GERŞLEK ÇEKIRTGE

Göni ganatlylar otrýady
Pamfagidler maşgalasy
Ýagdaýy. Derejesi III (VU). Ýitmek howpunyň
abanmagyna ýakyn görnüş.
Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti.
Birnäçe aşaky görnüşleri bar. Türkmenistanyň
faunasynda üç sany aşaky görnüşi:
Saxetania cultricollis cultricollis Saussure,
1887; S. c. tumulosa Mistshenko, 1951;
S. c. gibbosa Mistshenko, 1951 duş gelýär.
Gysgaça beýany. Göwresi uly, ganatsyz,
dykyz
büdür-südür örtükli çekirtge. Bedeniniň
reňki çal ýa-da garamtyl. Yzky
injkleriniň iç tarapy açyk-gök reňkde.
Erkekleriniň bedeniniň uzynlygy 25–29,5;
urkaçylarynyňky 37–61,4 mm.
Ýaýraýşy. Köpetdag. Türkmenistandan
daşarda — Eýran, Demirgazyk Owganystan.
Ýaşaýan ýerleri. Daşly — gyýçak eňňitler,
dag eteklerinde seýrek, gurakçylyga çydamly
ösümlikli dag sähralary.
Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Iki-ýeke
duş gelýär.
Esasy çaklendiriji sebäpler. Görnüşiň
mesgen
tutan ýerlerinde malyň çendenaşa
köp bakylmagy, höwesjeň ýygnaýjylar
tarapyndan
ýygnalmagy.
Biologiýasynyň aýratynlyklary. Ýylyň dowamynda
bir gezek nesil berýär. Liçinkalary
ýassyk şekilli gurakçylyga çydamly
(kserofit) ösümlikleriň aşagynda gyşlaýar.
Merkezi Köpetdagda Germap (2001‑nji
ýylyň iýuny) we Deşt (2004‑njiýylyň
maýy) obalarynyň töwereginde jyns taýdan
ýetişen iki-ýeke çekirtgä gabat gelindi.
Ýetişen çekirtgeler aprel-maýda peýda
bolýarlar. Urkaçylary maýyň ahyrynda
ýumurtga taşlaýarlar. Iýunda kiçi ýaşly liçinkalary
peýda bolýar.
Köpeldilişi. Iş geçirilmedi.
Gorag üçin geçirilen çäreler. Türkmenistanyň
Gyzyl kitabyna (1999) girizildi.
Sünt-Hasardag we Köpetdag döwlet goraghanalarynda
goralýar.
Gorag üçin zerur çäreler. Höwesjeň ýygnaýjylar
tarapyndan ýygnalmagyny gadagan
etmeli.
Barlaglar boýunça teklipler. Goraghanalarda
görnüşiň populýasiýasynyň ýagdaýyny
öwrenmeli.
Düzüji: E. O. Kokanowa