ሓምድ እድሪስ ዓዋተ - ምዕራፍ 4

ምዕራፍ 4

 ሰላብ ሕያይ 

 ወዲቅ ጣግየት (ከቤለት) ደውደው 

 መቃወመት እግል መትፋዋሸ ሓምድ 

 ሐርብ አቡ-ሰለል 

 መትዐታቅ ምን ስጅን 

 ሐርብ ዖበል 

 ሓምድ ለአጅረመው ጃዜ 

 ወዕለ ሸፈቲት 

 ሓምድ ሞት ትትሐከም ዲቡ 

 ምርወት ወዐገል ሓምድ 

 ሓምድ አዳም ለዐዝግ 

 በአስ ሓምድ ወዑስማን ሎንጊ 

ምዕራፍ 4
ሰለብ -ሕያይ

ከመ መደት ለህ ሸፍትነት ኣክየት ኢኮን። ለሸፍትነት ናይ ዐድ
ወአፍራድ ሰበት ዐለት፡ ክሉ እሉ ኢተምተመት አለቡ። ዲብ ክፍለት
አርብዓታት ቢንዓምር ወኩነመ ናሰናሶም ሕድ ለሐርዶ ዐለው። ክል
አምዕል ናረ ልግብኦ ወለዲብ ቶኮምብየ ለነብር ማርየ እተክምሰልሁ።
ቅብላት ኩነመ፡ ምን መልህዩ ልሰአል አለቡ። ወድ አዳም ሕድ ዘምት
ወሕድ ለአበዴ። እተ-ክምሰልሁመ ደህቑ ጅህትከ ከም መጽአት፡ ዕጨት
እት ቀርደ ትወድቀ ኢኮን፡ ሕርያን ብዕድ ይዐለ፡ ሰላብ ሕያይ ዲብ ክሉ
ተሓበረ፡ ክሉ ከም ሸቨቅሉ ወደዩ። ሰላብ ሕያይ አግደ ስቅራት ሸፈቲት
ዐለት። ንዋይ እብ ሰብኡ ዲብ እንቱ ልትዘመት፡ ልባሱ ልትመልጠጥዋጥ፡
ናሱመ ልትቀተል። አግደ አረይ ሰላብ ሕያይ ህይ ምን ወአሰክ ጋሸ
ለለኣትቃብሎ ተለች ዐለው። ህቶም ሰላም እንዴ ሐግለው ጀረይም
he? በዝሐ እቶም መርባቶም ለለእአቀሰን ነፈር ለሐዙ።

መልህዮም ትዘመተ ለሰምዐው ሸፈቲት አንዴ ኢልውዕሉ
ወኢልትመየው፡ ከም ምራዶም ቀትሉ፡ ዘምቶ፡ ሐቀቆቀ ሐዘው ለሐድን
ወሐቀቆ ሐዘው ቀትሉ። ለኣአትዓሩ ወፈርዶ። አርድ ዲብ አዴ ሸፈቲት
እንዴ ተርፈ ምን ሕኩመት ወለዐል ለትፈርህው እቱ ወክድ ቱ ለዐለ።
ዎርት ልትዘመት፡ ዎርት ልትቀተል፡ ዲብ አካኑ መቅሰነት መርባት
መርባቶም ለአቀሰና። ዲብ ሕድ ዲብ ለሐርግገ ነብሮ።
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ



ከረ ሓምድ፣፥፡ "‘ሸፈቲት ኩነመ ሰላብ ሕያይ ሰበት አንበተው፡ ሕነ
አዳምነ ምኑ እግል ንክራዕ ዲብ WT ወቅትል አቱነ።" ልብሉ ዲብ
VAM: ኩመነ እብ ጀህቶም ዐዋቱ ቱ ለአንበተ ልብሉ። አብ ፍንቲት
ሓምድ ዑሰማን ክሉሊ ለልትበህል ምን ሰካን ተኮምብየ፡ "ወልደሳልሴ
አዳል ምን ትግርግ፡ ኣላዊ ሚሻን ወቦኮ ከላላን ምን ኩናመ፡ ሓምድ
ሸንደል ምን ማርየ ወዑሰማን ሎንጊ ምን ናረ፡ እንዴ ነስኣ ሰላብ ሕያይ
ለኣትበገሰ ሓምድ ቱ፡ ልብል። ሰላብ ሕያይ ወቅቱ አሰክ ለአተምም
ሕድ ሸኩ ዐለው።

ሸፈቲት ኩነመ ውላድ ፎዴ፡፥፡ እት ዘማቱ ልግበአ ወዳፍዖት እግል
ሸፍሮም ፈዳብያም ዐለው። እብ ዕን መጅሙዐት ከረ ሓምድ እንዴቈ
ጸግበው መሻክል ለወዱ ህቶም ቶም ሰበት ትበህለ፡ አግደ ህድፍ
ገብአው። እሉም ዳብ ዳዶ ክልኦት ምን አቃርብ ሓምድ፣፡ ዲብ መንጉለ
ክልኦት - እግል ሰሌማን ገለብ፡ ህያብ ዐሊ፣ መሐመድ አብራሂም
ዎሮት ሞቲን፡ ወኣዴን ለልትበህሉ፡ አርበዕ ውላድ ናረ፣ ዲብ 4
ምን ተኾምብየ አድግ እንዴ ነሰአ ባርንቶ ዲብ ገይስ ወድ ኤርዳይ
ለልትበህል ተሻሸ፡ ማርያይ ወድ ዐድ አብርሂም፡ እግል ኣድም ክሸ፡ ዲብ
ሐቱ መደት እንዴ ኢገብእ ዲብለ ትፈናት አምዕሎታት ቀትለዎም።

እብሊ ሰበብ አሊ፡ ጅማዐት ሓምድ 19 ዲብ እንቶም መብዝሖም
ናረ ወማርየ፡ ደገጊት እግል ልህጀሞ አንበተው። ምን ዳዶ ሐ ብዝሕት
ዘምተው፡ ከብያኩንዲ ጌሰው። ደበሮ እንዴ አንደደው ለዐለ ንዋይ እንዴ
ነሰአው ጋሸ ደነው። ፎ እንዴ አተው 50 ረአስ ምን ሐ ዘምተው
ከተከዜ ተዐደው። አእግል ተእሪክ እሊ ለሐልፈ ዘማቲ ወቀትል ሕድ
እንዴ ፈቅደው፡ ዲብ ተኮምብየ አእግል ለሓኩ እይ ለሰምሐው ሓምድ
ዑሰማን ኩለሊ ሜርኮ ኣዲ፡ ለልትበህሎ ክልኦት ኩናመ፡ እብ ናዮም
ፈህም አብ ሰበብ ሰላብ- ሕያይ ሚ መሻክል ደፊ ከም ዐለ ሸርሖ።
ሓምድ ዑሰማን ክሉሊ፡

ሓምድ ዐዋቲ ወመጅሙዐቱ፡ ዲብ ዳዶ ዘማቱ አንበተው። ሰብ
ዳዶ እቡ ከርዕዎም ሰላሕ ይዐለ አግሉም። ላሊ እንዴ መጽአው

68
ሰላብ ሕያይ

ዎሮት ካቦ ለልትህበል እብ ጠልገት እንዴ ቀትለው፡ አርባዕ ሰልፍ
ምን ሐ ዘምተው ከጌሄሰው። እብ ተከዜ ሑመረ እንዴ ተዐደው ሱዳን
አተውህ'

ዲብ ዳዶ ወደበሮ፡ ዐዲ በርበሬ ወተኾምብየ ዲብ ለኣትቃብሉ
አመት መናበረቱ ለወዴ ሚርኮ ኣዲ እብ ደህቴ፡ 'ዲብ ዳዶ ዎሮት
ትግሪ ቅቱል ዐለ፡። ልብል። እንዴ አትለ፡ ህይ፡ 'ቄትላይ እብ ሕኩመት
እንዴ ትሰጀነ እብ ቃኑን ቀድየቱ ከም ሰክበት ሸርሕ።

ከመ እለ አምር ወእለ ሰምዐኮ ሐቀ ገብአ። ለዲብ ዳዶ ትቀተለ
ፈሬ ኮ፮$ን ለልትብህል ኩናማ ቲቱ። ለትቀተለ ትግሬታይ ተላይ ሳተ፡
ሰሜቱ ይእፈቅደ። እሊ ተላይ አእሊ ዲብ ገረህት ናይ ፈሬ ዳንደ
ሐጹር እንዴ ፈትሐ ንዋይ እክል ዲብ ለአበሌዕ ትበአሰዉ። ለህይ
እግል ንዋይ ወለህይ እግል እክሉ ዲበ ገርህት ትማጽአው። ከም
ትበአሰው፡ ፈሬ እግለ ተላይ እብ ኮናት ቀትለዩ። ANA. UR: ፊሬ
እብ ሕኩመት እንዴ ትጸበጠ 10 ሰነት ትሰደነ ከፈግረ።’

ሜርኮ፡ ኣዲ ወሓምድ ዑሰማን ክሉሊ ለእብ ሰበብ ሰላብ ሕያይ
ገብእ ዐለ ደራይም AN ተርተረት ሸርሐዉ፡ ሓምድ ዑሰስማን ክሉሊ
እንዴ አትለ፥

ከረ ሓምድ ለእለ ዐገብናሆም እንዴ አለብነ፡ ምን ዳዶ እንዴ
አተላለው ኣውሳበ ወረው። ዲቡ ጋዲ ለልትበህል ቀትለው። ANE
ጃርሐወ፡ 30 ቤት አንደደው፡ አርባዕ ሞረ ምን አጣል ወሰቦዕ ወአት
እንተሐሊብ ዘምተው።

ድዋራት ዐድ-በርበሬ እብ ሐርሰ ለነብርቦ ኩነመ ሌጣ ሳክናሙ
ዐለው፡ ተለች ትግሪ፡ ዲበ ዐድ እንዴ መጽአው ዲበ አካናትለ ሐርስ
ንዋይ ዲብ ለኣቱ ሰበት ጀረሰዎም፡ ሐቆ ናይ ኣውሳበ ግረ ሰነት ገብእ፡
ለኩናመ ሐረሰቶት እግለ ትግሪሬ ትዳገነዎም። ህቶም ህይ ኩነመ ክእነ
ወደውነ እንዴ ቤለው ዲብ ሓምድ ሰበት ጠርዐው፡ ሓምድ አብ ዴሹ
ዲብ ዐድ በርበሬ መጽአ ከኣብያት አንደደ። ኩሌታ ታኑሪ ለልትበህል
በሲር ዲብ ቤት እት እንቱ ነደ። እግል ታኒ ቪኮላ ህይ ቀትለው።

1. ሓምድ ዑሰማን ኩሉሊ፣፡ መቃበለት ምስል ኬትባይ 20 ዩልዮ 1991 ትኮምብየ።
2. ሚርኮ ኣዲ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 20 ዩልዮ 1991 ትኮምብየ

69
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እሊ እብ ሓምድ ዑሰማን ኩሊሊ ለትሸርሐ ዘማቱ ወቀትል፡
ለወደውመ ናዮም ሰበብ እንዴ አምጽአው ልትበረው። PCr PEP
ዑሰማን ሉንጊ ቱ፣ ዝያድ ክልኤ ሰነት ቀደም ሓምድ ዑሰማን ክሉሊ
እብለ ወደየ ጋሪት ህይ ቤለ።

ሐረከትነ እግል ዐይን ዐለት። ናይለ ገብአ ማል እንዘምት ዐልነ።
ናይለ ሴርቀት ሐብሬ ሳብተት ሐቀ ረከብነ ሌጠ እንዘምት። ናይለ
እኩይ ለኬደው እንድኢኮን ናይ ሰብ ደሐን ኩነመ ይእንቀርብ።
ቁትላይ እት አየ ክም ህለ ወንዋዩ እት አየ ከም ህለ ሐቀ ተሐብርነ
ሌጠ እንዘምት ወእንቀትል። ናይ ሕኩመት ማል ልግባእ ወንዋይ
ለዘምተው ነአዝም ምኖም። ናይ ሸዐብ ለዘምተው ላተ እንዴ ዐፊናሆም
ንትሓረቦም። ሰልሖም እንዴ ነሰአነ ምኖም ህይ ንትዳገናኖም። ሰበቡ
ህይ እብ ሰምነ ለዘምቶ ሸፈቲት ሰበት ዐለው። ሸዐብመ ከራ ሓምድ
ገብኦ ልብል ሰበት ዐለ፡ ሰምዐትነ እግል ኢትእኬ ክእነ እንወዴ ዐልነ።
ትግሪ ወኩነመ አግዋር ቶም። ክል ኣምዕል ህይ ልትበአሶ ወሕድ
ዘምቶ ሰበት ዐለው፡ ዲብ ዐድ በረበሬ ዎሮት ናረ ወትግሬ እብ ኩነመ
ትቀተለው። ትግፊ መጽአው ከኩነመ ደልፈትነ ከማልነ ደንከው
ቤለውነ። ክእነ ከም ገብአ እት ጸሓይ ወሬሕ ላሊ ምድር ዐድ-በርበሬ
እንዴ ደምዐናህ ለነድድ አንደድነ ወሐ ዘመትነ ከግሰነ። ዐሳክር
እንግሊዝ እት ተኮምብየ ዐለው። ክእነ ለመሰል ፈትዉ ሰበት ዐለው
ህይ ይዐረውነ። ምነ ጅህትነ ዝሙት ለዐለ ንዋይ እንዴ ፈንቱናሁ
ዲብ ሰብኡ በለሰናሁ። ለተርፈ ህይ ሰሩ ሓረድናሁ ከበልዓናሁ ወሰሩ
አዝቤናሁ ከትነፍዐነ እቡ።

ለዝሙት እንዴ ዐለ እንዴ ህጅምነ ለእንበልሱ ንዋይ፡ ሰብኡ
እግል ሰገ ንሰኦ ሐቆ ቤለውነ ኢንትከበቶም። በዐል ንዋይ ናዩ ክም
ቱ እንዴ ኢተአከድነ ኢነህቡቱ። በዲል ናይለ ትዘመተ ንዋዩ ኢናዩ
ኢነህይቡ። ሕኩመት ምሰል ሸፈቲት ትሳዴኩም አግል ኢቲበሎም
እንድኢኮን እንዴ አቤነ ኢኮን።'

“መጅሙዐት ሓምድ ለዲብ ዐድበርበሬ ለወደዉ ጀራይም እንዴ
ኢከፍዮም፡ እንዴ አትለውመ እትነ ወድው ለሰዐለው ዐገብ የም አለቡ
ON” ቤለ ዑሰማን ክሉሊሩ

3. „ዑሰማን ሎሉንጊ አርዲዳ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 16 አኦክቶበር 1988 ዐፊርብ ሳሕል
70
ሰላብ ሕያይ

ሐቀ ሰለሰ ወሬሕ ናይ ዐድ በርበሬ ሓምድ ለመርሐዮም ሸፈቲት
ዐድ ግዲ ( ዐድ ናኔ) እንዴ ወረው ሰለሰ ሰልፍ ምን ሐ ዘምተው።
nee? tA ለህርቦ እት ህለው፡ ምኖም ምሰል ንዋዩ ለተርፈ ቡቱ
ኣንዱ ለልትበህል ቀትለው።

ሐቆ ሰነት እሊ ሐደሰ እሊ ህይ ዲብ ተኮምብየ ሳዐት 480 ገብእ፡
ሰቦዕ ሰልፍ ምን ሐ ዘምተው ወዎሮት ቴካ ተኒ ለልትበህል ሰሉሕ
ራድኣይ ወዲብ መሓዝ ለረከበው ቢባ ጋዲ ለልትበህል ተላይ ዐቢ
ቀትለዎም። ዲበ ዐድ ዐሳክር ሕኩመት ለአተቅቡሎሉም ዐለው። ፈጅር
ሓሪት ዲብ ረድኦ መጽአው፡ ምናተ፣ አዳም ኢኣድሐነው ወንዋይ
ኢበልሰው።

ምኑ እንዴ አተላለው ዲብ ዳሴ፡ ሐቱ ሞረ ሐ ዘምተው። እግል
አሸኩል፡ ዐሊሶን ወኣምዴ ለልትበህሎ እብ ሰይፍ ቀተልናሆም እንዴ
ቤለው ሐድገዎም ከጌሰው። አሸኩል ደሐነ ወዐሊሶን Pru At
ደንንበ ህይ ሐቆዋ ክልኦት ወሬሕ ናይ ዳሴ፡ ሒን ቀይም ዐለ፡ ዲብ
G4 At hAA J ንዋይ ብዞሕ ሰበት ዐለ፡ ዎሮት አርዳዲ
ገዳዲ ለልትበህል እንዴ ቀትለው፡ ሐምሰ ሰልፍ ምን ሐ ዘምተው።
እሊ ክሉ፡ ሓምድ ምን ሰልፍ አሰክ ደንንገበ ሰላብ ሕያይ ቅብላት
ኩነመ ለሻረከ እቱ ቱ። ለዶል ለህ ሓምድ ዲብ ገመል እንዴ ትጽዐነ
ልትሐረክ ዐለ።'

ወራር አድሕድ አተላለ። ኢልትወጨ ወኢልትከራዕ ገብአ። ሐ
ለዘምተ ሓሁ ትትዘመት። ለቀትለ ልትቀተል፣ ዕን ለነሰአ ህይ ዕንቱ
ወማሉ ለሐግል። ክሉም ለአግል ጅሃቶም ወአዳሞም ለሰዱ፡ ሰላብ
ሕያይ ቅብላቱ ሰበት ቀንጸው አደዮም ላጽሕ ይዐለ። ሚርኮ ኣዲ
nA? ANA

ወራር ሕድ ከም በዝሐ እግል ንትገሴ ኢቀደርነ። ዲብ ተከዜ
መዐር ለሸንክሉ ሰለሰ ኩነመ ሐውነ እብ ተለች ትግፊ ከም
ትቀተለው፡ መርባቶም እግል ነአቅሰን ምን ተለች ዐድ አብርሂም
አርብዐት ቀተልነ።’

4. ዑሰማን ክሉሊ፡ 1991
ጋ. ሚርኮ ኣዲ፡ 1991

|
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሚርኮ እንዴ አትለ፡ እት አየ ወሚዶል ክምቱ ኢለኣክድ እንድኢኮን
ዲበ ዐለት ዘማቲ ሸዐብመ ታሊሆም ክም ዐለ ሐበረ። ኖሱ ለሻረከ እቱ
እብ ክእነ ዳግሙሩ፦

መደት ሐቱ 100 ነፈር እንገብእ እግል ንዝመት ግሰነ። ch
እንዴ ዘመትነ ዲብ ነአቀብል፡ ሓምድ አብ ዴሹ ዲብ ከሚን ኣቱነ።
ሰላሕነ ሐዋን ዐለ፡ ህቶም ላተ ብሬን እንግሊዝ ዐለ እአግሉም። ምን
ቀደም እንዴ ከርፈውነ እብ ጥለግ ሰለሰ ነፈር ቀትለው መኒነ። ሐቀሁ
ለእለ ዛምታም ዐልነ ሐ እንዴ ሐደግናህ ክም ትፈንጠርነ ነሰአወ።
ሐቀሁመ ዲብ ዐድነ አት ነኣቀብል፡ ኩነመ ሸሊክ ክምሰልነ ኩነመ
ዲብ እንቶም እንዴ ከርፈውነ ሐቀለ ለክፈው እትነ ዎርት ቀትለው
ምኒሂነ።’•

ሰላብ ሕያይ መረ ገርገረ። ሰላም ወቅሱነት ከም ተሐገለት አእብ
ጀህት ኩነመ "ሚ ኒዳዴ፣" ትበህለ። እጅትማዕ ከም ገብአ ወአበ ትነዘመት
ገበይ ለዐለ ወራር ከም አተላለ ሓምድ ዑሰማን ክሉሊ ለሓኬ፦፥

ኩነመ ዲብ ሸሸብየ ትጀምዐው፡ ዲቡ፡፣ ባካት ተኮምብየ እንዴ
ጸብጠው ምን ሸዐቦም ዳፍዖ ዐለው። ዑሰማን ክሉሊ (አቡሁ እግል
እሊ ሐደሰ ለሸርሐ) ሚክሌ ከረው፡ ኪመ APT: LIMA ALI:
ኣሌሶን Em: AL ሞተ፡ ወከላላ ዑሰማን ትየመመው። እንክር
ASA ባካት ባርንቶ ለራቅቦ ህይ .ጋላ ኣኑሪ፡ ጃኩም ኣዲ፡ ፋዲ ሶሉ፡
ኣብዲከር ጃሞ፡ ዳጉቪ፡ አውሌል ኣንገቦ፡ ቫራኑ ባኮ ወቸችለሰቲኖ ALT
ለልትበህሎሉ ከም መሰኡሊን ተሐረው።

እሉሎሉም ክሉም አብዕረት እንዴ አዝበው ምን ትግራይ ሰላሕ
ትዛበው። ዲብ ዐድ-ክብሮም መሐመድ ናዱር ሰቦዕ ሞረ ምን ሐ
ዘምተው። ተኮምብየ እንዴ አተው እበ ፈንጠረወ። ምሰሉሎም ሰብ
ከወኒ ወፋሳት እንዴ ትሓበረው ወራር አተላለው። ምን ቫምብቀ
እንዴ አንበተ አሰክ ቀላቅል ለህለ ድዋራት ለረክበዉ ትግፊ ንዋዩ
እንዴ ዘምተው፡ ለትጸበጠ አግሎሉም እንዴ ቀትለው ለሰላብ ሕያይ
ልትበህል ምን ምድር ኩነመ በርከ ዐደዉ።

6. „እተክምሰልሁ
ቋይ
ሰላብ ሕያይ

እሊ ክሉ ዲብ ገብእ ሓምድ ዐዋቲ ዲብ ሳሰል ለልትበህል ድዋር
ኩናመ ኢዘምተ። ለባካት ለኣትመቃሬሕ ለዐለ ናዝር አዱሜ አገበ
መለህይ አቡሁ አእድሪስ ዐዋቱ ሰበት ዐለ ሐቱ ኢቤለዮም።'

እግልሚ ከም ዘምተዉ ወዲብ አየ ከም ዘምተዉ እንድኢኮን፡
ለወቅት እብ ዋድሕ ለሸርሐዩ ይህለ። ምናተ፡ ብቀዕ ልግባእ ወሐዋን
ክሉም ዎሮት ከናዩ ሰበብ ለኣመጽእ። "ተኮምብየ ዲብ ትትህጅም
ዐልኮ” ልብል ዑሰማን ሎንጊሩ

ሕኩመት ኩነመ ምን ተኮምብየ ዲብ ትትቘቤ፡ ሰላም ትከልአነ
ዐለት። ክሉም ለቀትሎ ወለዘምቶ ኩነመ ዲበ ልትሐብዖ ዐለው። አብሊ
ለደዋሲሰነ ኩነመ ለትከሰአም ሸፍተ ሐቀ ኢቀትልኩም ሰላም አለቡ
ሰበት ቤለውነ። ክልኦት ብፊን ዐለው AT AN መዐደይ ጋሸ እንዴ
ገብአነ እግል ርፎርቶ ተኮምብየ አድሐ ህጀምናህ። ሓምድ ዐለ። እድሪስ
መሕሙድ ዐለ። ገሌ ምኒነ ህይ ምን ዐድ ሐ ዘምተው። ለዲብ ፍርቶ
ዐለው ዐሳክር ፈርህው ዲብ ሰዋትር’ም እንዴ አተው ኢለክፈው እትነ።
ፈጊሂጊር ከም አበው፡ ለሐ እንዴ ነሰአነ ግስሰነ። አበለናዜ ኣብጽሐናህ። ምኑ
ህደምደሜ ግስነ፤፣ ምናተ ለዐሬነ ራድኣይ ይዐለሠ’”

“At UEP ATI ALC AT? ALA hI ተምነዎ ለሓለት አብ
ክእነ ሸቨርሐ፦

አምዕል ሐቱ እብ መረበ እንዴ አበልነ ተኮምብየ ግሰነ። ዲቡ
ፖሊሰ ዐለው፣ ክልኦት ትርሺ ዐለ እነ። ሓምድ መክዘን አሰልሐት
ፖሊሰ እግል ልህጀም ዲበ ሳትር ጸብጠ። አነ ዲበ ሐ ለዐለት እቱ
እንክር ገብአኮ። ብዕዳም ሰብዐት ሐ እግል ልዝመቶ ጅወ አተው
ከጠልገት ለክፈው። ፖሊሰ ዲበ መክዘን እግል ሊጊሶ ዲብ ቘክቦ፡
ሓምድ ከም ለክፈ እቶም ክልኦት ምኖም ቀትለ። ለዶል ለህ ህቶም

7. .„ሓምድ ዑሰማን ኩሉሊ፣1991
8. ዑሰማን ሉንጊ፡ 1988

/
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እግል ልጋብሁነ ኢቀድረው። ለሐ ሰለሰ ረአሰ ትገብእ፡ እት ትትከበብ
ዲብ እምባ ዱኪተ ወወልቃይት ተዐዴዳት። አነ ወሓምድ ህይ አሰክ
አምሱይ እንለክፍ ዐልነ። እት LTIN ህይ እንዴ ሐድግናሆም
ህረብነ። ፖሊሰ ኢዐሬነ ሐር ተርፈ። ለበዝሐት ወለትዘመተ ንዋይ
ሰብኡ ኩነማቶም ለዐለው። እንዴ መጽአው ናይነ ቱ ከም ቤለው
ህብናሆም ቱ። ምነ ናይ መዲነት ሑዳት ህበውነ እንዴ ሐረድናህን
በልዐናህን።’

ግራዝማች ፋይድ ቲንጋ ሉንጊ አብ ደዐቱ፡ ዲብ ረአሰለ በዲር እብ
ሓምድ፡፥፡ ዑሰማን ክሉሊ ወሚርኮ ኣዲ ለትሸርሐ፡ ህቱ ምሰል ብዕዳም
መታሊቱ፡ ለሰላብ ሕያይ እብ ክለ ሒለቶም ከም ተሓበረው እቱ
ለሐብር፥፡



ግራዝማች ፋይድ ቲንጋ ሉሎንጊ
9. ሐጎት ተምነዎ( ቀኛዝማች) መቃበለት ምሰል ኬትባይት 18 ኦገሰት 1991 ከረን

74
ሰላብ ሕያይ

መሙዐት ሓምድ ተኮምብየ ወአውሳበ ወረው። ዲብ ፈዴ 725
ረአሰ ምን ሐ ዘምተው። ለዐረዎም ሰብ ንዋይ ዲብ ዳሴ ቀተለዎም።
ዲብ ቦኮ አንገፈ ለልትበህል ቀትለው። 400 ረአሰ ምን ሐ ዘምተው።
ምን አመሌቲ 800 ረአሰ ምን ሐ፡ ምን ዳከ ዐዴ 80 ረአስ ምን አጣል
ነሰስኣው።

ለዶል ለህ ረአደነ ከም ሐገልነ፡ እብራሂም በጉር፡ ደርባጃሊ
ወብዕዳም ሐምሰ፡ 10ወአት እንዴ ነሰአነ ዲብ ትግራይ ዐዲ ዳዕሮ
ወዐዲ ነብሪ ግሰነ ከፊተውራሪ ኢሳይያስ ለልትበህል ህብናህ ወ ሰላሕ
ህቤነ። ምኑ እንዴ አቅበልነ ጀላብ ደሐን ሸዐብነ፡ ዲብ ኮነ፡ ኮይተ፡
አመይሰ፡ ግሊ ወጊገ መርባትነ እግል ነአቅሰን ንትሓርብ ዐልነ። ንዋይ
ዘመትነ ወአዳም ቀተልነ።

እንግሊዝ እሊ ከም ሰምዐው፡ ምን ባረንቶ ወቢንቢነ መትርየሰ
ለረፍዓም ዐሳክር ጀምዐው፣ እብ ድፋዕ ሓምድ ዲበ ልትአመር ደብር
ቶምቢ-ዳ መጽአው ከእግል ልህጀሙነ ደረበው። ለእለን ዘመትነ 400
ወአት ምሰልነ ዐለየ። ሕነ 90 ዐልነ። 70 ሰብ ሰላሕ ወ20 ጃሌ።
ለሐርብ ምን ሳዐት 10 ምን ገጽ ፈጅር አሰክ ሳዐት ሐምሰ አምሱይ
ዐለ። ዲበ ሐርብ ሕነ ትዐወትነ። ሸንከት ባርንቶ ከም ለአቀብሎ
ወዴናሆም። ለዶል ለሃቱ እብ ሸፍትነት ሰሜቹ ለተአመረት። ለሰላሕ
ሸዐብ ኩነመ ምን ሸፈቲት እግል አድሕን ትዛቤኮዑኔሄ'"

ግራዝማች ፋይድ ቲንገ ሎንጊኒ ዲብ እሰትዕማር ጥልያን እንዴ
ተዐሰከረ አስክ ሹምባሸ ሺቪመት ለበጽሐ፡ ዲብ እንግሊዝ ህይ ዲብ
ጉሊ መሰኡልየት ለዐለት እግሉ ከሐሬ ለሸፈተ። ዲብ ፈደፊራሸን ነፈር
መጅልሰ እርትርየ፡ ዲብ ደንገበ እት መደት አቶብየ ህይ ሙዲር
ምዴይርየት ለዐለ ኩነማይቱ። ህቱ 'አነ ምሰል ሓምድ ኢትሓረብኮ፣
ቅብላት ሓምድ ልትሓረቦ ለዐለው ምሰልዩይ ለዐለው ከረ ጃሊ ፍሪሪ’'
ሹክ ያሲን ሉጉሊ ኣሻሪ ቶም" ልብል።

መሰኡል ሸፈቲት ለዐለ ከላላ ዑሰማን፡ እበ ዲብ ኩነመ ደፊ ለዐለ
ጀራይም ወህዱም ናይ ደሃቱ ወአዳሙ መትቃርማይ ወመዳፍዓይ፡ ምን

10. .ፋይድ ቲንገ ሉንጊ(ግራዝማች) መቃበለት ነፈር ነፋር በርናምጅ ኩነመ ክርን ገቢል ኤረትርየ፡
1990

75
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

አቅሰናት መርባት ሐር ልብል ይዐለ። እግል APS VR NI አግደ
መትቃውማዩ ለሐርግግ እቱ ዐለ። ክልኢቶም ዎሮት ከናይ ደህቱ
ሸፈቲት ትሩዳም ሰበት ዐለው፡ ክሉ ዶል ልትበአሶ ወአግል ሕድ ነው
ዐለው።

ከላለ እግል ሓምድ “"ምክራይከ አግል አቅዊቱ እንተ ወለመሰሉከ
አሰክ እለ ብራቅኩም እግል እጠልቀከክም ቱ፡" እት ልብል ልትሰመዕ።
ሓምድ እግል ክላለ ‘'መን ከም አነ እግል አርኤካቱ ዲመ ፍንሄ እሎም
NAAT ሖጀብከ nF VAP ATE” At ልብል አግል ሕድ ነዉ
ዐለው። ነወየ ክልኢቶም ለአከ መሻክል እግል ኢትሰብ ፈርህት ምንመ
ዐለት፡ ዕሪት ወዕላን ዐፎ በድረዮም ከገጽሕድ ኢገብአውረ፡፡'!

PCT ነፈር ሐቀ ትከረፈ ወትዘመተ፡ ለወደው መን ከም ቶም
ወእት አየ ከም ህለው ሐቀ ተአመረው፣ አብ ሰበቦም ጅርበት ለለርኤ
ደገጊትለ ሸፈቲት ቲ። ደበሮ ሐቱ ምነ እብ መጅሙዐት ሓምድ ለነደየ
ደገጊት ክም ተ አድሪሰ መሕሙድ ሸርሕ።

ተለች FIG: Fd: DANA: GAC AD AI እንዴ
ሐዘው ምን በርከ ዲብ ጋሸ ልግባእ ወሰቱት አሰክ ዐዶም ገይሶ
ወለኣአቀብሉ። ሸፈቲት ኩነመ ከሩፎም ዐለው፣ ሰላብ ሕያይ እት
ልብሉ ሰላዲ ልግባእ ወለዐጀበዮም ሓቛት ነሰአ ምኖም። ልባሰ ጀዲድ
ሐቀ ብእቶም እንዴ መልጠጠዉ ምኖም ልባብሶም ለባሊ ለኣለቡሶም
ከልትዳንኖም ዐለው።

ክእነ ለመሰል ጀራይም ለወደው ሸፈቲት ኩነመ ዲብ ቀበት
ደበሮ ሰበት ዐለው፡ ላሊ አንደድናህ፡ ደበሮ ምን ተሐት ተኮምብየ
ወክሉኩ ለህሌት ቀርየት ተ። ዳበ ለዐለት ሰለሰ ሰልፍ ምን ሐ እንዴ
ዘምትነ ጋሸ ትደሪነ። ሬድአት ኩነመ ሰበት ዐረውነ ለሐ እንዴ
ሓለፍነ ተሓርብነ ምሰሉም፡ ከሰለሰ ቀተልነ ምኖም። ምሰልነ ሐመድ
ርፎረ፡ መሐመድ ያሲን፡ አጋር፡ ዑሰማን ሉሎሉንጊ፡ ወሃርዲ፡ መሐመድ
ፋይድ፡ ይበቲት ሓምድ፥፡ አሰናይ ፫ኮ ወብዕዳም ዐለው።

11. „አጡፋጥነ እድሪሰ ኣድም( ደንጊቢች·ኦመቃበለት ምስል ኬትባይ 10 ዩንዮ 1998 ህይኮተ። አቡ
ፋጥነ ዲበ ወክድ AVE: AN ETE AN Wat: WPA ሓምድ ለዐለ ሻብ መውዕላይ እንሳ ዐለ።

76
ሰላብ ሕያይ

ለዶል ለህይ ደውደው አብ ዳሹ ዐሬነ። እንዴ ፈትሸ ዐለ ዲብ
ባሕር ዲብ ኮርበየ ሰበት ዐሬነ ትሓረብናሁ። ለሐርብ ለገብአ እተ
ዐምዕል፡ ሓምድ ጣግየት ደውደው ለአውደቀ እተ አምዕል ዐለት።

አምዕል ሐቱመ ሰስ ሸፍታይ ኩነመ ምን ማርየ ዐድ ገብር፡ ጉማይ
ሳቦት፡ ወብሸ ለልትህበል አካናት ሴዕ ሞረ ሐ ዘምተው። አግል ዎሮት
ዑመር ለልትበህል ተላይ ቀትለው ከጌሰው፡ ለትብል ሐብፊሬ ዲብ ከረ
ሓምድ ከም በጽሐት፡ እተ ዶሎሉም ቀንጸው። ምሰል ሓምድ ለዐለው
አድሪሰ መሕሙድ ወዑሰማን ሎንጊ ዲብለ ትፈናት አምዕሎታት ለሰህበወ
ሐብራ፡ ገሌ ምነ ዘምተው እንዴ ቀትለው ለተዘመተ ንዋይ ከም በልሰው
ሐበረው። አብ ክሱሰ እሊ አድሪስ መሕሙድሩ

ከረም እንዴ አንበተት በሐር ሴቲት ማይ ሰበት ትመልኣት፡ ዲብ
ትቫርበነ ወነሐምስ ተዐዴነ። ዲብ ነአትኣሰር ዐሬናሆም። ለሐ ለሰጋደት
እንዴ ከብደት እተ ፍንጌ ክልኦት ደብር ዲብ እንቶምዐሬናሆም። ለኣካን
ሰዐር ዳሊ ሰበት ዐለ እተ ኢርኤተነ። አነ ወከላሰ ወዐብድለ ሸኒ አንዴ
ትገፍተአነ እንታብዖም ዐልነ። አርብዐት ነፈር አብ ሰልሖም ግራለ ሐ፡
ክልኦት ህይ ምን ቀደመ ዐለው፡ ሰልሲትነ ዲበ ግረ ለዐለው ለከፍነ
ወክሎሉም አውደቅናሆም። ለተርፈው ህርበው። ከረ ሓምድ ቀደም
ሓልፋም ዐለው። ሐ ዲብ ሰብአ በለሰናህ ቤለ።

እብ ሰበት እሊ ዑሰማን ሉንጊመ ምን አድሪስ አበ ኢትትፈንቱቲ

ክእነ ሸርሑ፦

AN ጉማር ምን እንሰር Wht ቱ፡ ሸፈቲት ዎሮት ተላይ
እንዴ ቀትለው ሰማን ሞረ ምን ሐ ናይ ተኮምብየ ( ናይ ውላድ
ማርየ) ዘምተው። ዲብ መዐደይ ሴቲት ብዕራይ እንዴ ሐርደው
ወዐለው ወትመየው። አድሐ ትበገሰው። አሰሮም እንዴ ገብአነ ዲብ
ወልቃይት ዐሬናሆም። አርብዐት ቀተልነ ወሓምሳይ እንዴ ዘብጥናሁ
እብ ኦሰ ህርበ። ለተርፈው ሰለሰ ፈግረው። አርበዐት መንዱቅ ነሰአነ
ከለሐ በለሰናህ። እበ መጽአት እበ ገበይ ዲብ ትሰቈ ተኮምብየ ዐደ
Abt

te
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ዑሰማን ሉሎሉንጊ፡ "ወለ ምን ሓምድ ከም TATE ለሰላብ ሕያይ
ለአተላሌ ሰበት ዐለ፡ ሐቱ ለኢእትረሰዐ ጋሪት ህሌት” ልብል፡፥

ሰብ ታውዳ ዎሮት ወድ ህበረ-ዳ ሰበት ቀትለው፡ መርባት እግል
ነአቅስን ክልኦት ነፈር ቀተልነ ወ20 ረአሰ ምን ሐ ዘመት)፡ ጊናሌ
አብጽሐናህ። ምናተ ሰብ ታውዳ እንዴ ዐረውነ ዘብጥ ፈትሐው
እትነ። ምሰሎም እት ንትሓረብ ህይ ዎርት ወለት ኩነመ ለፈተ ሕጻን
ናራይ ወድ ሳንቶርተ፡ ምን ሰፈሩ ዲብ ለኣአቀብል ለሰሐ ሰበት አሌለየ፡
ዲብ ታውደ እንዴ በልሰየ ሰብአ ሰለመየ።

ዝሉም ወዛልም ክሎም ለሰላብ-ሕያይ ለሰበበዩ ደግሸ ALS ADA
ልባልሕዉ ኢቀድረው እንድኢኮን፡ ሕድ ዲብ ለሐሙ Nhe? Atl
ሰበብ እንግሊዝ ጀራይም በዝሐ ወሰላም ወመሰኩበት ከም ተሐገለት
ለአተፈቀ። "እንግሊዝ ፍንጌነ እቢ እንዴ አሳወረት አትበአሰተነ። ህተ
ሸፈቲት ምንዲ ትራቅብ፡ ለአድረመው ምን ተሓክም ወትከርዕ ሚ ዶል
ክእነ ወገብአ! ደምነ ዎርት ቱ ማሚ፡ ቀደሞም ዐድነ ሰላም ዐለት።
አዳም ምን ኣው እንድኢኮን ምን ከምሰልሁ አዳም ፈርህ ይዐለ፡" At
ልብሉ እንግሊዝ ለሐሙ ዐለውሄ'•

ደህት ኩነመ እንግሊዝ ለሰስላብ-ሕያይ ለአትናይቱ ዐለ እንድኢኮን
ከርዑ ይዐለ። ለትግሪ ጥለግ ለአዘቤ ዲቦም እንዴ አንቤ እንሸክከዩ። ትግሪ
ከም ምራዶም ሱዳን ለአቱ ወፈግር' ሰበት ዐለው ዲበ ለአዘቤ እቶም
ዐለ።  እብ ወለት ገበይ ህይ ዲብ nd ሓምድ በጽሕ ዐለሠ።“"!።ልብሉ
እት ህለው፡ ከረ ሓምድ “hia” AAA OFM: ATS ወደው ዲብ
ሐን ሕኩመት ዲብ ልትከተሎ ልትሓረቡነ ህለው፡ ሴድያይ ረክበው
አጅአረው፡ ንኡሽሸ ኢልብሉ ወድግለል ሸዐብ ለዐዝቦ” '‘ልእብሎ ዐለው።

12. ሐሰን ከራር ዐዋቲ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ ] ፊብራይር 1990 ሱዳን
13. ሓምድ ዑሰማን ኩሉሊ 1991
14. ዑሰማን ሉንጊ 21988

78
ሰላብ ሕያይ

ቲብ ቀቢለቱ ሰኒ ልትሰማዕ ለዐለ ፋይድ ቲንገ ሎንጊ፡ ምኖም
ለትትፈንቱቲ ቀድየት አርድ ህረሰ። "“እንግሊዝ ናዝራት ናረ ወቢንዓምር
እንዴ አትናየተ ምሰሎም ሰበት በጥረ ሰላብ-ሕያይ ዝያድ እግል ልትኬለም
ቀድረ፡" እት ልብል እግል እንግሊዝ ወናዝራት ሸኬ። “ዊድያዩ ህይ
ሓምድ ቱ ዐለ እንዴ ቤለ ለአትዐግብ። ህቱ እንዴ አትለ፥

እንግሊዝ ዲብ እርትርየ 10 ሰነት ከም ወደ እንዴ ኢገይስ፡

ሸዐብ እግል ልትፈናቱ፡ ዲብ ባርንቶ ምሰል ቘክ አረይ፡ ዲብ ከረ ከረን
ወአቁርደት ምሰል ከረ ዐሊ ራድኣይ ወሓምድ ፈረጅ እትፋቅያት
AT Of እብ ሰቱር ሰላሕ እንዴ ህበ ለሰላብ HPL አግሉ
አትበገሰ።

ቢንዓምር እብ ንዋዮም ዲብ አርድ ጋሸ በይኖም እግል ልንበሮ
እንዴ ሐዘው ቱ መሻይኮም ምሰል እንግሊዝ እንዴ አተፈቀ ዘምቲነ
ወቀትሉነ ዐለው። ሓምድ ህይዜ ናረ ወቢንዓምር እንዴ ትታለ ሸዐብ
ኩናመ ቀትለ ወዘምተ።

ሰልፍ ምሰል ናረ መንሉ ሰኒ OAT: ሐር ላተ ኩነመ ሐቀ በዴት
አርድ ረክቦ አምሰለው ከምሰል ቢንዓምር ትሓበረው። ማርያ ጸላም
ወማርያ ቀያሕ ምሰሉም። አነ ሹም ድን ሰበት ዐልኮ፡ ክሉ አምር፡
እንግሊዝ ቱ ለሰላሕ ለህይቦም ዐለሄሠ'?

እሊ ሐምያት አሊ እበ ከሰሰ፡ ለዋሎም ህበው ዲብ ሐቱ አካን
ወወቅት ገጽ ሕድ እንዴ ገብአው ሰበት ኢህበው፡ አለ ሐብፊሬ እለ
ናቅሰት እግል ተህሌ ትቀድር፡ ህቶም ክመ ሐበረው፡ ለቀትል ከም
dh: ፍንሄጌቕ ክልኦት ለትመቃወመት መፋህመት ገብአት። ዲብ ሕሊል
ባርንቶ ብዕራይ ጸሊም ተሐረደ፡ ዕሪት Mat ወሰላም መጽአት።
ኩነመ ወቢንዓምር ምሰል እግል ለንበር’ አንበተውደ፤'•

እድሪሰ መሕሙድ፡ እለ እብ ጅድህድ ብዞሕ ለትረከበት ሰላም AN
ከሰሰ፡ "ስሕድ እግል ኢንውረር ከረ ፋይድ ቲንገ ሎንጊ ወሹክ አረይ
ለዐለው እቱ፡ ሐቀቆለ ናይ ደንንበ ወቅት እንግሊዝ 1951 እበ ኣፍገረቱ

15. ፋይድ ቲንገ ሎንጊ( ግራዝማች) 1990
16. ሓምድ ዑሰማን ኩሉሊ፡ 1991

79
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ



አዋጅ ዐፎ ዕሪት ገብአ፡”" ቤለ። ዲቡ ዲበ ዕሪት ተረት ዐባይ ለዐለት
አግሉ ፋይድ ቲንገ ሎንጊ ህይ “እት ሰነት 1950 ለከስሰን ወካይል
ሸዐብለ ባካት ዲብ ሕሊል ባርንቶ 10 አምዕል ትጅምዐነ፡ ብዞሕ ናቀሸነ
ወስላብ ሕያይ አእግል ልብጠር አተፈቅነ’ ልብል።

ሸዐብ ኖስኖሱ ሕድ እት ወርር አዳረት አንግሊዝ ኢተአትዓሬ
ወኢትከርዕ ትም እት ትብል ተአተቅብል ዐለት። አእምበለ ዲብ ሰልጠት
አስትዕማር ህሌኮ እግል ሊበል ግምሸ ወድዩ ለዐለ ለኢትሰርገለ ህዱማት፡
ሐቲ ኢወደ። እት ደንጎበ ሸዐብ ቱ ኖሱ መሻክሉ እንዴ ፈረገ እግል
ልባልሑ ሕበር ህድገ ከሰላብ ሕያይ ከም ለአክትም ወደ። ከእብሊ ሰበብ
ሰላብ ሕያይ እምበል አንግሊዝ ብዕድ እግል ልግባእ ለኢቀድር።

80
ሰላብ ሕያይ

ወዲቅ ጣግየት ደውደው

ሰላብ ሕያይ ክም በዝሐ፡ ሕኩመት ፈርህት በአተ። አብሊ ህይ፡፣
እንግሊዝ እግል ትትሐረክ አንበተት። አወላይ ህደፈ ህጹ ሓምድ ቱ።
ምን በዲሩ ምን ደውደው ሰላሕ ሰበት ነሰኣ ሕኩመት ትነግንግ እቱ
ዐለት። ደውደውመ ኖሱ ኢቀሰስነ እቡ።

አምዕል ሐቱ ሐቀለ ነድ አብያት ደበሮ፡፣ ዎሮት ቫሻውሸ ለመርሖም
15 ዐሰከሪ፡ ምን እሉም ለ10 ሱዳንዩን ለተርፈው ህይዜ ዮሰፍ ደምባይ
ለልትበህል ወድ ዐድ ለብእቶም እግል ታየናት ወሰለለ ምን አንተቶሬ
ትበገሰው። ለመርሖም ዐለ ሻውሸ ቫጥር ዐለ። ዲበ አካናት ለለአፈርህ
ክም በጽሐው በሰር በሰረ። ሰልፍ ለጽዋር ወሴፋ ለራፍዐት እንሰ ከም
ተሐልፍ ወደየ። ምሰለ ህይ ሰብኣአ ልባሰ ሸዐብ ለለብሰው ዐሳክሩ፡ አእሎም
እንዴ ገይሶ ዐለው ዲበ ከረ ሓምድ ለዐለው እቱ ድዋራት -ብያኩንዲ
ዲብ አፍኩርባይ ከም በጽሐው፡ ቫውቨሸ ለሸዐብ እንዴ ፈንተ ዲብ ዎሮት
ዕዛል ከም ልዓርፎ ወለዐሳክር እንዴ ትፈንጠረው ለደዋይሕ ከም ራቅቦ
ወደ።

ክሉ ለሐረካት ምን ከረ ሓምድ ሕቦዕ ይዐለ። ምን ረዩም ሰብደሐን
መሰሎ ሰበት ዐለው ኢትሸከከዎም እንድኢኮን ልርእዎም ዐለው። ሓምድ
ህይ "ጊሰዎም ቡን ቦም ምን ገብእ ትስኦሎም’ ቤለ። ወለፍ ለቦም
ልግብኦ ወለአለቦም ሰቦዕ ለገብአ ደማዐቱ እንዴ ኢፈርሆ፣ ሄጌሰዎም።
ዲቦም ከም በጽሐው ላተ ለኢሰአው አብ ማን ልግባእ ወገለብ ለክፍ
ገብአ። ህርበው፡ እብ ድግንጋጽ AAA ከይዶ ATS ALA TAP ሐር
ዲብ ጀማዐቶም ሰዐው። ሰከይ አክል ሸፍተ ለኣአምሩ አለቡ ! ለሆምመ
አሰርም ገበአው።

ለአሰዕዎም ለዐለው ዐሳክር ወለርህቦ ምኖም ለዐለው ሸፈቲት ባካት
ከረ ሓምድ ቀርበው። ለክፍ ክል ዶል ሓምድ ለአነብቱ። እንዴ ፈንተ
እግል ልዝበጥ አንበተ። ሓምድ አግል ልዝበጥ ምን ኢገብእ እግል
ለኣትፋርህ ኢለክፍ። ለማ መልህያሙ እተ ክምሰልሁ። ተማም ሰበት

81
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሻወጠዎም ብዝሓም ዐሳክር ትዋደቀው። ምናም ህይ ዎሮት ኣማፊ
ወዐሊ ትዮት ለልትበህል ወድ ዐድ-ድሜል ጉራሸ ሌጠ ትቀተለ።

እተ ወክድ ለህይ ለከሳር ብዝሕት ለጀሬት እቶም ዐሳክር፡ በሰር
ሰኒ ከም ትነፍዐው እቶም ፈህመው። ለሸፈቲት አብ ዓኒ ዲብ ክልኤ
ትከፈለው። ገሌ All ሲሰያየሰት እትህቡሳም እንዴ ጸንሐው ለህርበው
ወገሌ እንዴ ሐልፈው ሳትር ጻብጣም ለጸንሐው ለአመሰሉ ዐለው።

ATS ረኣውነ አእምበል መቃወመት ከም ህርበው ምኒነ መዐነውየት
ወዴነ። "ዐሬ እቦም፣ ጸበጦም ዲብ እንብል አሰሮም ሰዒነ ከዐሬናሆም።
ሰከዮም እትፍኩርነ ዐለ። At ደንንገበ ላተ ዐጃይብቱ! ኢትትክህል
ከሳር እንዴ ረፍዐነ ምን አቅበልነ ዲብ ሸረክ ሓምድ ከም ትከፊሬነ
ኣመርነ። ለሕብዓም ዐለው ለአትህብሶ እት ህለው፡ ለእንቈዴ ሐልፈው
ሳትር ጻብጣም ለዐለው ከረ ሓምድ አብ ጥለግ ገደር አፍገረው ምኒነ።
ምሰለ ሱዳንዩን አርብዐት ዲብ ሕነ ፈገርነ። ሰለሰ ሞተው ወሰማን
ጅራሕ ክቡድ ገብአ እቶምሩ!ለሐርብ አሰቦሕ AIS ATT አሰክ አርድ መሴ አተላለ። ለዶል
ለህ ደውደው ሰድፈት A ብያኩንዲ አብ ሸቅል ጋይስ ዐለ። ህቱመ
ዘብጥ ህለ ከም ሰምዐ፡ ለእለ ነስሰኣ እንዴ ነሰኣ እግል ልርዳእ ዲበ ሐርብ
አተ። ቀብላት ሕድ ዲብ ልትሓረቦ ጸንሐው፣ ከም ትሓበረ እቶም
ለሐርብ ትደቀበ። እት FTN ህይ ዲብ ተምሲለት ትበደለ። ሓምድ
ወቀብላቱ ለዕንዱቅዋ ደውደው ቀበሊት እንዴ ገብአው እት ሕድ Atl
ዕየር ገብአው። ከም ክልኦት ሰብ ንዋይ ለምን ቀብላት ልትህራዐህር' እብ
ዕየር ምን ሕድ ሐበት ይሐድገው።

ሓምድ እግል ደውደው ክርንቱ እንዴ ወቀለ "ዮም ሐልፈተከ! ዮም
ኢትማጽአነ ምን ገብእ ኣምዕል ሓሪት ኢንትማጻእ፡ እምከ ይአክሸበተከ
አነ እግል ኣክሸበካቱ! ዐሪኒ!" ዲብ ልብል፡ ሳትሩ ጻብጥ ለዐለ ደውደው፡
አሰኩት ያሓምድ!ብላዲፉል ፋኪን!" ዲብ ልብል ልትሄረር ዐለ። ልብል
ዮሰፍ ደምባይ።

17. ዩሰፍ ደምባይ መቃበለት ምስል ኬትባይ ማርስ 1983 ደሞሸበ ( ኣውጋር)
82
ሰላብ ሕያይ

ለሰምዓቱ ለትበህለ እግል ሊብለ ለቀድር እንድኢኮን አእብ አማን
ክልኢቶም ምንቅብላት ሕድ ሰምዖ አግል ልትበህል ኢልትቀደር።
ለተምሲለት አማን እግል ተምሰል ናይለ ክልኦት ለዐሰከሪ ደለ እበ
ዐለው ዎሮት ናይ መሰኡሊናኖም ህግየ ወዕየር ሰምዐነ ልብሎ ዲብ
ህለው ሌጣ ቱ። ምሰል ሓምድ ለዐለው ‘ልብል ዐለ"” ልብሎሉ። ዐሳክር
ደውድው ከም ከረ ዩሰፍ ደምባይመ እተክምሰልህ።

ዓፍንሄጌቕ ክልኢቶም ማይ ለዐለ እቱ መሓዝ ዐለ። ሓምድ ምነ ማይ
እንዴ ሬመ ምን መልያሙመ ዲብ ደህት አባይ ቃርብ ዐለ፡ ደለ
ምነ ዐሳክር ሸበ ዲብ ረአሱ ሸውጡ ወዲበ አካን እንዴ ገብአ ዕየሩ
ለአተላሌ።

ደውደው፡ ዶል ከእብ ሚ ህግየ ልብለ ዐለ እግል ተእመኑ እበ
ኢትቀድር፣ "ያሓምድ!ያሓምድ!ሳክት ኢትትዓየር አነ መንባከ ከም
አነ ኣምር!" ልብል። ኣአው ህቱ ዐረብ ለሓብር ዐለ አውለ እንግሊዝ
ለልፍህሞ ሻጊ ምሰሉ ዐለው በህለት ቱ። ለትበህለት ለደግሞ ሱዳንዩን
ዐሳክር ዐለው።

ሓምድ ክርን ደውደው ከም ሰምዐ፡ “እሊ ሐሳይ አብ አየ እንዴ
ገብአ ልትሃጌ ህለ፤" ቤለ ከእአግል ለኣተንሰዩ አንበተ። አካኑመ ኣመረየ።
እንዴ ለኣአሜላቁ ምኑ ዐለ ዲብ አካን ፋድየት ከም ፈግረ ረአሱ እግል
ልሸውጥ ለለክፈየ ጣግየቱ እንዴ ዘብጠ አውደቀየ ምኑ። ደውደው
እንዴ ደንገጸ ዲብ ሐቱ አቅሹነ ዲብ ምድር ለትዳነነ ቀሰለት ዳልየት
ትሸርበ። እባሁ ህይ እብ ዐሳክሩ ወኖሱ ምነ መዐረከት ፈግረ። ከረ
ሓምድ ሰብ-ሰልሐሖም ወብዕዶም እንዴ ትሓበረው 50-60 ለገብአ
ተኽላምበ ተዐደው።

እብ ሰበት ጣግየት ደውደው ሓምድ አብ ዓኒ እግል ለአትፋርሁ
እንዴ ዘብጠየ ከም አውደቀየ ብዞሕ ልትበዐህል ዐለ። ዲበ አካን ለሐድረ
ዑሰማን ሉንጊ ላተ "ክእነ ኢኮን” ልብል።

"ሰልፍ ደውደው ረዩም ሰበት ዐለ፡ ጠልገት አእግል ተዐርዩ ምንመ
ትቀድር ህግየ እግል ትብጽሑ ኢትቀድር። ሐር ህይዜ ሓምድ በዐል

83
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሺመት ሰበት ዐለ ደማዐቱ ለወዴቱመ ህቱ ከመ ወደዩ ልትህደግ ገብአ
እንድኢኮን።" ጣግየት ለኣውደቀ ሓምድ እንዴ ኢገብእ አናቱ። ቫሁድ
ብይ ምስልይ ለዐለ አሰናይ ህያቡ። ሓምድመ ርኤኒ። ለዶል ለሰህ ሐጋይ
ዐለሠ" '•

18. ዑሰማን ሎንጊ፡ 1988
84
ሰላብ ሕያይ

መቃወመት እግል መትፋዋሸ ሓምድ

ሓምድ ምን ሸር ትመጽእ ምኑ አለቡ። ርሑ ለፈቱመ ኢኮን።
እብ ርሑ መትሃጋይ፡ ርሑ አትዓባይ ወመትፋዋሸ ላተ አደብ ADL
ዲብ እንቱ ዐለ እቲቱ። አነ እለ ወዴኮ ወእለ አውቁኮ ለቤለዩ ብዞሕ
ዐለ። ቡን፡ ሐሊብ፡ ነብረ፡ ማል እቡ አእግለ መጽአው ፈተቕቖመ፡ ልግባእ
ወለአአሙሩ፡ "ክእነ ወዴነ፡?' ልብሎሉም። ጀማዐዊ ፈዳብያም ወፋርሳም
ቶም het ልብል፡ ርሑ ሌጠ ፈቅድ ለልብሎ ብዝሓም ቶም። ድግም
hh? Abt Cdr AM AN ATTIRE ምን ኣመረ፡ ክሉ እንዴ ወከለ
ገብእ ክእነ ለቤለ። ሐት ሐቲ ዶል ህግየ ሸፈቲት ከምሰልሁ ተ።

ጣግየት ደውደው እንዴ ትዘበጠት ከም ወድቀት፡ ከም ሐደሰ
ዐቢ ናይ ሓምድ ትዳገም ወልትህደግ እበ ዐለ። ናሱ ሓምድ አግል
ደውደው እግል ለአትፋርሁ ወለሐዝሩ፡ ወአእግል ለአደንግጹ ATS LAE
እንድኢኮን ጠልገት ሓምድ ዲብ ምድር ኢትትከፊ፡ እግል ልቅተሉ
ምን ለሐዜ፡ ሓምድ ግድ ለበትክ እናስቱ ማሚ፡ኣርድ ወአሸወጠዩ እንዴ
ትህበህለ ተህደ? እቡ።

“መትፋዋሸ ሓምድ ክልነ እንፈትዩ ይዐልነ። አሰክ ደንንጎበ፡ አምበል
ዎሮት ሸዐቢ፡ ምኒነ እንዴ ደግነ ትከልጥ ህሌለ ለቤለ ይዐለ፡" ልብል
እድሪስ መሕሙድ( ሑሰላስ)።

ዲብ ህደምደሜ ነብር ለዐለ በዐል አኣጣል፡ ሕዳረባይ ወድ (ht
ዐወድ፡ ክል ዶል ዲበ ሸፈቲት ገይስ ዐለ። ዲብ ለሐልፎ ሐቀ ረአዮም
ሐሊብ ወሰገ ነስእ ከአቡ መጽኦም ከምልሰሉም ልትሃደክ ዐለ። ህጅክ
ሸፈቲት ነፍሱ ትፈትየ ዐለት። ኢትሓበረ እቶም እንድኢኮን መዋዲቶም
ክሉ ርሑ ተሐልሩ እቱ ዐለት። ህቱ መሐመድ አሕመድ ልትበህል።

አምዕል ሐቲ አሊ መሐመድ አሕመድ ለልትበህል፡ ሓምድ እበ
ወደዩ ወብዕዳም እበ ወደዉ ከም ናዩ ዲብ ልትሃጌቴ እቡ ከም ሰምዐቦዐዩ፡
ሓምድ ሐቀ ሐርቀ ከም ኢልምሕክ ዲብ ለአምር:፡ ሰበብ ቀቀለ፡ ህግየ

8ጋ
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ዑሪት እንዴ ኢትገብአእ፡ እብ ደአል እንዴ አተመሰለ ሰምዑ እንዴ
ኢልስኤ ትሃገዩ።

"ስማዕ ሓምድ፡፥፡ እንተ ክል ዶል ክእነ ወዳኮ፡ ክእነ ፈዐልኮ ትብል
ምን እሎሉም ክሕለት ለመሰል መናዱቅ ጻውራም ለህለው መልህያምከ
ዎሮት ፋርሰ ምን ተሐጋላቱ። OCT: APT: Ot ATS MAM
ትረአውከ፣ ወለ ኢተአምኖም ምን ገብአካቱ፡ ወለ ክሉም ሐምቃም ምን
ገብአው ቱ። አለ ላቱ ጋብአት ኢኮን ወጻንሐት፡ ህግየ በድል። ንዋዩ
ለትዘመታመ ሕኔት ሸፈቲት ዘምተውኒ ልብል ሓምድ ዘምቲኒ ልብል።”
ለአምዕል ለህ ሓምድ ኢሐርቀ። "አይወ አማንካቱ፡ ምናተ፡ መልህያምይ
ለወደው ክመ አነ ለወዴክዉ ወአናመ ለወዴክዉ ክመ ህቶም ለወደው
ቱ ክሉ ሐቱ ቱ። ህደፍነ ዎሮት ቱ። ምሰል ነሄርር፡ ምሰል ነህጅም፡
ምሰል እንገሜ ሰበት ገብአነ ወዳኮ ምን እብልመ ኢክፈአኮ” ቤለ ከበልሰ
እቱ።

መሐመድ አሕመምመድ አበ በሊሰ ሰበት ኢዐግነዐ፡ ወላመ ANN ANT
ቀቀለዩ፡ "ክመ እለ ትቤ ምንመ ገብእ ፈኮም ሳላቱ አግል ትድገሙ
ዋጅብ ቱ። ዝያድ ክሉ እንታቱ ውላድከ እግል ተአትናይቶም ለብከ።
ኢመትሃጋይ እብ ወቀዮም አምዕል ሐቱ እግል ልግደዐካ ቱ። ግሱይ
ዲብ እንተ ማይ ለለኣአሰቱክ፡ ነብረ ለለህይቡከ፡ ህቶም ቶም። ሰበት እሊ፡
እግል ትትሐቨሸም ሐሽሞም። እብ ርሕከ ሌጠ ትትሃጌ$ እት ህሌክ ሕናመ
ነሐማከ. . ." ቤለ እንዴ ደግነ። ሓምድ አንዴ ኢበልሰ ረአሱ ነክነከ
ከአዝመ።

“ዲብ ልትሃገው ሰገ እንከትፍ ዐልነ። በዲርናመ ለአነ! አነ! ለልልብ
ጠባይዕ ናይ ሓምድ እንፈትዩ ሰበት ይዐልነ፡ ለእናሰ ለህግያሁ ክልነ
ፈቱናህ። ነአተንሰዩ ወአእብ ሕቦዕ ነኣቀምቱ ዐልነ። እንዴ ልብ ኢከሬ
ዲብነ እንርእዮ ከም የዐልነ ኣአመት ከተፎት ሰጋነ እንወዴ። አዜመ
ንትወለብ፡ ዶል ልርኤነ ልብ ኢከሬነ እግል ነአምሰል ህጅድክ እንፈትሕ፡
እብ ከብድነ ላቱ ለእናሰ ዲብ ልብነ ለዐለት ሰበት - አትዓገረ ሐሊብ
vb

19. እኢድሪስ መሕሙድ ጅማል( ምቈሴርባይ) መቃበለት ምሰል ኬትባይ 12 ዩንይር 1990 ከሰለ ሱዳን
86
ሰላብ ሕያይ

ሐርብ አቡ ሰለል

ሐቀ ሐርብ ብያኪንዲ ብዞሕ ትገሰው። ለተለዮም ኢዐለ። ለቀሰቦም
ቴለልመ ይዐለ። ገሌ ዲብ ባካት ደገጊቶም፡ ገሌ ህዩ ዲብ ንዋዮም ሄጌሰው።
መጀመጀብ ትፈንጠረው። "“እምበል ሸቅል" ልብሎ ህቶም አውርሐት ዲብ
ለአንንጉ ሓለፈው።

TAP ሰበብ ቀቀለው። ዕርፍ ከም በዝሐት እቶም አግል ሸቀቅል
አቡ-ሰለል ጌሰው።

ለሸቅል አቅሰኖት መርባት ቱ። ዲበ መደት ለህ ዑሰማን ሐጃጅ
እብ አምሩ "ክሉ አዳም እት ዎሮት ዕቅብ ለአበጥር፡ ልትዓደሉ ለአለቡ
ኣምር።" እንዴ ትበህለ ልትህደግ እቡ ሰበት ዐለ፡ እበ ፍክሮም ሐበት
ምን አምር ለተርፍ ምኑ አለቡ ዓልም ዐለ።

እሊ እናሰ አሊ ከረ ሓምድ ዶል ልርኤ ነጌ፮ብ እንዴ ጌሰ ዲብ

አቁርደት ተለፎን እት ወ፡ መልህይ መርከዝ ፖሊሰ ዐለ። ህቱ ተለፎን
ዶል ወዴ ወሸርሸር ጠበሸ ለትብለ ሐቱ +ተ። ለዶል ለህ ጥያራት ሐርብ
ሸርሸር ልቡለን ዐለው። እንዴ መጽአት ትለክፍ እቶም ሰበት ዐለት
ለሐርግን እተ ዐለው።

ቀደም እለ ዑሰማን ሐጃጅ ምን ደሳሰት ወኬን እሎሉም ዲን ለአለቦም
ኩፋር ቶም፡' ሕራዶም ምን በልዑ/# ዲብ ልብል ሰምዐት AAD
ሰበት ዐለ፡ መደት ሐቲ ሓምድ ሳድኑ ዐለ። እብለ ህግየ ሌጠ ህቱመ
ክምሰልሆም ካፍር አግል ልግባእ እንዴ ቤለው፡ ሰገ ብዞሕ እንዴ
አዳለው አግሉ ‘እሊ ሰገ እንዴ ከትፍካሁ በይንከ ኢበልዐካሁ ምን
ገብእ፡ ኢተሐይሰከ፡" ቤለዩ። እብ ቀሰብ እብልዑ ቱ ዐለ። ለዶል ለህ
AAA ትበህለ ምን ኢወቈ ርሑ ወኢተርፈት አግሉ ልብሉ።

ዑሰማን ሐጃጅ አእንዴ ትዳዘ ሚዶል ልትኣአደብ!፡፥ ሐቀ ለሃመ
ሓለቶም እንዴ ታብዐ ሕኩመት ለአሰእል እግሎሉም ዐለ። አብ ዐዱ እንዴ
ሐልፈው ኢኮን መዐደይ ዐዱመ እቡ ሓልፋም ዲብ እንቶም ለሐድንጎም

87
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ይዐለ። ሰኒ ወአማን ጸግበ። እብሊመ ካልእ ዶል ሰድነዉ። ለዶል ለሃመ
ለረድእዉ ሰበት ረክበ፩. ቅራመት ሌጠ ደፍዐ።

ዑሰማን ሐጃጅ ምንመ አዘምነ ምኑ፣ በሐር እንዴ ግሰነ ከም
አቅበልነ፣ ምነ በዲር ዐለየ ለኣከ ጃሱሰ እንዴ ገብአ ጽንሑነ። ከም
አቅበልነ ህቱ እግል ኢልትአመር ተሐብዐ። ነፈር ብዕድ ሕኩመት
እግል ለኣሰእል እሉ ነድአ። ሕነ ህይ ሸጣረቱ ሰበት ኣመርናህ እንዴ
ግሰነ ነአስናሁ ከቦዖበል አብጽሐናሁ። ዲብ ዖበል እግል ንቅተሉ ኣማም
AN hz ሸቨርሸር መጸተናተ ወእሉ ለረድኦ ሸዐብ ረአሰነ በጽሐው።
አሕመድ አርቱገ፣ ዐማር እድሪሰ AMA: NAAT ሐው ሸንግራይ
አውጋር፡ እድሪሰ አውጋር . ወእብራሂም አውጋር፡ ለልትህበሉ
መጽአው ከሐሰብክም ጠሉቁ ቤለውነ። ሓምድ ህይ፡ 'ክሉ ረአሱ
ኢትቅረቡኒ፡ ድራሩብ ጠልገት ተ፡፥ ምሰልይ ህግየ አለብከም። እንዴ
ቤለ ዲብ ለህድዶም ሕነ ነአተቅብሉ ዐልነ።

ሐር ላተ አነ እግል ሓምድ እንዴ ነቀምኮሁ እግል ንትጋሜ
ትሸነክነ። "እሊ ነፈር አሊ በዲር ኣሰሩ ዐልከ፡ አዜመ HAA BA
ጻብጡ ህሌከ። ሞት ወወደበት እቱ ምናተ፡ ደላብ አሎም ልትሐሰቡከ
ለህለው እዘም ምኑ። ቅራመት ነአድፍዑ"” እቤሉ። እሰልፍ "ዮም
ላተ ኢኣዝም ምኑ። እለን ሰሰ ጠልገትለ መሰደሰይ ዲብ ረአሱ እግል
ልእተየ በን” እንዴ ቤለ ከአበ እዩ። እት ደንንበ ላተ፣ "ክእብ ጀህት
ሐቱ ሑነ ወክትፈትናቱ፡ ግሉል ምን ኢገብአ ኣዝማም ምኑ ዲብ ሕነ
እኪት ወኢፈዴነ። ህቱ ቀሺም ሰበት ቱ፡ ሕናመ ምሰሉ ቀሻይም አግል
ንግባእ አለብነ። ሐር ህይ እንዴ ትገለልነ ሐዋ ቀተልናሁ ሞንጎራይብ
ገላይል እናሰነ ኣምር ወዓልም ሑሆም ቀትለው ሰበት ልብሉነ፡ ማዕሌሸ
WMA” HI ALA: “AA ሐቆ ትቤ ገድም ሰኒ። ደሚን ከም ለመጽእ
እንዴ ወዴነ ቅራመት ነአድፍዑ” ቤለ። ሐቀ እሊ "40 ጅ፮ ድፋዕ
እግል ነአፍገርከ፡" አእምቤሉ። ለሸዐብ ላተ "በዝሐት አንቅሶ እነ፡" ከም
ቤለውነ 30 ጅኔ ቅራመት አድፈዐናሁ። ምነ ሬድአት ሓምድ አድሪሰስ
ሸቡል ሰበት ትደመነዩ ሳርሐናሁ።’

20 , ዑሰማን ሉሎንጊ፡1988
88
ሰላብ ሕያይ

ዲብ አቡ ሰለል ከረ ሓምድ ወረቀት ከትበው ከአግል ሹም ድጌ
ናይ ቶለ ለዐለ ወሰበብ ሸፍትነት APR AMA: እተ መደትለ ሰልፍ
ተላይ ለቀትለ ሸባብ፡ ዲብ ቀበት ወቅት ሐዉር አግል ለኣምጽእዉ
ነፈር ነድአው። አቡ-ስለል ዲብ ቶለ ለህለ መሓዝ ቱ።

“ግሉላም ሰበት አምሰልናሆም እግል ልምጽኦቱ አንቤ ከሐሰብነ።
ምናተ፡ ሕናቱ ለግሉላም ዐልነ። አዳም ለቀትለ ኢኮን እብ ሞራመ
አዳም ለዘብጠ ኖሱ ዲብ ሸፈቲት ኢመጽእ። አምበሌነ ላብብ አለቡ
እንብል ሰበት ዐልነ ህይ አዳም ነድአነ እቶም።""’!

ሹም ናይለ ድጌቕ ወረቀት ከምሰል መጽአቱ ዲቦም ኢጌሰ። ዲብ
ገሉጅ (ግሉይ) ወሰነይ አዳም ነድኣው። ገሌ ምነ ውላድለ ዐድ ከረ
ሓምድ እት አየ ለአቱ ወአብ አየ ፈግሮ፡፣ ሚ ወዱ ከም ታብዕዎም
ወደው። አብ ጅህት ብዕደት ህይ ለልትሐደሮ አትፈረረው።

ዲበ ባካት አስክ ሳምን ለገብአ ጸንሖ እት ህለው፡ ሚ ትትሐበክ
AMET NFP ህሌት እምበል ዑሰማን ሎንጊ ለትሸከከ ይዐለ እቶም። ህቱ
ሰበት ኢአምነዮም ኢሰክበ። ነብረ ምን ልትህየብ ሰም ብእተ ለአመሰል።
መደፍ ምን ሐርደው እግሎም ለቀትል ቀጠፍ ወሰም ለወህበው ሰበት
መሰል እቱ፡ መልህያሙ ነብረ እግል ኢልብልዖ “ትገሰው እለ ነብረ አብ
ደሐነ ኢኮን፡” ልብሎም ዐለ።

አምዕል ሐቱ ስገ ማዱ ዐለው። ለዶል ለህ ሰድፈት እግል ልግባአ
ቀድር አውመ ከም ሉንጊ ለትሸከከየ ለሰገ ገሌ ገብእ ወደው እቱ፡
እሳት ይእግህር ትቤ። ህቱ አሊ ሰበብ አፍገረ ምኑ። “ስም አው እኪት
ዋድያም እቱ ህለው፡ ከእበ በሺል አበ። እንዴ ቤለ መረ ሸኩክ ሰበት
ዐለ እግል ሓምድ "“ምነ አካን አፎ ኢትገይስ አብነ፡” ቤለዩ። ሓምድ፡
“እሎም ጋሻነ ቡን ነአሰትዮም" ቤለ ከበልሰ፡ እግል ሕሸመት ናይ ዎሮት
ምሰሎም ግሱይ ለዐለ ሹኽ።

ዑስማን ሎንጊ ነፍሱ ኢፈቱተ። "“ከላሰ አግሎም ቡን ህቦም ከኒጊሰ።
እሎሉም ሰበብ ኢለሐግሎሉ፡” ቤለዩ። እግል ለአትበግሶም ዳብ ለአሸር፡
ሓምድ ላተ እግለ ረአዩ ኢትከበተዩ። ሚ እግል ኢትምጽአከ ANA Al.

21. እተከምሰልሁ
89
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ትፈርህ፣፡" LA ከቀበዩ። አእብሊ ሉንጊ “እግልይ ፈራህ ትብለኒ!" ቤለ
ከሐርቀ። “ምንከ ምን ተአኬ እቑ እግል ንርኤቱ ሰኒ ደሐንቱ፡’ ቤለዩ
ከአዝመ ምኑ።

ምን ሕድ ኣዝማም እት እንቶም፡ ከአርድ እንዴ መሰ እት ክዋናሆም
(ተሸኪሎም) አተው። አደብ ሸፍተ ለለአምር ወድ ዐድ ላተ እብ አእስዉ
እትጀህ እግል ሊጊሶ ከም ቀድርሮ ኢቀዊዌወ። ምነ አካን ለዐል እግል
ልቅነጾቱ ሚ ተሐት ኢትበዴ ምኑ። እንዴ ኢረይሞ ዲብ አኬነት ውቅል
ገብአው ከሰክበው።

ላሊ ክልኦት ዛብጥ ለመርሕዎም ዐሳክር ኩነመ ውላድ ዐድ እት
መርሐዎም ዲበ ክዋነ መጽአው። ለአካን ጸብጠወ። ዲብ ጽልመት እግል
ኢልህረቦ ምኖም እንዴ ፈርህው ህይ ኢህጅመው። ANA ልትዐወቶ
እቶም ምድር አሰክ ጸቤሕ ከርደንዎም ከትመየው። ለተሸኪል ናይ
በዲር ሳትር ገዲም ለመሰል ከሌብ ዐለ እቱ።

ምድር ቁሩብ ጽብሕ ምድር፡ ዎሮት ምነ ዐሳክር መን መሰለኒ
AANA ቫውሸ እብ ሐት-ሐቱቴ ዲብ ካይድ አብ ቅሩቱ ባካት ሓምድ
ወሐገሰ በጽሐ። እብ መን ከም ለአነብት ለቀወ ዲብ መሰል፥፤ እንዴ
ደነ ማን ወገለብ ለአቀምት። ባሩደቲቱ አእብ ክልኤ አዴሁ ከብ እንዴ
አበለየ ቀደም እግንሓቱ። ሰኒ እንዴ በጥረ ዲብ ሰክቦ እብ መጅሞዕ
AMA ALTE At አእቶም። ሐር ላተ እግል ልጽበጦም ምን ምናም
NIE ATS ALA AMA APR Vell Ba እንቱ ጸብጠዩ። ምሰሉ
ለዐለው ህይ እንዴ ኢልትሰምዖ ሰላሕ ሓምድ ወሐንሰ ህረሰው። ሐንሰመ
ኢትዐወተው እቡ እንድኢኮን ጸብጠዉ። ሐገስ ሰኪን ሰበት ጸንሐት
ምሰሉ እግል ዎርት ምኖም እበ ከብዱ ዐበዩ ተ።

ዲብ ክእነ ረብሸት ገድም ክሉም ቀንጸው። ሓምድ ከም ትጸበጠ
ኢደለው። "ሓምድ ቅነጽ! ቅነጽ! አርድ ክዩድ ህለ፡" ቤለው። ለኣድሑኑ
ለህለው ኣምሰለው አእንድኢኮን ሰኒ ወአማን ኣከወ እቱ። ለዶል AU
ለሻውሸ ዲብ እዴሁ ለዐለ ሓምድ ክምቱ እንዴ ኣመረ “AVE! AACE
ሓምድ!" AID ቤለ አግል ልእሰሩ ትዳለ። ሓምድ ቅንጨብ ሰበት
Mak Ga APNG:

90
ሰላብ ሕያይ

ለሻውሸ ዋርዶ ዐለት አግሉ ልትበህል። ዋርዶ ምስል ክምሰልሁመ
AN PAN “AIA APR YP ጠሊት አብ እዝኑ እንዴ ዋሌኮሁ ዐዳገ
ኢከፊሬኩዉ ምን ገብእ እናሰ ይአነ!" እንዴ ቤለ ናዊ ዐለ። PAA AOA
መሰኡል ህይ። እግል ለኣአትገራግሩመ ገብእ፡ "ኣናመ ቀደምከ ሓምድ
ኢጸበጥኮ ምን ገብእ እሊ ኮከብ ሺመቹ እንዴ መልጠጥኮ እግል ህበካቱ"
ልብሉ ዐለ ልትበህል። አምበል እሊመ ቫሻውሸ ምን ጠልገት ሕጃ፭ብ
PS. ሰበት ዐለ፡ ኢኮን ጠልገት መድፈዕመ ቀትሉ ለኣአመሰል ይዐለ።
እብሊታት ልቡ ባዲ ምኑ ሰበት ዐለ እግል ሓምድ ከም ጸብጠዩ ጠላቂ
አበ። እባሁ ከው አብ እሰረት ዋዲሁ ዐለ።

ሓምድ እግል ልፍገር ሒለት ሐግለ። ምናተ፡ አሱር ዲብ እንቱ
እብ ከም ግድለ ለምን ገርቡ ኢከርዩ መሰደስ ምን ቤቱ አፍገረ።
ሻውሸ እንዴ ካየደዩ አርድ አግል ለኣሸውጡ ዶል ጀርበ ሓምድ አሰኩ
ትደለለ። ከለመሰደሰ ዲብ ገሮቡ እንዴ አቅረበዩ ዝናድ ሰሐበ። ምናተ፡
ሻውሸ ከምለ አእለ ለአምን ገብአ ገብአት እግሉ ኢትዘበጠ። መሰደሰ
ክርን እንዴ ወደ በዋረ። እተ መደት ለህ ጠልገት ዘበን ጥልያን ቅብርት
ሰበት ትጸንሕ፡ ሰገር እንቈዴ ወቈት ምንመ ትትማሳሕ ተዐክሰ ዐለት።

ለግድለ ልርኤ ለዐለ ዑሰማን ሎሉንጊመ ሓምድ እግል ለአንግፍ
መንዱቅ በ ሻውሸ አግነሐ። ዝናድ ምን ሰሐበ ሰለሰ ዶል ክሬነት
ወደ ከሸት። ጥለጉ ደዲድ ሰበት ዐለ ተውክ ብእቱ ኢቤለ። ለዐክሰየ
ጥለግ ዲብ ጂቡ ከረየን። ሕጂሻብ ለቡ እብ ጠልገት ኢልትዘብዋጥ A744
LA ሰበት አምነ አበናይ እቡ አእግል ልለድዱ አንኮለለ። እግል ልዝበጥ
ምንመ ለአፈክክ እንዴ ከልጠ ሓምድ አግል ኢልዝበጥ ፈርህ ከገሜ።
እብ ሐዲሰ መንዱቂ እግል ኢልጥለሙ ሸክ ዋዲብ ዲብ እንቱ፡ ዝናድ
ምን ሰሐበ "በው! በው!". ትቤ ለጠልገት ከአብ ምግብ ክልኢቶም
AT, ሐልፈት ዲብ እመነት ትከሬት። አብሊ ቫውሸ ደንገጸ ከእግል
ሓምድ አሱር ዲብ እንቱ ጠለቀዩ። ክልኢቶም ትፈናተው ከምን ሕድ
ትሸተተው። ለለህርብ ህርበ ለእሙን መልህይ ሓምድ ኣድም ፋይድ
ሌጠ ተርፈ።

91
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ምናተ፡ እብ አሳሰ ደግም ሐንሰ ተምንዎ፡ ለዐሳክር እበ ዑሰማን
ለለክፈየ ጠልገት ኢኮን ለህርበው። --ምነ ህረብ ወረብ ወኬን ዝያደት
ለሓምድ ለኣድሐነ ሐንሰ ተምነዎ NP ቱኖሱ ለሓኬ፦፥፦

ሐርብየ እንዴ መጽአው አእግል ሓምድ ከብ አበለው። ሐቀ
መትጸባጥ ወእሰር፡ አነ እሰክብ ዐልኮ ነፍቘኬ ከሸት። ርሕይ እንዴ
ሐማኮ ምን ቀነጽኮ። አግልይመ Al ASH ON ANAL AVDA:
ሰላሕነ ነሰኣው። ሰኪነት አክል ገደር ዐለት እዩ። እበ እግለ ጻጸብሑ
ለዐለ ከብዱ ደይሐኮ። እተ ምድር ወድቀ። ቅንብለት ረፍዐኮ ከእግል
ሐርብየ ፈንጠርኮሆም። መልህያምነ እንዴ ትሳረረው ደህት ምውዳቅ
ጽሓይ ህርበው። ከረ ዑሰማን ሉንጊ ወወልደገብረኤል ክሎም። አነ
ህይ እበ ሰኪነዊ ለሓምድ እሱር እቡ ሐብል እት አበትክ እዴሁ ሰበት
ጀርሐኮ እዙይ ዐለ።

እንዴ ነስኣኮሁ ህረብኮ። ለወድቀ እንዴ ሐደግኮ ሸንከት ምፍጋር
ጽሓይ ቀነጽኮ። ኣድም ፋይድ በይኑ ተርፈ። ክም ግስነ ልባን ለለአሩ
ሶማል ረከብነ። ANAT UNO: ሐሬ ምነ ANT ALN OAT OFT
አምጽኦ እንቤ ከለአክናሆም። ክልኤ ጓንዴ፣ ቀናብል ወጠልግ ብዞሕ
እቡ መጽአዉነ። ዲብ ካልኣይት አምዕልነ አውቱት ትከፊነ።"

እተ ዐለት ረብሸት ወሰከይ ኣድም ፋይድ በይኑ ከም ተርፈ፣
ሐጠር ሐቀሁ ሰብ ልሕዜ፣ ዲብ ለክፍ ሐርብየ ረአው ከዘብጠዉ።
ኣድም ፋይድ ከም ሞተ ህቶም ልግብአኦ ወሕነ ዳሊ ዐለ አለቡ።
ግናዘቱ እንዴ ኢትትረፋዕ ሳምን ወዳት። አእግሉመ ልባን ለለአሩ
ረክበዉ ከቀብረዉ። ባሩደቱ፣ PAE ወአግሩሹ ሰለመዉነ።

ለቨፈቲት ክሎሉም ዐሰር-ዎርት ዐለው። - እተ ዶለ ህረብ በንበን
ውዕላም ወምዩያም እንዴ ዐለው አእት ደንንበ እት ማሸግሊ ትደምዐው።
ሓምድ አእዴሁ ዲብ ትትፈታሕ ለሸተሐቱ ሰኪን ጸልዐት ሰበት ሐድገት
እቱ፣ አስክ ለሐይ ዲብ 'ሌ' ደብር ተሐብዐ። ዲቡ መልህያሙ ጨወት
እንዴ ደቀው ዲበ ጸልዐቱ እት ወድወ አብ ሸልቱት ለአሱሩ ዐለው።
ክእነ ዶል ወዱ እግሉ ዕንታቱ ምን ክትረት መጺጸት ነቤዕ ዐለ።

22. hI ተምነዎ (ቀኛዝማች) 1991
92
ሰላብ ሕያይ

እግል ኢልትአረር እንዴ ቤለው ቅርንፍል እንዴ ደገው ለአሰትዉ፡
ሰራይመ ወዱ እቱ ዐለው። ሳረ ናይለ ትትበህል ዕጨት ቀረፍ አው
ቀጠፍ እንዴ አንሸፈው እንዴ ደቂቂቁ ዲብ ጸልዐቱ ፈፍዉ ዐለው። እለ
ቀጥፈት እለ ደማነት ለበ ጸልዐት አጊድ ለተአነሸፍ ሰራይ ተ ለዐለት።

ብዕድ እት ከደን ለእብ ቀሊል ለረኩቡ ደወ ምን አቀጥፍ ለለሐልፍት
ምንመ ይዐለ፡ ዲብለ ለገብአ ድካን ለጸንሐ ዕጥር ፈረንጂ (ረቨ) ዲብ
ጸልዐት ሐዳሰ ከም አልኮል ልትነፍዖ እቡ ዐለው። አክል አዩ አማን
ትገብእ እንድኢኮን "“ለልትክቈ ደም ከርዕ እነ ዐለ" ልብል ዑሰማን
ሉንጊ። እንዴ አትለ ህይ "አስራር ደም እግል ኢንብተክ፡ እንዴ ደረሐነ
ጠልገት እግል ነአፍግር ዳግናም ይዐልነ፥፡ ለጸልዐት እግል ኢትትአረር
ወተብዕን ኢቲዴ ህይ ቈሴሳሰ ሕፉን እንሸምተ፡ አጊድ እግል ንሕይ ህይ
መዲደት ብልቱብ ወመረቅ እንሰቱ ዐልነ፡" እት ልብል ዳምግ። "ብዕድ
እንዴ ጸግዐከ በህለት ሕማም መላርየት እንዴ ጸብጨከ ሐዝ ሐቀ ገብአ
እትከ፡ እበነት ክብት እንዴ ሓፈንነ ረሐትነ እንታክሰ ዐልነ ወደወ ገብእ
እነ ዐለ ከነሕይ ዐልነ" ልብል።

ሓምድ እምበለ እብ መልህያሙ ገብእ እግሉ ለዐለ ሰራይ፡ ዲበ
An? nF ዐለ ለለኣርምሮ ፈተቕቖ ሰገ፡ መዐር፡ ሴሳሰ፡ ሐሊብ ለኣመጽኦ
ሰበት ዐለው፡ ሐዋ አምቈላት ሑድ ጸልዐቱ እግል ትሕይዩ ወሰገ እግል
ትትገልበብ አንበተት።

ለሳረ ትትበህል ዕጨት፡ ጸዕደ ዲብ ትገብእ፡ ከም ቀላሚጦስ ረያምተ።
ዲብ በርከ ትበቅል፣ ግንደ ትሩድ ዲብ ገብእ ሜዛን ሰበት አለበ፡ እግል
ኣላት ሐርሰ ሰኒ ትትጸረብ። ዲብ አግዳም ሕሊል ምንመ ትበቅል፡ ዲብ
አድብርመ ብዞሕ ኢኮን ምናተ ትበቅል። ንዋይ ቀጠፈ ምንመ በሌዕ
ብዞሕ ኢረድየ። እለ ዕጨት እግል ደወ እግል ትትነፋዕ እበ ሐቀ ገብአከ
ቀጠፈ ልግባእ ወግንደ ሰኒ ተሐጽቡ፣ ከም ነሸፈ ህይ እንዴ አትከምከም
ትደቀቂቁ። ሐቀቆሁ ዲበ ጸልዐት እንዴ ፈፈካሁ እብ ሸልቱት ተአሰሩ።
ሐቀቆ እለ ለጸልዐት ዲብ ሳምንተ ትነሸፍ። ዲብ ክእነ አግቡይ ሰራይ፡
ሐሰን ከራር ቱ ምን ክሎም ትሩድ ለዐለ። ብዕዳምመ ዎርሮት ከናዩ ብሰር
ዐለ እግሉ። ሰላሕ ለለአሰኔ ክቡብ ሐጃድ፣ - ሸፋገት ጠልገት እግል

93
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

ልወሰኮ ከብሱለት እንዴ ፈትሐው ረአስሰ ክርቢት እንዴ ሰብረው ምሰል
ባርት ለለሓብር’' ከም ከረ ከራር ኣድም፣ ለልትንቈ ሑ ሰላሰ፡ ለገድል
አጋር ፈረጅአለ፣ ለገብአት ሓደት ሐቆ ኢረክበው ኖሶም ባሰሮ። እግል
መሰል ዲብ ከደን እሳት ሐቆ ኢረክበው ናዮም በሰር ዐለ እግሎሉም።

ሐት-ሐቱ ዶል፡ አዳም እተ አለቡ ከደን ክርቢት አክለሰው ምን
ገብእ፡ አውመ ለእለ ደገለው እሳት ዶል ትቀሰን ምኖም፡ እሳት ለለሓዩ
እቡ ክልኦት ጅንሰ በሰር ዐለ እግሉም። ዑሰማን ሉሎንጊ “AADAL
ድናድ ( መሴት)፡ ለክኣልይ ህይ -ሸሸደም ቱ" እት ልብል ሸርሐዩ።
እንዴ አትለ ክእነ ልብል፥

ለኣወላይ እብ ድናድ AVt AINA ተአቅርሕ ሐቀ ሐዜክ፡ እሊ
ምን ቀዳሙ ሸቁይ እግል ልጽናሕ ለቡቱ። አእግሉ አእግል ተአዳሌ
ህይ ሰስ ሓጀት ለአትሐዝየ። ሰልከት ዕክት፡ እሳት፡ ጨወት፡ ሸልቱት፡
ፈሐም ወእንደሐት፡

AAT ANA ቀለም ለገብእ ዕክ ለቡ ክልኤ ሰድር ላቱ ሐጺን
አው ሰልክ ተአዳሌ። እግሉ እብ ከም ሐርፍ (: ተአዳልዩ። እብ
ክልኦት ጠረፉ ከም ልትፈናቱቲ ወልትቃረብ እንዴ ዐጽፍካሁ ዲብ
እሳት አሰክ ቀይሕ ለሐፍን። ሕሩን ዲብ እንቲ ዲብ ጨወት ድግት
እንዴ ኣቱካሁ አሰክ ጸብጥ ምነ ትባልሱ። ከም ጸብጠየ ተአበርዱ።

hh? እሊ ሸልቱት ጸዕደ እንዴ ሐጸብከ ተአዳልዩ። ለሸልቱት
ጥሉል ዲብ እንቲ፡ ዲብ ፈሐም ድቂቅ እንዴ ከሬካሁ ትባልሱ።
ለሸልቱት ለፈሐም ከም ሰተዩ ከም ዘፍፍ ገብእ። ለሸልቱት ለናሸፍ
ሐቱ ዶል እግል ኢልክለሰ እብ ጭራም ጭራም ትትነፋዕ እቡ። እት
ደንገበ እንጅሐት ቀያሕ እበ ፈሐም AAT ሸልቱት አብ ሐብል
አው ሸልቱት ልትአሰር ከህቱ ወሐጺነት ዕግን ሕድ ሐቀ ጸበጥከ እቡ
አክል ሕድ ከም ክርቢት ልትወላዕ። አብ ክእነ ብሰር አሰክ ወሬሕ
እግል ትትነሩዕ አቡ ትቀድር።

እሊ ለመሰል ኣላት አብ ዋድብ እንዴ ትገልበበ ምን ሸንጠቶም
ኢልትፈንቱ፡ ድናድ ህይ ልትበህል እብ ትግሪሬ።

94
ሰላብ ሕያይ

ለካልኣይ በሰር ሓየዮት እሳት እት ገብእ፡ እብ ህግየ ናረ ሸሸደም
ልትበህል። ዑሰማን ሉንጊ እሊ በሰር እሊ ምን ድናድ ለቀለ ክምቱ
ሸርሕ። ሸሸደም አእግል ትትነፋዕ ሰለሰ ሓደት ለአትሐዝየ፡ ምን ክልኤኡ
ሰድር ለኢትረይም Plt PN hel Ada HSS NAAT
ቅሸን ናሸፍ ወሸልቱት ባሊ፡ አቅሹን ሐጫይር ሐቀ አዳሌከ ለደፈረ
ለዎርሮት ሰኒ ኢተአበልሑ፡ ለካልኣይት ህይ ጠልፋሕ ከም ትገብእ እንዴ
ወዴከ ትጸርቦም። እንዴ አትሌከ ዲብ ምግብለ ጠልፈሕ ለብልሕት
ለተአቱ እተ አካን እንዴ ሰጠርከ ሸልቱት IAL TAMA AT ሐቀ
እሊ ለብልሕት ታክየት ዲብ እንተ፡ ወጠልፋሕ እብ ጋድም ረአሰ ሕድ
ክም ገብአየ። ፍንጌ ክልኦት ግምቦ እዴቈከ እንዴ ኣቱቴካህ ትጠቅሐ። እበ
ጥቅሐት ሰረት እንዴ ትከለቀት ለቨልቱት ተአቀርሑ ሰዐር ወአቀጥፍ
እንዴ ደምዐከ እሳት ተሓይደ’'

ሓምድ - እምትሓን ሞት ወሐዮት እንዴ ሐልፈ፡ ጸልዐቱ ከም
ሐዩት፡ ሐቀ አወርሐት ሑድ፡ ዲብ እምበ ቡቢ ለዐለ ክዙኑ ለዐለ ሰላሕ
ወሰከ። መርባት ኣድም ፋይድ AINA ለአቅሰን ህዩ ዲብ ወሬሕ ዩልዮ
እግል ተለ አንደደየ። ማል ወንዋይ ናይለ ፈትነው እቡ እምበል ምሕኬ
ዘምተ። ሐቀቆ እሊ አግለ ምስሉ ለዐለው ሐንገስ ተምነዎ ወወልደገብርኤል
ገሌ ምነ ትዘምተ እንዴ ህበዮም ሳርሐዮም።

23. ዑስማን ሉንጊ። 988
9ጋ
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

መትዐታቅ ምን ሰጅን (ምን መሕዩር)

ዲብ ክል ከደን ለነብር፣ ዲብ አከድን ጋሸ፡ እምበል ቀይድ፣ ከም
ምራዱ እንዴ ትፈረረ ለዐይር ለዐለ እድሪስ ዐዋቱ፡ አስቦሕ ሳዐት ሴዕ
ወምሴ ሳዐት ሰስ ዲብ ፈርም ምን አውጋሮ በክት ሐረከት ሓግል
ምንመ ዐለ፡ ምን ሐርሰ ላተ እተይ ብዞሕ ጃቅፍ ዐለ፡ ምን ገበነ አውጋሮ
እንዴ ኢፈግር አሰክ ሚ ዶል አእግል ልንበር፤ ሰጅን ኢከህለዩ። ገሌ
እግል ልሰባር ዐለት እግሉ። ሓምድመ ኢቀሰነ። ዐዱ እግል ሐረሮት
ምን ሐሲብ ወተፍኪር ኢትገሰ። ክሉ ዲብ ONS ALE TNA An:
እድሪሰ ለፈርሐ እተ አምዕል መጽአት።

ሓምድ ዲብ አቡሁ ልኡክ ነድአ። "አነ እተ ሐዜካህ አምዕል ዲብ
አውቲት አግል አታኬካ ቴቱ።" -- እንዴ አተህመልከ ማልከ ወዐድከ
እንዴ ነስአከ ህረብ“ቤለዩ።’"

እድሪሰ እበ ልኡክ እንዴ ትናየተ፡ እብ ሰቱር ገሌ ለኢልትሐረክ
መሙተላካቱ አዝበዩ። ንዋዩ ገሌ እብ አርወሐቱ ወገሌ እንዴ ሓረደዩ
ዓጻጽ ወደዩ ከኣዝበዩ። ሐቱ ከአካነ እንዴ አብጽሐየ፡ ለለአትሐዝዩ
ከምከመ ከትዳለ።

አምዕል ሐቲ ጽብሕ ምድር፣ - አድሪስ አግል ብሰአ ወለቱ
መሐመድ ኖራይ ወአብ ሰቱር እግል ትዕቤ ወውላዱ ወአት ATF WA
ምን አውጋሮ ከም ፈግር ወደ። ( ትዕቤ በቪር እግል እድሪስ አሲቱ
ሳልሳይት ተ። ምን ውላድ ወልቃይት ላቶም ጀበር እት ትገብእ እም
ሐምስ ውላዱ ዐለት)።

ውድቀት ጽሓይ ክመ ክል ዶል ለወድየ ለዐለ፡ ዲብ መርከዝ ፖሊሰ
"ፕረዘንቲ" (ህሌኮ) እንዴ ቤለ ሐቆ ፈረመ፡ አመቅረብ ከም ተአዘነት
ክመ ልትሰሌ እንዴ ትመሰለ፡ አትህመለ ከፈረሱ ትጸዐነ። አንዴ ህርበ
አስክ አውቱት ጌሰ። ምናተ፡ ምነ ባካት እንዴ ኢፈግር፡ ፈረሱ ዲብ
ልሰዓ ሰበት ትርአ፡ ዩሰፍ ደምባይ ለብአቶም ሐምስ ፖሊሰ እንግሊዝ

24. ዐብደለ ጣህ መቃበለት ምሰስል ኬትባይ፡ ማርስ 1983 አውጋሮ፡
96
ሰላብ ሕያይ

AN አብቁሉም አሰሩ ገብአው። እተ ዶል ለሰህ ኢዐረው እቡ። አርድ
ሰበት መሰ እቶም ገበይ በዴት ምኖም ከአሰክ ብያኩንዲ አሰከ ሐልፈው።

እድሪሰ ወውላዱ መጽአውነ። ዲብ ፈረስ ድነ እንዴ አገርበተ
ገመል እት PA መጽኤነ። መሐመድ እብራሂም - ዎሮት ምነ ውላዱ
ዲብ አድግ፡ ዎሮት ንኡሸ ምሰል እሙ እት ገመል ጽዑናም ዐለው።
ብዕዳም AN AICP? At ገይሶ እት አውቱቴት ጸንሐናሆም። ከም
ቀረብናሁ አቡነ እድሪሰ፡ ሓምድ ወልይዩ! እት ልብል ነቅመ። ሕነ ህይ
AM ከም ረከብነ አልሐምድላህ! APH?” ልብል ዑሰማን ሉንጊ።

ሐቀቆ እሊ እድሪሰስ እግል ሓምድ፥ "እሎሉም ሕኩመት እንዴ ለአከቶም
አሰርይ ገብኦ ለህለው ፖሊሰ፡ ምሰልይ አቢ አለቦም፡ አደኒቶም ANA
ለዓቡ አፍርሆም እንድኢኮን ኢትቃተሎሉም እማነትከ!" ቤለ ከእንዴ
ትፋነዩ ተከዜ እንዴ ተዐደ ወልቃይት አተ።""

ሰልፍ ሕነ ለከፍነ፣ ሓምድ ቱ ለአንበተ። እግልዩ 'ጽናሕ' ቤሌኒ።
እግል ዎሮት እንዴ ለክፈ እቱ ምን በቅል አውደቀዩ። ለዐሰከሪ
ዲብ ለአምር ከመ ሞተ አተምሰለ እንድኢኮን ኢትዘበጠ። ሐር ላተ
ኢትረከበ ዲብ አካን ሸንኪት ህርበ። አነ ቅብላቶም ዐልኮ። ክምሰል
ለክፈ፡ እግል በቀል ዩሰፍ ደምባይ አፍልበ ሸወጠ ከኣውደቀየ። ዩሰፍ
ሐበት ኢገብአ። ዕላመት በቀሉ ነሰአ ከዲብ መልህያሙ ጌሄሰ። ሐርብ
ኢዐለ ክልኢትነ ሌጣቱ ለለሰከፍነ።""

ዐሳክር እንግሊዝ ኢለክፈው፣ አባሆም ክርን ዘብጥ ከም ሰምዐው
ህርበው። ከረ ሓምድ ህይ ለምሰለ በቅል ተርፈ ቴንደት፡ ሸፈት፡
ብራ፫ታት፡ ወብዕድ ሓጃቛት እንዴ ነሰአው አሰር እድሪስ ገብአው።
እድሪሰ ሐቀ ለህ ሰነትመ ኢከልኣ ሐመ ከዲብ ተክለምበ ትወፈ።
25. ጽጋይ ህይሌማርያም መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ ማርስ 1983 አውጋሮ፡ ጸጋይ ዝያድ እብ ጸጋይ
ደንጎለ ለልትአመር ዲብ ገብእ፡ ቫዕር እሙር ዐለ። አክልሕድ ከም ብዕዳም ቈልየት ወመተልተለት፡
ቀደም ዐሰሮታት ሰኖታት ለወደዩ ሸዕር ኢልትረሳዕ። ዲብ ረአሱ ጸብጥ ዲኢኮን ናይ ቅራአት ወክታበት

ቅድረት ይዐለት እግሉ።
26. ዑስማን ሉንጊ 1988

97
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ሐርብ ዖበል

ሸፈቲት ኩነመ፡ ዲብ ዳሴ ክልኦት ሰብ ሐ - ዎሮት ወድ ህባረ-ዳ
ወዎርት ህይ ወድ ህግር ቀትለው ከመርባት እግል ነአቅሰን ትብገስነ።
ርደእ እንዴ ትበህለ ለሰክብ አለቡ። ሹምለ ድኔ ከረ ሓምድ መጽኦ
ህለው ከም ሰምዐ፡ ናዩ ወናይለ ቁትለት ንዋይ እንዴ ፈንተ፡ ዲብ
አይመሳ-ኡኩናም ዲብ መሐመድ 0ገበ $ሰ እቡ። እግል ኢልትአመር
እንዴ ትበህለ ህይ አሌፍ፡ ባእ፡ ታእ ዕላመት ወደ አእቱ። ለዕላመት
አሰያድ ወመሻይክ ሌጠ ለልትነፍዖ እበ ፍንቲ ሰበት ዐለት፡ ሸፈቲት
ኢቀሩቡ እንዴ ትበህለ ገብአ።

ሓምድ እበ ለገብአት ደሪመት አእግል ልትፈሃም፡ ዲብ መሐመድ
0ዐገ0 ልኡክ ለአከ። ዐገበ ላተ እግል ልብረክ ሰበት ይሐዘ፡ በሊሰ ይህበዩ።
ሰላብ ሕያይ ምን ለአነብት ወሐር እግል ሓምድ፡ ምንዲ ትገብእ አግሉ
እብ እዱሁ እግል ልትከፈ ምኑ ወሕኩመት አግል ልሰልሙ ወኢአበ።
እተ መደት ለህ ሓምድ አው ምን መጅሙዐቱ ለአጽበጠ ምን 30 አሰክ
50 ድኔ እግል ልትህየብቱ ልትበህል ሰበት ዐለ፡ ዐገበ ገሌ ምን ረክብ
እንዴ ቤለ እግል ልሸኬ ባርንቶ ጌሰ።

ሓምድ ልኡክ እንዴ ነድአ ኢኮን፡ ዲብ ሓላት ብዕድመ በሊሰ ቫሻፍግ
ሐቀቆ ይህብካሁ ሐራቅ ቱ። ጠቢዐት ዕስክርየተ ሙ ምን ዕበያቱ ከንዶእ።
nh እንዴ ትሓበረ አደቡ ክእና ቱ። በሊሰ ከም ሐግለ፡ ህይ አሰክ 20
ለገብኦ ሰሉሓም ወጃሌ አንዴ ነሰአ፡ ክለ ዲብ ዳሴ ወአይመሰ ለዐለት
ሐ መሐመድ ዐገበ ያበል ከረየ።

በዲረ እዳረት እንግሊዝ እብ ሓምድ ሳክበት ይዐለት። አምዕል

ልታከው እግሉ ዐለው። ዕምር እንዴ ህበዩ ብዞሕ ምን ጸንሐ እግሎም
AP ከም ክድል ሐሰበው። ሐር ህይ፥ ለትሩድ ዐሊ ሙንጣዝ ከማን
ለሰለመ፡ ሓምድ ምን እንዴ ገብአ አክል እሊ መትሐሳር ረክብ ልብሉ
ሰበት ዐለው፡ ዕምሩ እግል ለሓጭር ለዐውሎ እቱ ዐለው። መሐመድ
ዐገ0 እበ ቀደመዩ ጥርዓን ሕኩመት ታየናት ወጌዴት። ዲብ ዖበል ምሰል
ሓምድ ገጽ ሕድ ሐርብ ገብአ።

98
ሰላብ ሕያይ

ህጅም ለአንበተው ዐሳክር እግሊዝ ቶም። ሰሜቶም ተ ዐሳክር
እንግሊዝ እንድኢኮን ጸዕደ ይዐለ እቶም። ክሎሉም ዐሳክር ጸላይም ቶም።
ሐርብ አዳሕየት አንበተ፡ አሰክ ምድር መሴ ህይ አተላለ።

ዐሳክር እንግሊዝ፡ መዐነውየቶም ውቅል ዐለት፡ ሸፈቲት ዮም ቶም
ልትረከቦ። እንዴ ቤለው ቶም ህጅም ለጠለቀው። አግደ ሓምድ እግል
ለአብርኮ ወሐ ዲብ ሰብአ እግል ልብለሶቱ ለህደዪዉም።

እተ ዶለ ሰልፍ ሓምድ ኢከም በዲሩ፡ ጠልገቱ አዳም ትዘብጥ ይዐለ።
"ዋም ጠልገዊ ዎሮት ነፈር ትረክብ ይህሌት። ቤለዩ እግል ዑሰማን
ሉንጊ። እንዴ አትለ "“መንዱቅይ ቘጣን ዐርገ እቱ ከአበ በህለትቱ፡"
ክም ቤለ፡ “አስክ እለ ሚ ትወዳ ዐልከ ለመንዱቅ ነድሱ - ሺን እቱ!"
ቤለዩ ዐሰማንሉንጊ። ክአነ ለመሰል ለአምና አእቡ ሰበት ዐለው ቘነ እቱ።
ኣቢ ለዐለ መንዱቅ ክም በዲሩ አዳም እግል ልገፋትእ አንበተ። ሐርብ
ከም ትደቀበ ሓምድ እግሩ ትዘበጠ። አሰናይ ነታባይ አብ ብሬን እግሩ
ትሰበረት። ልባብ ለልትበህል ናረ ህይ እተ ዶሉ ትቀተለ። ለዐውቲ
ላተ ናይ ከረ ሓምድ ዐለት። ዝያድ ሰቦዕ ዐሰከሪ ቀትለው። አቁርደት
ለኣተው ጀሪሒንመ ዐለው። ክልኦት አቡዐሸረ ትሰለበው። ለሐ ህይ
ዲብ እዴ ከረ ሓምድ ተርፈት።"" ሐዋ እሊ፡ ለተለ ቴለል ዑሰማን ሉንጊ
እብ ክእነ Cdr
ለዶል ለህለ እንግሊዝ ከም ኢቀድረዮም ዎርት በሰር ባሰረ።
ገሌ ምን ናይ መልህያምነ አንሰ ወአደኒት እንዴ ነሰአ ባርንቶ እግል
ለኣትዮም አንበተ። ሸፈቲት እግል ደሐን ዐይላቶም እንዴ ቤለው
ምን ሰልሞ እንዴ ቤላቱ ክእነ ለወደ። ለበሰር እብ አማን ነፍዐ።
ምሰልነ ዲብ ሐርብ ያዖበል ለወዐለው ሰቦዕ ምነ ሸፈቲት እግል ደሐን
ዐይላትነ አንሰልም ህሌነ ቤለው። ለዶል ለህ ሓምድ AYIA
ሰበት ይአምነዮም፡ እግል ኢልሰልሞ ሰለሰ አምዕል ከርዐዮም። ሕናመ
ትገሰው እንቤሎም ላኪን ኢሰምዐውነ። እት ደንንበ ባርንቶ ቕሰው
ከሰለመው። መሐመድ ሐዶት ሉሎንጊ፡ ወድ ኮፋ -ዶጋር፡ ሸፈ በኪት፡
ወድ ኮንገ- ጀኾጋር፡ ሸጋለ ካፍል፡ ወድ ጌሪ-ደ፡ ዐብደለ ለልትበህል ወድ
ኬለጉለ፡ እሉም አሰማዮም እፍቀዱ፣ ዎርት ሰሙ ለኢፈቀድኮ ወድ

27. እተ ክምሰልሁ
99
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ኣዶንዳመ ምሰሎሉም ዐለ። አሎም ክሉም ሰብ ፈራዕ ዐለው። ለጀሬት
TEGO AT ATS ቤለው ሰለመው እንድኢኮን፡ ክእነ እግል ሊደው እብ
ረዴዶ ኢኮን። እንግሊዝ ህይ አማነት አለበ። አንሶም ወአጀኒቶም እንዴ
ጠለቀት እግሉም ኢመሐከቶም፡፣ ክሉም ዲብ ዐዲ-ኳለ ቫነቀቶም።’"

28. እተክምሰልህ

100
ሰላብ ሕያይ

ሓምድ እግለ አጅረመው ጃዚ

PEP ACN FA ወሞት ኣድም ፋይድ፡ ግሳይ ክም በዝሐት ከገሌ
ለልትዘመት ምን ረክቦ ሸንከት እንክር ግብለት ምን ሰነይ እንዴ ዐለው፡
እብ ኮረንዱድ እንዴ ሐልፈው ባካት ገበይ ገሉጅ - ሰነይ በጽሐው።
ለህደፍ እግል ዘማቲ ህዳይንእንደወ ቱ ለዐለ። ህዳይንድእወ ለዶል dvb
ኢወደው። እበ በዲር አንሰ እንዴ ቃጨፈው ለወደዉ አከይ-ውዳይ
እት ፍንጌለ ገበይል ዕሬ ምንመ ገብአ፡ አዳም ክሉ ነዌ እግሎም ዐለ።

ምሰል ከረ ሓምድ ለዐለው ክልኦት ሰብ ሰላሕ ለብእቶም ሐምስ
ውላድ ለበት - ህዳይንእንድወ፡ ገሌ ምን ረክቦ እንዴ ቤለው፡ ምነ
ምስሎም ለዐለው ትፈንተው፡ ሸፍተ ከም ዐሳክር እንዴ ትሰርዐት
እግል ELA ANP ANE ADT ATS ትፈንተው ተርፎ ዲብ ህለው፡
ለአንተብህ እግሉም ይዐለ።

ሰብ ደሐን ተካሪር ዲበ እለ ወዐለው እንዴ ወዐለው፡ አንሶም
ወአጀኒቶም እንዴ ነሰአው፡ ደሐን ህሌነ አእት ልብሉ ዲበ ገበይ ህቶም
ወለምነ ጸርም ፍንቱያም ዐለው ዲብ ሕድ ትከረው።

መናበረት ሸፍተ፣ ኢናዮም ናዮም መሰሎም፣ ለኢተዐበው AE
ወኢለህበው ዘምቶ፡ ከም ፍሬ ተዐበቶም ህይ ልርእዉ። ለእሉ ሰርቀው
ነሰኣናሁ ወለእሉ ዘምተው ረከብናሁ ልብሉ። ቃጨርት አንሰ ህይ፡ ከም
ይበቲት ነሰእዉ። እግሎም ሐቀ ቅሕብ፡ ሐቀ ገሊም፡፣ ሐቅ ቀጭፍ፡ ክሉ
ምን ጠቢዐት ለተህበዮም መሰል እቶም። እሊ ምን ገብአ ለታርሩፋም
ዐለው፡ ዲብ መትጋላይ ማል ወፈተ፫ት ደናቢል ገብአው። ንየቶም
ለገብአ ወነፍዐነ ለቤለው ምን ሕድ ትሻተፈው። እሊ እንዴ ኢከፍዮም
ለኣንሰመ ትቀሐበወን። ልእበየ ወልፍተየ ለደሬት እተን ትከበተየ።
ሰብአን ህይ እብ ሐሩቀት ገደር ፈግረ ምናም። ሕኔት አከይ ግባእ
አንሶም ልርኡ ሞት ሐረው። ሞቶም ሐቀ ኢተርፈቶም አብ ሕድ
መዩት ሐረው። ሰበቡ ዐድ ከም አተውመ ምን ሞት ለለአኬ ሸረፍ
VEN ወቅብብ እግል ልጽንሖም ቱ።

101
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

ዎርት ምነ ሰሉሓም እንዴ ገንሐው፡ እዘሞ ምኒነ ለልብሎ እንዴ
ትመሰለው፡ እለ ወልደት እግል ትውለድ እንዴ ትሳደው እቱ ለሰልሑ
አትሐደገዉ። እበ እግል ልቅዋቶሉ VE ይሐዘው። መረ ኣብያሙ ሰበት
ዐለው፡ እብ ሰካኪን እግል ልሕሮዱ ትጻበጠው እቱ። ሰለሰ-አርባዕ
ሰኪነት ዲብ ገሮቡ እግል ልትከረየ አእት ለሐዝየ ረቢ ንገፍ! ቤለዩ ከበዐል
ሰላሕ ብዕድ ጠልገት ለክፈ ከዎሮት ምነ ተካሪር እዴሁ ዘብጠ። እበ
ለክት ለደንገጸው ተካሪር ርሖም ANA ለአንግር ወዲብ ፖለሊሰ አግል
ልሸከው፡ ገሌ ህይ አግል ልውዐው ዐድ አተው። AA. TNA At VA
ከረ ሓምድ ረዩም ዐለው። ለለክፍመ እምበል ዴደባን ዲብ ኣአካን ውቅል
ለዐለ ለሰምዐዩ አለቡ። ዴደባን ከም ሐበራቱ ክሎሉም አግል ልድለው
ለቀድረው።

ዲብ ሐን አቀጥፍ ለነብር ሸፍታይ አብ እዴ ኖሱ ኢሰርቅ፡ ዲብ ከም
ከረ ሓምድ ለብእቶም መጅሙዐት ሸፍተ፡ መን ዘምት ወመን ከርፍ
እሙር ቱ። አው ከም ከረ ህናይንእድወ እበ ለወደው ሐቱ እኪት
እቡያም FP አው ሰብ መርባት።

እግል ልዝመቶ ሐር ታርፋም ለዐለው ክልኦት እናሰ ኢአደገው
ህገን እት ልብሎ እብ መልህያሞም ዐረው። ግምሸ መትሓባር ላተ
አለቡ። እት አየ ተርፈው ወአግልሚ ሰኣል አግል ልትቀደም WEI
ወጅብ። እኩይ ልግባእ ወሰኒ ክሉ ሓምድ ወደዩ ሰበት ልትበህል። ዲበ
ገብአት ህቱ ሰበት ልትሐሜ ሓርቅ ዲብ እንቱ፡ "እት አየ ተረፍኩም፣"
ቤለዮም። ህቶመ በልሰው እቱ። በክ "ሚ እግል ቲደው፣’

“ወለ ሐቱ!"

“ሚ ረከምክም ከለከፍኩም፣" ትሰአለ አለ አከደ እንዴ አለቡ፡
ወጅሆም ሸክ አእንዴ አተውደዩ። "ኢርከብነ ወኢለከፍነ!" በልሰው
ከትበረው። እግል ለአክሉጦምመ ንዕየ ረከብነ ኢቤለው።’"

ለዶል ለህ ለነሻቫፈቶም ሰበት ይዐጀበቱ፡ "ከላሰ ሰለሕኩም ህቡኒ"
እንቈ ቤለ ምን ቘጹነዩ ለዎርት ባርት ሐዳሰ ሕነ። አእብሊ ገሌ ከም
ወደው እንዴ ፈህመ ‘እግል ሚ ትለክፎ፣" ቤለ ከአትፋርህዮም። አንዴ

29. አድሪስ መሕሙድ ሐው ሰላሰ( ምሑርባይ) 1990
102
ሰላብ ሕያይ

ትቀጸበ ለእለ ልብል ኢደሌ። AIF NAP ከም ወደው ለአመው።
ጀሪመቶም እግል ልስተሮ፡ “ANN ሐዘው እተነ! ተዐዳወውነ!" ዲብ
ልብሎ AIA ተካሪር እበ ኢወደዉ አግል ለአክፍእዎም አንበተው።
ሰበቦም አማን ሰበት ይዐለ ለሰምዖም ኢረክበው። ሓምድ ምን ክትረት
ሐሩቀት ለመናዱቅ በልቀት ሸወጠ እቡ። ለዶል ለህ ኢኮን ለጸብጡ
ደፈሩ ለቀርብመ ይዐለ። እብ አዋምር ሐምሲቶም ከም ልትአሰሮ ወደ።
ፍርድ ህይ እግል ፈጅራተ።

ሓምድ ምሰሉ ለገይሶ አማውሩ ሐቀ ሰምዖ ኢገብአው፡ ጸሩ ኢኮን።
ምሰሉም ህግየ አለቡ። እግል ልቅሮቡመ ሰበት ኢለሐዜ፡ ምድር
ክምሰል ጸብሐ፡ ሐምሲቶም እንዴ ፈትሐዮም "ጊሶ እግል እማትኩም
ትለአኮ" እንዴ ቤለ ትዳገነዮም። አባሆም ክም ጌሰው ዲብ ሸፍትነት
ይአቅበለው።’’

ምናተ፡ ለተካሪር እብ መርባቶም ይአትረህው። ሐቀ ሰለሰ ኣአምዕል
መርባትለ At 122.7 ለትዐደው አንሶም እግል ለአቅሰኖ 40 አንዴ
ገብአው፡ ዲብ ለኣአትኣሰር' አሰቦም መጽአው። ተናን ከም ረአው፡ እግል
ከረ ሓምድ ቀርበዎም። ሰላሕ ወቀናብል ዐለ ምሰሎም። ለበዝሖ ምኖም
ህይ ቫንገ-ሻንገ ወነሻብ ( ኮናት ወሞጨዕ ) ዐለ ምስሎም። ገደር
እግል ለኣአፍግር ምናም አግል ከረ ሓምድ አተው እቶም። ለቀድየት
እብ ዋጅብ ኢፈህመወ። ለአንሶም እኩይ ወደው ከረ መን ቶም፣ ወሚ
ሳደፈዮም ኢደለው።

ሓምድ አሰኮም መጽአ ህለው ይአምሰለ። ጀማዐቱመ ክሉም አክባር
ለልትሰኣሉ ወሰላም ለልብሉሎ አምሰለዎም። ትሪሺቪ ጻብጥ ለሰዐለ አድሪስ
መሕሙድ ወብዕዳም ምሰል ሓምድ እንዴ ገብአው ምነ እተ ዐለው
ትቃነጸው ከትከበተዎም። ረብቨት ክም በዝሐት ላተ፡ "ሆይ! አጊፍ(
ብጠሮ!) አየ አመምኩም! እለ ንርኩም ኢትሕለፎ፡።" ቤለዮም ሓምድ
ሓለቶም አበ እግል ልትሰኣሎም ወመሰከብነ ትከየደ አበ ለአሰምዕ
አማውምር። እድሪስ መሕሙድ ምሰሉ ዐለ። ትርሺሁ ላኪን ኢተዐመረ።
ተካሪር ላተ ሐቲ ይዐጅበቶም፡፣ ክርንቶም እንዴ ወቀለው "እሃ! እትለ

30. እተክምሰልሁ
103
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ህሌክም ውላድ ከልብ ሰራቅያም። ብጠሮ ህይ ትብሉነ" ዲብ ልብሉ
አተው እቶም። ቅንብለት ከም ለክፈው ህይ ሰብ ደሐን ከም ኢኮን፡
ተአመረው።

ተላል ዐስከር PALPT AOA AEAL te: ትርሺ ምሰሉ ዐለ። እግል
ልልከፍ አእቡ ላተ በክት ኢረክበ። እግል ልልከፍመ ምን ቤከ አበ እግሉ።
እተ አክናቱ አብ ኮወኒ ከም ትዘበጠ ለሰክፈዩ ከህርበ፡

ካልኣይ ትርሺ አድሪሰ መሕሙድ ሐው ሰላሰ ምስሉ ዐለ። ህቱመ
ዐከሰ። ለተካሪር ሐጅበት ሰበት ዐለ እቶም መናዱቅነ ANS AN TE
At በዲር ንዱሱ ሰበት ዐልኮ እብ &°77 AAA MATE ምን ANE?
ለተካሪር ዲብ ደህት ከረ ሓምድ ገልበው፤

ሓምድ አቡ-0ሸረ ልግበአ ወመሰደሰ ክሉ ከም አበ እግሉ
ሰይሩ ሐርጠ ከገብአ እቶም። ረብቨት ገብአት እትነ። እት ክእነ
ሓለት ዲብ ሕነ ተካሪር እግል አድሪሰ ወሃርዲ አውደቀው።
ሰልሑ ነሰአው ወአብ ከወኒ ገሮቡ አሉ ጃርሐው። እአግል
ልቅቶሉመ ሐሰበው። አነ እንዴ መጽአኮ ዎሮት ሰበት ቀተልኮ
ምኖም ህቱ ደሐነ፡ ህቶም ህይ ዎሮት ትርሺ ወዎሮትመንዱቅ
AIS MAM ህርበው። ሕናመ ምነ አካን ትወርኬነ። ሰርነ
ትሰለሐነ፡ 50 ለእንገብአ ዐልነጐ’'

31. ዑሰማን ሎንጊ!988
104
ሰላብ ሕያይ

ወዕለ ሸፈቲት

ሸፍተ ብዞሕ ጅንሰ ቶም። ጀላብ ሜራስ ወደላብ አቅሰኖት መርባት
እንዴ ፈገርከ ጀራይም ብዕድ ወዲ አግደ ጠባይዖም ዐለ። ህዳይ
ወሞላድ እንዴ ትከልኣአ ወለት ሰብ አእብ ቀሰብ እግል ልህዴ ለለሐዜ
ከመ ለትበገሰ እግለ ጋሪት ኢኮን። ሸቤሕ እንዴ መከ እቱ ዲብ
ሸፍትነት ለፈግር ህደፍ ለኣለቡ ጀራይም ወዴ። ሸፈቲት ጅድንሶም ብዞሕ
ወመዋዲቶም ብዞሕ ቱ። እሉም እበ ወደዉ ዘማቱ፡ ቀጭፍ፡ አቅሰናት
መርባት ወብዕድ ሸዐብ ቱ አረይ ለገብእ። እሊ ምን ገበዩ ለሸክፈ
መዋዲት ወለ እግል ርሖም ምን ቃኑን በረ ለሸፈተው፡ እግል አማን
ልትቃረሞ ይዐለው ኢልትበህል። ከም ከረ ሓምድ መቃወመቶም
ፍገሪት እግል ትትረከብ፡ ዲብ መጅልሰ ለህድን እቱ ወናይ ከደን ቃኑን
ለአፈግሮ ዐለው።’-

At መደት ለህ ዎሮት ከእብ ደህቱ ብዞሕ ዋዕላታት ገብአ። ዲቡ
ለሐልፍ ለዐለ ቀራራት ክሉመ እት ዐመል ምን ኢልውዕል፡ መሳልሕ
ሰብ ደሐን አውለውየት ለለህይብ አፍካር መጽእ ዐለ። ማል ድቡር
ኢንንሳእ፡ አዳም ኢንቅተል፡ ለረበሸ ልትዳዜ ለልብል ወብዕድ አእግሉ
ለመሰል ዐለ እቱ።

ዲበ ዋዕለ ለለሐድሮ፡ ለሰብ ቀጥፈት ወእሙናም ለገብአው ቴልየቶም
ቶም። ሓምድ አበ ዐለ እግሉ ደሚር ራትዕ፡ ለእብ ሰበብ ንዛም እንግሊዝ
ኪሉም ለዐለ ዘማቲ ወአትባዳይ አግል ለአሰርት ዲበ ዋዕላታት ዶር
ሰኒ ዐለ እግሉ።

ሰብ ኣውለት ወቀላቅል አሰክ ምን አከለጉዛይ ወልደገብርኤል
ሞሳዝጊ ለልትበህል ምሰል ሐው መጽአነ ዐለ። አሰረሰህይመ ምን መረብ
መጽእ። አነ እሙር ሰበት ዐልኮ ዲብይ መጽኦ። እንሰር VE ቢንዓምር
መጽኡነ። ናራ ወፋንዲል መጽኡነ፣ ውላድ ትግራይ ወአምሐረ መጽኡነ።
አዳም ይእንከርፍ ወኢንዕዘግ፣ ድቡር ይእንሳልብ፣ እት እሲት ጸርነ

32. ሕጎስ ተምነዎም ( ቀኛዝማች) . 1991
105
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ኢኒጊሰ፣ ሰላዲ ኢንንሳእ፣ እንብል። እሊ ለወደ ልትጃዜ ለትብል
እትፋቅየት ወዴነ። ዲብ አሲት ጸሩ ለአተ፡ ወእምበል ምራደ ነሐር
ወለት ለበጽሐ ሞት፡ ሐ ለዘምተ ዲብ ሰብአ በልሰ። ህቱ ህይ ልትሰጀን።
ጠሊት ሐቀ ሐረድ)ነ 10 ሸልን ነህብ። ሐ እሰላም ወክሰታን ኢንዝመት
እንብል ዐልነ። ገብሬ ዲብ ሰያሰት ናይ አዲሰ አበበ ኣቲ ዐለ። ምን
ድዋራት ሻቫሻምብቀ እንዴ መጽአ አቶብየ ሌጠ በሎ ልብል፡ ለመጅልሰ
ህይ ክል ወሬሕ ዲብ ሸከ ወዲ ኩለለ ልትጀማዕ። APR NAA
ዶል መጽኤነ። ንማት APR nA FA Nbr te LA AA LA
ትገብእ - እግሉ።’’

ሓምድ ዋዕላታት ምንመ ኢመርሕ፡ ኖሱ ቫርክ አውመ ወኪል
ISA OAH AN ወዕለ ሰለሙነ ናይ ቤት ሸሐቀን ይዐለ። ዲብ አካኑ
ከረ ሸንግራይ ለልትበህሎ ቫረከው። ዲብ አሮመ ትግራይ ላተ ዐለ።

አሊ ዋዕለ እሊ ዲብ ክፍለት አርብዓታት እንግሊዝ ዐፎ ዕሉን
እቱ ለዐለ ወክድ ገብአ። ሐጋይ ወሬሕ አብሪል ገብእ። ዲብ አርድ
ትግራይ ለትጅምዐነ እቡ ሰበብመ ምን እንግሊዝ እንዴ ፈረዐ)፡
ውላድ ትግራይ ህይ6፡ ምን አቶብዩን ዝያደት አግል አርትርዩን አብ
ክሉ ልቦም ፈቱነ ሰበት ዐለው ቱ። ኖሶም ሸየም ትግራይ አብ
ሕሸመት ትከበተውነ። ለዓዲ ሸፍታይ እንዴ ትፈንጠረ ምን ሸዐብ
ልትሸረፍ (ልትአወክ) ዐለ። ክልነ ዝያድ አልፍ ዐልነ። ዲብ ዋዕለ
አሮመ ምነ ቫረከው ሰብ ቀዋጥፈት፡ አነ፡ ሐጎሰ ተምነዎ ምን ዐንሰበ፡
አሰረሰህይ ምን ደምበላሰ - ሰራዩ፡ ሓምድ ዐዋቱ- ጋሸ፡፣ ገረንሰኤ
- ዐንሰበ፡ ሐይለኣብ ዐዲ -ገዴ፡ ወልደገብርኤል ሞሳዝጊ ሴፋን -
አከሌጉዛይ ወብዕዳም አእብ ዓመት 25 እንገብአ፡ ዐልነ። አምበል
ሓምድ እግል ወቀይ ለትበገሰ ይዐለ።

ዲብ እጅትማዕ አሮመ ለህደግነ እቱ ክሉ እት ፍዕል ምንመ
ኢልውዕል፡ ዲብ ውፋቅ ባጽሓም ዐልነ። ምን ዐድነ ኢንዝመት፡ አዳም
ኢንቅተል፡ ወኢንቃጭፍ። አሊ ለኬደ ህይ ሞት ከም ልትሓከም፡ ክለ
ሒለትነ ቅብላት ጥልያን ወአንግሊዝ ኒዴዳ። ዲብ ክሉ ጽርግያታት
ባጹዕ፡ ከረን፡ መንደፈረ፡ ሰንዐፈ ዲብ ክሉ መካይን ለለኣትዩ ድዋራት
ጽዓዲ አግል ንቅተል ትበገሰነ፡ ብዝሓም ህይ ትቀተለው።

33. እተክም ሰልሁ
106
ሰላብ ሕያይ

እተ መደት ለህ ዴሸ ብዞሕ ADA ANP APR OPE
ወአሰረሰህይ ዐለው። ሓምድ ሌጠ አምኣት ተለዉ ዐለው። ዲበ
እጅትመዕመ አግደ ለልትሃገው ወልትሰምዖ ህቶም ወሐንስ ተምነዎ
ዐለው።’’

ሓምድ እግል ኖሱ፡ እንዴ ሸፈተ፡ ላመ እሎም ኣምም ሸፈቲት ቶም
ለዐለው። ዲብ ድዋሩ ሰላም እግል ትትመደድ፡ ምን በዲሩ ሸፍተ አብ
At PASC PEMA ዐለት። ቀራራት ዋዕለ ሸፈቲት አት ክሉ ዲብ
ፍዕል ልውዕል ምንመ ይዐለ፡ ሓምድ ላተ ኢኮን ምን መጅሙዐቱ በረ፡
ለመምርሒ ናዩ እንዴ ኬደው፡ አዳም ለለኣጀርቦ አንፋሩ፡ ጃ፱ ወድግነ
ወዴ እቶም ዐለ።
እተ ወክድ ለህይ፡ ካላሰ ወድ አረይ ለልትበህል ሸፍታይ ነፈር
መጅሙዐት ሓምድ ዐለ። ካላሰ ሸራር፡ ምሰለ ገብአ ነፈር ለልትበአስ፡
ወልትዓየር ዐለ። ምናተ፡ ለኣትበአሰቱ ቀድየት ለልትረሳዕ ወዲብ ከብዱ
ለኢጸብጥ ሰበት ዐለ፡ ለኣብዩ ዐለ አለቡ።
አምዕል ሐቲ ዲብ ገርህት ሐቱ ወለት ኩነመ፡ ሰበብ ሐዘ እተ።
ጌሰ ዲበ፡ ወራድየቱ መሰለት እቱ ከቀርበየ። ለዶል ለህ ወለት “ኣያ!
ኣያ! (ይሐዜ ይሐዜ)" ትቤ ከውቈት። መውዒህ እንዴ ሰምዐው ምን
ኢረድእወ ወኢአዝመ ምነ። ከብ አብ ጽብጠት እቡለ ዐለ። ዲዳበ እለ
ለሐዜ እንዴ ኢበጽሕ አተክረወ። ምነ ቀጭፍ ደሐነት። ለዋዕለ ሸፈቲት
ለትከይድ ጀሪመት እት ወዳ ሰበት ትጸበጠ ዲብ ቀደም ሓምድ በዋጥረ።’’
“መጅሙዐት ሓምድ አንሰ ልትነዐው ህለው እንዴ ትበህልነ
ንትሐሜ!" ቤለ ሓምድ ሓርቅ ዲብ እንቱ፡ መንዱቅ እንዴ ህረሰ።

34. ሸከር አብርሃም ( ገለብ) መቃበለት ምሰስል ኬትባይ ሰለሰ ዲሰምበር 1989 ወግሬት። ቨከር ዲብ
አምዕል ህዳይ ናይ ዎሮት ሑሁ፡፥ ዐድ ሐሙሁ ወለትነ ኢነህይብ ሰበት ቤለው፡ ሐርቀ። ተአተለ፡
ልትዘከረኒ ልብል -ሸክር" ክሉ እንዴ አዳሌነ ሳዐት ሴዕ ዐቅድ እግል TAC AN TA: ANC
ሳዐት ሰማን ከም ገብአ፡ ዐድ ሐም ወለትነ ኢነህይበኩም ቤለውነ። ሑይ ሰክራን ቱ እንዴ ቤለው
ከለውአውናተ እንድኢኮን፡ ቀደሙ እቢ የዐለት እነ፡ አብሊ ትበአስነ ወአከር ጸበጥኮ ከሸፈትኮ። " እሊ
ለገብአ እቱ መደት እስትዕማር እንግሊዝ ዐለ። ዲበ መደት ለህቱ ምሰል ሓምድ ለትኣመረው። ሸከር
ዲብ መደት ግድለ ሰላሕ አሰክ ሰነት 19981 ነፈር ጀብህት ተሐሪር እርትርየ ዐለ። ወምኑ ሐር ህይ
ምስል ደብህት ሸዐብየት ተሕሪር ኤረትርየ እንዴ ትነዘመ ናደለ።

35. እድሪሰ መሕሙድ ሑ ሰላስ ( ምሴርባይ } 1990

107
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እግል ልዝበጡ ዲብ ለሐዜ ህይጹ አሕመድ ሪኢቶ ለልትበህል ዎርት
ምን ጀማዐቱ "ትገሴ! ክቡድ ኢልቅለል! ሸንጉል ኢልትጽጅከለል! እግል፡
ትቅለል ኢትንአሸ!" እንዴ ቤለ ሰበት አትሃድአዩ እግል ከላሰ አድሐነዩ፣
ምን ደዘ ላተ ኢነግፈ።

ካላሳሰ ሓለት ሓምድ ሰበት አፍረህቱ በይኑ እንዴ ትፈንተ እግል
ሊጊሲ ዲብ ልብል፡ እንዴ "ዐሬናሁ ሚ ገብአከ፡ ኢከልጥ ይህለ፡ አደብ
ሓምድ ህይ ተአምሩ፡” እንዴ እንቤ በለስናሁ፡ ሓምድ አግል መሐመድ
ARP ወአሰናይ ሸኮ ለልትብህሎ መልህያምነ ‘Ah ቤለዮም
ከአሰረው። ሐቀ እለ ሓምድ "እዴከ ለዐል በለ፡' LAE NAOT ANA
ዲብ ጽሓይ ትርድት ከም አጽንሐዩ፡ "አነ ክል ዶል ምን አንሰ ትደገን።
እብለኩም፡" እንዴ ቤለ ፍትሕዉ ቤሌነ ከፈትሐናሁ። እት ደንንበ ከላሰ
ቱ ለከልጠ እንዴ እንቤ አትዓሬናሆም። ከላሰ ክሉ ዶል አደቡ ክእነ
ሰበት ቱ፡፥ ልትበአሰ ወልትዓየር። ሐር ላተ ክሉ እንዴ ትረሰዐ ምሰስል
ፍላን ብኡሰ ዐልኮ እንዴ ኢልብል፡ ኖሱ እንዴ መጽአ፡ 'ፍላን ነዐ"
እንዴ ቤለ ህጅክ እንዴ አንበተ ልትዓፊከ።’"*

ሓምድ ክእነ ለመሰል ዐገብ ለወዱ ኢልምሕኮም። አምዕል ሐቱመ
ፋይድ ሓምድ ለልትበህል ወድ ሞንራይብ እት ሕሊል ዎሮት አግል
ተላይ ዎሮት ጠሊት ህበኒ ቤለዩ። ለተላይ ህይ ወፈርህዩ ልግባእ ወለህቡ
ፈተ ምነ አጣሉ ሐቱ እለ መጠዩ። ፋይድ ላተ አብለ ኢበዋጥረ፣ አንዴ
ትገህፈ ”"እለ ላቱ ይሐዝየ ብዕድ ሕውዝ ህበኒ፡" ቤለዩ። ለተላይ ደቤለ
ኮቲብ ህበዩ። "ፋይድ አዜመ መረ ትገህፈ ከሐቱቲ ለተላይ ለፈትየ ጠሊት
እግለ ሰበት ረአ፡ "ብዕደት በድል እግልይዩ” ቤለዩ። ለዶል ለህ ለተላይ
ሐርቀ። "ጠሊት ህበኒ ትቤ ከአቤካህ፡ ነገል ህብኮከ ትጋረፍካሁ ምን እለ
ወኬን እግለ ህይበከ አለቡ፡" ከም ቤለዩ፣ ፋይድ ትቀጸበ ከሞራሁ እንዴ
ነሰአ ምኑ ፈቅአዩ።

እሊ ክሉ ዲብ ገብእ ሓምድ ልርኤ ሰበት ዐለ፡ እግል አጋር ወወሃርዲ
እግል ሩይድ ወለተላይ አምጽእዎም ቤለ። ክልኢቶም ከም አምጽአዎም
GES እግል ልትአሰር አማውር ሓለፈ። ለተላይ ህይ ጸልዐቱ AT

36. እተክምሰልሁ
108
ሰላብ ሕያይ

ሸልቱት እንዴ ሰፈ ወአሰረ እግሉ ዐዱ ከም ነሰአው፡ ወለአኣጣል ተላይ
ከም ክሰአኦ እቱ ወደ።

ፋይድ እሶሩ ከም ትበህለ፡ "መንቱ ለለአሰረኒ እዘሞ ምንይ፡'" ቤለ
ከም መሻክል ወደ። "ትአሰር”፥: "ይእትአሰር፡" ከም ትበህለ ሓምድ
ሐርቀ ከማንዱቅ አዳለ። "ምን መን ተሐይስ ከተአቤ፣" ቤለ ከእብ ቀሰብ
ከም ልትአሰር ወደ። ህቱመ ከም ናይ ከላሰ እንዴ ኢፈቱ ሐቱ ሳዐት
ትዳዘ ከትጠለቀ። ሐቀ እሊ ፋይድ ትቀጸበ ከሐምስ አምዕል ለገብእ
ነብረ ትጋረፈ። ሐር ላተ ጀማዐቱ" እሊ ናይ ክልነ ቃኑን ከደን ቱ፡"
እብ ናይ ሕኩመት ቃኑን ምን ገብእ ወቅት ረዩም ወትሰደንከ እብሊ
ናይ ዶሉ ደ፱ እግል ትሕረቅ አለብከ፡"” NI LAW: NCL’

ሓምድ ክእነ ለትመሰል ምሰዳር ነሰአእ ዐለ። ሸዐብ እግል ልትዘለም
አለቡ ምነ ለብል ረአይ እንዴ ትበገሰ፡ ሸፍታይ ዲብ እንቱ ደራይም
ወዝልም ፈቱ ይዐለ። አግለ እብ ሰሙ ለሐሱ ወቱልየት APL chi
እት ልብሉ ሸዐብ ለለአትሩርሆ ህይ ልምሕኮም ይዐለ።

ሕነ መጅሙዐት ሓምድ ሕነ ለልብሎ ክልኦት እሙራም ሸፈቲት
ዐለው። ፍንጌ ሰነይ ወእምሐጅር አተቡሰ ሰያቦ እንዴ ከርፈው፡ ምነ
ሙሳፍሪን አግሩሸ ወደህብ ዘምተው። ሐቱ አሲት ምነ ሙሳፍሪን
ለዘምተው "“ደሐን ቱ ኣምረትኩም ህሌኮ፡" ከም ቴለቶም ቀትለወ
ከጌሰው። እሊ መዋዲት አሊ ዲብ እዝን ሓምድ ከም በጽሐ፡ "አነ
እግል አእሰረቅ ወሸዐብ እግል እዝለም ኢፈገርኮ። አዳም እግል እርዳእ
ከም መጽአከኦ እብ ሰበብ ደውደው ሸፈትኮ። አዜ ህይ ኢሰምይ እግል
እትሰሜ ወኢሕብርዩ አእግል አትሐበር ኢኮን፡” እንዴ ቤለ፡ ለሴርቀት
እንዴ ሐዘ ረክበዮም ከአሰረዮም። ራትዕ ክም ቱ እግል ለኣምር' ዲብ
እንግሊዝ ልኡክ ለአከ። ዲብ አካን ፍንቲት እንዴ አሰረዮም ሐድገዮም
ከጌሰ። ዲበ አምዕል ለህ ህይ እግለ ሸፈቲት አንግሊዝ ነስኣቶም ከሻነቀቶም
ልትህበህል።’’

37. እተክምሰልሁ
38. ጸጋይ ህይለማርያም( ደንንለ) 1983

109
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

ሐንሰ ተምነዎመ ምሰስለ ናይ ጸጋይ ደንንጎለ ለልትዋፈቅ APR
ዲብ ሸዐብ ጀራይም ለወዱ ሸፈቲት እንዴ ጸብጠ እንግሊዝ ሰልም ከም
ዐለ እንዴ ሐበረ፡ "አማን ቱ ለኣነ አምሩ ብዞሕ ምንመ ኢገብእ፡ ሰለሰ
እናሰ ምን ድዋራት ህይኮተ እንዴ አሰረ፡ እብ አዳም ባርንቶ ኣተዮም፡
ኣነ እሊ ሰምዐኮ። ዎሮት ምን ገርሰት እንዴ ጸብጠዩ እብ አዳም ከረን
ኡትዩ ዐለ" ቤለ።

110
ሰላብ ሕያይ

ሓምድ ሞት ትትሐከም ዲቡ

ከረ ሓምድ ኬን ወእንሰር እት ልብሉ፣፡ ዶል እት ልትነዐው፡ ወዶል
At ለህርቦ፡ እብ ደገጊት እት ለሐልፎ አዳም ክሉ ኢኮን ፈትዮም
ለዐለ።

ምንመ ልውሕድ ንዋዮም ዝሙት ለዐለ እግል ልእበዎም ላዝም
ቱ። ገሌመ het ምስል ሕኩመት ምሰል ሸፍተ መትበኣሰ ለሐይስ
ለልብሎ ከለስሉሞም ወለሐብሮ እቶም ኢተሐገለው። ምናም ዎርት
ሰኒ ለቀብቦም ጃሱስ እሙር ናይ እንግሊዝ ዐለ። ጅጉር ልትበህል።
ለተልዉመ ዐለው።

በዲር ገሌ መጃምዕ ሸፈቲት እግል ጅድጉር እበ ውዲቱ ለአሱሩ
ዲብ ህለው፡ ከረ ሓምድ " መስኪን አዘሞ ምኑ” እት ልብሎ ሰዱ
ANN: ዐለው። ሐር ላተ መሰኪን AT ALTA: ATS ረአ ወሰምዐ
ለኢልምሕክ ሰኪን ከም ዐለ ኣመረው።

ውሒዝ ህደምደሜ ምሉእ ዲብ እንቱ፡ ጅጉር ለዐድቡ ይዐለ።
እንዴ ሐመሰ ልትዐዳዴ። ከህይኮተ አእንዴ ጌሰ ልትጀሰሰ። "ሸቨፈቲት
ዐድ ATO: NON ጸብሐዮም" ልብል። አብ ሰበብ አሊ ሕኩመት
ሸዐብ ተአሰር ወትጀርስ ሰበት ዐለት፡ እብነ ተሐዚር ልትለአከ እቱ
ዐለ።’"

ተሐዚር ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ ንጎማት ነሲሐትመ ትትለእክ እቱ ዐለት።
ሓምድ ኖሱ "“እንተ ተክሩራይ መስኪን እንተ አመት መናበረትከ ሌጠ
ምንዲ ትወዳዴ ለሐይሰ። ዲብ ሸቅልነ ለተኣቱ አለብከ። ምን ሓበርት
ሓለትነ እግል እንግሊዝ ትጀመል። ዲበ ኢከሰከ ምን ኢተአቱ ለሐይስ"
እንዴ ቤለ ለአከ እቱ። ጅጉር ላተ ሰምዕ ይዐለ። ሊከ ሓምድ ነክረየ።
ሕኩመት አምነ ከፈርህት ሐግለ። አእምበልሁመ ርሑ አብ ሕ፭ብ
ከም ኢትትርኤ ወድህ ሰበት ቱ፡ ጠልገት ትዘብጡ ለአመሰል ይዐለ።
"ጠልገት ኢትበልዐኒ" ልብል ዐለ ልብል ዑሰማን ሉንጊ።

39. ዑሰማን ሎንጊ፡ 1988
111
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ድጉር ምን ከለጥከ አቅብል እንዴ ትበህለ ከም አበ። አምዕል ሐቲ
ከረ ሓምድ ዲብ ህደምደሜ-ጋዊቹ፡ ዲብ ቤቱ ሰሰ ዲብ እንቶ አሰረዉ።
ሓምድ ህይ ክእነ ቤለዩ "ጅጉር እንተ ማሚያ’'

“ALO AT ቱ ጅጉርህ”

“th ጅጉር፡ ዮም ረበክ መን#" (ዮም መንቱ ረቢከስ’

"ረቢይ ረቢ ለዓለሚን፡ እንተ ካፍር ወአነ ሙሰልም!"”" ቤለ ከበልሰ
እቲቱ፥ ሞት ኢትተርፈኒ ATS AVE DOA ሕጃብ አምነ ክሉ ረአሱ
ኢፈርህ።’?

እበ ልትጀሰስ እቡ ADA ከም ትሰአለው ወክሉ ከም ለአመዩ።
Pt ሓከመው። ከም ኢልምሑኩ እንዴ ኣመሪ፡ ANA አእርወሐቱ
ለአንግፍመ ኢተሐሰበዮም። ሐቱ ሰላት ሌጠ እግል ትትሰማዕ አግሉ
ጠልበ፡ ሰላት ኣአመቅረብ ቅሩብ ሰበት ዐለት፡ ሰኒ ትሰሌ ቤለው። ደዐ
እግል ሊዴ ኣንበተ፡ ምናተ ምን ቅያስ ወልዐል አብዝሐየ።

ከም አደገ ሰሕር ወዴ ለዐለ መሰለ እቶም ከመጅሙዐት ሓምድ
እግል ልክሆሉ ኢቀድረው። "ብጠር ከላሰ ኬፈከ”’ ቤለው። አድሪስ
ውሃርዲ፡ ሻፍግ ዲብ እንቱ እብ ሰይፍ ዲበ ሰጋዱ ህት ምን አበለዩ፣
እብ ጀርደት ምን ሸወጠዩመ ሐቱ ኢገብአ። እንዴ ፈቱሹ ክም ትበህለ፡
ምንዲ ትፈተሸ ምን ጅወ ሕጅብ ጥብጡብ ጸንሐ። አሉ ምን ወርከው
ምኑ ለዋድሁ ዐለ ደወ ምን ገሮቡ ጌሰ።

ዲበ መድት ለህ ሸሕር ልትአመን አእቡ ይዐለ። ሰበት AA. 40
ጽብጠቱ ኢትዐወተው ለደወ ሻካቁ እግል ልምሰሎሉም ቀድር። አማነት
እግል ናሳመ ኣትህመለቶም ወአብህሰሰቶም አግል ትግባእ ትቀድር።
ሞት ሰበት ትሓክከመ ላተ አብ ሰይፍ ልግባእ ወአእበነት እግል ልትቀተል
ሰበት ቀረረው፡ ሓምድ "እንተ ነጅሰ መክሩህ” እንዴ ቤለ ሰይፍ ሐርጠ
እግሉ። ዲብ ሰጋዱ ለሐሰበየ ኢረክበዩ ከገሌ ጨርመ ምኑ። ካልእ ዶል
ምን አፍከካመ ኢተዐወተ። እት ደንንበ ላተ መሰደሱ እንዴ አፍገረ
ቲዲብ ረአሱ ሸወጠዩ ከትካረጀደ። ግናዘቱ ትረፍዐት፡ ምነ OAM: At

40. አቡፋጥነ እድሪስ ኣድም(ደንጎቢች) 1989
41. አሕመድ ጣርህ አብራሂም ( ሸሃቢ)፡ 1991

112
ሰላብ ሕያይ

አካን ሬመት። ሸዐብ እንዴ መጽአ ቀደም ኢቀብሩ ዲብ ረአስ ግናዘቱ
መሰንቀ ዲብ ዘብጦ ሐለው እግሉ ልትበህል።

ጅጉር በዐለ ነሻብ አየ ህለ ለሕጃብ፡ ድጉር ከራቦከ!

አመቅረቡ ትሰለ ከመ ሆባይ ትገለ- ድጉር ካርቦከ!

አስእሎሉም ሰብ ህይኮተ- መሐመድ ጅጉር ሞተ- ጅጉር ካራቦከ!
አቡኪ ኬር አላህ ሰነይ ድሩይ ህለ -ድጉር ካራቦከ!

አቡኪ ኬር ኣላህ- ጋዊ ሳክን ህለ-ድጉር ካራቦከ!

አቡኪ ህዳወ - ኣምር እንቱ ቀወ- ጅጉር ካራቦከ!

ህደምደሜ ህልጊት-ህደምደሜሚሜ ህልጊት!

ገርህት ተርፈት ወ እሲት- ጅጉር ከራቦከ!"

እብ ክእነ አቡኪ እት ልብሉ ለሐሉ ዲብ ህለው፡ አብ አማን ወለት
ዐለት አእግሉ እግል ትግባእ ትቀድር። አውመ ለደዘ ለሰበበዩ ሐዘን እግል
አዳሙ አክል አዩ ክቡድ አግል ልግባእ ከም ቀድር እግል ለአብርሆቱ
Man AN ሞት አቡህ መረ ለተሰተንትን ወለት ህሩሳም ገብኦ። ሸዕር
ወለሐን ምሰስል ከም ገይሰ እግሎም እንዴ ወደው ሐለው። በዲሩመ ሰብ
በዲር ሕላዮም ክእነ ዐለ።

ክእነ ለመሰል ሕላይ ዲብ ጋሸ በርከ እንዴ ኢልትሐደድ፡ እት
ብዞሕ ትግርዝሃ ለነብሮ እቱ ድዋራት እንዴ ኢተርፍ፡ አብ ህግየ FIG
ለደጉሙ ሰብ ንዋይ ዐለው። ዎሮት ምን ውላድ ሊባን ላቱ ገብሬንጉሰ
አጽመት፡ ለዶል ለህይ ንኡሻይ ወድ ዐሰር አርበዕ ሰነት ገብእ ዐለ።
በዐል ንዋይ እንዴ ገብአ፡ ምሰለ ዲበ መደት ለህ እግል ልትሓበር
እቶም ልትሸነህ ለዐለ ውላድ ዐዱ ሸፈቲት ወልደሰላሴ አዳል ወህብቶም
ግርማይ፣ ምሰል ከረ ሓምድ ዲብለ ትፈናተ አካናት ልትርአው እት
ህለው፡ እግል APR AD AAI ሰበት ዐላቱ ለሐልየት ለኢትረስሰዐዩ።

42. ዑሰማን ሉንጊ፡ 1988 ጀዕፈር ያሲን ወመሐመድ ሺንገ (ምሑርባይ ) ዩንዮ 1989
113
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ጅድጉር ለቨሸሃደቱ-ደግመት ለቃፍለቱ

ጅድጉር በዐለ ነሻብ -አየ ጌሰ ለሕጃብ
ህደምደሚ ለሰህጊት -ገርህት ተርፈት ወአሲት
ሓምድ ወዳይ እኪት እግል እባዩ. . . !!
እት ልትበህል ልትሐሌ እግሉ ዐለ ለተክሩሪ’“

43. ገብረንጉስ አጽመት፡መቃበለት ምስል ኬትባይ፡ 14 ዲሰምበር 2002 አሰመረ፡
114
ሰላብ ሕያይ

ምርወት ወዐገል ሓምድ

ክመ መርባት አንሰ አሸራፍ እግል ለአቅሰን ቅብላት ብዳዌት ፊራር'
ትገብአ እት ህሌት ከረ hI ተምነዎ ምሰል ከረ APR ATS
ትሓበረው ለሻረከው፡ ሓምድመ እምበል ፈናታይ ዲን ወቀባይል ክሉ
ረድእ ዐለ። ርድአነ ለቤለዩ ሰዴ። እግል ሰብ ኣውለትመ ለትዘመተት
AVP Al ANA NAA ANI OA ለዶል AU PAA WAL:
ትግራይ ዘሚት ልሙድ OA:

"ሐሊብ ምን ሓነ ON) ምን ቅልጭምነ!" እንዴ ቤለው ለአሰቅሮ
ዐለው። ገርህቶም ሐርማዝ ኢልኣትየ እንዴ ትበህለ ልትህደግ እቦም።
ምን ድዋራት ማይ አልቦ DAN AVS ሬመው፡ ዲብ ሕዱድ ትግራይ
ለሰክነው ውላድ ከፈላ ለልትበህሉ ሰብ ትሩዳም ዐለው። ክልአኦት ዐለው።
AAA ወለምናም ወለዐል አክልኣዩ ከም ዐለው ለትደሌት አለቡ። ሓሆም
ውላድ ትግራይ ዘምተወ ከወልቃይት ተዐዴት። አሉም ንዋዮም እግል
ልብለሶ ወልቃይት ከም ጌሰው ሰርም ዲበ ትቃተለው።

ንዋይ ክሉ እንዴዜዴ ትዘመተ ከም አሬመ፡ ሐ በዴት ምክራየ ትቀቒት
ትበህለት። ዐይለት ከፈላ እዴህ ብራቀ ከም ተርፈት አእምበል ወድ
OPE NOS ለበልሰ ኣለቡ እንዴ ቤለው፡ ዲብ ሓምድ እንዴ ሄሰው
ርድአነ ቤለው። እተ ዶሉ ድማዐቱ እንዴ ከምከመ፡ አግለ ወብዕደት
ATS ነሰኣ ኣቅበለ። እብሊ ዕልበ ከም ወሰከ ሐ ውላድ ከፈላ ምሰል
አቅንርተ ትወልድ ልትብዐህል ዐለ።"

ገብሬንጉሰ አጽመት AN SVE: ሓምድ ኢኮን ለትዘመተት ሐ፡
ዝሙት ለዐለ ታቦት እግል ልብለሰ ልትፈረር፡ እምበል ፈናታይ ክሉ
AN ወረድእ እናሰ በዐል ምርወት ቱ። እንዴ ቤለ አሊ ለተሌ ዳግም።

ቲበ መደት ለህ ውላድ ትግራይ ዲብ ሕረት እግለ ዐለው
እርትርዩን ውላድ ዐድነ እግል ልዝሞቶም አመመው። ዲበ ባካት
ሐቱ ታቦት ሌጠ ዐለት። ለውላድ ትግራይ አእብ ምራዶም ለቀንጸው

44. „ሐጂ ኢማም ሙሰሴመቃበለት ምሰል ኬትባይ 08 ኦገሰት 1991 ተሰነይ
Lhe
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ዲብ ገብኦ፡ ዑቕቤ በየ፮ ወነጋ ዑቕቤ ለልትበህሎሉ መሰኡሊን ዐለው
እግሉም። ሰልፍ ለዲብ ሕረት ለዐለት ታቦት ማርያም ዘምተወ
ከነሰአወ።" ለዶል ለህ እብ ሓምድ አድሪሰ ዐዋቲ ወባሻይ ወልደሰላሴ
አዳል ለልትመርሖ፡ ውላድ ዐድነ አሰርለ ውላድ ትግራይ ተበገሰው።
ምናተ፡ ለታቦት ዘምተው ውላድ ትግራይ 'ውላድ እርትርየ ክሎም
ቀንጸው ከጌለኩምም ህለው ለልብል ከበር ከም ሰምዐው ለታቦት ዲበ
አካን ለእተ ዐለት በልሰወ።""

ዲቲዲብ ወክድ ብዕድ ውላድ ትግራይ ዲብ ደምቤ -ድመ መጽአው
ከሐ ናይ ማርየ ዘምተው። ውላድ ማርየ ዲብ ከረ ሓምድ ዐዋቱቴ እት
በርዓርያይ እንዴ BAM ከርድኡነ ከም ቤለው፡ ሕድ እንዴ ትላከው
አሰርለ ሸፈቲት ጌሰው ከዲብ ደምቤ-ድንጉል ለትትበህል አካን ዐረዎም፡
ገብሬንጉሰ አጽመት ለሓለት እንዴ ፈቅደ AN NAD ATA Cah

ሕነ አሰቦሕ ዲብ ውድሴ ዲብ ሕነ ለክፍ አንበተው፡ ልሆም ch
ማርየ ATS UPTO At ILA: ውላድ ዐድነ ህይ ለሐ እግል
ANAC ዲብ አድብር ደምቤ- ድንጉል ልትሓረቦ እት ህለው፡ ምነ
ውላድ ትግራይ ዎርት ትቀተለ ወዎሮት ትዘበጠ። ሐ አቅበለት።
ምናተ ምነ ሐውነ እግል ሓምድ ወድ ሑ አቡሁ ወብእሰ ሕቱ ሐሰን
ከራር ትዘበጠ። ምሰል አቀጥፍ እንዴ ትማሰለ ለውላድ ትግራይ
እግል ልክረፍ እብ ጠልገት መልህዩ ትጀርሐ።

ባሻይ ሃብቶም ግርማይ ለልትበህል ወድ ዐድነ ምነ ውላድ
ትግራይ መሰለ ዲቡ ከአብ ከለጥ ዲብ ሐሰን ለክፈ፡ ዲብ አፍልቡ
ዘብጠዩ ከኣውደቀዩ። ምኑ እንዴ ረፍዐው በርዓረያይ ከም አቅበለ።
ውላድ ትግራይ ህይ ወራር ትላከው ከምን ዐዲ-ደዕሮ ጀህት እንዳሰላሴ
ዲብ በርዓርያይ መጽአው። ለመደት ለህ በዐለ ሐቀ ኢትሰለመየ ሐ
ከረም ኢትትቀድር፡ ሰብአ ኡክ! ቤለወ ከህርበት። ውላድ ትግራይ
VE PLT TAL ቀትለው ከአካኖም አቅበለው8ደ’‘•

45 .ገብረንጉስ አጽመት 22002
46. እተክምሰልሁ

116
ሰላብ ሕያይ

ባሻይ ግርማይ እግል ሐሰን እብ ከለጥ እብ ጠልገት ዘብጡ እት ህለ
ለረኣዩ ምንመ አለቡ፡ ከም ኢዘብጠዩ እግል ልምሰል ደዴሚሩ ኢሰምሐ
እግሉ። ኖሱ ምነ ምውዳቁ እንዴ ህረሰዩ ‘ሳምሐኒ’ ቤለዩ። ሐሰንመ እብ
ዓኒ ከም ኢዘብጠዩ ሰበት ፈህመ ኢሐመዩ። ባሻይ ላተ ሓምድ መርባት
ወድ ሑ አቡሁ እግል ኢልትፈዳዴ እቱ ፈርህ። ክሎሉምመ ፈርህው እቱ።
እት ቅባላት እሊ ላተ ሓምድ፦

"ህብቶም እንቱም ጀላብ ዐድኩም ምሰል ረድአኩም፡ ህጀምኩም
ወሓኩም በለሰክም፡ ሐሰን ከም ትዘበጠ ህይ ሑከ ሰበት ቱ፡ 'አናቱ እብ
ከለጥ ዘብጥኮከ፡’ ቴልከ ከኖሰከ ህረሰካሁ፡ ምሰል መልህያምከ እንዴ
ረፍዐከ ከአምጽአካሁ፡ ሰበት እሊ፡ ልሕይ ወሊሙት አት ተአምር ሰበት
ኢዘብጥከ ለተአፈርህ ወተአሰፍ አለብከ፡' ቤለ ከአትዳፍአዩ። እንዴ
ተአሰፈ ጠቢዐቱ እግል ኢልበድል አትናየተዩ።’"'

ገብረንጉሰ አጽመት፡ ምን ንእሹ ለአንተብህ ሰበት ዐለ፡ ጠቢዐት
መሸለጥ ሓምድ እንዴ ፈቅደ፡ ሐምዱሁ ወመትዐጃቡ አእብ ክእነ እት
ሸርሑ፡ እብ ሸክሉ አንበተ፦

ሓምድ ሕብሩ ሐመልሚል እት ጽልም ነትል፡ ብጥረቱ ሐዉጢር
ዲብ ገብእ፡ ሰጋዱ ረዩምቱ። ከም ረከብኮሁ ረአሱ ሰበት ሐጭረ እቕ፡፥
'ከዝመ መልህያምከ አፎ ኢተአረይሙ፣ እቤሉ። ‘ረአሰ ምን ረይም
ወልትላጹ እለ ወዳ አለቡ፡ ምን ጭገር ለትመጽእ ሒለት ይህሌት፣
ቤሌኒ።

ሰብር ወክህላት ለነቅሰ ምኑ፡ ምናተ ናይ ንማት ወምክር ለባበትመ
ዐለት አግሉ። ሐውነ አእብ ሓምድ ዳግሞ እት ህለው፡ ለዶል ሰህ
ሸፍተ ለዐለ ባሻቫይ ወልደሰላሴ አዳል፡ ‘ፋርሰ ሐቀ ገብአከ ሳብር እግል
ትግባእ Nhe na እሰእን ንጎመ አሸዋክ ዐቅበ ለትክህል እንታመ
ከሃሉ ለቡ እግል ትግባእ ብከ' ልብሉ ዐለሠ’""

ምሰል ሓምድ ለውዐለው ልግብኦ ወለምን ሸፍትነት እንዴ አንበተው
ምሰሉ ለዐለው ጠባይዕ ወመካይድ ሓምድ አብ ፍንቱይ እንዴ ህረሰው

47. እተ ክምሰልሁ
48 እተ ክምሰልሁ

117
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

nh እንዴ ኢተርፍ ሕድ ለመሰል ሸርሕ ለህይቦ። ምን ተወኩ ህይ
ሰኔቱ እግል ልዳግሞ ፈቱ።

ሓምድ ሰማጥ ወሐረትሙ ገዛይፍ ዲብ MA: እገሩ ሑኩፍ
ወቅንጨብ ቱ። ጭገሩ (ኢክመ ገብሬንጉሰስ ለሸርሐዩ) ምን ግረ ለልትአሰር
ረዩም ወሸዋሪቡ ሸነብ ቱ። አደቡ ግዉይቱ። ሰብ እዴ ክሪት ምሰሉ
ኢገይሶ። እብ ጀፈሩመ ኢለሐልፎ። አድግ ወሐዋኒት ለልትካረፍ ጀፈር
ሓምድ ኢቀርብ። "ውላድ ደቂ-ሸሓይ ወሐበላ አመልኩም ሕደን፡"”
እንዴ ቤለ እንዛር ለህይበነ እዐለ። "ዲብ እሊ ምድር አዋዕ፡" እት ልብል
ለአትፋርዐህነ ዐለ።

ላብብ ሰበት ቱ፡ ሜርሓይ ግባእ እነ እንብሉ ANN FAC
ወህዋሻይት ነሰአነ ዐለ፡ ምሰሉ እንዴ ገብአነ ናይ ህዳይንእንደወ ch
እንዘምት ዐልነ።"

ምሰል ሓምድ ዲብ ሕነ ዳደባን እንዴ ወዴነ ንተልሄ ዐልነ።
ልብከ ለነሰእ መሰንቀ ናይ ሹክርየ ዘብዋጥ አእነ ዐለ፡ ምኑ ወለዐል ለዐለ
ላኪን እድሪሰ ዐሊ በኪት (ወሃርዲ) ቱ።"

ለበዝሐው ለለአሙሩ፡ እግል ሓምድ መሰንቀ ዘብጥ አንድኢኮን
ለሐሌ ይዐለ ምንመ ቤለው። ለሐደው ህይ ዲብ ገሌ መናሰባት ለሐሌ
ዐለ፡ ድኑጉር ሞት ከም ሓከመዩ ኖሱ እብ መሰንቀ ሐለዩ ልብሉ። ዲብ
ካልኣይ ሐርብ ዓለም ኣላፍ ዐሳክር እንዴ ነሰአት ዲብ በሐር እግለ
ተርቀት ኮሎምቦ ለትትበህል መርከብመ፡ መሰንቀ ዲብ ዘብጥ አብ ሰቦዕ
ዘዐት ሌጠ ክእነ ለሐሌ አግለ ዐለ ልብሉ።

ኮሎምቦ ዳሊ ኮሉምበ
እት ትደነክ ምድር መሰ ዲቡም?

49. .ተኽሌ ሰረቂ ( ዐረክብ) መቃበለት ምሰል ኬትባይ 11] ዩልዮ 1991 ተኾምብየ። ተኽሌ ምሰል
nd hI ተምነዎ ልትሐረከ ለዐለ ሸፍታቱ።
50. ጣህ ብቪረ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 9/1983 - ጸርነ፡

118
ሰላብ ሕያይ

ህቱ መሰንቀ ዶል ዘብጥ፡ ለኢሰሴዕ ኢዐለ። እሊ እበ ከሰሰ ለኣግደ
ምሰሉ ለዐለው እድሪስሰ መሕሙድ ወዑሰማን ሉንጊ ክልኢቶም PAA
ጠቢዐቱ እበ ትገይሰ ገበይ ሸርሐው። አድሪስ መሕሙድ፡ሩ

ሓምድ ክል አምዕል ወለ አምሱይ ከም ሰከብነ መሰንቀ ዘብጥ
ዐለ። እብ ፍንቲት ቤሳይ ለልትበህል ወተር ዲመ ዘብጡ ዐለ።
መሰንቀ ጻብጥ ዲብ እንቱ - እንዴ ትሃጌሁ ኢሰምዐከ። ነብረ ምን
ተህይቡ ኢሰምዕ፡ ዐለ። እብ ፍንቲት ቀደምለ እንወድዩ መዓ ርክ፡
መሰንቀ ዘብጥ ሰበት ዐለ ዮም ገሌ ህለ እንብል። መሰንቀ ዲብ ዘብጥ
ETOP AIA ትግብኦ ብኩም ልብል ከመአረነ።፡ ሰብ ተብዕን ሰብ
ሰለሰ በቅሮት እግል TNA OF? ANAT Oz!

ናይ ዑሰማን ሎንጊ ዝክርያት ምነ እሰድሪሰ ለቤለዩ ብዞሕ ምንመ
ኢልትፈንቲ፡ አድሐ እንድኢኮን ላሊ መሰንቀ ዘብጥ ይዐለ ልብል።

ሓምድ ዝያድ ምን ህጅክ መሰንቀ ፈቱ ዐለ። ለሐሌ ይዐለ
እንድኢኮን ሰኒ ዘብጥ ዐለ። እብ ፍንቲት ዶል ለሐርቅ ምሰል
መሰንቀ ልትሃደክ። መሰንቀ ዶል ዘብጥ ኣንፎታቱቲ ናፍሕ ሰበት
ዐለ፡ ከም ሐርቀ ነኣምር ከዮም ገሌ ጋብእ ህለ እንብል። ልሕረቅ
ወኢልሕረቅ ዱክሰነ ለልትበህል ወተር ዲብ ዘብጥ ሕነ እብ ሰይፍ
ወገለብ ንትሳረር ዐልነ። ህቱ ህይ ሰኒ ፈርሕ ወሐሩቀቱ ትበርድ ምኑ
ዐለት።

ሓምድ ክሉ ለኣምር። ሕሉል ( ቫኩ) እግል ልተልሄ ፈቱ ዐለ።
አነ፣ አጋር ወኣድም ፋይድ ሰብ ቅደረት ዐልነ። እብ ሰለሰ ወአርበዐት
ንተልሄ፡ ሓምድ ትሩድ ዐለ። ቫፍግ ቱ። ብሩድ እንዴ ነሰኣአ ዶል
ልሰፍ ለዐርዩ ዐለ ኣለቡ። 'እተ ክምሰልሁመ ክሉ ሰበት ለሐቨሙ
እብ ክጅል እንዴ ዐረዩ ለነሰእ ምኑ ኢዐለ።’'

51. እድሪስ መሕሙድ ጅሜል ሑ ሰላሰ ( ምቈሴርባይ ) 1990
52. ዑሰማን ሉንጊ፡ 1988

1.19
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

APS AAP NOM

ዲብ ድዋራት አምሐደር፡ ሰካን ሕለጊን ዎሮት ለበደ ምኖም ነፈር
ለሐዙ ዐለው። እንዴ ሐዘው ኢረክበው። እት ገጾም ከረ ሓምድ ሰበት
ረአው ህይ ሕኩመት አሰኣለው። ሕኩመት እግል ሸዐብ ሸፍተ ሐቀ
ርኤክም ሐብሮ ትብሎሉም ዐለት። እንዴ ርአ ለኢሐበረ ህይ ትሻጃዝዩ።
እብሊ ልግባእ ወሰበብ ብዕድ ሕኩመት ሐብሬ ከም በጽሐተ፡ በዲራመ
እግል ሓምድ ክል-ዶል ተሐዝዩ ሰበት ዐለት፡ ዲብ አከድን ብያኩንዲ
ወአንቶሬ ሐዜቶም።

ልትሐዘው ክም ህለው ለኣመረው ከረ ሓምድ፣ አብ መገሉ እንዴ
ወደው አስክ ሞጎራይዩብ ትህርበበው ከተሐበዐው። ሐቀ ሰለስ ወሬሕ
ህይ ፈግረው። መርባትለ አስኣአሎቶም እግል ልትፈደው እቶም ሕለጊን
እግል ልትወረር' ለቀረረው።

ለዐድ ዲብ ሸቅል ትፈረረ ከንዶእ ወለመጽኡኩም ህለው ትበህለው
ህርበው። እምበል ወለት፡ ሕጻን፡ ወክልኦት Sr ምን አናሰ ዲብ እሲት
ምን ደገልልመ ሐበት ኢረክበው። መጅሙዐት ከረ ሓምድ ክምለ እለ
ሕፋሩናም ዐለው ኢቀትለዎም። እንዴ ነሰአዎም ብያኩንዲ BAD ANI ::
ለዶል ለህይ ዑሰማን ሉንጊ ወእድሪስሰ መሕሙድ ምሰል ሓምድ ዐለው።

ሓምድ ዲብ ዱርቱኳን ምሰል ሐበሸ ሰበት ዐበ፡ ውላድ ትግራይ
ለአምርም። ምሰሎም ሚ ከም ትበህለ ኢፈህምኮ። ለሕጻን እንዴ ነሰአኣዉ
BAD: hE Vt ATS UCN PEP ዐዱ አቅበለ። ለወለት ኢህበዮም

። አስክለ ምሰሉ ለትፈናቱነ እተ አምዕል ንሩ ዐለት።""

"ለኣአጀኒት ክልኢቶም ኩነማ ቶም፣ ምናተ፡ ሐው ኢኮን፡ ለሕጻን
ኪኪ ወለወለት በኪተ ሰሜናሆም" ለቤለ እአድሪሰ መሕሙድ AN ZV:
ክእነ ዳግም።

53. እተክምሰልሁ
120
ሰላብ ሕያይ

እሉም ምን ሕለጊን እንዴ ኢገብእ ምን ኢቲንያይ ነሰአናሆም።
ኢቲንያይ ዲብ ግንራሪብ ሴቲት ፍንሄጌ ሕምሐጀር ወግርድፍ ቱ።
ሐቀቆ ራብዕ አምዕል ባካት ዐድ-ገሹ ወልቃይት እት ዱቱኳን ከም
አቲቴነ ሓምድ እግል ኪኪ ለነኣምርቦም ውላድ ትግራይ ሰለመዩ።

በኪተ ምሰልነ ተርፈት ወብዞሕ ጸንሐት። ሐር ላተ ቘኬክ አልአሚን
ዲብ "ዐደ ብሉሰ" ሰበት ቤሌነ፡ ከእንዴ ነሰአናህ ዐደ ከም አቱነ፡
"ቤትኪ ተአሚረ!" እንቤለ፡ 'ኣይወ’ ሰበት ትቤ፡ አዳም እንዴ ኢደሌ
ኣቱናህ ከኣቅበልነ። ምናተ፡ ዲብ ሳልሰ ኣምዕል ምሰልኩም ለሐይሰኒ
እንዴ ትቤ ምን ዐደ ፈረት ከዲብ ኣባላናየ ዐሬተነ ወትከበትናህ።

በኪተ ኩነመ ዲብ እንተ ሕዳረብመ ትትሃጌ ዐለት። ዋቅየት ሰበት
ዐለት እንፈትየ ዐልነ። ህታመ መረ ትፈቱነ ዐለት። ሰነት ለገብእ
ምሰልነ ተሐረክት። ምሰልነ ትበሌዕ ወትሰቱ’፡ ቡን ህይ ኖሰ ትወዳ
እግልነ ዐለት። ረአሰ ግድል እግለ AOA AIDC 2224 ቱ። ለዶል AU
ትቀንጽ ዐለት እንድኢኮን ንኢሸ ዐለት። በኪተ እት ሸቨረፈ ለልትዐዴ
ይዐለ። ወሃርዲ ላኪን ሰበብ ለሐዜ እተ ዐለ። አቡይዩ እድሪሰ፡ አቡይ
ኣጋር፡ ወሃርዲ እፈርሁ ህሌኮ፡ ትብለነ ሰበት ዐለት፡ ምሰልይ ትሰክብ
ዐለት። ሓምድ አምኔኒ እንድኢኮን ጀፈርዩ ወኢአቅረበየ። ገሌ ምን
እንወድየ ላተ እብ ጠልገት ሰምነ ወከሬረደ’'

54. እተክምሰልሁ
121
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

በአሰ ሓምድ ወዑሰማን ሉንጊ

ምስል ሐቀ VAN ዲብ ገበይ ወእት ጢ፫ እግል ትትዐገል፡ ዲብ
መሓዝ ማይ እግል ትሰቲቴ ወትትሐጸብ፡ ዲብ ሐርብ ምሰል እግል ትህጀም
ወትትህጀም፡ እት ትደአል ወትሰሐቅ፡ አግል ትትዓየር ወትትቀጸብ
ለህላቲ። ሓምድመ ከም አዳሙ፡ ሐራቅ ምንመ ዐለ መትብእሳይ ላቱ
ይዐለ። ዑሰማን ሉንጊኒ እብ ክሱሰ ጠባይዜይዕ ወበአሰ ክልኢቶም እንዴ
ሸሬሕ፦

ሓምድ ምሰል ከረ እድሪሰ መሕሙድ ወካላለ ወድ- አረይ ዶል
ዶል ልትበአሰ ምንመ ዐለ። ብዞሕ ሕሰር ለኢልትህቡ ተቅለምበቅ ቱ
ለዐለ። ምን በዲር ምን ዘበን ጥልያን ምሰል ከም ይዐልኩም CVE:
AN. APA ኣደኒት እንብሉም ወለአዝሞ ምኑ ዐለው፣ አብ ሰላም ህይ
እነብር ዐልነ።

አምዕል ሐቱ ዲብ ህምበክተ አነ አድግ ከደን ቀተልኮ። ሓምድ
ህዩ: ‘ሱሰጋሁ ለትበለዕ ሕንከቶ ማዱ ምኑ ከንብልዑ፡ ቤለነ። ለዶል
ለህ እድሪስ መሕሙድ |'እንተ ሸፈ ወዓፍየት ልግበአእ እግልከ፣ ሕነ
AT ሓምድ በልዐዩ እንዴ እምቤ ይእንበሌዕ፡ ቤለዩ። እብለ ኢትነፍዕ
ልትበላዕ ወኢልትበላዕ ለትብል ዘዐት፡ ሓምድ 'አነ ምንኩም ሚ ሐምቅ
ከእበሌዕ ህሌኮ’" እንዴ ቤለ ትቀጸበ። ከመንዱቁ ዐመረ፡ አድሪሰመ
‘AD defi ሰላስ!' ቤለ ከአንዴ አሰቀረ መንዱቂ ዐመረ። ለዶል ሰህ
አነ ምን ሕድ አእግል እክርዖም ጭፍንሄሆም አቱኮ። እግል ሓምድ
‘ሜርሓይ ዲብ እንተ እግልሚ ክም ጅነ አብ ኢነፍዕ ትትበአስ፤' እቤ
ከአትዓሬኮሆም።

አምዕል ሐቱቴመ ዲበ ባካት ቱ ካላሳ ሐረውየ ረአ ከእንዴ
ኢፈጥን ጥለግ ብዞሕ ለክፈ ወኢቀትለዩ። እድሪሰ "ግምሸ ጥለግከ
ኢተአክልሰ፡ መንዱቅ እኩይ ኢለህሌ ግንሑ፡ነ" ቤለዩ። እብሊ እንዴ
ትበአሰው ዲብ ሓምድ ጌሰው። ሓምድ ሕኔት ለአትዓርዮም፡ ‘ሳክር
TNA ዐልከ ከእበ ኢዘበጥካሁ፡’ ቤለ ከእግል ከላሰ ትደአለዩ። ካላሳ
ለሐረውየ ቃትል ሰበት ይዐለ ሓርቅ እንዴ ጸንሐ፡ 'ሰከርክ ትብለኒ፡

122
ሰላብ ሕያይ

መሪሰት ዋዲ እይ ሚ ዐልከ፣ አዳም እግል ልክለጥ ላዝምቱ፡ ቤለ
ከሓርቅ ዲብ እንቱ በልሰ እቱ። ለምቨከለት ይአተላሌት እተ በጥረት።
ክእነ ለመሰል ሄረሪብ እንድኢኮን በአሰ ይዐለ። አነ ወህቱ ላተ እብ
አማን እንዴ ትበአሰነ ፍኑትያም ዐልነ።’’

ዑመር ከራይ ወሸንግራይ ዐማር፡ እሉሎሉም ከምረት ለፈቱ ወቂማር
ለልተልህው ውላድ ሱግ ሸብህ በጋሚንዶታት ዐለው። ዐዋሌን ዐለው።
አምዕል ሐቲ ቈማር እግል ልተልህው ሰበት ሐዘው ወአግሩሸ ሰበት
ይዐለት AMI: BN ዑሰማን ሉንጊ አንዴ ጌሰው ”አግሩሸ AAT
ቤለዉ።

ዑሰማን ክል ዶል ግሳይ በይኑ ፈቱ። እለ ጠቢዐት እለ ናይ ሸፈቲት
ትሩዳም +ተ። ሐር ህይ ምን መልህያሙ እንዴ ሬመ ዲብ ሐን ዕዛል
ዐለ። ክሉ ለአዋይኖም ሰበት ዐጅበዩ "አነ ይህይበኩም ማል ቁማር
መልይኢከ፫ቑ ኢትፈትዩ" ቤለ ከበልሰ እቶም። ክእነ ዲብ ልትበህሉ
ሰልሲቶም ዐለው። ለአቤ እግሎሉም አምሰለው ከእንዴ ትቀጸበው ጌሰው
ምኑ።

እግል ቁማር ለትገብአእ አግሩሸ ሰበት ኢረክበው እግል ዑሰማን
ሉንጊ አበዉ ወእግል ፍትነት ትዳለው። ዑሰማን ትሩድ ሰበት ቱ ዲበ
መጅሙዐት ካልኣይት ሰበት ልትረተብ፡ ሴምዓይ ለለአትአምን ሰበብ
ቀቀለው አግሉ። አግል ሓምድ፡፥፡ ‘ሰማዕ ዑሰማን ለአሪም ወለአቅርብ
ሺመትከ እግል ልንሳእ ቱ ለለሐዜ ለህለ" ቤለው። "ሚ ህበለትኩም
ቱ ክም ቤለዮም፡ “ሕነ ብህላምካ ተህሌነ፡ እግል ትርኤቱ፡" ቤለዉ።
ሐቀ እለ ህግየ ብዕደት ኢወሰከው። ሓምድ እበ ኢትትመጻእ ሰበት
መጽአዉ፡ ንየቱ አቤተ። ዲብ ዑሰማን ሎንጊ ሐቱ እንዴ ኢለአምር፡ እብ
ዕን ቅያሕ እግል ልንግሑ አንበተ። ክእነ እግል ሊዱ ለአትሻከተው ከረ
ሸንግራይ ህይ ለምቨሸክለት ኣክል አሊ ተዐቤ ይአምሰለው።

ሓምድ ሐሪሬ ለአክድ እንድኢኮን አጊድ ለአምን ዐለ። አማን ከም
ተአከደት ላተ ልተዐሰ። ለኣቀብል ወልትረሳዕ፣ ዲብ ከብዱ ኢጸብጥ።
55. እተከምሰልሁ

123
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ALS ከም በዲሩ ለአቀብል። ለፈትነ ሐሳይ ክምቱ ሐቀ ተአከደ፡ ጠዋሊ
እብ ሞረ ገብእ እቱ። ለኣምዕል ለህ ላተ ኢክምበዲሩ።’•

በዲር ዑሰማን ወሓምድ NAAT TA ናይ ዎርት ሰንቲም ዐለው።
ዎሮቶም ለረግዘት ፫ከት PAA ተአመጽጾም ዐለት፡ AIA ሕድ
ለለሐሰቦ፡ እብ ዎርት ልብ ለልታለው፡ ሐቲ አእዴ ዐለው አግል ልትበህሉ
ቀድር። ምናተ፡ ፍንሄሆም አዳም ሰበት አተ፡ ሓምድ ፈርህት ገብአት
እቱ። ለፈርህት ናነሰ መጽአት እንድኢኮን በዲር ክእነ ለመሰል ፍተን
ዶል ሳድፍ ዑሰማን ANA APR “AAA” ዶል ልብሉ ሰምዑ
ከቤለ ለልትበህል ወለፈታን ገጽ ሕድ ወድዮም ከለአክደ ዐለ። ፈታን
ክምቱ ሐቀ አከደ እብ ሐብል ምን ቀርበቱ እንዴ ሐልፈ አሰክ ሰጋሁ
ልትሳደድ እዴሁ ለሰኣሰር።

ለቀድየት ምን ትትመይ ወትውዕል፡ ላዝም ለአማን ዲብ ትትአከድ
ወመጽአት ከወትረሰዐየ። ሰበቡ ህይ ለአሰፍ ምን ሳልሰ ጀህት ለትበገሰ
እንድኢኮን ምን ክልኢቶም ለትበገሰ ANT ADT: ብዞሕ እንዴ
ኢከልኦ ህዩ፡ ሐቱ AVE ATPL NAAT Sat

ምሴት ሐቱ ዲብ ሞንጎራዩብ ሶሮባቲ፡ ዲብ ቈለ አሻሊ ኮረት እተ
ትትበህል ዐድ እት እንቶም ዑሰማን ለልትበህል ትግሬ መጽአዮም።
ዑሰማን ንኡሸ ሰበት ዐለ እንዴ ትለአከ ለመጽአ እንድኢኮን፡ ህደፍ
ብዕድ ለዐለ እግሉ መሰል ይዐለ። ምናተ፡ እግል ልሸፍት ATS chil
መጽአዮም።

ለሕጻን አእብ ዋጅብ ሃዲ ዐለ፣ ምናተ ዐድ ሐሙሁ "ሻብ ዑሰማን
ዕምሩ ሰበት ኢተመ አሰክ ለዐቤ ወለትነ ምሰልናተ ለትጸንሕ፣ ኢነህይበ"
እንዴ ቤለው ሰበት አበው አእግሉ እንዴ ትቀጸበ ዲብ ሸፈቲት ጌ$ሰ።
ምራዱ እብ ሒለት መርዓቱ እንዴ ነሰአ መርባት እግል ለአቅሰን ቱ።
ምናተ ምራዱ እንዴ ኢተምም አሰሩ ዲብ ገብኦ ዲብ ካልኣይት አምዕሉ
ወልዳኑ ዐረዉ። ሰለሰ-አርባዕ አምዕል ሸፈትኮ እግል ኢሊበል ዐጠለዉ።

56. እተክምሰልሁ
124
ሰላብ ሕያይ

“"ወልነ ንዋይ እንዴ ሐድገ መጽኤኩም፣ ለአውዑል እግልነ አለቡ፡
እግል ንንሰኡ ሰምሖ እግልነ፡' ቤለው ከጠርዐው። ለዶል ለህ ሰድፈት
ዲብ ዑሰማን ሉሎሉንጊ ሸከው። ዑሰማንመ ጥርዓኖም እንዴ ትከበተዩ።
ዲብ ክእነ ለመሰል ጠለባት በልሰ ሰበት ዐለ፡ ሓምድ እንዴ ኢደሌ
"ደሐንቱ፡ እምበል ምራድኩም ኢንትከበቱ። ነብረ ከም በልዐ ንስእው"”
ቤለ ከሰምሐ እግሉም።

እሙ ወልደ እብ ሕያዩ ትረክቡ ተአመሰል ሰበት ይዐለት፣ ትትረበሸ
ዐለት። እንዴመ ርኤቱ ይአምነት። ሐሬቱ እብ በሊሰ ዑሰማን ሉንጊ
እንዴ አግነዐት ልበ ለአቅበለ። ለላሊ እብ ግዲደ፡ "ወልይ ካራዊ በልዕቱ
ገብእ፡ ምን ግልብ ገብእ ጸድፈ፡" ዲብ ትብል እት ሓዚሁ ሰጋይድ
ወመለዋሊት ትካትር እንዴ ዐለት ለዐለ ዲበ ተዐብ ለዶል ለህ ፈግረ
ምነ። ዋልዱዴን ምሰል ወልዶም ለትዳሌት አግሎም ነብረ በልዐው
ወሰተው ከዑስማን ሉንጊ እንዴ ሐመደው ትበገሰው።

እትላቱ ለፍትነት ለትክርከሐት። እሊ ክሉ ዲብ ገብእ ሓምድ
ምን ረዩም ለአተቅብል ዐለ። በዲሩመ እብ ሰበት ዑሰማን ሉንጊ አሰፍ
ሰሰበት ዐለ አግሉ፡ ኢኮን ምሰል ጋሸ ዲብ ልትሃጌ ወምሰል መልህያሙ
ዲብ ልትሃደክ ምንመ ልርእዩ ለናይ ከረ ዑመር ከራይ ፈቅድ። ሰበት
ፈቅደየ ምሰለ አትጻበጠየ፡ አዳም ዲብ ሳርሕ ሰበት ረአዩ ህዩ ዲብ
ሰልጠቱ ለትዐደ መሰለ እቱ። አናቱ መሰኡል እበ ለአሰምዕ፡ እግለ ዲብ
ጀፈሩ ለዐለ ዑመር "ብለሱ ለጅነ!" ቤለ ቅጹጽብ ዲብ እንቱ።

ዑመር ዲብ ልሰዓፍ ዐረዮም ከምነ ዋልቋን ለድነ እንዴ ፈንተ
"እቅብል፡" ቤለ ከጸፍዐዩ። ሓምድ አግል ልፈተየ እግሉ ወለሰበብ እግል
ልከርክሕ ሐዘ እብ ሞረ ቫወጠዩ።

AS AN AND FTA ቱ። ምናተ፡ ምን ሐሊብ ጽጉብ ወትሩድ
ቱ። ግምሸ እግል ልትዘበጥ ይሐዘ። በዲሩመ ትሩድ ምን ኢገብእ
እግል ልሸስፍት ወኢትበገሰ። ዝባጥ ከም በዝሐ እቱ፡ እንዴ ሐርቀ ዲብ
ነግንግ፡ "ክህልከ ዐልኮ፡ እንዴ አዜ ቅረበኒ!" ቤለዩ እግል ዑመር። ዲብ
በአሰ እንዴ ኢበጽሖ ህይ ቀጽብ ለትሓበረ ዲበ፡ "አምጽእው” ለትብል

125
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ህግየ ሓምድ ሰበት ትሰምዐት ዑመር AIA ድነ እት ቀደም APS:
አምጽእዩ።

ሓምድ ለቀድየት እንዴ ኢደሌ፡ ለጅነ እንዴ ATI: All NAA
እዴሁ እንዴ ጸብጠዩ ካፈተዩ። መትዓራያይ AA ወራድኣይ፡ በዲርመ
ክእነ ለመሰል ሐቀ ሳደፈ እምበል ዑሰማን ለከርዕ አለቡ አወለ ለአትዓፊ፡
ሓምድ አእግል ዑሰማን ከም መለህዩ ወብዐል ንማቱ፡ ሰምዑ ዐለ።
ለኣምዕል ለህ ላተ መሰአለት ሰበት ዐቤት ጅነ ነሲበት ትከሬት እቱ።

ዑስማን ርሑ ኢወዴከ አእግሉ። ጅነ ልትዛበጥ ከም ረአ ረሕመ
ዲቡ። ዲብ እዴ ሓምድ ሐቀ አተ ሰላም ኢረክብ እንዴ ቤለ ህይ፡፣ ምነ
ግሱይ እቱ ለዐለ ጻላል እንዴ ቀንጸ፡ ሰልሑ ጾጸረ፡ ህቱ ላቱ ክም በዲርነ
ደሐን ህሌነ ቤለ። አግል ለኣአትዓሬ መጽአዮም። ለኣትቃቡሉ ለዐለውመ
ኢትሐገለው። PON AT LA ADA APE All አእዴሁ እንዴ
ጸብጠዩ "ከላሰ ዙዩ ህሌክ ከፍዩ ሊጊሰ ሕደችጉ፡” ቤለዩ። እላተ ህይ
ለዲብ ከብዱ ለዐለ ሸክ ለአፍገረት።

Aa ASU: AT ጸብጠዩ "አዘም ምኑ ሊጊስ ሚ ወደ!" ብሂሉ፡
ለደነ እግል ለአድሕን አንድኢኮን ዲብ ሓምድ እግል ልትዐዴ እንዴ
ሐዘ ኢኮን። ምናተ፡ ሓምድ እንዴ ሐርቀ፡ መሰደሱ እግል ለአፍግር እት
ልትዳሌ፡ "ትወርኬ እዴ መን ትጸብጥ ህሌክ፣ እዴ ወለት አምሰልካቦዐ!"
ቤለ ከምን ዑሰማን ተሐናጠጠ።

"ሕነ ወአዋልድ እት አየ ትማጽአነ፣ ህተን እግልሚ ትረፍዐን፡ እሊ
ክሉ ህገጊ ሚ ሐዘ፣ እዴከ ምን እጸብጥ እዴ ሑዩ ጸበጥኮ፡ ምን ሸር
እግል ተአወልጥ አእንድኢኮን እዴከ ምን ሚዶል እዴ ወለት ገብአት።"
ቤለ እብ ዕምር ህቱ ሰበት ለዐቤ - እብ ህግየ ዕግል። ምናተ፡ አደብ
ሓምድ ለጋሻይ ነፍሱ ኣብየቱ ዲብ እንተ በልሰ ዑሰማን።

ሓምድ ኢበርደ፣ እብሊ ኢነፍዕ ሰበብ እለ ልብል ኢለአምር። እግል
ልቅተሉ መሰደሱ እቡ ለአትፋሩክክ። ክሉ ረአሱ ዲብ ኣው ከደን እንዴ
ትበደለ አዳም አእግል ልጅለፍ ሐዘ። ቀድየት ከም አኬት ለኣማረ
ዑሰማን ህይ ትበደርኮ እንዴ ቤለ ባሩደት ዐመረ። ለዶል ለህ ዑመር
ከራይ ዲብ ልሰፍ እንዴ መጽአ ፍንጌሆም ምን ኢለአቱ ከሓምድ እንዴ

126
ሰላብ ሕያይ

A ምን ኢገይስ ሐቱህ ወትርኤት። መን ወበድረ ረቢሁ ወደለዩ ሰበብ
በአሶም ላተ ህተ ዐለት። አባሆም ህይ ትፈናተው።

ዑሰማን ባሩደት አመነ DAT ቅሩቱ ሬመ። ሸንግራይ እንዴ
ዐረዩ እግል ለዓርዮም ምንመ ጀረበ ኢሰምዐዩ። እብ ልቡ "እምበልከ
ወለመሰሉከ መን አትበአሴነ፡”" ቤለ። "ጊሰ ፈታን!" ቤለዩ ከገበዩ አተላለ።
ብዕዳምመ ዐረውዉ ወተሐሰበዉ። ምናተ፡ ልቡ እኪት ሰብት ጸብጠ አበ
እግሉም ከእንዴ ሬመ ዲብ ዕዛል ትገሰ።

ሐቀ እለ ሓምድ ሰድፈት እተ ባካት ለዐለው ምን ኤድ ኮረት ሓድ
መሐመድ (ወድኮፋ-ጀጋር) ከራር ድሩይ ወኣድም ቫሮት ለልትበህሎ
ሰለሰ ነፈር "ሰላሕ ዑሰማን ሐዋ አምጽአኩም እግል ተአትዓሩነ ትቀድሮ"
ሰበት ቤለዮም አምነው ከእግል ዑሰማን ተሐሰበው። ህቱ ላተ፦

ክሉ-ረአሱ ኢትአቅርቡኒቱ። ሓምድ አማነት አለቡ፣ እቤ ከአቤኮ
እግሉም። ሰለሰ ዶል አቅበለውኒ። ምናተ፡ ሐር፡ ሓጅ መሐመድ ምን
ትግሪሬ ቱ፡ '‘መለህይከ ሰላም ሐዘ። ሰላሕከ ሰልም እንድኢኮን ንትዓፊ፡
At ANA ሐቀቆ ኣቤከ ረቢ ተአምን ይህሌከ። ከም ቤለኒ፡ 'እግከ
ወካልቅ እንዴ አመንኮ ህይበካቱ። እንዴ እቤ፡ ምሰልይ ሰይፍ፡ ክልኤ
ቅንብለት፡ ወዝናር ሌጠ እንዴ አትረፍኮ፡ ሰላሕይ ህብክዉ ቱ፡ ህቱ
ህይ ሓምድ ሰለመዩ።

"ዑሰማን እዊ፣ እት ሓምድ ሰላሕ እግል ልወጅህ፡” At ANA O7P
ለዐለ ሓምድ፣ ለእብ በዐል ምግብ ለትሰለመዩ ሰላሕ አእግል ሸንግራይ
"እንክ ጽበጡ”" እንዴ ቤለ፡ ለኖሱ ጻብጡ ዐለ አቡ-ሰተ አብ ዓኒ እግል
ልዝበጡ ዑሰማን አገንሐዩ። ምናተ፡ እብ ጠልገት እግል ልቅተሉ ዲብ
ለሐዜ ሓድ መሐመድ ከርዐዩ ምኑ። ለዶል ለህ ሓጅ ዲብ ምግቦም
ምንዲ ኢለአቱ ለምቨክለት ወዐቤት። ዑሰማን ወሞተ።፡ አፎቱ ለልብሉ
ወቀንጸው ፍዓፍንጌር እንዴ ቀንጸ አቢ ወዐቤት።

ሓድ መሐመድ ሐቱ ትቀዊዌቒት እቱ ከዲብ ቀደም ሓምድ እንዴ
በጥረ፡ "ወላሂ፡ እግልነ እብ ዲን ትቀሸነ፡ እብ አማነት ረቢ ሰልሑ

127
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እንዴ ከረ አማነት ትጠልም፡’ ዮም ግናዘቑ እንዴ ትዓዴካ ቱ ዑሰማን
ለትቀትል። አናቱ ከልጣን፡ ህቱ ላቲቱ እንዴ በልቈዓከ ወኢጸግበ ምንከ።"
ቤለዩ። ሑድ ወብዞሕ እንዴ ልትሃጌ ዐለ፡ እግል ዑሰማን ሰበት አንገፈዩ፡
ዑሰማንመ ኢትደንገረ፡ ሰልሑ እንዴ ሐድገ ሰስሰ ዲብ እንቶም በይኖም
፮ሰው።

ሓምድ ወዑስማን ክልኢቶም ምን ሕድ ጸንዖ ዐለው። ሐቱ ዶል
ny ትበአሰው ሕድ እግል ልጨፍጭፎ ሕድ ለሐዙ ወነዉ ዐለው።
ምናተ፡ ሕድ ኢረክበው። ወቅት ክም ሐልፈ ላቱ አቫይር ትዕስ ዐለ
እቶም። መትፈንታዮም አግደ ሓምድ ዳርር ዐለ። ሐምድ ሰሰ ሰነት
ምስሉ ለሸፈተ ከም ትፈንተዩ ሓለቱ አቤከ ልርእየ። ሐቀህ በአሶም ግረ
ሰለሰ-አርባዕ ሰነት ኣዳም እት ፍንጌሆም እንዴ አተ አትዓረዮም። ቀደመ
VE ሐቱ ናይ ዕሬ መናሰበት ዐለት። ዑሰስማን ቴ ህይ በዳሪት ለነሰአ።

ሓምድ ወዑሰማን ከም ትበአሰው፡ እብ ሑድ-ሑድ መብዝሖም ናረ
ዑሰማን ተለው። ድድ ሓምድ ለወደወ ዐዳወት ላኪን ይዐለት። ኖሱ
መደት ሐቱ ራድኣሙ ዐለው። ምሰለ ምሰሉ ለተርፈው ሑዳም፡ ምን
ደዋይሕ ህደምደማሜ፡ ብዞሕ ሰበት ኢፊመ፡ ለዶል ለህ ሒለቱ ለደለው
ከረ አሰሳም ማልክ ወዑሰማን ክሉሊ ለብአቶም ኩናመ አግል ልቅቶሉ
ምን አውለ ከም ትበገሰው ከም ትሰምዐ፡ ሙጅሙዐት ዑሰማን ሉንጊ
ምን ሞጎረይብ ወጉራሸ ምሰል ሸዐብ እንዴ ረደአው ምን ብቀት
አድሐነዉ። ልርሕሞ እቱ ሰበት ዐለው፡ ፈረሱ ሞተት ከም ሰምዐው፡
At AnD 2.20 ንኡሸ ወትሩድ ነድአው ዲቡ። ዑሰስማን ሉሎንጊ ለተለ
እድሪሰ መሕሙድ ለሰቱለል ክእነ ዳግሙ፦

አነ ዑሰማን ቴሌኮ፣ ምናተ፡ እግል ንእዘም ላቱ ኢቀድርነ። እግል
ነአትዓርዮም ብዞሕ ህድነ። ሓምድ ‘ንትቃረብ ምን እንገብእ፡ ዐሪት
ላቱ ኢተአሰምዑኒ። ፍንጌነ ኢትእተው፡ ዑሰማን ልቡሉ ነፈር ጀፈርይ
እግል ልቅረብ ኢለሐዜ። ኢተአርኢኒቱ ወኢትሰመው እዩ’ እንዴ ቤለ
አበ እግነ። ዑሰማን '‘ወላሂ ምሰል መልህዩ እንዴ ትበአሰ ለኢሐርቀ
አድግ ቱ። እንዴ ትበአሰ ለኢልትዓፊ ቘጣን ቱ። ለኢከልጥ ወአእንዴ

128
ሰላብ ሕያይ

ከልጠ ምን ከለጡ ለኢለአቀብል ይህለ። ሰበት እሊ፡ አነ ከልሑጡ እግል
አርትዕ እቀድር። ህቱመ ከለጡ እንዴ ኣመረ እግል ለአርትዑ ቡ።
ምሰል እግል ትንበር ሐቀ ገብአከ ዶል ትትበአሰ ወዶል ትትዓፊ፣
እግል ትትዓሬ ምንመ ኢተሐዜ ደለ ረቢ ወደላለ ለአትዓሩከ እግል
ትትዓፊሬ ወጅብ። ናቫሻፈት እኪት ተ። አእብ ጀህቑቹ ክመ ሐሬዕ ይቡሰ
እብ ኬደው ኢለጥእ ለልትበህል፡ አናመ ሓምድ ገብር at ANA
ሰበት ዐየሬኒ ኢትለጥእ እቖ።’ ልብልነ ዐለ። እት ደንንጎበ ላተ ዑሰማን
እቡ ልትዓረው ፈረሰ እንዴ ለአከ ዲቡ ምን ቅብላት ዑርያም ዐለው
እግል ልትበህል ልትቀደር።

ናረ ህግር ወህባራ-ደ ዲብ ኮይተ ላውሳ ለትትበህል ዐድ ድምዓም
ዲብ እንቶም ምውዒ ትሰምዐ። ሸፍተ መጽአውነ እንዴ ትበህለ ለገብኣ
ቱ። ለዶል ለህ ሁሩብ ለልትበህል ወድ ህግር ለብእቶም እግል ልርድኦ
$ሰው ከከሚን ዋድያም ለጸንሐዎም ሸፍተ ኩናመ አብ ቀናብል
ደፍንዎም። ህሩብ ለብእቶም አርብዐት ነፈር ትቀተለው። ናዝርታት እት
ቀትል ሕድ እበ ዐለት እግሎም መሰኡልየት ሕሄኔት እግል ለኣትህድእዉ
ጀርቦ፡ መጦር ቀቢለቶም ATS በጥረው፡ አቅሰናት መርባት ሐረው።
እግል ሸዐብ DAIA ሸፍተ እግል ክሎሉም ትላከዎም፡ ሸየም ሕኩመት
ዲብ እንቶም ምሰል ሸፍተ አዴ ዐለት እግሉም ልብል ዑሰማን ሉንጊ፦ዑ

At ወክድ ለህይ መሐመድ አረይ ልኡክ ነድአ እትነ። '‘ኩናመ
ህግር እንዴ ወረው አዳም ሰበት ቀትለው እግል ትርድኦ ምጽኦኡ።
ለኢመጽአ ሐምሰስ ፳፪ኒ እግል ልትድፋዕ ቴ' AAT BPN AH AA.
ደዋብ እሰልፍ እት ድንጉሰ አረይ በጽሐ። ህቱ ህይ ዲብይ ነድአዩ።
ሰላሕ ለራፍዓም 16 ነፈር ምሰልይ ዐለው። ድንጉሰ ወዕሰረ ለገብኦ
ደጀማዐቱ ዲብ ህግር ጸንሑሴነ። እብራሂም -- ኩቱብመ ትሓበሬነ። ምሰል
ትበገሰነ። ምን ህግር አሰክ ሃበራ-ደ ወአሰክ ዐድ ሃቦክ አተላሌነ።
ዲብ ካልኣይት አምዕልነ ኦቢላት(ዖብለ) አቴነ። ሓለትለ ጀዋብ ዲበ
ባካት ለጸንሐውነ ናረ ትሰአልነ እበ። 'ሕናመ ክምሰልኩም ልኡክ
ሰበት መጽኤነ እኩም ንታኬ ዐልነ፡ እንዴ ቤለውነ ምሰልነ ሄረረው።
ክልነ ህግር ወመንገራይዩብ ምሰል እንዴ ገብአነ ኩናመ እግል WEI

129
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ዐለ ህደፍነ። ኮይታ እብ ቅብለት ፍትሕት ወግልብ ተ። Al MAT
አሰክ ክሉኩ O84: AN ምፍጋር ጽሓይ ዲብ ኮይታብየ ተአደንን።
እብ ምውዳቅ ጽሓይ ህይ ባርንቶ ትረክብ። ለበዝሐው ሰካን ኮይተ
እብ እንክር ግብለት ለህለው ኩናመ ቶም። እብ ቅብለት ህይ ናረ።
እብ እንክር ቅብለት ፈገርነ። ዲብ አካናት ኩናመ ትመደድነ። እግል
ዳከ ዐድ ፋይድ ቲንጋ ወሉንጊመ እት-ከምሰልሁ። እንዴ ትፈንጠርነ
ታየናኅትነ እት ነአተላሌ፡ ኩናመ ANA ዎርት ወድ ሃባራ-ደ እብ
ቅምብለት ቀትለዉ። እብ ጥለግ ለቀተልናሁ ይዐለ። ግናዘትነ እንዴ
ቀበርነ፡ ለጸንሐተነ ሐ ወናይ ፋይድ ቲንጋ ፈረሰ እንዴ ዘመትነ
አካነትነ አቅበልነ።’'

ለትዘመተት ሐ እንዴ ትካፈለው ፈረሰ ከም ተርፈ። ክሎም አነ
እነሰኡ፣ አነ እነሰኡ ቤለው ከመሻክል ቀንጸ። አድሪስ መሕሙድ
"እሊ ፈረሰ ሰብኡ ብዞሕ ሰበት ህለ አነ እግል እቅተሉቱ፣ አውመ
ለቀድየት ኖሰከ ሕክመ፡"”" (LAR AIA OTH: ALA AAP An
ከም ኢኮን ለኣመረ ዑሰስማን፡ ክሎም ለመሰኡሊን እንዴ ደምዐ
"እሊ ፈረስ ሚ ምን እንወድዩ ለሐይሰ!፣" NI ቤለዮም፡ እንዴ
ትጋመው ATE MA LAM: ALA AU ANA ዑሰማንሩ:

‘AA. 2.20 AA ኢነፍዐኒ፡ እንዴ አዝቤኩሁመ ኢለአክሰበኒ'’
እንዴ እቤ እግል ሕሰብ አንበተኮ። ክልኤ ገበይ በአሰ ህለየ። ሐቱ
ሒለት፣ ካልኣይት ህይ በሰር። እብ ሒለት መትብእሳይከ ትቀትል
አውመ ህቱ ቀትለከ። በአሰ እብ በሰር ላተ፣ ሃድእ ሐቀ ገብአከ፡
እግለ ክልኦት መትብእሳይ ደሚን ገብእ። ሰበት እሊ፡ በአሰ ሓምድ
ሞት ዎርትነ ሰበት ቱ፡ እብ በሰር እግል እትዓረዩ አመምኮ። ‘ግራይ
እሊ እናሰ ጸሊም መትብሳይከ ኢልግባእ። እግል ሊበል እንቡት ሰበት
ዐለ፡ እግል ዎርት ወድ-በኪት ለልትበህል ቅሩቡ፡፣ ወብዕዳም ክልኦት
ውላድ ሞንራዩብ፡ ክልኦት ትግሪሬ ወክልኦት ውላድ ህበ-ራደ ትሳኬኮ፡
‘እሊ ፈረሰ ነፍዐከ እግልከ ሃይቡ ህሌኮ’ አንዴ ቴልኩሙ ሓምድ
ሆቡ እቤሉም ከአብጽሐው ቱ።’’

27/. „.ልተክምሰልሁ
58. እትክምሰለሁ

130
ሰላብ ሕያይ

ሓምድ መሰንቀ ዲብ ዘብጥ ጸንሐዮም። ክሉ ለአብሳር ወለላበበት
ናይ ዑሰማን አትፈከረዩ። ለዐል ሸንከት ሰመ ወተሐት ሸንከት ምድር
ዲብ ገኔሕ፡ ትምባክ ዲብ ከዶሰ (ፑፓ) ምልኦ እንዴ ቤለ ዲብ ወልዐ
ዕንታቲ እብ አናብዕ በጢር አበ። "አነ ወድ ሉሎንጊ ክእነ ለሐሰብ ይእቤ፡
በድሪኒ!" ቤለ። ከአብሊ ፈረሰ ፋይድ ቲንገ ሕድ ከም ቀርቦ ወደዮም።
ሐቀቆ ዐፎ ረሰሚ ትዓረው።

ፋይድ ቲንገ ሉንጊኒ ለፈረሰ ናዩ ከም ዐለ፡ ለዲብ ሱረት ልትርኤ
ሓምድ ለትጸዐነዩ ህቱ ክም ቲ ለአክድ። ለቅሰት አለ ዲብ እንተ፡ እት
መቃብለ ለትሸርሐ NAA ሓምድ ወዑሰማን ሉንጊ፡ ለእተ ተጀምዐው
አምዕል፡ ለሸፍተ "ዳከ ከም ትትወረር፡ ሐ ከም ትትዘመት፡ ወፈረኬ ከም
ልትነሳእ ለውደ ሓምድ ቱ።" ልብል። እንዴ አትለ፣

"ሓምድ ከረ ድንጉሰ አረይ፡ መሐመድ ዐሊ አድሪስ፡ አቡርጅለ፡
እንዴ ለአከ፡ እት ዐዴ - ዳከ 190 ቤት አንደደው። አዳም ቀትለው
ፈረቤኬ እንዴ ዘምተው ሓምድ አብጽሐው። ለዶል አነ ሹም ናይለ ዐድ
ዐልኮ። እሊ ክሉ PAA እንግሊዝ እንዴ ትዋፈቀው ወድዉ ዐለው።
ሰላሕ እንግሊዝ ህበቶም ቱ" እት ልብል ሸሬሕ።’""

ዲብለ ዐመልየት መሰኡል ሸፈቲት ዑሰስማን ሉንጊ ቱ ለዐለ። ሉሎንጊ
ናሱ ክምለ ቤሊያመ ምስል ሓምድ ብኡሳም ዐለው። ብኡሳም ዲብ
እንቶም ዑሰማን አማውር ሓምድ እግል ለአትምም ለኢመሰልቱ። እአግለ
ፈረሰ አሰክ ሓምድ ለለኣአከውመ ከረ ድንጉሰ ACL እንዴ ኢገብኦ
ክም ገበይ ዕሬ እግል ልትነፈዕ እቡ እንዴ ቤለ ለለአከዩ ኖሱቱ። ከረ
LTH ሐንቲ ዑሰማን ሎሉንጊ እንዴ ገብአውቱ ዲብ አቅሰናት መርባት
ለትፈረረው።

59. ፋይድ ቲንገሎንጊ(ግርዝማች)፡1990
131

ከረርም:ስያሰት
ከረርም:ታሪክ ሐያት
ከረርም:ተእሪክ እርትርየ
ከረርም:ሓምድ እድሪስ ዓዋተ