Biologiýasynyň aýratynlyklary. Jyns taýdan
ýetişen ýagdaýynda ýa-da uly ýaşly
liçinka ösüş döwründe gyşlaýar. Iýunda
ýumurtga taşlaýar. Ösüşiniň düwünçek
döwri 5–7 gün dowam edýär. Liçinkalary
iri, esasan iki ganatly mör-möjekler
bilen iýmitlenýär. Köplenç gijelerine işjeň
hereketde bolýar.
Köpeldilişi. Iş geçirilmedi.
Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň
Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Köpetdag
döwlet goraghanasynda goralýar.
Gorag üçin zerur çäreler. Ýaşaýan mesgenlerinde
goralyşyny güýçlendirmeli.
Barlaglar boýunça teklipler. Köpetdagyň
eteklerinde populýasiýasynyň ýaýraýşyny
we sanyny öwrenmeli.
Düzüji: E. O. Kokanowa