ሓምድ እድሪስ ዓዋተ - ምዕራፍ 3

ምዕራፍ 3

 ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት 

 ስጅን እድሪስ ወዕያሉ 

 ሐርብ ቅብላት ሀዳይእንድወ ሶዳን 

 ፍንቲት ዐሊ ሙንጣዝ ወሓምድ 

 መን ቱ ለሸፍታይ 

ምዕራፍ 3
ሓምድ አት ሸፍትነት አርብዓታት

ሰነት 1941 ሕኩመት ጥልያን እንዴ አክተመት፡ እርትርየ ሐን
እዳረት እንግሊዝ ትትመቃራሕ እት ህሌት፡ እድሪሰ OPE ምን ሺመቱ
ኢትከረ። እብ አፍ አትናያት እንዴ ገብአ አግሉ ከም በዲሩ NPA
እግል ለኣተላሌ ተሐበረዩ። ምናተ፡ ሰበት ዐበ ወሸፍትነት ሰበት ገረገረት
ጎር ሓምድ ወልዱ ሐዘ። ”"ዐድከ አቤከ ሚ አነ ሕጉዝ ዲብ አነ ዲብ
ረአሰ ፈረስ ሸኒን ትርኤከ ነዐ -ርድአኒ፡" እት ልብል ዶል ከልኡክ
ነድአ እቱ ዐለ።

ሓምድ ለልኡክ ክም በዝሐ እቱ፡ ፊና አበሁ እግል ኢልጥለም አሲቱ
ተረግ እንዴ አበለ ዲብ ብያኩንዲ ትከምከመ። ከም መጽአ፡ ኢክመ እለ
ፈርህ፡ ክሉ ከም በዲር ጸንሐዩ። እኪት ወሓጀት ደዲደት ኢረአ። ሐቀ
እለ እሲቱ እንዴ ሐድገ ማጽእ ሰበት ዐለ ትትዐሰ። "‘እት አየ ህለው
ለዘምተውኒ ወቀትለውኒ ትብሎም ለዐልከ፤" ዲብ ልብል ዲብ አቡሁ
ዉሞጭ ቤለ። " ሸፈቲት AN ትሉሉይ ክም ዘረ ኢተንክር፡ አምዕል ሐቱ
እግል ትርአዮምቱ፡" እት ልብል አድሪስ አእብ ቅሩታዩ በልሰ ዲቡ።
“ብዕድ ሐቆ ትሃገ እንዴ ሐድገዩ ኢልግረብ ፈርህ ከእበ ክእነ ቤለ፡"
ልብል ዐብደላ ጣህ ለልትበህል አግል አድሪስ ቅሩቡ።

እድሪሰ ሰልጠቱ ምነ እግል ኢልትከሬ በ አካን ለልትሐረኮ ዐሳክር
እንግሊዝ ሐቆ መጽአው ለዐል ወተሐት ልብል። ለእለ ወዴ እግሉም
ትትቀዌ እቱ። እንዴ ሐርደ ህይ ሰኒ ልትሐደርም። ውላድ እንግሊዝ
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ህይ እንዴ ፈርሐው፡ እግሉ ወለመሱሉ እግል ልክሰቦ፡ ሰከር፡ በስከዊት
ወብዕድ ለህዩቦም። ሓምድ እሊ ጠባዩዕ እሊ ልቡ ኢከረዩ። አቡሁ
እግል ብዕዳም ዲብ ልትዳነን እግል ልንበር፡ ይሐዘ። እንግሊዝ ወድዉ
ለዐለው አትቀላዋጥመ ናይ ደሳሰት መሰል ዲቡ። - እግሊዝ ሐቀ
አቱት ክለ ለሓለት ለዶል ለህ ትበሸከለት! ሰላም አለቡ ወንዛም አለቡ!
ሓምድ እግል ልትከበቶም ወልትሐድሮም ኢኮን ረአየቶም አበ። ኖሱመ
ሸማሉም አግል ልክብሁ ይሐዘ5ቴ'

አምዕል ሐቲ ምን አሰመረ ለትበገሰ ኮሎኔል እንግሊዝ፡ ጸዓዲ
ለብእቶም 100 ለገብኦ ዐሳክር አሰሩ ዲብ ገብአ፡ ብያኪንዲ አተ። ክመ
ልሙድ ዐድ ትከበተዮም ወእንዴ ዓረፈው ሰደ ብጋሰቶም፣ ኮሎኔል
እግል - አድሪስ እንዴ ነቅመዩ፥፡ "ዲብ ቀበት ሰሰ አምዕል አእሊ ድዋር
እንዴ ገንሐነ እግል ንምጻእ ቱ፡ ANA AIA ነአቅብል ሰበት ቱ፡ 20
ረኣሰ ሐ ሕራድ አዳሌ እነ" እንዴ ቤለ አማውር ህበዩ። NA ANA
ልብልዕዋቱ ወለ እንዴ ነሰኣወ እግል ሊጊሶ ረቢሆም ደልዮም።

እድሪሰ ለተህበዩ አማውር እንዴ ትከበተ እምበል ንማት ናዩ ወናይለ
ውላድለ ዐዱ ሐ እግል ልካምክም ትባደረ። አምዕለ መዋዕድ ዶል
ቀርበት ላተ ሓምድ ትቃወመዩ። "ምን ድቡራም ወእምበል ምራዶም!
ኢትገብአእ። ወለ ምን ናይከ ሐቱ ወአት ተህይብ ኢተሐይስ እትከ!"
ቤለዩ ሓርቅ ዲብ ATE:

እድሪሰ ምሰሉ ሕኔት ልትሩህም ሕሰሩ ኢወደ። እብሊ ሓምድ
እንዴ ትቀጸበ፡ እግል ሰልፍ ኢነት አቡሁ ትበአሰ።” እንተ ዐቅል አለብከ፡
ምን እንዴ ገብአው ቶም እሉም ከልዐል ወተሐት ትብል አግሉም
ለህሌከ። ኖሰከ ለአምጸካሁ ሰበብ ቱ ለእሱረከ ወልቅተሉክከ አነ ኢከሰኒ"
እንዴ ቤለ ዐየረዩ ከጌሰ። ለዐለ ንዋይ ቢያኩንዲመ ኢሐድገዩ አብ ተለቖ
ወኖሱ እንዴ ነሰኣዩ ተኸላምበ ለደደ።

1. „ዐብደላ ጣህ፡ መቃበለት ምስል ኬትባይ ፣ ማርሰ 1983 አውጋር፡ ዐብደለ ዎሮት ምን አቃርብ
ALCA OPE AN TMA: PAA AN PC መሰከብ ነብሮ ዐለው።
2. „ክምሰልሁ

34
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ሰካንለ ድኔቕ ሚ ከም ለኣመሰምሶ ቀወው አብ ሸቀላት ዲብ ሓለት
ኢገብአው። ለዶል ለህ እሊ ለዳገመ ዐብድለ ጣህ፡ጫ "ሐቴ ፍክረት ምን
ኢለአመጽእ፡ ምን ኣመረ ሓምድ ቈቡ ወፈግረት።" ለፍክረት ክአነ
ዐለት እት ልብል ለሓኬ።

እድሪሰ እት ሳድሰለ አምዕል ምሰል ሑዳም አንፋር ልትሐባዕ፡ ዐብደለ
ጣህ ኖሱ ህይ ዲብ ዐድ እንዴ ጸንሐ፡ ለኮሉኔል ክም መጽአ፡ ‘እድሪስ
ሐ እግል ለኣምጽእ እግልከ ሸንከት ጋሸ ጌሰ። ልርከብ ወልሕገል አሰክ
እለ ኣምራመ ህሌነ አለቡ፡ እንዴ ቤለ እግል ለአመሰምሰ። ዐድ እብለ
ትዋፈቀ፡ ዲበ አምዕለ ዋጃብ አእድሪስ ተሐብዐ። ኮሎኔል ህይ መጽአ።
መሰመሰ ሐሰት ህይ ትቀደመ።

"ዴቤ ሰገ እግል ልብላዕ ወኢአቤኮ፡፥ ቫፍጋም ሰበት ህሌነ ምን
ተርፍመ ምሺክለት ኢኮን፣ አዜ ህይ እድሪስ እግልነ ዲብ ለአንን$ አርድ
ኢልምሴ ዲቡ ቅሩብ ህለ ምን ገብእ ትላከው" ቤለ ኮሎኔል፡ በሰርለ
ዐድ እንዴ ኢደሌ።

እተ ዶሉ አድሪስ ትላከው ከመጽአ። ለትህየበቱ አማነት ሰበት
የአትመመ ፈርህ "ከሳምሑኒ፡”" ቤለ። ለኮሎኔል እግል ልትረይሕ እንዴ
ቤለ ህይ ሐቱ ምን ሓምድ ታርፈት ለዐለት ወአት ሐንኪሸቨት AN APA
ትበርዐ እግሉ። ኢክመ ፈርህዩ! ኮሎኔል ወለሐቱ ኢበለ። አክል አክል
ኮሉኔል ወዐሳክሩ ለወአት እንዴ ሐርደው በልዐወ ወለ አእጋል ሐድገወ
ከገበዮም ጨርመው።

ሓምድ ለእብ ቀሰብ ናሰአ ዐለ ሐ እንዴ ነስኣ፡ ዲብ ተኽላምበ ሰለሰስ
ወሬሕ ወደ። አብሊ ሰካን ብያኩንዲ OOS አምበል ሐሊብ ወሴሳሰ
እግል ልንበር ሰበት ኢቀድረው፡ ዶልከ ተከዜ ዲብ ልትዐደው ለንዋይ
እግል ልብለሱ እቶም ተሐሰበው። ምን እግል ልሰምዖም እዝን ጽምት
እንዴ ህበዮም ከልአዮም ቱ። ክሉ ፈድል፡ ዐብደለ ጣህ ቱ። በሰር
ለለአመጽእ VE ቱ፡ ሓምድ እንዴ ትሃገ ለለኣሰሜዕመ ህቱ ገብአ።
እንዴ ጌሰዩ "አንስ ወአጀኒት እብ ሐሮ ቀተልከ’ ክም ቤለዩ። ሓምድ
ብያኩንዲ እግኻል ለኣቅብል ሰኒ ቤለ።

33
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ተለች ንዋዮም ዲብ ለአበልዖ አሰክ ብያኩንዲ -ገዐዘው። ሓምድ
ህይ ረዩሞም ቅሩቦም እንዴ ገብአ አሰሮም ገብእ ዐለ። ዲሓብ ገበዮም፣
ሰድፈት እበ ባካት ልትሐረኮ ለጸንሐው ሱዳንዩን ዐሳክር እንግሊዝ፡ ዲበ
ሰበ ንዋይ መጽአው። መንበረት ዐስከርተ ኢኮን ገሌ ምኖም ለተለች
እንዴ አትፋርህው አጣል ሐልበው። ክእነ ዲብ ወዱ ለረአዮም ዐብደለ
( ሑሁ ንኡሽ እግል ሓምድ ሐር እንዴ አቅበለ ሓምድ አሰአለ። ሓምድ
ምን በዲሩመ እንግሊዝ ኢፈትየ ኢኮን፡ እለ ለረክበ እንዴ መሰለዩ ምን
ረዩም ጠልገት ምን ለክፈ ዎሮት ምኖም ህንፈ ከመተረነቱ ትቀዊቄት።

መሰአለት እት ተአኬ ጌሰት። ሰካን ቢያኩንዲ "ቁትላይ አምጽኦ
አውመ ቁትለት ግብኦ፡" ትበህለው። ዲብ ምሸክለት ትከረው። ሰልፍ
ለእለ ወዱ ቀወው። ሐር ላተ ለእቡ ፈግር' በሰር በሳረው። መዐደይ
ሴቲት ለህለ አጣል ናይ ወልቃይት ቱ። ለማይት እተ ሐቀ ጸንሐ፡
መሰኡልየት ለረፍዖ ውላድ ወልቃይት ቶም እንድኢኮን ሕነ ኢኮን"
እንዴ ቤለው፡ ከአመሰመሰው። አብሊ እንግሊዝ አምነቶም ከቀድየት
ተመት። ሓምድ አዜመ ካልእ ዶል ደሪመቱ ትሰተረት።

ሓምድ ሐቆ ኢተአመርኮ አብ ሰላም ነቢር ለሐየሰኒ ኢቤለ! "እበው
ወፈተው አነ ወእንግሊዝ ምስል ይእነብር። ምድርነ ምድር እቡሆም
ADT OPEC APP! AA ምድርናቱ። - እንግሊዝ ወዐሳክረ ከም
ቪዶብ እግል ልትባተኮ ቦም" እንዴ ቤለ እቢሁ አድሐ ጸዕደ ወደየ።’

 * *

ዲብ አውቱት - አበለናየ ባካት ኣንቶሬ፣ አምዕል ሐቱ ዐዱ
ህደምደሜ ላቱ ዑሰማን ለልቡሉ ወድ ትግፊ በዐል ንዋይ፡ እብ ቨፈቲት
ኩነመ ትቀተለ ወንዋዩ ትዘመተ። ገሌ አቃርብለ ሞተ እግል አድሪስ
አሰኣለው። ብዕዳም ህይ ኣንቶሬ እንዴ BAD አእግለ ምን አቂቁርደት
አስክ ሴቲት ለሐክም ለዐለ ናይ እግንሊዝ ኮሚሳርያቶ እቱ ሸከው።
ኮሚሳርያቶ፡ ሰሙ እብ ዋድሕ ምንመ ኢትትአመር ደሺድ ለልትበህል
ቱ። ሸዐብለ ባካት ላተ ሚሰተር ደውደው ልብሉ ዐለ።
3. እተክምሰልሁ

36
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ለመውዒ ዶል በጽሐዮም እድሪስ ለሐርስ ዐለ። ሓምድ ህይ ልባሱ
ለሐጽብ። ክልኢቶም ትበገሰው፡ ሐር ላተ ሓምድ እግል አቡሁ "እንተ
ጽናሕ አነ እገይሰ” ቤለዩ። ምሰል ብዝሓም ሰብ ሰላሕ ዐሰር-ዎሮት ዲብ
እንቶም እግል ልርድኦ ጌሰው። ለአካን ቀደሞም ለመጽአ ይዐለ። ለነፈር
ለትቀተለ እተ አካን ዲበ እንዴ በጽሐው ከለግናዘት ቀብረው።

ሚስተር ደውደው አብ ደህቱ ለሸክወት ክምሰል ሰምዐ ብዝሓም
ዐሳክር እንዴ መርሐ ተሐረከ። ዲብ ገበዮም ተለች ቢንዓምር ረክበው።
ለግናዘት ከረ ሓምድ እንዴ ቀበረወ ከም ሐልፈው አሰአለዎም። ዲበ
ወክድ ለህይ ሓምድ ልግባእ ወሚሰተር ደውደው እግል ልርድዴኦ
ልትሐረኮ ከም ዐለው ሕድ ዳልያም ይዐለው። ኮሚሳሪያቶ ዲብ ፈትሸ
ወታይን፡ ክልኦት ምን መድሙዐት ሓምድ ቦኮ ወበኪት ለልትበህሉሎ
ረክበው። እሉም ግረ ሓምድ ለተርፈው ቶም። ዲብ ገጾም ለቀትለወ
ነለት፡ አመተ እግል ሊደው ትየመመው። ቦኮ ኢትረከበ፡ ወጃሌ ለዐለ
በኪት ትጸበጠ። ልፍቱቴ ወልእቤ በ ሓምድ ለዐለ እተ አካን መርሐዮም
እግል ዐሳክር እንግሊዝ።

ለወክድ ለህይ ምድር ሐጋይ ዐለ። ለቴቱለል ሐቀቆ ደረ ግረ ወሬሕ
ቱ ዝላም ለመጽአት። ዎሮት ከአብ ደዐህቱ ዲብ አበላናየ አካን እብ
ዘራህ NP በጽሐው፡ ክልኢቶም ምን ቅብላት ሕድ ረአው። ሓምድ
ሻፍግ AN ATE ሰስልሑ ዐመረ ከእግል ልልከፍ ዲብ ፈጥን፡ ዎርሮት
ምን መልህያሙ - ሐሰን ደምባይ" ትገሴ ሕኩመት +!" እንዴ ቤለ
እብ እዴሁ ከብ አበለዩ።

ደውደውመ ከም ሓምድ እግል ልልከፍ ዱሉይ ሰበት ዐለ፡ ህቱመ
ዎሮት ምነ ዐሳክሩ፡ ዑሰማን ሙሰ መንሱር ልግባእ ወመሐመድ ዑሰማን
ለልትበህል ቫውሸ( ሰርጌንቲ)፡ "ፊድአት ቶም ትገሴ ኢትልከፍ" ቤለዩ።
ለእለ ወደ እንዴ ወደ ከም በጥር ወደዩ። "ገጎማቹ ሰማዕ ግምሸ ደምነ
ምን ልትክቈ ከሳር ተ። ሓምድ እብ አማንመ ምውዒ እንዴ ሰምዐ
ለመጽአ በዐል ደሐንቱ። ሐቱ ትብሉ ሐቀ ኢገብአከ ጽናሕ እብ
ሰላም እንዴ ትላኬኮ AIA አምጽአካቱ እቀድር፡" ሐቀለ ቤለ መሰደሱ
ወባሩደቱ ዲብ ምድር- -እንዴ ከረ፡ ዲብ ሓምድ ቕሰ።

37
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

APS AM ቫውሸ ዲብ ልትሐረክ ረአዩ፥፡ “mC!” AANA
አዋምር ሓለፈ። እግል ኢልትሐረክ ህይ ሐዘረዩ። ቫውሸ ኢፈርህ፡ "“እለ
OLN ውደየ እንድኢኮን አእግል አብጠር ኢኮን፡ ሰላሕዩ እንዴ ከሬኮ
ዶል እመጽአከ አብ ሰላም እግል ትትከበተኒ ብከ፡፦" እንዴ ቤለ መጽአዩ
ከእንዴ አትሓለዩ አትህድአዩ። ክሉም እግል ራድኢት ሰበት መጽአው፡
ሚ እግል ልግባእ ከም ለሐይሰ  እግል ልትፈህሞ ወልህደን ምሰል
ሚስተር ደውደው ከም ለኣመሕብር ወደ።

ደውደው ለተርፈው መጅድሙዐት ሓምድ እንዴ አትላከዮም አግል
ክሉም ቫሻሂ ወበስከዊት አቡ ተሐደረዮም። ከእንዴ ዓረፈው ዲብ ባኩ
ከም ልትገሰው ወደ። ቀበዮም፣ እብ ሐሰት እግል ሓምድ "ምሰልነ
ዐስከሪ ሐዋ ገብአከ ርትበት ቫውቨ አግል ህበካቱ! ለብዕዳመ ምሰልነ
ሐቀቆ ተዐስከረው፡ ለሴሰ ሰላሕ አግል ህበኩም እቀድር!"' ዲብ ልብል፡
እግል ልኤንናኖም አንበተ። ዲብ ደንንበ ህይ ዲብ ሐን መራቀበት ዐሳክሩ
AT ኣተዮም ሰልሖም ከም ከሩ ወደ። ክሎሉም አዴሆም ክም ህበው፡
እግል ሓምድ "‘መን ሰምሐ እግከ እግል ትርዳእ መጽአከ፣ ሕናቱ
ሕኩመት ወለ እንተ፤፣!" ዲብ ልብል ዐየረዩ ወህገጊ ቅብብ ተሃገዩ።

ሰምዑ ኢረክበ እንድኢኮን ቫውሸ እበ መዋዲቱ ደውደው እንዴ
ሐርቀ "አፎ አማነት ጠለምከ’ ሓምድ በዐል ደሐን ቱ ቤለዩ አእግል
ደውደው። ህቱ ላተ ኦአጅበቱ አለቡ። ምነ አዴሆም ለህበው ሐሰን (
ሑሁ እግል ዑሰማን ሉንጊ) ለብእቶም ሰሰ ነፈር ወለትሰለበ ልሳሕ ዲብ
ሰጅን ኣንቶሬ እንዴ ነድኣዮም። ሓምድ ወሐሰን ደምባይ ወሳልሳዮም
ጃሌ ምሰሉ ከም ጸንሖ ወደ።

ግራሁ ደውደው ወጅማዐቱ ዲበ አግሉ መጽአው ጋር አተው።
አሰር ቁትለት ሸፍተ ዲብ ተሉ ጌሰው። ሐቀ አዝህር ቱ ለዐለ፡ ዲብ
ማሸግሊ-ለዓል ሰገ እንዴ ማደው ዲብ በልዖ ረክበዎም። ጥለግ ለክፈው
እቶም። ምናተ፡ አእምብል ዎርት እግሩ እንዴ ትዘበጠ ለተርፈ ክሎም
ህርበው። ለጅሮሕ ዐለ ከም ጸብጠው፡ ዲብ በቀል እንዴ ጸዐነዉ እግለ
ጽቡጥ ሐሰን ደምባይ ዲብ አካን ሸንኪት እግል ለኣአብጽሑ ወልዕቀቡ
ኣዋምር እንዴ ህበው ታየናቶም አተላለው።

38
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት





ሓምድ አት ሸፍትነት አርብዓታት
39
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ሓምድ - ለሰአምዕል ለሰህ እግል ራድኢት ሰበት ሰዐ ወለ ምንመ
ትጸበጠ At ደሪመት ለትከርዩ ዐገብ ኢወደ። ምናተ፡ ሰኣል ክልኤኡ
ደሪመት ዐለየ እግሉ። እምበለ ሳትራሙ ለዐለው ውላድ ዐድ፡ ሕኩመት
ተአምረን ይዐለት። እሊ እንዴ ደምነ ትጸበጥኮ እንዴ ቤለ ኤማኑ
ኢትሰለበ። ልትሃጀክ ወትመሰሉ ልትሃጌ ዐለ።

ዘብጥ ከም እምበተ ገድም፡ ኖሱ ሚሰተር ደውደው ለናዩ አቡ ዐሸረ
( 47%) MOAC MATE AIA ሓምድ ህበዩ። "“እንተ አካን ወህግያለ
ሸፈቲት ተአምረ” እንዴ ቤለ ዲበ ህጅም አግል ልቫርክ ሐበረዩ።

ሓምድ ለበክት እግል ልሕለሩ ይሐዘ። APNA ንጎማት ለመንዱቅ
ነሰኣዩ ከኣሩህ ገብአ። ረአስለ ደብር እንዴ ፈግረ ከም ሬመ፡ መንዱቂ
እንዴ ዐመረ፡ እግል ደውደው "ነዐ እንዴ አትህመልከኒ እግል ትሰጅነኒ፡
ነዐ ሰላሕከ ንሰኡ አዜ ነዐ!" ቤለዩ። ደውደው አብ ድንጋጽ በራይድ
ገብአ። እብ መሰደሰ እግል ኢልዝበጡ ኢለዐሬ እቡ፡፥ ሐሬመ ህይ ጨበል
ATA ኢሊደዩ ፈርህ። እግል ዎርሮት ምሰሉ ለሰዐለ ዐሰስከሪ አግል ልልከፍ
አማውር ህበዩ። ለህይመ እብ ድንጋጽ ግንዳይ ጋብእ ሰበት ዐለ፡ ሓምድ
AT4U: ATS WMA ICN:

ሓምድ ANA ሐሰን ደምባይ አግል ልሕደጉ ሰበት ይሐዘ፡ እንዴ
አቅበለ ዲቡ፣ "እሊ ጅሮሕ ነፈር ሕደጉ” የለ ክብ በል እነ” ቤለዩ።

"እየ እግል ንጊሰ፣' ቤለ ከትሰኣለ ለፍክረቱ እንዱ ትቃወመ።

"ስሳሕ ሰኒ ራክብ ህሌኮ’" ዲበ - ትትወጨ እንገይስሰ እነ ክብ በል
እነ።

“AL VE BATE”

ውላዴ ምን እግል ለዓብዮም እዩ። ሐቱ ዶል ሐቀ ግስኮ፡ OF
እንዴ አቅበልኮ አእብ ሰላም እግል እንበር ይእቀድር" በልሰ ሐሰን።፡

እብለ ትፈናተው፡ ሓምድ ላተ ብያኩንዲ አተ፡ ከአግል PAL”
መንዱቅይ ደውደው ነሰአዩ ምንይ። አነ ህይ መንዱቂ ሰበት ነሰአኮ ምኑ፡
እዩ ከም ኢረክበው እከ እግል ኢልጽበጦ ክበል AD PAA Thi እት

4. እተክምሰልሁ

40
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

አርድ ሐበሸ AIA OSD” ቤለዩ። ምናተ፡ አድሪሰ ሰኒ ኢቤለ። ሓምድ
IP: ANA ANA ዐዱ ወአቃርቡ "“ምን ዮም ወሐር ገበዜይ ኖሹሺ
አምረ። ርኤናሁ ወእብለ ህለ ሰምዐነ ኢቲበሎሉ።" AA ATS ቤለ ትሳርሐ
ምኖም ከወልቃይት ተዐደ። ወእባሁ ዲበ ሸፍትነት ትርድት አተ።

41
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ሰድን እድሪሰ ወዕያሉ

ሚሰተር ደውደው ለእግለ ትበገሰ ጋሪት ፈቨለት ምኑ፣ ምን ክሉ
ለተአኬ ህይ ሰልሑ እንዴ ትሰለበ እብ እዴዱሁ ብራቀ ከም APNA: AN
ሐሩቀት እግል ልንቃዕ ( ትድ AVA AA ) chil ANN PRC ACP
LAN እንቱ አሰክ ብያኩንዲ አግወሐ። ዲበ ዐድ እንዴ መጽአ እግል
እድሪስ OPE nF ረክበዩ፣ "ወልከ እት አየ ህለ!" ቤለ ከአትፈዐዘ
እቱ። እድሪሰ ህይ እንዴ ኢፈርህ! ሐቱ ክም ኢደለ አሰአለዩ።

"አነ መሰኡል ምኑ ይአነ፡ ወልይ እንዴ አሰርከ ከም ነሰአካሁ
ሰምዐኮ። ምሰልከ ዲብ እንቱ ህይ አነ እግል አድለዩ ወአርአዩ
ይእቀድር። ምን እዴከ ሐቆ ፈግረ ላተ፣ ህቱ ቱ መሰኡልየት ለረፍዕ።
ለትሰረረተ ምንዲ ኢትጀርሰኒ ለሐይሰ። እብ ሰበብከ DAR ch?
ሞተ፡ እቢ ወፍቲቴ መሰኡልየቱ ዲበ ረአሰካተ!" ቤለዩ።’

ደውደው እግል እድሪስ ይአዝመ ምኑ። ሓምድ ለረክበ መሰለዩ
ከባርንቶ እንዴ BA A ASH AT ATA: AEP ሓምድ
ብዕዳም እግል ኢተአትናይት፡ ምን ኣመረ ለእሉም ፈቱ’ ዐይለቱ ሐቀ
ሰደንነ እግሉም እንዴ ቤለ ሰልም እንዴ ቤለ፡ ዐይለት አብ ቅርዐ እብ
ማለ ወንዋየ ምን ብያኪንዲ አሰክ አንቶሬ ኣግዐዘየ። እግል እድሪሰመ
ምነ ሰልፍ ሰዱን እተ ለዐለ ዲብ አንቶሬ አምጽአዩ። ከምሰል ዐይለቱ
እንዴ ሓበረዩ ሰድነዩ። Nh ፋኢደት ኢትረከበት ምኑ። APR het
ሰልም ሰኒ ወአማን ገርገረ።

እድሪሰ ዐዋቱቴ እንዴ ትሰደነ በክት ሐረከት ምንመ ኢረክበ፡ ይአኬት
እቱ። ዲብ ቀበት ክልኦት ቀይም ምን ሐርሰስ እተይ ብዞሕ ረክበ፡
ደውደው እት ህለ ላተ ረህዐየት ይዐለት። - እብ ዐይለቱ ወናሱ At
ቀሰብ አውጋር አግዐዘዩ። ምሴ ወፈጅር ዲብ መርከዝ ፖሊስ ከም
ፈርም ወደዩ። "እግል ኢልሰከብ ዶል ከወልከ እእት አየ ህለ አምጽኡ"
Ati: UE Ab dvb AA ANC ሰበት ጸብጠ እቶም፡ "“ወልይ

5. ክምሰልሁ
42
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ኢርኤኮሁ። ዲብ እዴኩም ህለ። አሰክ ሚዶል እግል ትጽቦጡቱ፣ ዲብ
ልብል ልኤንናም ዐለ።

እድሪስ ምን አውጋሮ አሰክ ቁሞት ተወዝ AMA ANA PEC
ይዐለ። ክል ፈጅር ከፕረዘንቲ ( ህሌኮ) ብሂል እግሉ ክብድት ዐለት።
ዲብ ሐያቱ ክለ ቀይድ ለኢዐለ እግሉ፡ ዲብ ዐድ እንዴ ወዐለ እግል
ልትመይ ወምን ክሉ እግል ወቅት ሕዱድ፣ ሰበት መረት እቱ፡፥፡ ርሑ
ክም At ሸቨርክ ለትከሬት ሰሬረት ገብአት እቲቱ። እብለ ለሐልፈት ሐያት
ምን እንፈቅድ፡ "ዮም ደም ቀይሕ ልትርኤኒ ህለ!" ልብል። ፈረሱ ዲቡ
ኮር ወዴ ወልሰፍ እቡ። ዲበ ሐረት ለዐል ወተሐት ልብል። ረብቨት
ወዴ፡ ኬን ወእንሰር እት ልብል እግለ ፖሊሰ ረብ፫ም። ውላድለ ባካት
ወውላድ ዐድ ሰበት ዐለው፡ እንዴ ልርሕሞ እቱ "ደሐን ቱ አቡነ
እድሪሰ፡ ምሰልነ ደም ኣለብከ፡ መን ኣመረ -አውጋሮ አርድ ገድከ
ወኬርከ ትገብእ። እንሻላህ WAN AN Ae PRA Dr: At
ልብሉ እብ በሰር ለኣትዳትእዉ ወለአትሃድአዉ ዐለው። ህቱ ህይ፡
"እንትም ደሐን ትብሉ! ሰድት ሐቲ ምን ተሐልፍ ሰድት ብዕደት
ትመጽእ” ልብል። እግል ልህረብ ጀርብ ከም ይዐለ፡ እብ ህግያሆም
እንዴ ህድአ፡ ዐዱ፡ ዕያሉ ወመናበረቱ አእንዴ ፈቅደ ተማም AIS
አተናፈሰ ከም በዲሩ ለኣቀብል። አው አግል ክብ አው እግል ድብ፡
አርወሐቱ እግል ለአንግፍ ላተ ኢኮን ዐድ ምን ሰጅንመ እግል ልህረብ
ወኢፈርህ። ከብደት ሐየት ባልዕ EE: ህቱመ እብ ፈረሱ ዲብ ልሰፍ
ለልርእዩ ዐጃይብ te At እንዴ ዐረየ - እብ ሰይፍ ሰጋደ ለበተክ
እናሰ ቲ።

መደት ሐቱ ነለት አመተ እንዴ ኢለአምር’ አውጋሮ ዲበ
መጽአቶም። ምነ ዲበ አካን ለዐለው ፖሊሰ ልግብአኦ ወውላድለ ዐድ
እምበል አትፋርሆት! ሰላሕ እንዴ ህረሰ ለለክፈ ኢትረከበ። AA
ለሰዓመ አለቡ። ክሉሎም በለ! በለ! ሌጠ ትከፈለው። ለዶል AU ARCA
ሚ መጽኤነ ቤለ ከልዳም ፈርሱ እንዴ ሰደ ትጸዐ0ነ። ለነለት ከም ረአየ
እንዴ ዐረየ አእብ ሰይፍ ሸወጠየ።"

6. ጸጋይ ህይሌማርያም፡ ዐብድለ ጣህ፡ ዐስከር እንግሊዝ ለዐለ ዩሰፍ ደምባይ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ
ማርሰ 1983 AIC:

43
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ANN AST APR DOAN ANN AN ደውደው ዲብ ዐይለት
ሓምድ ለጀረ ሰጅን ለከሰሰ፡ ቀደም እለ ለትሸርሐ ለመሰል ምናተ
ዲብ ገሌ ንቃጥ ለልትፈናቱቲ፡ FA Noe ቴለቱ”’ ለተላይ ቀትለው
ከሐ ለዘምተው ኩናመ ኢኮን። " ክልኢቶም ዲብለ ትፈናተ አካናት
ወአምዕል ለወደው መቃበለት ምሰለ ቀደም እለ ለትሸርሐ ተእሪክ፡ ዲብ
ሸርሐ ምን ኢገብአ ወጽበጠ ሕድ ለመሰል ቱ። ዓሸ አድሪስ ዐዋቱቴ
ክእነ ዳገመት።

ዲብ ብያኩንዲ ዲብ ሕነ ሕነ ንኣይሸ ዐልነ። ለሰነት ይእፈቀደ
እንድኢኮን ለንዋይ ፍንሄ ብያጌላ ወሰቶና ትዘመተ። አቡዩ ለሐርሰ
ዐለ። ሓምድ ሑዩ ህይ ዲባ ባኩ ልባሱ ለሐጽሰብ ዐለ። ANA TPL
መጽአው ከአድሪስ ዐዋቴ! እድሪሰ OPE ! ንዋይነ - ትዘመተ
ርድአነ’ ቤለው። አቡይ ዎሮት መንዱቅ አእቡ ሚ ኢዳ ቤለዮ። " በሰ
ትሌነ ሕኩመት ለልለአሰእል ነፈር-- አሰክ አንቶሬ ልእካም ህሌነ’
ቤለው ከሐልፈው።

አቡይዩ ህይ እግል ለዐርዮም ዶል ትበገሰ፡ ዎሮት ኩናመ አሰክ
ሓምድ ሰዐ። ቢንዓምር ሐ ትዘመተት ምኖም። አቡከ እግል ልርድኦም
ለሐዜ ህለ ቤለዩ። ለዶል ለህ ሓምድ ANA A እንዴ መጽእአዩ፡
እንተ ኢቲጊሰ፡ ለአቡሰታከ እይዩ ህቡ ቤለዩ። አቡዩ ክም ህበዩተ፡
PAA ኩናመ እግል ልርደእ ጌሰ። ANNA ATS ዐረዎም። ምኑ
እብ ብያጌለ ለዐል ሸንከት ሰቶና ከም በጽሐው፡ ለሸፍተ ለገ እንዴ
ሐርደው አሉ ዲብ በልዖ ጸንሐዎም። ለሰድ ሓምድ እግለ ምሰሉ
ለዐለው እንቱም ሐቲ ኢትደው ግረዩ ገብአ። አነ ሐቀ ኢምትኮ
ሓክም አእግል ተአቅብል ቱ። እንዴ ቤለ ከክልኤ ጠልገት ከም ለክፈ
PCT AN ODL GO AOA SEU: ወእት አርድ ለዐለ ብዕድ
ዘብጠ። ሐቀቆሁ ለሰብለ ሐ ክርን ከም ወደው እግለ እንዴ ኣመረቶም
አሰርም ገብአት። ከእንዴ ነሰኣው አቅበለው።

ለዶል ለህ ደውደው ወዐሰከሩ መጽአ ከእግል ሓምድ ክብ
በል አሰርነ ግባእ ቤለዩ። ምሰሎም ዲብ ገይሰ፡ ኩናመ ልብግኦ
ወሐበሸ ይእፈቅዶም፣ ዲብ ለአትኣሰሮ አሰኮም ዲብ PRA gy
ረአዮም፣ ፈረገዮም ከአግል ደውደው ‘ሎሆም ቶም ለሸፈቲት ለሐ

+4
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ምኖም በለሰኮህ። አዜ ዐሳክር እንቱም ኖሰክም ጊሰዎም እንዴ ቤለ
እግል ለአቅብል ሐዘ። ምናተ፡ ደውድው ኢተአቀብል እንተ ሰበት
ተአምርም አቡሰታክ እይ ህቡ እንከ AA. 474%: ቤለ ከህበዩቱ።
ሓምድ ኢረደየ። እንተ ቱ ማሚ ሕኩመት፣ እንተ ወዐሳክርከ ሐቀ
ሐዜከ ጊሶም አነ ላቱ አዜ DAA AA ይእለክፍ፣ ሰበብ ተሐዜ ዲብይ
ለህሌክ ትመሰል፡ ቤለዩ ከለ ጓንዴ እንዴ ነሰአ አሰክ ከደን ትጠለቀ።
ደውደው ህይ አቡ ሰተ ናይ ሓምድ እንዴ ነሰአ አንቶሬ አቅበለ።
ሓምድ አብ ክእነ ሸፈተ እንድኢኮን እንዴ ሐርሰ እግል ልንበር
እንቡት ዐለ። ሐሬ ከረ ደውደው፡ እግልነ እንዴ ሄጌለለውነ አውጋር'
አብጽሐውነ። አቡይዩ 50 ረአሰ ምን ሐ ወ4 ረአሰ ምን እንሰ ዐለ
እግሉ። ለዶል ለህ ለ5ዐ ወአት ወሰለሰ ገመል ነሰእዎ ወለዎርት
እንዴ ሸቁክ ንበር እቡ ቤለው ከሐድገው እግሉ።'

ዐብደለ እድሪሰ ዐዋቲ ከመ መዳግመት ቀደም እለ ለሸርሐው፡
ለተላይ ለቀትለው ወለሐ ለዘምተው፡ ከመ ዓሸ ሕቱ ለቱለተ እንዴ
ኢገብእ፡ ለሸፈቲት ውላድ ኩናመ ክም ቶም ሸርሕ። ዝክርያቱ ዓምመ
ምነ ናይ ብዕዳም እብ ሑዳይ ልትፈንቲ አእንድኢኮን ምነ ቅሰት በረ
ALT

እንግሊዝ ጥልያን ከም ፈለት፡ ሓምድ ሰልሑ እቡ ዲብ ዐዱ
መጽአ። ሐሬ እግል ራድኢት ክም ጌሰ፡ ደውደው እግል ሓምድ ሰልሑ
ነሰኣ ምኑ ወሰጅነዩ። አመተ ኢተአመረት ሸፈቲት ኩነመ ዘብጥ ወደው፡
ደውደው እግል ሓምድ ጠለቀዩ። ቀደምይ እንዴ ሐልፍከ ለሸፈቲት
ሐቀቆ ርኢካሆም ልክፍ እቶም ቤለዩ። ሓምድ ሰኒ እንዴ ቤለዩ፡ እተ
ዶሉ እንዴ ሰዐ ዲብ ድፋዕ ለትገብአ አግሉ አካን ትጸግዐ። ሰላሕይዩ
ናሰእ ምንዜ ዐልከ፡ አዜ ነዐ ስላሕከ ንሰእ' ቤለ ከለስሳሕ ዲብ ደውደው
ጸብጠዩ። እባሁ ህይ ህርበ።"

7. ዓሸ እድሪሰ ዐዋቲ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 01 ፈብራይር ሰነት 1990 ወደልሕሌው፡ ዓሸ ሕቱ
እግል ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ ተ።

8.  ዐብደለ እድሪስ ዐዋቲምሕሴርባይ ; መቃበለት ምሰል ሰሐፊ ሕድሮም ርእሶም ()4 ኣብሪል 1987
ሐፊር ሱዳን፡

45
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሐርብ ቅብላት ህዳይእንድወ ሶዳን

ሓምድ ሓምድ ምን እዴ ደው እት ለህርብ ለዐርዩ አለቡ። ሰለሰ
ወሬሕ ከም ጅጊራይ በይኑ አንንገ—፡ ተኽላምበ እንዴ ልትዐዳዴ ለአቀብል።
ዶል ሰፍፊሬ መልቀም ከደን በሌዕ። መረ ሐቀ ሰፍረ ህይ ዲብ አካን
GA7 VAP TNA AAP WE ልብል። ሰጅን ዋልዴኑ ሕሰሩ ኢወደ።
እብ ርሕመት እግል ልብረክ ይሐዘ። አክል -አክል እብ ሰቱር ዐድ ዲብ
Ant -ወአዳም እት ልልእክ አእግል መልህያሙ ወሰናቱ - “"ክብ በሎ
ንሸፍት ሐውከም ሐቱ እንዴ ኢወዱ ትጸበጠው፡ ሰልሖም ደውደው
ነሰኣዩ። አንሰ ወኣጀኒት ANA ልሰደን እንበተ፡ ምን እሊ ለአኬ ሚ
እግል ልምጽአነ ትታከው ህሌክም፣ መናዱቅነ እብ ቀሰብ እግል ንብለሱ
On? At ANA AIA ለአትገራግሮም ጀርብ ዐለ።

ዑሰማን ሉንጊ ዐሰከር ለዐለ እናሰ ትሩድ ቱ። ሓምድ ምሰሉ እግል
ልሸፍት ከም ትሰለዩ "አነ ዲብ ሐዘን ህሌኮ አዜ ይእሰምዐከ!" ቤለ
ከአበ አግሉ። አማኑ ቱ፡ እሙ ዋልዳይቱ ማይተት ዐለት። ምናተ እግል
ልሸፍት ሰበት ይሐዘ ምሰምሰ ዲብ እንተ አምጽአየ እንድኢኮን፡ ሐዙኑ
እንዴ ሓለፈ አብ ቨቀሉ ብዕድ ብያኩንዲ ዲበ ማጽእ ዐለ። ለመብዕዳም
እብ ደውደው ለትሰጀነው አቃርብነ ወሐውነ ምንመ ገብአ፡ አንሰነ
በይነን እንዴ ሐድግናህን አደኒትነ ወዳርነ እንዴ ጠለቅነ ይእንሸፍት።
ዲብ ልብሉ ሰእየት አብተከዉ። ለተለዩ እንዴ ሐግለ ከም ተሐለለ፡ ምነ
ባካቶም ATS, GOP? ድዋራት መገሉ ጌሰ። እንዴ አትለ ህይ ዲብ ከረ
ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ አተድህዐ።

ዐሊ ሙንጣዝ ወሓምድ ዐዋቴ ክልኢቶም ዲብ ዐሰክርየት ጥልያም
ሕድ ለአምር፣። ዲብ ከራቢኔሪ ዲብ እንቶም ሕድ ፈቱ ዐለው። ጥልያን
ከም ትፈለለት ዐሊ ረስሚ ሸፉት ዐለ።

46
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

እሊ አቡካቶ ቢንዓምር ለዐለ ዐሊ ሙንጣዝ፡ ሰምዐቱ አሰክ ዲብ
ሱዳን ባጽሐት ዐለት። እሊ ለተአክድ ወሲቀት አብ ክሱሰ ዐሊ ሙንጣዝ
ዲብ ዮም ሐምስ ዲዳሰምበር ሰነት 1943 ዲብ ገዳርፍ ለዐለ ዎሮት
ጃሱሰ ዲብ መክተብ እዳረት እንግሊዝ - ከርቱም፡ እተ ለኣከየ ሐብሬ
ዐሊ መንታይ ( ዐሊ ሙንጣዝ) ትሩድ ወለልትፈራህ ከም ዐለ እንዴ
አትአመረ፡ እግል ልትቀተል ህይ ሐበረ።

ዐሊ መንታይ ዲብ ባካት ኮርበረከ እርትርየ፡ ናይለ ዐለ ሐሸም
ሸፈቲት ሜርሓይቱ። እሊ እናሰ እሊ ዲብ ምፍጋር ጽሓይ ሱዳን
ድድ ሕኩመት ሱዳን ሐርብ ከም አዜደ፡ እብ መናዱቅ ወማሻንጋናት
ጥልያን ሰሉሕ ክምቱ፡ እት ዐሳክር ሱዳን ዲበ ወደዩ ሐርብ ከም
TOOT AFP አብ ፋይሕ ልትህደግ እቡ። ገሌ አንፋር፡ ናይ
ሸሕር መቅደረት ቡ፡ እብ ሸሕር እንዴ ትሰደ አባያሙ ከም ፈልል
አኪደት ክም ቡ፡ ዲበ መጽእ ወክድ ህይ ዐርሸ እግል ልክሬ እንዴ
ቤለው ለአምና ዐለው። አሊ ጥርዓናት እሊ ዲብ ሕሳብ እንዴ አተ
ሕኩመት ሱዳን እግል ዐሊ ሙንጣዝ አኒድ አግል ትቅተሉ VAT
እግለ።’



ሊ ሙንጣዝ ምነ ቀደም ለህለው ክልኦት ድማናይ፡

9. RDC,(Research and Documentation Center.) Extract from an informants’ report
fromGedaref,of Dec..1943”

47
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ህዳይንድዋ AN ዓመት ብዳውየት ልትብህሎ። ዲበ መደት ለህ
ህዳይእንድወ ሱዳን ሕዱድ እንዴ ትዐደው ንዋይ ዘምቶ አዳም ቀትሎ
ዐለው። ኖሶምመ ልትዘመቶ ወልትቀተሎ ምንመ ዐለው፡ ለልትከርዖ
ይዐለው። እሊ አከይ-መዋዲት ሰዱ ሰረ ዲቦም፣ ለጅራይም ህይ ዝያድ
ዲብ ቢንዓምር ለአኬ ዐለ። እት ክእነ ሓለት ዲብ እንቶም ጥልያን አብ
እንግሊዝ ለትፈለለት እተ መደት ዐለት። ዲብ ክፍለት 1941 ዲብ
ሶሊብ ( ደዋይሕ አቁርደት) ሜርሓይ ዲን ሰይድነ ሙስጠፈ አልኣአሚን
ለልትበህል ሹክ ዐቢ ከም ሞተ፣ ለፍንንሆም ዐለ በአስ ሰኒ ትኬለመ።

ዲብ አውድ ዐድ ሰይድነ ሙስጠፈ አንሰ አሸራፍ ( ሜርሐት
ደያናት) እግል ልላቅሰ ምን ሕዱድ ምውዳቅ ጽሓይ አርትርየ እት
መጽአ፡ ሃዳይእንደወ ( ዳሚላብ) እንዴ ከርፈወን ሰርጎህን ወምሰለን
ለዐለ ማል እንዴ ዘምተው ቃጨፈወን። እለን አንስ አለን ዲብ ሸረፈን
እንዴ ተዐደው አብ አዳህን ብራቀ ገበየን እንዴ አተላለየ ባካት ዐድ
ሰይድነ ሙሰጠፈ ከም በጽሐየ፡ ዲብ ሰይድነ አልአሚን፡ ሰይድነ ሳልሕ



ምሕሴርባይ አእድሪሰ መሕሙድ
48
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ወድግለል መውዒታይ ለአከየ ከዐድ አቲ አበየ። እት አየ ወዓርፈ ምን
ትበህለየ"’ ንሳት ወዕጉባት ዲብ ሕነ ኢነኣአቲ" እንዴ ቤለየ አበየ።

ቀድየተን እግል ትትአመር ህግያህን ትሰማዕ ትበህለ። ኖሱ Tn
አልአሚን ወድ ሰይድነ ሙሰጠፈ እንዴ ጌሰየን ምን ትሰአለየን፡ ሐቱ
እንዴ ኢሰትረ ለሳደፈተን ሓለት ዳገመየ እግሉ። እብሊ ህይ ለቘኼክ
እንዴ ትቀጸበ ወተአሰፈ ዲብ ረዩም ወቅሩብ ናይ ወራር ልኡክ ነድአ።
እተ ዶሉ ለዲብ ባካት ዐለው እንዴ ትላከ፡ ሞረ ዲብ ምድር ከረ
መርባት እግል ለአቅሰና፡ ከሓርቅ ዲብ እንቱ" ምን ህለ እናሰ-ክሹብ
እለ ሞረ ለለህርሰ” ቤለ'"

ለዶል ለህ ለእሙር ወድቁብ ሸፍታይ ቢንዓምር ዐሊ ሙንጣዝ
ዲበ አካን እንዴ ሐድረ PLP ክሎም "አነ ህሌኮ!"ቤለ ከለሞረ ህረሰ።
መሐመድ ሓምድ ምን አፍለንደ፡ ህቱመ ዐስከር ጥልያን ለዐለ ሸፍታይ
EA: ATS PITA PUA OA, FN NPC APR ALA
ዐዋቱቴመ ለዶል ለህ ዐረ8ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ "ኡነ፣ አነ፡” እንዴ ቤለው
PLP ANA ከም ገብአው፡ አእብ መባደረቶም እንዴ ፈርሐ፡ "እት
ረአሹ እግል እርፍዐክም ቖቱ፡" እንዴ ቤለ ደሐረዮም። አነ በዐል አከይ-
አደብ ሰበት አነ ዲብ ረአሰከ ሐቀ ገብአኮ፡ የምክን እወድቅ፡" ቤለ
ዐሊ ሙንጣዝ።
"ዲብ ረአሸ ሐቆ ኢገብአከ ዲብ ጂብየ እከሬከ።’
"ኢፋልከ፡ አነ ክቡድ አነ ጂብከ እንዴ ሸጠጥኮ እግል እፍገር
APLC”
"ክላሰ እት ክብዴ አቲከ።’”
“ALL ሰኒ ትቤ፡፣ እይ ለትጸብጥ ወተአክብ ሐሬክከ እዩ፡" በልሰ ዐሊ
ሙንጣዝ፤ ክትል ብዩ ወደማን በህለቱ ቴ።'•
10. መሕሙድ ዐሊ( ተለንቴ) መቃበለት ምስል ኬትባይ፡ 21 ማዩ 1998 አቂርደት።ተለንቲ መሕሙድ
ዲብ መደት ፈደሬሸን አሰትዕማር አቶብየ ፖሊሰ ለዐላ ቱ።
11 .እተ ክምሰልህ
12. እድሪሰ መሕሙድ ጅሜል ሑ ሰላስ(ምሴርባይ) መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 12 ዩናይር 1990

ከሰለሱዳን፡ እድሪሰ እት መደት ጥልያን ዐሰከር፡ እት መደት እንግሊዝ ምስል መጅሙዐት ሓምድ
ሸፍተ፡ እት ግድለ ህይ ዎርት ምነ ሰልፍ ለኣልተሐቀው ሙናድሊን ቲ።

49
ሓምድ አድሪሰ ዓዋተ

ሓምድ ድድ ደውደው ከም ሸፈተ፡ ለሰዘማቱ ሰደ ሳረት ዐለት።
ፍገሪቱ ህይ ቢንዓምር ቅብላት ህዳይእንደወ ወኩነመ፡ ቢንዓምር ቅብላት
ኩናመ፡ ኩናመ ቅብላት ቢንዓምር ወናረ ወእሉ ለመሰል፡ ለዐለት ዘማቱ
ዲብ ደግሸ ወበአሰ ቀባይል ጥዉርት ዐለት። ሓምድመ ዲብ ክሉ እዴሁ
አእግል ለኣቱ ምሰል አዳሙ አግል ልግባእ፡ ወአዳሙ ለሰቤለዩ እግል
ልትቃረም ላዝም ዐለ። መርባት አንሰ አሸራፍ ዲብ አግል ሐቨሞት ሲከ
ሰይድነ እንዴ ትከበተ ምስል ከረ ዐሊ ሙንጣዝ መትሓብሩ፡ ድዋሩ
እግል ልዳፍዕ ሰበት ዐለት አእግሉ ቱ።

ለከበር ከም ትነሸረ ሸፈቲት ድቁባም አግል ሸፍ ብጉሳም ህለው
ከም ትሰመዐ፡ ቀድየት ዘማቲ መዐደይ ሕዱዱ( እርትርየ ወሱዳን) ሰበት
ዐለት ክሰታንመ ተለዎም። ደድ ጥልያም ለዐለ ሐገስ ተምነዎ ምሰል
መጅሙዐቴ እንዴ ዐረዮም ትሓበረ እቶም። አምኣት ለተልዉ ህይዜ
ረክበ። ሴፋሆም ዲብ እንሰ እንዴ ትጸዐ)፡ ሰላሕ ለቡ አእብ ሰላሕ፡ ሰላሕ
ለአለቡ ህይ እብ ኮናት ወግራዴ ትበገሰው።
ሃዳይእንድወ እግል ልዳፍዖ ምንመ ጀረበው፡ መቅደረቶም ሕድድት
ዐለት። ኢቀድረው። ዲብ ሕሩባት ማሉም ወንዋዮም እንዴ ሐድገው፡
ለእለ ከሰረው እንዴ ከስሰረው፡ አሰክ አሮመ፡ ተንደላይ፡ ተቶከር፡ አሰክ
አዶፍ እት ልትጌለሎ ዲብ ሱዳን ትሸተተው።
ለእንሰለ አሸራፍ ምን ተሐት ምን አርቱ? ለትትበህል አካን
ማጽኣት ዐለየ። 30 እሲት ወ30 እናሰ ወ30 ሆደጅ (ክታር) እንሰ፡
ዲብ ደዋይሕ ባዶግ፡ ህናይእንድወ እንዴ ዐረዎም ዘምተዎም።
ቁጭፋሩማመንመ ገብኦ። መውዒ ወደየ፡ ቘኬኽ አልአሚን ለብእቶም
መሻይኽ፡ አዳም ጀምዐው፡ ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ At
አካን ሐድረው። 'ሕነ ህሌነ፡ LAG ከሞረ ህረሰው። '‘ገመል
ምንይዩ፣ ሰላሕ ወጥለግ ምንዩ፡ እንቱም አእሳት አባይኩም ፈልሉ፣
እኩም ለለአቤ እቡይ ልግባእ" ቤለ ደሐረዮም ከቅብላት ህዳይእንድወ
አትበገሰዮም። ምን ዐድ ሰይድነ አስክ ከርከበት በጽሐው፣ ዲብ ሐቱ
ምሴት 80 እናሰ ገብአው። ሰምዐነ፣ ዐሊ ተሐት ጌሰ ከም ቤለውነ)፡
አነ ምን ዐዴ፡ ሓምድ ዐዋቱቴ ህይ ምን ዐዱ ሰነ። ሳወ እንዴ ሐለፍነ
ተሐት ትሓበርነ። ህዳይንእንድወ እግል ንህጀም ትበገሰነ። ጨበል

50
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ረምቦ እንዴ ወዴናህ ምክራየ አቅዌነ። ለተርፈት ዐደ ወመሓዘ እንዴ
ሐድገት መታቱብ ህዳርየ፡ አሮመ፡ ንዝዝ”ብ ለልትበህል አርድ ከሰለ
አቱት ከበዴት።'"

he እለ ለሓለት ምንመ ትሸበህት፡ ዘማቱቲ ሰበት ኢተርፈት፡
እዳረት እንግሊዝ እሉም ለተሉ አግደ መሰኡሊን ሸፈቲት እት አየ
ከም ህለው እንዴ ሐበረ፡ ማይታም እት እንቶም አውመ አብ ሕያዮም
ለአጽበጠ፡ ፍሬ ተዐበቱ ከም ትደፍዑ እትእምርት ዐለት። እግል OA.
ሙንጣዝ ]:300፡ ሓምድ ዐዋቱ ]:200፡ መሐመድ ሓምድ፡ ]:150፡ (
ናይ ምፍጋር ጽሓይ አፍሪቀ ፳ኒ)}'"

አምዕል ሐቱ፡ እሎሉም ክሎሉም መሰኡሊን ምሰለ ተልዎም ገረንፊት

At ትትበህል አካን ሕበር ወዐለው ወትመየው። አሰቦሕ ዐሊ ሙንጣዝ
ወሓምድ ዐዋቱቲቴ በይኖም እንዴ ትፈንተው አሰክ ህደምደሜ ትበገሰው።
ሸቅል ብነ ኢቤለው፡ ዎሮት ከምን ጅድማዐቱ እንዴ ትፈንተ፡ እብ እንሰ
፮ሰው። ላመ ታርፋም ዐለው፡ ዲብ ገረንፊት ሰለሰ አምዕል እንዴ
ከልአው፡ አሰክ ሸሊት አካን ቀየረው። ለዶል ክሉም ለምን አክልነ
ልብሉ፡ ክምሰልሆም ሰላሕ ለራፍዓም ሸፍተ ይአፍረህዎም ሕኩመት
ትቀትል ለኣመሰሎ ይዐለው። ሐጠር ግሉል ወሰላሕ L7H: FA
መጽአዮም እግሉ ለኣአፈኮ ወጋብሆ፡: እብ ፍንቲት VL ሐቀ ረአው
ርሖም ተሐልፎም ዐለት፡፣ ሻጊ ዐሳክር እንግሊዝ ላቶም ሱዳኒን ቶም።

ለበዝሖ ጅማዐት ዐሊ ሙንጣዝ ወሓምድ ዲብ ሸሊት ዲብ እንቶም፡
ፖሊሰ እንዴ መጽአዮም ከዘብጥ ገብአ። ምን ሕድመ ለሐምቀ ምን
ኢልዐሉ፡ ፖሊሰ ኢትካረዎም፡ አብቁሎም ሐር እንዴ ሐድገው ህርበው።
ALA ANIA Wr ANA TAM መን ዐለ ሜርሓዮም ሻጊ ወለ
ወድ ዐድ እንዴ ቤለው ልትሰአሉ። ሑሆም ሐቀ ገብአ ሺመቱ ምነ
እንዴ ትከረ እግል ኢልትረፈት፡ ማሉ በልሶ እቱ፡ ጋነ ሐቀ ገብአ ህይ
ሐቂቱ በጽሐዩ። ለሓለት አብላህ ለእንዜዴ መርሐ ለህርበ መሐመድ TC
13. ሐነጎሰ ትተመንዎ( ቀኛዝማች) መቃበለት ምሰል ኬትባይ 18 ዐገስት 1991 ከረን
14. RDC, Subjetct-“Ali Muntaz,Hamad Idris Awaate,,Mohamed Hamad.’ From Com

-missinor of policeForce Asmara To Chief Administrator B.M.A.E (B ritishMilirtary-
Administration Eritrea) Date 1st June,1944. Box 293 Acc - 1338 F263/AGO.

ጋ1
ሓምድ አእድሪስሰ ዓዋተ

ለልትበህል ሰብደራታይ ቫውቨሸ ክም ዐለ ከም ተአከደው፡ ሑሆም ሰበት
ቱ፡ ለአብቁል እብ አዳም በልሰው እቱ። ህቶም ህይ እብ አያይ እንዴ
ሐልፈው ሸንከት ሳወ ደነውሄ’'"

ሓምድ ወዐሊ ሙንጣዝ ዲብ ህደምደሜ አመት ጋሮም ወደው (
ዐሊ ሙንጣዝ ወለት እለ ፈቱ ዐለ ልትበህል)|• ዲብ ለኣአቀብሎ ዲብ
ባእያይ ከም በጽሐው፡ እብ ዎሮት በይናም ክም ዐለው እንዴ ተሐበረ
ለመጽአው ፖሊሰ፡ እንዴ ከርደነዎም ምንመ ጨፍጨፈዎም፡ ምነ ከሚን
ሐቱ እንዴ ኢገብኦ እንሳሆም ሌጠ እንዴ ከሰረው ፈግረው። ገመል ዐሊ
ሙንጣዝ ትጸበጠ፡ ናይ ሓምድ ህይ እንዴ ገልበ በደደዴ!'

15. RDC, Subjetct-“Ali Muntaz,Hamad Idris Awaate,, Mohamed Hamad.” From Com
—missinor of policeForce Asmara To Chief Administrator B.M.A.E (B ritishMilirtary-
Administration Eritrea) Date 1st June,1944. Box 293 Acc — 1338 F263/AGO.

16. እድሪስ መሕሙድ ጅሜል ሑ ሰላሰ(ምሑርባይ) 1990

17. ዑሰማን ሎንጊ፡ 1988

52
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ፍንቲት ዐሊ ሙንጣዝ ወሓምድ

እሎም ክልኦት ሰብ ቀጥፈት፡ ሳልሳዮም መሐመድ ሓምድ፡ ብዝሓም
ለተልዎም እንዴ ረክበው ሰሞም ዲብ ተዐቤ ጌሰት ወመን አክሎም
እትቡላም ዐለው። ደገጊት ጋሸ-በርከ ክየድ ወደው። ምሰል ዲብ እንቶም፡
መርባት አቅሰነው፡ ህድመው፡ ተህጀመው፡ ዘምተው። ምናተ፡ ለክልኦት
ጠባይዖም በንበን ሰበት ዐለ፡ ምስንዮቶም ይአተላሌት። አብ ሰበብ ዲብ
ሕድ ለኢበይአእ ጠባይዖም ኢትፋህመው። ዐሊ ሙንጣዝ እምበል እግል
ናዩ ወእሉ ለተሌ መሳልሕ ብዕድ ከሰሱ ይዐለ። ምናተ፡ ሓምድ ዶል
ዶል እብ መርባቱ ክሉ ሕድ ለአች"ንሑ እንድኢኮን ክምሰልሁ ኢኮን።
እግል ሐቱ ደጀህት ለልትጻገግመ ይዐለ። ምንለ ትፈናተ ቀባይል በህለት
ምን ናረ፡ ቢንዓምር፡ ማርያ፥ ኩነመ፡ ውላድ አውለት ወሐባብ ወብዕድ
ለትጀምዐው ሸፈቲት እንዴ ከምከመ መሬሕ ቦዐለሄ"|!*

አምዕል ሐቱ ዐሊ ወጀማዐቱ እበየ ከም ጌሰ ደልዩ እንዴ አለቡ፡ ምን
NZ APR ATS TAIT ጌሰ። ሓምድ ሌጣቱ ለትሸከከዩ። ህደምደሜ
ቲዲበ እለ ፈቱ ወለት ጋይሰ ገብእ ቤለ ከእግል ለዐርዩ ለታርፋም ዐለው
መርሕ ከትበገሰ።

ዐሊ ሙንጣዝ እትድሁ ሸንከት ህደምደሜ ምንመ ዐለ፡ ሐሬ ሳቱ
ደህት ሞጎራይብ እንዴ አወለጠ፡ ዲብ ጊሪ-ደ ደካን እንዴ ዘምተ
ከእንሳሁ እንዴ ጸዐነ ጉፋቲ ጌሰ። ዲቡ ANA ደጀማዐቱ ዐፍሸ ዲብ
ካፍሎም፡ NAAT ውላድ ሶርባቲ ዑመር ደምባይ ወዎርት ርዝቀቅ
ልቡሉ ሸቨቃላይ ዑመር ዑቡይ ዐረው። ማሉም እግል ልብሰለሰ እቶም
ምንመ ተሐሰበው አበ እግሎሉም። ከረ ሓምድመ እንዴ መጽአው ሰበት
ኢተዐወተው ሰእየት እንዴ በትከው አካናም አቅበለው።

ሓምድ ወሑ-ሰላሰ ክልኢቶም ዲብ አካን ውቅል ዲብ ዕዛል እንዴ
ትገሰው ለመሻክል ለኣተቃብሉ። አድሪስ መሕሙድ ቱቴቱ ሑ - ሰላሰ።(እት
መደት ዕሰክርነት ጥልያን ዲብ ዴሴ- አቶብየ ሰላሰ ትትበህል ካርዕ ሰበት

18. RDC,BAF(British AdministrationEritrea)Extract from Monthly Report of Supt.
Agurdat-June,1945 Box/293Acc-1338 F.263/AGO

a9
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ዐለ፡ ሑ ሰላሰ ለትብል ክናየት ፈግረቱ እግሉ።) ለቀድየት ገድም ፈህመወ።
ሓምድ መሰንቀ ዘብጥ ወቡን ሰቱ።

ዐሊ ሙንጣዝ ምን ቅብላት ከም ረአዮም አሰኮም BA ADA
ሓምድ እግል ልትሐደሩ እንዴ ቤለ፡ "እንከ ተመር”" ቤለዩ። "ሚ" ቤለ
ሓምድ፥፡ ማል ሐራም ክም ተ እንዴ ትሸከከ። "ዮም ድካን ዎሮት እሉ
Harn” በልሰ ዐሊ ሙንጣዝ። ሑ ሰላሰ አብ ክሱሰ እሊ እንዴ ዳግም፣
AMS ATS AChE

"ትወርኬ ተመርከ ወኖሰከ ተሓገለኒ። ምን ተሐግል ህበኒ ወምን
ተዐርቅ አልብሰኒ አርፎ ኢትብል። ዎርት ከሰርኮ ገብእ “ ከሰብኮ At
ልብል ቀለም ወገፍተር ATS HA ጀምዕ ወለአነቅሰ ለልውዕል ነፈር፡
ማሉ ዘመትኮ ምን ትብል፡ እት ርሑ እንዴ ፈርህ እለ ልብል አለቡ።
እንተ እናስ በዐል ሰምዐት ዲብ ክል አካን እሙር ክእነ ትወዴ! ከመ
ሰርን እሲት ለነዝዐካ ትትሐሰብ። ጌስ ትጅር እቡ፣’ ቤለዩ።

ዐሊ ሙንጣዝ ኢበልሰ እቱ፡ ሓርቅ ዲብ እንቱ ጅማዐቱ አግል
ልድማዕ ሰፋረት ዘብጠ። ከምስልይ ለገይስ የለ ልትበገሰ! ብዕደት ብዞሕ
ATT: ትግሪ ምሰሉ ጌሰው ወናረ ምሰል ሓምድ ተርፈው። እብለ
እንዴ ትፈናተው በንበን እግል ልትሐረኮ አንበተውህሄ'”

ዐሊ ሙንጣዝ እምበል ህዳይእንደዋ አብ ቀሰብ ብዕድ ዛምት ኢኮን።
ህቡነ ልብል ወለህዩቡ። ርዳኡነ ልብል ረድዴእዉ። አባዩ ቀትል አብ ሰይፍ
ወጠልገት። ዲብ ህዳይእንደዋ ላተ ርሕ ኢንትሰአኦ ማል ሌጠ ዘምቶ ዲብ
ANA ANA ANT ሰምዓኮሁ.፡ . ." እንዴ እት ልብል ሰበብ በአሶም
"ብዕድ ዐለ" አንዴ ቤለ ለወሰከዩ አሰባብ ህለ።’’

ሐቀ ሞት ሰይድነ ሙሰጠፈ እግል ሱዳንዩን ሃዳይእንእደወ ዲብ
መዓርክ ብዞሕ እንዴ ዘምተዎም ወቃተለዎም ከም ትዳገነዎም፡ ዲበ
ባካት እንዴ ኢደግነው አቱ እንዴ ኢልትዘመት ለተርፈ አሰክ 100
ረአሰ ምን እንሰ ለዐለ እግሉ ሸንግራይ ለልትበህል ህዳይእንድዋይ
ትሩድ ዐለ።

19. እድሪስ መሕሙድ ጅማል ( ምቈሴርባይዐ 1990
20. ሐጎስ ተምነዎም ( ቀኛዝማቸች) 1990

ጋ4
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት



ቀኛዝማች ሐንሰ ተምነዎ

ሸንግራይ ሰላሕ ምን እዴሁ ኢከሬ። ዎሮትመ እግል ኢልግባአ
ክልኦት መንዱቅ ምሰል። አምበል አሊ ምን አሰሩ ለኢተርፎ ምን
አርብዐት አሰክ ሐምስ ተላይ እብ ሰልሖም ዐለው እግሉ። አብሊ ሰበብ
ደፈር እንሳሁ ለቀርቦ ሰብ ንዋይ ልግብኦ ወእብ ባኩ ለለሐልፎ ሸፈቲት
ይዐለው። እግል እሊ ዐሊ ሙንጣዝ፡ APR: OPE Oh ለሐርግን
እቱ ዐለው።

aD
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ለእንሰ ሸንግራይ ጸዓዲ እት ትገብእ ጣለ ትትበህል። ክርን ዶል
ወዴ እግለ እንዴ ትጀምዐት ትገይሰ። ሸንግራይ እለ እንሳይ ሐቀ
ትዘመተት ደምዩ እንዴ ትዓዴት ትገይስ ! ልብል ዐለ። ክሉ እንዴ
ዘመትነ ህተ ታርፈትነ ዐለት።

ገድም ንዝመተ ትበህልነ፡ ሰኒ ክም ቤለው፡ ዐሊ ሙንጣዝ ዎሮት
ፎርማቶሬ ቢንዓምራይ ትላከ 'ሸንግራይ እግል ንዝመቱ ገበይ ወዐበከነ
እቱ’  ቤለዩ።

‘ALD ML VENA Ark:

‘NAA ምነ እንረክብ እንከፍለከነ’ ቤለው ምሰል ሓምድ። እሊ እት
ህዋሻይት te: ዐሊ ሙንጣዝ መሰኡልነ እንዴ ገብአ ለአኬነ ከሐር
ሐድግናሁ። አነ፡ ሓምድ ወሰሰ ነፈር ብንርነ፣ ሳብዓይነ ርርማቶሬ፣
ከርከበት አቅበልነ፡ ከምነ ትበገሰነ። ሰጋደት ሎኮይብ አድሐ ሐለፍናህ።
ምኑ ጋድሞታት ሩብዳ ደነንነ። ዲብ ድባዕ ሰከብነ። ሸንግራይ አብ
እንሳሁ ዲቡ ለዓርፍ። ምድር መሰ ወፎርማቶሬ ምን ገንሐዩ ሸንግራይ
ኢረክበዩ።

ሰር ላሊ nF ሐልፈት ሸንግራይ እብ እንሳሁ መጽአ። እንሳ
ማየ ሰቱት ከሰክበት። አርድ በርህ ሸንግራይ ዲበ ሕሊል ሰልሑ
ለአነድፍ ዐለ። ዎሮት ምነ ተለቖ እንሰር ወለብዕዳም እተ መዐደዩ።
እንፍርህ ምኑ ዐልነ እግል ሸንግራይ። መን አእግል ልእተዩ ገርዐት
ወዴነ። ዲብይ በጽሐ። ሐቲ ህይ ዲብ ሓምድ፡ ቀረብናሁ ከህጀምነ።

AD AMA ሸንግራይ ሰልሑ ዲብ ለአነድፍ እንዴ ለከፍኮ እቱ NI?
ኢቀንጽ ክልኤኡ ወርከቱ ሰበርኮ ምኑ። መንዱቂ ለነድፉሩ ANT OA
እብረቱ ፋግረት ዐለት። ለካልኣይ ህይ ዲብ ረአሰ ዕጨት ዐለ
ኢለዐሬ እቡ። ሸንግራይ አግል ልቅነጽ ጀረበ፡ አዜመ ዲብ ቈጻቱ
ሸወጥክው ከወድቀ። ሐቀ እሊ ዲብ ሰጨቱ ኣቱኮህ እግሉ ከሞተ።
አነ ሰላሕ ወዐፍሸ ሸንግራይ ረፍዐኮ። ሐጅበቱ ነሰአኮ ከዲብ ጂብይ
ከሬኮሁ። ገመሉ ጸበጥኮ። ሓምድ ክልኦት ቀትለ። ምነ ጅማዐትናመ
ዎሮት ትቀተለ። አርበዕ መንዱቅ ሰለብነ።

እንሰ ትረበሸቨት። ወአዕጊሮ ወዴት። ርፎርማቶፊ ክልኦት ገመል
እግል እቅተል ቱ ቤለነ ወቀትለ። ገሌ ገልበት፡ ወለብዝሕት ትበገሰት።
እለ እንዴ ነሰኣነ ምነ ለህረብናህ ማርሰ ቴክላይ-ቅሮረ አቲቱነ። ምኑ
መሓዝ ዐንሰበ እንዴ ትማጨነ ከርከበት አቱነ። አሰክ ሳወ አተላሌሊነ።

56
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ዲብ ሳወ፡ እት ኬሩ ዐሊ ሙንጣዝ '‘'አልገዴን ህለው። ቤሌነ።
እሎም ሰለሰ እናሰ እበ እንሰ እንዴ ሰነ ለዐድ ኣቱቴናህ። ለቨንግራይ
ገመል ገያድ ጽዑን እቱ ህሌኮ። አንሰ ዐለለየ። ዐሊ ሙንጣዝ ህይ
ሐመያሁ። “እንተ ለሐደግካህ እንሰ ኤረበ (ወሬሕ) ሓምድ አምጽአየ
ቤለያሁ። እግል ሓምድ ወእግልዩይ ሐለያነ።

ለእንሰ 80 ረአሰ ዐለት። ንትካፈለ ቤለው ከትካፈለት። '‘ገድም’፣
ቤለ ዐሊ ሙንጣዝ 'ከም መፋህመትነ ወገለድነ ዎሮት ዝያደት ህቡኒ፡
ቤለ። ሓምድ አብ ህግየ ዐሊ ሐርቀ። '‘ውፋቅነ ምሰልነ ዲበ ዘማትካሁ
ቱ። አዜ ሐቅ ወሐላል ኢገብአት ምን ገብእ ዝያደት ኢነህይበከ፡
ቤለዩ። እብሊ ሰበብ እሊ እት ጥለግ ሕድ እግል ልዝበጦ ሐዘው።
ውላድለ ዐድ እግል ዐሊ ሙንጣዝ ሕደግ! ሓምድ ሐቀ ቀተልከ
ክለ ANA? ACH ADH: NI? ቤለው፡ አዝመ ምኑ። ምን ክል ምኒነ
ከዎሮት ገመል ነሰአ። ክልነ ለሰለሰ ዎሮት ከከመ ወድቡ ነሰአ።
ህቶም ሕድ ትዳገነው ከሕድ እግል ልቃትሎ ሐዘው። እሊ ዎርሮት
ምነ ሰበብ በአሶም ወእቢሆም ቱ፱-

 * *

ANON PAPA ANN ለከልኣ በአሰ ወዘማቲ ድቂቁብ ወሕፉን ዲብ
እንቱ፡ ለአተላሌ ጸንሐ። እት ሰነት 1945 ፍንጌቕ ክልኦት ለሸዐብ ወቅት
ብዞሕ ለነስአ ዕሬ ገብኣ። ሐቀ እሊ ዐሊ ሙንጣዝ ምሰል መሐመድ
ሓምድ ወገሌ አእሉ ለተሉ እዳረት እንግሊዝ ሰለመ። እት ሰነት 1946
ህይ ዐፎ ለገብአ እግሎሉም 252 ምን ቢንዓምር እብ 700 መንዱቀም
ሰለመው። ዓመተን አምን ወአማን ገብአ።፣’'

AW ተምነዎ፡ ሰበብ ፍንቲት ሓምድ ወዐሊ ሙንጣዝ፡ ምሰል
እሊ ለትሰመ አዋጅ ዐፎ እንዴ አትጸበጣመ፡ እዴ ናዝራት ወመሻይክ
ቢንዓምር ከም ዐለት እቱ እብ ተውሳክ ሸርሕ።

21. እተከምሰልሁመ
22. RDC,GKN. Trevaskis-June 1950 “Astudy The Development of the present Shifta
Problem 1941-1950”Box-293.F.SH/20,V,II Acc.13406

57
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ህዳይእንደወ ከም ሰርተት፡ እንግሊዝ ዲብ ድዋራት ህዋሻይት
ከሌብ ከልቦ ቤለ። . . .ገድም ምድር ትከለበ ወቢንዓምር ዲቡ እንዴ
ኣተዮም፣ ‘OA. ሙንጣዝ ሐቀ ይአምጽአክም ዮም አብሊ ጀላቲና (
ቀናብል) እግል እጅለፈክም ቱ"’ ቤለዮም። ህቶም ህይ መዋዕድ ውዴ
እግልነ ቤለው። 'ሰለስ ሳዐት ሃይብክም ህሌኮ። ክም ቤለ፡ 'ሰለሰ ሳዐት
ሐደየ፡ ህቱ ህይ ምን ክሉ ለተአኬ ‘ክልኤ ሳዐት ወሰር ህብኮክም።
ቤለዮም። 'ሃያእ! ሕነ ገድም መዩት ኢነኣአውድ። እንዴ ቤለው፡ ዐሊ
ሙንጣዝ ለብእቱ መሕበር ወደው። እግል OA, ሙንጣዝ፦

'እብ ዐፎ ንኣቲቴከ ማሚያ አእት ልብሎሉ ክምሰል ትሰአለዉ፡
ለቱለል እንዴ ረአ፡ ‘AL Aki: API: AOL: ANA AVIAN
‘ምሰል ዐሊ ሙንጣዝ ከም ነፈር ተዐፈ እነ፫ቦ እት ልብሎ ጠለቦም
ቀደመው። ·

‘ONC hart

ሐቀ እሊ፡ ዐሊ ሙንጣዝ የለ ሕለፍ ከአዳምከ ትላኬ ትበህለ።
ሕነ ዲበ ባካት ዐልነ። ለናታብ ልትበህሎ በይኖም እንዴ ትላክ፡ ሕነ
ዲብ እሊ ጋይድም እንዴ ሐድንቕነ አቁርደት ትመየ። ሰበት እሊ፡ እንዴ
ሐድንቕነ ዲብ እንግሊዝ ሰበት ትከተለ ሐረቅነ።

ዐሊ ሙንጣዝ፡ እብ ዐፎ ከም አተ ወሕነ ከም ተረፍነ፡ ቘኬኽ
አልኣሚን፡፣ ቘክ ሳልሕ፡ ድግለል፡ ዐሊ ዐገበ፡ ለልትበህሎ መጂልሰ ዐባዩ
OAM: ‘Nhe ቤሌነ እንዴ ጀምዓነ፣ ዮም ላሊ ወፈጅር ዐድኩም
hh? ANNI: አብ ሰይፍ ለግበአ ወፈረሰ አግል ንጅለፈክም
ቱ ወእግል ንካይደኩም ቱ፡ እንቱም እለ ቀትልክም ምን ትቀትሎ
ኢተአከልሱነ“ ቤሌነ።

ሓምድ አድሪስ ዐዋቱ እናሰ ሰኒ ዓቅል ቱ። 'ሐንሰ፡ ቤሌኒ።
'‘እንተ አዳምከ እንዴ ነሰአከ ዐድከ፡ አናመ አዳምንይ እንዴ ነሰአኮ
እግል ህረብ ቲ። ዐድነ ቀድረነ እንድኢኮን ብዕድ ለቀድሪነ አለቡ።’'

እብለ አነ ወ21 ነፈር ዲብ ሕነ አብ ህደምደሚሜ ዲብ ሐቱ ላሊ
ደብር ሳለ አቱኮ። ሓምድ ህይ ሴዕ ነፈር ዐለው ምሰሉ እሎሉም እንዴ
ነሰኣ ኣውላሁ ፈግረሪረ።’’

23. ሐጎሰ ተምነዎ (ቀናኵማች )
58
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ዚ
-][].
·

co
2 ፫

--
Ea



',, a ፪

ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ ሸሌቪ

ዐሊሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ አብ ዐ0ዪፈ ከም አተው፡ ዐሊ ናይ
ጥልያን ቤት ወፈረሰ ትህየበ። መሐመድ ህይ መሰኡል ደዋሒ (ምሰሌኔ)
እንዴ ትሸየመ አእብ ሰላም እግል ልንበርሮ አንበተው። እንግሊዝ በዲር
ሜርሐት ሸፈቲት እብ መጃመለት ህደፎም ቀየረው፡ ድዱ እግል ኢልቅነጾ
ፋርህ ገብአ ዐለ፡ ውሕደቶም ትአትሐዝየ ይዐለ። ሰብ ቀጥፈትመ AN
ኢተዐወተው እንድኢኮን፡ ሓምድ ምን መትሰኣሉም ኢትገሰ። እብ
ፍዓፍንቲት እግል ዐሊሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ ቀብላት እንግሊዝ
ንትጋደል።

እንግሊዝ ምን ዐድነ እግል ትፍገር በ። ዲብ ልብል ለትሰአሉም
ዐለ። ምናተ፡ ክልኢቶም ኢትከበተው። እሊመ ዎርት ምነ ሓምድ
ዐዋቲ ወዐሊ ሙንጣዝ ለፈናተ ንቃጥ ANA ANA NP PLC ALP
መሐመድ ሓምድ (ድንድፍል ) ወጠንየት ሓምድ እበ ከሰሰ ዲበ ወደየ
መቃበለት ቫርሑ ህለ።



59
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እግንሊዝ ሱዳን ወእርትርየ ጻብጠት ዲበ ዐለት እቱ ወክድ፡
ሕኩመት ሸፈቲት አብ ዐፎ አግል ልእተው ዕልንት ዐለት፡
ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ ሰኒ ክም ቤለው፡ 'ሓምድ፡
ይእሰልም፡ ሰላሕኩም አእንዴ ሐድግኩሙ AK 716: ምንመ
ቤለዮም ህቶም ላተ እብ ሰልሖም አተው። እሊ ተእሪክ እሊ
ቀሊል ኢኮን፡ ሓምድ እግል ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ
ቅብላት እንግሊዝ ንቅነጽ ከም ቤለዮም፡ ‘ያሓምድ ቅብላት
እንግሊዝ ንትሓርብ ትብል! እንግሊዝ ጥልያን ወህዳይእንድወ
አምሰልካህ። ጥልያን ምን እርትርየ ለትዳገነት ተ። ከዪ ንትሓረበ፡
እንቤሉ" ለቤለ ኖሱ መሐመድ ሓምድ ቱሠ’–



/. |

ምቈሴርባይ ኣድም መሐመድ ሓምድ (ባግንድፍል )

24. ኣድም መሐመድ ሓምድ ግንድፍል (ምሑሴርባይ) መቃበልት ምሰል ኬትባይ፡ 5 ማርስሰ 1990 ከሰለ
ሱዳን። ግንድፍል ዲብ ዳዴሸ ሱዳን አብ ኮንትራት ሰለሰ ሰነት ሸቀ። ነፈር ሐራከ ዐለ። እንዴ አትለ
ዎሮት ምነ ናይ ሰልፍ አሰር ሓምድ ዐዋቴ ለተለው ሙናድሊን ቱ። ምን ወአሰክ ሜዳን ወከሰለ ልኡክ

ወእትሳል ሓምድ ዲብ ዴሸ ሱዳን ለዐለው ኤረትርዩን ዐለ። ዲብ ዐመልያት አቁርደት ወህይኮተ እንዴ
ቫረከ ለመርሐ ምቈሴርባይ ቱ።

60
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

እሉም ቀደም እለ ለትሰመው ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ
ሰበት ሰለመው፡ ሓምድ ዐዋቱ ህይ አሰሮም ሰበት ኢተለ፡ AN አእዳረት
እንግሊዝ መራቀበት ትርድት ገብአት እቱ። ህቱመ አሰሩ ዲብ ገብአ
ሰበት ኣደረበዉ፡ ኣካን ዲብ ባድል እብ ግብለት ህይኮተ ሸንከት ቅብለት
ህደምደሚሜ (ጋ) አሰክ አእምባህረ አፊመ። አርብዐት ዲብ እንቶም
እት አድብር ቡቢ ተሐብዐው።

ለዶል ለህ እግል ሓምድ ወድ አቡሁ ሑ-አቡህ ላቱ ዐዋቱ ከራር፡
"ገዘር ናይለ ባካት እብ ዐፎ እግል ልእቲ ኢሰደዉ፡” ልብል። ከም
አገውነዉ ወፈንተዉመ ሸሬሕ፥፦

ሓምድ ለበዲር ምሰሉ ለዐለው ሸፈቲት ከም አተው ወህቱ
nF tlds ሕኩመት ሞት ሓክመቱ ዐለት። ምናተ፡ ኢቀድረቱ።
ከም አደረበየ እግል ልእቲ ቡ ለልብል ቀራር ነሰአት። ነዘርለ ባካት
ATS ትላከዎም ከም ልትጀምዖ ገብአው። ሓምድ ለሰልም አቡ
በሰር እቱ ህደን ትበህለው። ለሰኣል ሰበት ከብደ እቶም በሊሰ አግል
ለህቦ ኢቀድረው። ሐር ላተ ምነ ጅምዓም ለዐለው ዎሮት፡ ለቀድየት
ለትከሰሱ ናዝር ናይ ቢንዓምር ሰበት ይህለ እግል ልምጻእ ቡ ቤለ።
ከገድም ዕለት ትትህየበነ እንዴ ትበህለ ዕለት ትህየበቶም።

ፈጅር ሓሪት ድግለል ትላከው ከመጽአ። ወኪል አእንግሊዝመ
እብ ጀህቱ መጽአ፣ ‘ማሌ እንተ ሰበት ይዐልከ ሓምድ አግል ልሰልም
እሉም ጅማዐት ትሰአልናሆም፣ እንተ ህይ አእግል ትሰ ትቀድር
VOL? (LAGE

ድግለል ዴላኒ ናይ ቢንዓምር ናዝር ቱ። እግለ ዲብ ጀፈሩ ግሱይ
ለዐለ መሐመድ ወድ ቘክ አረይ እብ እዴሁ እንዴ ጸብጠዩ፡ ከተማም
ህናደደዩ። '‘'ሐንቴ አሊ ቲ APR: አእሊቲ አግል ለኣትዩ ለቀድር።
ሓምድ ናይ ኢኮን ናራይ ቱ። አነ ለምሰል ዐሊ ሙንጣዝ ለዐለው
ናይ ኣቱኮሆም፣ በረ አዳም አለብይዩ’። እት ልብል በልሰ። መሐመድ -
ናይ ናረ ናዝር ህይ፡፥ 'ናይ ኢኮን ምን ቢንዓምር ቱ፡። ቤለ። ‘'ኢፋሉ’
በልሰ ድግለል። ‘ሓምድ ምሰልከ ነብር፡ ወአእግልከ ቀርብ፡ ሐር ህይ
ምን ዐድ ዐዋቱቴ ለኣቱቲክወ ጥልበት ሰበት ለለቡ፡ ለከሰኒ ኢኮን፡ ቤለ
ከትቃረመ። ለህይመ፡ 'ዲብ ጥልበት ሐቀ ትሃንነ እንተ ግበአእ ወሕነ

61
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እግል ንንሰእ ምኑ ይእንቀድር። እሊ ነፈር እሊ ዶል አርድ ሐበሸ፡
ወዶልመ አርድ ህዳ፥ይእንደወ ገይሰ፣ ሐቱ ዶል ዲብ ድዋርነ ሰበት
መጽአ እግል ተአድፍዑ ኢትቀድር። ሰበት እሊ፡ እግል ትኣትዩ
ለወጅበከ እንታቱ’ ዲብ ልብል እት ረአዩ ሰብተ። እብሊ ህይ እንዴ
ትከሐደው ናይቱ ወናይከ ዲብ ልትበህሎ እብ ዐፎ እግል ለኣትዉ
ኢቀድረው።።’”

ቀድየት ህዳይእንድወ ወቢንዓምር አብ ዕሪት ምንመ ሰክበት።
ለአዋይንለ ሰላም ይአተላለ። ክሉ ሸዐብ በርከ ለሸምል ሰበት ይዐላመ’
ዲብ ጅወ ትገብእ ለዐለት ዘማቲ ቀይድ በትከት። ምን እንክርከ ዳፍዖት
ወምነ ለህጅመውከ እብ ዕጽፋት በሊሰ ዋድብ ገብአ። እዳረት እንግሊዝ፡
እሊ ደግሸ እሊ het አእግል ተአብጥሩ ትሸፍግ፡ እት ሰነት 1947
እግል መሰል፡ መቅደረት SAP ምን ብርንጌድ ዲብ በጠሉኒ ከረው።
ቅዋት ፖሊሰመ ብዝሑሁ ምን 2800 ዲብ 2500 አንቀሰዉ።፡’፡

ለዐለ ደግሸ አግል ለኣብጥር ለቀድር ንዛም ሐቀ ኢትረከበ ገድም፣
ዲብ በጥር እግል ልትዘበጥ፡ እግል ልትዘመት ወልትሰለብ ለለሐዜ ሰበት
አለቡ ሒለት ለቡ፡ ካፍሐ፡ ሸፍትነት ዲብ ሰላብ -ሕያይ፡ እብ ሕያዩ ዲብ
እንቱ፡ ዝመት፡ ሕረድ፡ ቅተል፡ ትዐዴት። ዐሰከር ጥልያን ለዐለ ልግበአ
ወለመድ ለክፍ ለዐለ እግሉ፡ ዎርት ከእግል ሰብኡ ትበገሰ። ሓምድ
ህይ ለሓለት ሰበት ኢከህለየ ድድ ደውደው ልግባእ ወቅብላት ቨፈቲት
ትበገሰ።

25. OPE ከራር OPE: መቃበለት ምሰል ኬትባይ ()1 ፈብራይር ሰነት 1990 ወልድሕሌው ሱዳ4ን፡
26. እተክምሰልሁ

62
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

መንቱ ለቨፍታይ፣

ዲበ መደት ለህ፡ ሸፍተ እት ክለ እርትርየ ሸትት ዐለት፡ ለዶል ሰህ
ሸፍተ ትርጀመት ብዝሕት ዐለት አግለ። እብ ደህት ሐቱቲ መቅሰናይ
መርባት ሸፍታይ፡ ሐ ለዘምት ሸፍታይ፡ አንስ እንዴ ከርፈ ሰርንህን
ለዘምት ሸፍታይ፡ አዳም እንዴ ቀትለ ዲብ ከደን ለነብር ሸፍታይ፡ ህዳይ
እንዴ ትከልአ እግል ልቅተል ለለሐርግግ ክሉ ሸፍታይ ቱ። አብ ጀህት
ብዕደትመ ለትዘመተ ወለትገለመ ማል ወንዋይ ለበልሰ፡ እግል ሰብኡ
አዳሙ ምን ሸፍተ ለአድሐነ፡ ሕኩመት እንዴ ኢለአትአምር ድዋሩ ምን
አባይ ለራቀበ እሎሉምመ ሸፍተ ዐለት ሰሜቶም። አብ ዓመት ሸፍተነት
ምን ቃኑን በረ ላቱ መዋዲት ቱ። ምናተ እሉም ለሓርያምመ ዲብ
PUP ሰብ ኣከይ-ኣአመል ምንመ ዐለው፡ እግል አዳሞም ለአንገፈው
ሰብ ሰምዐት ሰኔት ዐለው።

ለሰብለ ቀጥፈት ለትለዎም እግል ለአብዝሖ፡ መን ምን መን ለሐይሰ
ወሚሙ ልብሉ ይዐለው። ቁቄትላይ አዳም ልግባእ ወማል ጸሩ ለለሐዜ
ልትከቦቶም ዐለው። መጅሙዐት ወድ ፍላን ዐደድ አለበ ዶል ልትበህል
እቫረት ፈራሰት ናይለ በዐለ ቀጥፈት ሰበት ዐለ።

ለመደት ለህ ዲብ ቀላቅል፡ ልግባእ ወኣውለት፡ ሕኩመት ምንመ
ዐለት፡ ቃኑን ይዐለ። ትዘመትኮ ወትሰረቅኮ አውመ ትዐገብኮ እንዴ ትቤ
ሕኔት ትሸኬ፡ ሞላድ እንዴ ዐለብከ ለሰዴ እከ ሸፍታይ በዐል ቅድረት
ምን ተአስእል ለሐይሰከ። እት ቫፍገት በሊሰ ለለህይብ ህቱ ሌጣ ዐለ።
ህቱ መርባት አዳሙ ሐቀ አቅሰነ፡ ለትዘመ ማል ሐቀ በልሰ፡ ህቱ ቱ
ለመድሕናይ። እብ ፈድሉ ለቀርቦም ሰበት አለቡ ህይ ህቱ ቱ ጽላል።
ህቱ ቱ ሕኩመት ናይለ ቀቢለት። ዐድል ለህሌ አግሉ ወኢለቦህሌ፡ ህቱ
ቱ ለለሐክም። ኖሱ ፈርድ፣ ጀደሪመት ሊዴ ወኢሊዳ ክሉ ዶል ፋርሰቱ።
AN ቀቢለቱ ፍቱይ ወሕሹም ቱ። ዘማት አጣል ወአባጌዕ ኢኮን፡
ዘማት ሐ እግል ሐቱ ወክልኡ ለኢፈግር እግል ሰልፍ ምን ኢገብእ።
ዲብ ልትበህል ለልትሐሌ ፋርሰ። ዎሮት ምነ ሸዐብ ለሐልዮም ለዐለው
ሓምድ ዐዋቱ ቱ።

63
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

MAND ሓምድ ዐዋቱ - ዐስር ክዋል ፈናቱ
ሰይፉ ዐለ መላጨ- ኖሱ ዘምት ወለኣቱ
መርሐባቡ ውህር ሰላብ- ፋርሰ ሰርር ምን ኮሩ
መምበ እንተ እግል ክሉ

ኣትሳከበ ገናይዝ- ረሳሰ ደልም ምን ለዐሉ
ኣምሰለዩ ዕዳሉ

ሐበን ደግም ንሳሉ- ባሩድ ተንን ገርቡ

ሆባይ ለዐውል ምፖን ለዐሉ

ፍግረት ደህራይ ወኬመ- ሓምድ ዘማት መቱለ
መደት ደህራይ ለዐይር- ሓምድ ዘማት ነባይል’’

ሸቅል ሸፈቲት አብ እንግሊዝ አሙር ዐለ። ምናተ፡ እግል ልራቂቁቡ
ይሐዘው። አክል አክል ህደፍ ሰበት ዐለ አእግሎም፡ ገሌ ዲብ ልትነዐው፡
ወገሌ ዲብ ለአትናይቶ፡ ረብሸት ፈትወ ዐለው። በሰር ብዕድመ ዐለ
አግሉም። ሸፈቲት ሕድ ከም ለአበዱ ወዲ። ለእዳረት መሰልሐት ሐቀ
ቤ6 ፍንጌሄለ ሸፍተ ሸዐብ ልትካየድ፡ ልትደምር፡ ኢከሰሰ። ምድር እሳት
እግል ትትቀራሕ እቱ ፍተን ዐለ ሸቅለ። ብስር እንዴ ፈናቱቴከ አሰተዐ
ምር።

እብሊ ወለመሰሉ ሸፍተነት አግል ተህሌ ሳዝም ዐለ። ዲብ መደት
እስትዕማር እንግሊዝ ዲብ እርትርየ እንዴ ትየመመ ሸቂ ለዐለ፡ ወድ
እንግሊዝ ጂዲ.ከይ.ኤን.ትሬቫስኪሰ ሸፍትነት ዲብ እርትርየ እበ ከሰስ ዲብ
ወሬሕ ዩንዮ 1950 ለቀደመዩ ክቱብ መሰጢር፣ አእግል መሰል፡፥- እሊ
ለትበህለ ለለሐብር ገብእ፡ "ሽሸፍተነት ለኣትናየተት ሓለት” እበ ልብል
ኣአርእሰ፡ ዲብ አርትርየ ከካ መጽአት ወከፎ እግል ትትሰየሕ ትቀድር
ንቃጥ እንዴ ረተበ እንግሊዝ እትዕንጉብ ዐለ።

ዲብ ተቅሪሩ ትሬቫሰኪሰ፡- ሐዋ መትፈላል ጥልያን ሓለት እቅትሳድ
እርትርየ ትደመረት እንድኢኮን ኢሰኔት። ብዝሓም ዐሳክር ጥልያን

27. ጃዕፈር ያሲን መቃበለት ምስል ኬትባይ 5 ዩንዮ 1989 ዓደልማ ሞጎራየብ
64
ሓምድ እት ሸፍትነት አርብዓታት

ለዐለው አርትርዩን እንዴዜዱ ትረፈተው ልትሐሰር እቦም ሰበት ኢረክበው፡
ሸቅል ሐግለው። አሉም ለደምዑ እንዴ ሐግለ ዲብ ክል አካን ፈነጥር
ጋብእ ለዐለ ሰላሕ ጥልያን እግል ልርፍዕዉ ወዲበ ሐዘው መዓል እግል
ለኣውዑሉ ከም ቀድሮ ሸክ ይዐለ። ሸቅል አለቡ፡ ሐርሰ አለቡ፡ በሰር
ተሐገለ። ለድብርመ እግል ኖሱ ሰእየት ለለአበትክ ክም ገብአ፡ እምበል
ሸፍትነት ሕርያን ብዕድ ይዐለ። አብ ጥልያን ብሑት ለዐለ ምድር
በሊሰ እንድኢኮን ዐድል ወንየት እግል ልትረከብ ኢትቀደረ። ፋሸሰቲ
ጥልያን ፍሉል ዲብ እንቱ፡ እንግሊዝ ውላድ ዐድ እንዴ ከልአት ለሩከሰ
አውለውየት እግሎሉም ሰበት ህበተ፡ መቅደረት ለዐለት አግሉም እርትርዩን
ጥልያን እግል ለህጅሞ ለዐለው ሰደው። እዳረት ዐሰከርየት እንግሊዝ
ዐድል ዲብ ተሐክም ወሰላሕ ዲብ ትትንፍ ኢትርኤት። አክል-አክል
AN Ort 1947 ብዝሴለ ዲብ ዐቂብ ኣአምን ለትፈረረው TAA AN
2500 ከሬቶም። ሸፈቲት ምኖም ለበዝሖ እንድኢኮን ምኖም ልውሕዶ
LOAM ANA. ALM PL ጥልያን ለዐለት ንየት ዐስከርየት ዲብ
ሸፍትነት እግል ትትበደል ቀድረት። እሊቱ ህይ ሸፍትነት ለአትናይተ.።’"

ዲበ ዶለ ሰልፍ አግል ህጂም አባይ ልግባእ ወዳፍዖት ለሸፍትነት
እብ ድንሰ ትትፈንቱ። ዲብ ጋሸ- ወበርከ ክም ማይ ወሐሊብ ሑቡራም
ለዐለው መሰኡሊን ሸፈቲት ዐሊ ሙንጣዝ ወመሐመድ ሓምድ፡ ሓምድ
ዐዋቲ ወሸሪፍ ለልትበህል ብዕድ፡ ነታባይ እድሪሰ ዐሊ-በኪት ወሃርዲመ
ምሰሉም OA Ale? NP PLE NAIA ደህቱ መትጻገት ዐለው።
እብ ጭፍንቲት ለትግሬ ወናረ፡ ለእግል ሓምድ ይእተሌሊከ ብህሉ ለዐለ
ዑሰማን 0°71. ትሓበረ እቶም።

እንግሊዝ ንዋይነ ሐቀ ይአብዴት ከድመ ሰበት ኢትረክብ፥፡ ማይ
እንዴ ሐገልኩም እብ ጽምእ ወሰፈረ ሕኔት ትመይቶ ንዋይኩም
አዝበው ቴለተነ። አቤነ እግለ። ሸዐብ ከም አበ፡ ጽንሖ ጀምቢል እንዴ
ረፍዐኩም NPA AN ትብሎ ከም ትረምቀ ኢወዳኮ ምን ገብእ፡
እግል ትርአውኒ ትብለነ ዐለት።

28. RDC,KGN, Traavaskis-June 1950 “Astudy of The Development of the present Shifa Problem
and the meanswhreby it canremedied.”Box-293,F.SH/20,V..II Acc.13406

65
APL ALG ዓዋተ

ከመ እለ ቤለት ፓርቲታት እንዴ አሰሰት አዳም ሕድ ከም
ልትበአሰ ከም ወዴት፡ ገሌ ዲብ ራቢጣ እሰላምየ ትሓበረ፡ ገሌነ ህይ
ሸፈትነ፡ ንዋይነ እግል ኢልትዘመት ዐድነ ምኑ እግል ንዳፍዕ ሸፈትነ፡
አዳም ቀደም አምዕሉ መይት ወንዋይ አብ ቀሰብ ልትዘመት ዐለ።
ለበደ ከም በደ፡ ለሞተ ከም ሞተ፡ ለትዘመተ ከም ትዘመተ ህይ
አዳምነ እግል ነአንግፍ ሸፈትነ።’”



ዑሰማን ሉንጊ አርዳዲ



29. „ዑስማን ሎንጊ ፣ 1988
66

ከረርም:ስያሰት
ከረርም:ታሪክ ሐያት
ከረርም:ተእሪክ እርትርየ
ከረርም:ሓምድ እድሪስ ዓዋተ