Balkan welaýaty

Balkan - häzirki döwürde Türkmenistanyň bäş welaýatynyň biriniň ady.

Balkan welaýatynyň ilkinji häkimi---Rejepmämmet Puhanow.

Balkan welaýatynda tirelerden iñ köp Ýomutlar ýaşaýar. Türkmenistanyñ iñ az ilatly welaýaty Balkan welaýatydyr. Munuñ sebäbi Ýomutlaryñ 90% Eýranda (Türkmensähra, Gülistan, Gürgen, Horasan) ýaşaýandygy sebäplidir.

 Umumy Maglumat 
Türkmenistanyň günbatarynda ýerleşýän Balkan welaýatynyň meýdany 138,5 müň inedördül kilometre barabar bolup, ýurdumyzyň umumy meýdanynyň ýüzden 28,4 bölegini tutýar. 

Ol günbatarda Hazar deňziniň üsti bilen Azerbaýjan, Russiýa Federasiýasy, ýer üsti bilen demirgazykda Gazagystan we Özbegistan, günortada Eýran bilen, gündogarda Ahal welaýaty, demirgazyk-gündogarda Daşoguz welaýaty bilen araçäkleşýär. 

Türkmen halkynyň iňňän gadymy watany bolupdyr. Uly we Kiçi Balkan daglary bu sebitlerde ýerleşýär. Olara umumy Balkan Daglary ady geçipdir.
+Balkan welaýatynyň häkimlikleri№F.A.AIşe başlan senesiIşden giden senesi1Puhanow Rejepmämmet 26.06.199202.07.19972Babaýew Serdar02.07.199730.06.19993Durdyýew Habibulla Abdullaýewiç30.06.199911.09.20004Arazow Rejepbaý Orazowiç14.09.200007.07.20015Artykow Rustam09.07.200110.09.20026Berdiýew Poran10.09.200215.11.20027Kurbyşow Kakageldi15.11.200215.10.20038Tagiýew Täçberdi15.10.200303.03.20069Gurbyýew Meretguly03.03.200625.10.200610Nyýazlyýew Orazmyrat25.10.200609.07.201011Satlykow Satlyk09.07.201011.01.201312Hojamämmet Bäşimmyrat Atamyradowiç11.01.201309.07.201513Durdyýew Durdy09.07.201513.01.201714Satlykow Satlyk13.01.201715Durdy Durdyýew16Ata Hallyýew

 Taryh 
Balkan welaýaty öz taryhyny has irki döwürlerden alyp gaýdýar ýöne gynanasakda ol wagtlardan biziň günlerimize köp maglumatlar gelip ýetmändir. Biz Balkan welaýatynyň taryhyna Oguz hanyň döwründen alyp gaýdýas.

Häzirki Balkan welaýatynyň topraklarynda bu günki günlere çenli köp hanlyklar, soltanlyklar, şalar, ýurtlar, uruglar we ş.m. öz hanlyk-soltanlyklaryny sürüp ýaşap geçendirler. Olardan esasylary:

 Oguz han (Mete han)
 Alp Arslan (doly ady: Muhammet bin Dawud Çagry)
 Seljuk Hanlygy
 Jelaleddin Meňburun (dogulan ýeri Ogurjaly adasy)

Oguz han türkmeniň kynyk taýpasyndan bolan Gara hanyň oglydyr. Rowaýatlara görä Oguz han eneden bolanda 3 günläp öz ejesinden ene süýdini emmändir, çünki ejesi gaýry dinli bolansoň we başga maglumatlara görä Oguzhanyň ejesi Yslam dinini kabul edip öz balasyny gizlinlikde emdiripdir ýagny Yslam dinini kabul edenini bildirmän. Oguz adyny bolsa, ýene-de rowaýatlara görä Oguz han 1 ýaşyny dolduranda il ýaşululary ol oglanjyga näme at goýmaly dip geňeş edenlerinde, Oguz hanyň özi dillenip: "Oguz, Oguz han bolar menden geljekde uly hanlyklar, soltanlyklar iň güýçli ýurtlar dünýä hökümdarlary bolar" dip çaga öz adyny özü aýdypdyr.

Käbir türkologlaryň aýtmagyna görä Oguz hanyň 2 aýaly bolupdyr we bu günki Türkmenistan, Azerbaýjan we Türkiýe döwletleri Oguz hanyň 1-nji aýalyndan bolandygyny belleýäler.

*türkolog- bu türki halklarynyň taryhyny öwrenýän ylymdyr, ol taryhy öwrenýän taryhçylarada türkologlar diýilýär. 

Mete han-aslynda käbir alymlaryň aýtmagyna görä Oguz han dip başga bir käbir alymlaryň aýtmagyna görä bolsa Oguz han däl Mete han başga bir şahs adam dip belleýäler. Bu bir jedelli taryhy mesele. Mete han taryhda öz adyny 49 sany goşun adam sany bilen beýik hytaý imperatoryny bir gijede basyş edip, alyp ol imperatoryň kellesini kesmegi bilen we hytaýlylary gorkuzyp beýik hytaý diwaryny gurdurmagy bilen öz adyny tanadandyr.

Alp Arslan - Seljukly döwletiniň 2-nji soltany Çagry begiň oglydyr. Ol taryha şeýle girýär: Merw-den başlap  (1040-njy ýyl Daňdanakan söweşinden başlap) häzirki Owganystanyň, Eýran Yslam respublikasynyň, Yragyň, Azerbaýjan döwletiniň, Gruziýanyň, Ermenistanyň, Kawkazyň günorta we günbatar, Russiýa federasiýasynyň Soçi şäherine çenli ähli territoriýany basyp alyp Seljukly döwletiniň baýdagy dikip dolandyran türkmendir(Türkmenistan hem öz içine girýär). Ikinji ýörişinde 1071-nji ýylda bolsa häzirki Türkiýe döwletiniň Malazgirt şäherini duşmanlardan azat edip, territoriýasyny giňeldip türklere sowgat eden adamdyr. Emma ömri gysga bolup 1072-nji ýylda aradan çykýar we onuň ýerine ogly Mälik şa geçýär. Mälik şanyň atasy Çagry begiň buýrugy we islegi boýunça hazirki Türkiýe döwletiniň Antalýa şäherine çenli basyp alyp atasynyň soňky deminde ýatyrka oňa atasyna bir gysym topragyny getirip bermekdi, Mälik şa atasynyň isleginem ýerine ýetirdi.

Jelaleddin Meňburun -  taryhda Çingiz hany öldüren türkmen dip tanalýar. Dogulan ýeri ýagny kakasynyň Çingiz handan öz goşunynyň pes bolanlygy üçin gaçyp häzirki Balkan welýatynyň Ogurjaly adasynda aýaly Aýçiçek hatynyň dogurmagy esasynda Jelaleddin Meňburun dünýä gelýär.

Balkan welaýatynda häzirki wagtda taryhy ýer Dehistandyr.

 Ykdysadyýet we Senagat 
Balkan welaýaty ykdysadyýeti we senagaty bilen beýleki welaýatlardan has öňde ilkinjileriň hataryndadyr. Sebäbi welaýatyň topragynyň asty hem üsti hem baýlyklara bürenendir, Hazar deňzinde esasy nebit we gaz gorlarynyň gazylyp alynmagy. Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda bolsa, çig maly täzeden işlenip dünýä derejesinde we dünýä bazarlaryna eksport edilip satuwa çykarylýar.

Mundan başgada Balkan welaýatynda ýerli kiçi,orta we uly telekeçileriň, hususy kärhanalaryň, açyk we ýapyk paýdarlar jemgyýetileriniň, jemagat hojalyklarynyň, daşary ýurdyň iň öňde baryjy kampaniýalarynyň, holdingleriniň  bereketli. halal, mukaddes Balkan topraklarynda işläp daşary ýurtlara öz önümlerini,hyzmatlaryny eksport we import etmegi bilen düşündirilýär.

 Oba hojalyk 
Oba hojalykda Balkan welaýaty örän pes derejededir sebäbi topragynyň himiki elementleriň mekany bolanlygy bilen we şor topraklary bilen düşündirilýär.

Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň narlary, Bereket we Serdar etrabynyň gawundyr garpyzlary welaýatyň içinde has meşhurdyr.

 Transport ugurlar, ulag gatnawlary 
Balkan welaýaty taryhda hem şugünde hem iň köp gelim-gidimli ýerleriň biri bolupdyr. Sebäbi welaýatymyz Gojaman Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýänligi üçin.

Häzirki wagtda Balkan welaýatynda 4 görnüşde içerki we halkara-ulag gatnawlary amala aşyrylýar. Olar:
 Deňiz gatnawlary

 Türkmenbaşy-Baku-Türkmenbaşy
 Türkmenbaşy-Astrahan-Türkmenbaşy
 Türkmenbaşy-Hazar-Türkmenbaşy
 Türkmenbaşy-Esenguly-Türkmenbaşy
 Türkmenbaşy-Gyzylsuw-Türkmenbaşy
 Türkmenbaşy-Garabogaz-Türkmenbaşy
 Türkmenbaşy-Aktau-Türkmenbaşy

 Howa Gatnawlary-Balkan welaýatynda 3 sany aeroport bar
Häzirki wagtda halkara howa gatnawlary diňeje ýük gatnawlary bilen amala aşyrylýar (2020)

Içerki gatnawlar:

 Aşgabat-Türkmenbaşy-Aşgabat
 Aşgabat-Balkanabat-Aşgabat
 Daşoguz-Balkanabat-Daşoguz
 Türkmenabat-Türkmenbaşy-Türkmenabat

 Gara ýol gatnawlary
Halkara Gara ýollar bilen Balkan welaýaty demirgazygynda Gazagystana we günortasynda Eýran yslam respublikasyna gatnawlar amala aşyrylýar.

Içerki Gara ýollar bilen bolsa Türkmenbaşy-Balkanabat-Bereket-Serdar-Aşgabat ugurlary boýunça gatnawlar amala aşyrylýar.
 Demir ýol gatnawlary
Halkara demir ýol gatnawlary Balkan welaýtynyň Bereket etrabynyň üsti bilen tranzit arkaly Gazagystandan Eýran Yslam respublikasyna ýük gatnawlary amala aşyrylýar.

Içerki demir ýol gatnawy Türkmenbaşy-Balkanabat-Bereket-Serdar-Aşgabat ugurlary boýunça gatnawalar amala aşyrylýar.

 Geografiýa 
Balkan welaýaty geografiýasy boýunça ähli geografik ýerleriň mekanydyr. Welaýatymyzda 3 dag, 1 deňiz, 2 derýa, 1 goraghana we 1 çäkli goraghana, 2 wulkan, 1 çöl, 2 aýlag, 2 ýarymada we 2 ada bardyr. Olar:
 Daglar:

 Uly Balkan - Iň uly gerşi ARLAN
 Kiçi Balkan
 Sünt Hasardag

 Ýeketäk Hazar deňzi

 Derýalar:

 Etrek
 Sumbar

 Sünt-Hasardag goraghanasy we Ogurjaly çäkli goraghana

 Ýurdumyzda ýeketäk ýerleşýän wulkan hem Balkan welaýatynda ol palçykly wulkandyr ýagny patlawuk diýlip atlnadyrylýar.

 Garagum çöli

 Aýlaglar:

 Garabogazköl-aýlagy
 Türkmenbaşy aýlagy

 Adalar we ýarym adalar:

 Ogurjaly ada
 Gyzylsuw ada

 Türkmenbaşy ýarymada
 Hazar ýarymada

 Sport Durmuş Bilim 
 Balkan welaýatynyň futbol komandalary:

 Nebitçi FT
 Şagadam FT
 Gara Altyn FT (hazirki wagtda bu topar ýok)
 Balkan Telekom FT

 Balkan welaýatyndan çykan halkara ýeňijiler:

 Perhat Geltjanow-Erkin göreş söweş sungaty boýunça halkara ýeňiji we tälimçi/Balkanabat şäheri
 Sapar Gylyjow-Erkin göreş söweş sungaty boýunça halkara ýeňiji we tälimçi/Balkanabat şäheri
 Batyr Borjakow-2019-njy ýylda Ispanýada geçirilen Gran pri Erkin göreş söweş sungaty boýunça dünýäde 1nji orun eýeläp ýaşyl tugumyzy asmana galdyran halkara ýeňiji we tälimçi/Balkanabat şäheri.
 Abdylla Taýhanow-2020-nji ýylda MMA -da 1-nji ýeri 25 sekuntda nakaut edip dünýäde rekord goýan ýaş ýigidimiz, 1-aýda 3-4 gezek 1-nji orny eýelän.

 Belli we tanymal şahslar (Häzirki Balkan welaýatynyň topraklarynda eneden bolan şahslar) 

 Oguz han-D/g Balkan welaýaty (doglan ýyly anyk däl 500-600 ýada 500-700)
 Alp Arslan (doly ady: Muhammed bin Dawud Çagry)-Balkan bilen Ahal welýatynyň çäginde-(20.01.1029-24.11.1072)
 Jelaleddin Meňburun - Hazar deňziniň içinde bir adada eneden bolan-(1199-15.08.1231)
 Garajaoglan(doly ady: Hasan, il içinde Uzyn Hasan ady bilen tanalan)-ýaşan ýyllary we doglan ýerleri (şäherleri) doly anyk däl (1606-1669/70) Etrek etraby ýada Bereket etraby/Gazanjyk
 Döwletmämmet Azady-Esenguly/Etrek/Garrygala-
 Magtymguly Pyragy-Esenguly/Etrek/Garrygala-1733-1783
 Gurbandurdy Zelili-G/o Balkan welaýaty-1779-1836
 Pyhy Taganow-Bakanabat şäheri-
 Rejepmämmet Puhanow-Akguýy obasy/Balkan welaýaty-1951-2006--Ilkinji Balkan welýatynyň häkimi
 Rejepguly Kerimow-Balkanabat şäheri-????-????-Balkan welaýatynyň köp bagşylarynyň halypasy
 Hojadurdy Ýegendurdyýew (Hojaýew)-Etrek etraby Balkan welaýaty-
 Mylly Meredow-Balkanabat şäheri-1955
 Hojageldi Akmämmedow-Gamşylja Balkan welaýaty-1970
 Ada Taňrygulyýew-Balkanabat şäheri-1980
 Döwran Meredeow-Gumdag şäheri-1978-2020
 Laçyn Mämmedowa-Balkanabat şäheri-1980
 Meýlis Mahmydow-Serdar etraby-1989
 Myrat Mollaýew (Myrat Molla)-Balkanabat şäheri-14.08.1989
 Ýagşy Goşunow-Balkanabat şäheri-1990
 Täşli Tulegenow-Balkanabat şäheri-1995
 Baýma Sarybekow-Türkmenbaşy şäheri-1994
 TOÝMYRAT ÇANNYÝEW GUMDAG ŞÄHERI-1994

 Balkan welaýatynyň administratiw territoriýa düzümi 
Şäherler we şäherçeler
Balkanabat
Bereket
Türkmenbaşy
Gyzylarbat 
Etrek 
Magtymguly 
Esenguly

Etraplar
Bereket etraby
Esenguly etraby
Etrek etraby
Magtymguly etraby
Gyzylarbat etraby
Türkmenbaşy etraby

 Seret 
 Balkan welaýatyndaky taryhy ýadygärlikler

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistan Welaýatlar
Kategoriýa:Balkan welaýaty