Algir 1918-1939 ýyllarda

ХХ asyryň başlarynda Algir Fransiýanyň baknasydy. 1-jahan urşy döwründe Fransiýa Algiriň ilatyny tyl işlerinde mejbury ýagdaýda giňden peýdalanypdyr. Algir halky hukuksyz diýen ýaly bolupdyr. 1919 ýylda fransuz hökümýeti fransuzlar bilen algirleriň arasyndaky salgyt tapawudyny ýatyrmak barada kanun çykarýar. Şol kanun Algiriň iri ýer eýeleri, söwdägerleri, intelgensiýasy ýerli dolandyryş guramalaryna saýlawlara gatnaşmaga  umyt edipdirler. Muňa seretmezden deňhukuklyk  bolmandyr. Öňki ýaly araplar, berberler,  Algirde ýaşaýan fransuzlar bolsa Fransiýanyň raýatlary diýip atlandyrypdyr. Şeýlelikde 1989 ýylyň kanuny hiç hili ýeňillik, deňhukuklyk bermeýär. Algiriň milli işewürler gatlagy bolsa parahatçylyk ýoly bilen öz  hukuklarynyň giňeldilmegine umyt baglaýardy.

Emir Halid 1920 ýylda “Ýaş algirli” partiýasyny esaslandyrýar. Ol birinji jahan urşy döwründe fransuz goşunynda serkerdelik edýär.

Bu partiýa algirlileriň we fransuzlaryň deňligini, Algiriň ýerli ilatyndan Fransiýanyň Parlamentinde wekilleriň bolmagyny talap edýär.

1927 ýylda  Musulmanlaryň federasiýasy döredilipdir. Bu gurama ýerli ilaty baknadarlara garşy göreşe çagyrypdyr. Şeýle-de algir ulamalarynyň birleşigi guramasy milli medeniýetiň we diliň ösdürilmegi, bilimiň dürli pudagynda hünärmenleri taýýarlamak üçin milli mekdepleriň döredilmegi ugrunda göreşipdir.

1929 1933 ýylllaryň dünýä ykdysady çökçünligi Algiriň ykdysadyýetine agyr täsir edipdir, işsizleriň sany artýar, önümleriň öndürilişi pese  gaçýar. Dört ýyla çeken gurakçylyk zerarly mallaryň 80% heläk bolýar. Bu hem  maldarlaryň tozmagyna getirýär . Algirlileriň müňlerçesi Fransiýa  gidipdirler, ýöne höküet olary yzyna  gaýtarypdyr.

1934 ýylda Algir kommunistik partiýasy döreýär. Bu partiýa ýurtdan fransuz  goşunlarynyň  çykarylmagyny, milli  garaşsyzlygyň berilmegini talap edýär. Şeýlede ykdysady talaplary hem öňe  sürüpdirler. Halk bitewlik  komiteti döredilip, demokratik güýçleriň birleşip, bitewi fronty döretmek  meselesini öňe sürüpdir.

1938 ýylda halk bitewlik komiteti  germaniýanyň we Italiýanyň Demirgazyk Afrika ýakynlaşmagyna garşy iş alyp barýar. Milli azat edijilik hereketi ikinji jahan urşundan soň has-da güýçlenýär we 1962 ýylyň Gorkut aýynda Algir milli  garaşsyzlygyna eýe bolýar.

Kategoriýa:Taryh