ሓምድ እድሪስ ዓዋተ - ምዕራፍ 12

ምዕራፍ 12

 ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ 

 ዐስከሪ ፈዳብ ምን አባዩ ፈርህ 

 ዐመልያት መዲነት ወጽዋር (እንዳቄ) 

 ጸብኢት ዐይን (ስለለ) ወጀርቤ ጥልም 

 መዐረከት አሜሊ (20 ማዮ1962)

ምዕራፍ 12

ደዓያት አባይ ድድ ሐምድ

At ህይኮታ ቱ። ሐቀቆ መዐረክት በላግንደ አክል-ሕድ አእት ሓምሰ
ምዕለ፡ አትኒን 9 ኣፕሪል 1962፡ ምን ብሩር እንዴ ኢተርፎዉ ቶም
ሰካንለ ባካት ለትላከዎም። “ለተርፎ አወዕ እልኩም፡ አእብ ቃኑን እግል
ንትሰኣለኩም ቴቱ” ሰበት ትበህለው፡ እተ ለትበህለቶም ሳዐት ወአካን
TAM: (A AIC AMET መሰኡሊን አሰክ መጽእዎም፣ ሕድ
ልትሳለሞ፡ ወአሊ አእጅትመዕ እብ ክሱሰ ሚ ገብእ አሎም ህለ ለደሌ
ምን ለህሌ፡ ሕድ ልትሳአሎ ዐለው። መዋጅህት ሰበት ትረከበት VE
AN nh WA ለሐቨካሻክ ኢትሐገለ። AW ናይ ርሖም ልትሃደኮ
ለዐለውመ ዐለው። ገሌሆም ህይ ትም። ምሰኡል ምዴርየት ወቃይድ
ፖሊስ ተሰነይ፡ ናይለ ድዋራት ናዝራት ወዕምደት ለዐለው (ወካይል
ቀባይል ወዐዶታት) ሹርካም ዐለው። ዓቅበት ፖሊስ እንዴ ወሰካሆም
ክሉም ቅያስ 500 ዐለው።

እተ ወክድ ለህይ ዴሸ ብዞሕ እት መርሐሖም ሓክም ምዴርየት
አቁርደት አሕመድ ሐሰኖ ወቃይድ መርከዝ ፖሊሰ አቁርደት AC
ጎይትኦም ገብረዝኒ መች ክም ቤለው፡ ለቱለል እት ከብድ መጽአ
ወምን ቅያስ ወለዐል ለኣዳም ትም ወደ ከአጭቀጠ።

አጀንደትለ እጅትመዕ፡ ሓለት አምን ናይለ አቅሊም እት ገብእ፡
ተዕቢኣት አግል ሸዐብ ወፖሊሰ ውድየት ዐለት። እበ እንክር ለዎር
እግል ሓምድ ዐዋቲ ምን ሸዐብ እንዴ ከረምካሁ፡ ከም AAT

ወዐቅሉ ከም ጸበዩ ምነ ህደፉ ክም ለአለውጥ እግል ውድየት፡ አበ
ካልእ እንክር ህይ፡ ድድ ሓምድ ለገብእ ፊራሮታት ዐሰከርየት እንዴ
ሐማመድከ፡ መዕነውያት ፖሊሰ እንዴ ህረሰከ እግል አትጠሐሮቶም
ወአትሳወርቶም ለሰህደፉ ቱ ለዐለ።

ለእድትመዕ ለከሰተ ሓክም ምዴርየት አቁርደት አሕመድ ሐሰኖ
TNA At ህለ፡ ለእድተመዕ አግል ልግበአ ልእከት ለሓለፈ ወለጠልበ
ላተ መሰኡል መርከዝ ፖሊሰ ማሚጀር ንይትኦም ገብረዝጊ ዐለ። እቱ
ሓምድ ተዓየረዉ፡ አትናአሸዉ፡ ኢሰሜቱ አተምበለዉ፡ አብ ዐቢሁ ህይ
ተውሊደት ግድለ እርትርየ አትቀናጨበው።'!

ሓክም አቁርደት አሕመድ ሐሰኖ እት እንቡተትለ ህግያሁ፡ እት ክለ
ለምዴርየት ሐረክት ሸፈቲት ምን ተአሰተብዴ ቅያድ 8 ወሬሕ ክም
ወዴት ክም ሸርሐ፡ ለምሸክለት እግል ትትባለሕ ሐቀመ ገብአት ሸዐብ
ምሰል ፖሊሰ እግል ልትዓወን ክም ወጅቡ አፍህመ። እንዴ አትለ፡ እሊ
እድተመዕ አተላላይ ናይለ (ዕለት እንዴ ኢለህድግ) ሰክርቱር ቅደይ
Pitt OS: ANCEC ቃኑን ወዐዳለት ምሰል ፖሊሰ አግል ትትዓወኖ
ለህበውኩም ተ ምክር ቱ እት ልብል፡ ሸቨፈቲት ለሰርቶ እበ ክም መሰል
ለትገብእ ሓለት ደግመ፡፦

.. „መድሙዐት ሐቱ ናይ ሸፈቲት እት ዐድ-ትማርያም ክም
Abt: ሸዐብ ምሰል ሰበት በጥረ ወትዓወነ፡ አሰክለ መጽአት ምኑ
ምድር በልሰወ። እንቱምመ ለደርቦም እንዴ ተብዐኩም ክምሰሌሆም
እግል ቲደው ሰእየት ADA: እግል ዝያደት ተውዴሕ ሚጀር
ገይትኦም እግሉ በክት ዐበ።’

እንዴ ተለ ለልትቀደም ጭመም ጽበጥ ናይለ ሚጀር ለትሃገዩ
ህተፍተፍ እት ልብል ክእነ ሸርሐ፦

1. ህደፍለ እድትመዕ፡ ተዕቢኣት ድድ ሓምድ አት ገብእ፡ ጽበጡ እተ መደት ለህ ዐብደለ ሰዒድ ሙሰ
ለልትበህል መዋጥን አብ ህግየ እንግሊዝ ዲበ ከትበዩ 18 ገጽ ለቡ ደቃይቅ እጅትመዕ ክቱብ ህለ። እት
DA ደገጊት ለገብአ እጅተመዕ ጽበጡ ዎሮት ወሕድ ለመሰል ሰበት ገአ ላኪን፡ እትሊ ክቱብ ለሰህለ እተ
ሰልፋያት ሐምስ ወእተ ኣክራያት ክልኤ ሰፍሓት ለህለ ደቃይቅ ሌጣ ቱ።

2. RDC, Government of Eritrea, “Minutes on Meeting” SDO Agordat, Supt of Police
Agordat, 9 April 1962, Haicota. P,1

414
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

... ሓምድ እድሪስ ዐዋቲ ሸፍታይ ቱ ለዐለ። ... እት እዳረት
ብሪጣንየ እዴሁ ክም ህበ፡ ናይ ገርሰት '‘ሹክ-አልኸጥ  እግል ልሸዩሙ
ለቀደመዩ ጠለብ አእብ ሕኩመት ትነከረ። ህቱ፡፥ እግል ልሰለጡ
ለኢቀድራቡ፡ አብ ሰበብ ነዘር ክምቱ ልትሃጌ። ሓምድ አድሪሰ ዐዋቱቴ
ጠለቡ ክም ነፍገዉ እሰልፍ ... እበ ሸፈቲት ለዐለው ቴልየቱ፡ እንሰ
ረሻይደ እት ዘምቶ አንበተው። ምኑ እንዴ አትለ ህይ፡ አግለ በዲር
ሸፍተ ለዐለው ከረ እብራሂም መሐመድ ዐሊ ወዑመር ከራይ፡
ሕኩመት እግል ትሰጅጀኖም ክምለ ቀረረት እንዴ አትአመነዮም፡ ምሰል
ቴልየቶም አእት ሸፍትነት እንዴ ከሰኣዮም ምን ዎሮት ባርያጋብር
ለልትበህል በዐል ንዋይ፡ ሐ ወሰላዲ ክም ዘምቶ ወደ።

ፖሊሰነ እሊ መዋዲት አእሊ ምኑ ክም ተአከደው.፡ .. እት ድዋራት
ተሰነይ ወባርንቶ 28 ረአሰ ምን እንሰ ሐን መራቀበቶም ኣተው።
እግለ ምሰል አለ እንሰ ለጸንሐው አንሩርመ አሰረዎም። ግረ አሊ
ዐውቲ እሊ ቱ ሓምድ ኖሱ እግል ኢልትአሰር ሰበት ፈርህ እግል
ልሸፍት ለቀረረ።

... ሕከኩመት ህደፍ ሓምድ ሸፍትነት ክምሰል ቱ ሰበት ረኤቱ፡
ሓክም (5.19.()) አቁርደት፡ እብ ናይ ስነይ 1)/0) ወ 5.ል 5.ቦ እንዴ
ተለ አስክ ገርሰት እንዴ ጌሰው እቱ ምን ቅሩብ ክም ትዋጅዐህ ምሰሉ፡
እብ ክሱስ ህደፉ ወልትነሸር ለህለ አክባር ትሰአለዩ። ሓምድ ላኪን
አሊ ልትበህል ለህለ አክባር ሐሰት ክምሰል ቱ፡ ሕኩመት ላኪን እግል
ትእሰሩ ተሐዜ ክም ህሌት ቨርሐ። እተ መደት ለህለ እት ዐዉድ
እት ልትፈረር ሸቅል ክም በዝሐ ዲቡ ለልሐብር መሰምስ እንዴ
አምጸአ፡ ወክድ ብዕድ ላኪን ኖሱ እንዴ መጽአዩ አግል ልትፋህም
ምሰሉ ክም ቱ ትጋለደዩ። ገለዱ እቱ ሕኔት ሰብት ሳኪን፡ ... ዕድም
ጠልመ፡ WA ሕኩመት ለትህየበዉ አርበዕ መንዱቅ አት ሸፍትነት
እንዴ ትከሰአ ዲብለ ኖሱ ለኣሰሰየ መጅሙዐት ተሓበረ።

እት ህደምደሜ ድካን ዎሮት ዘምተ።

ኩርኩጂ አንዴ ጌሰ ለሰካንለ ድጌቕ አንዴ ፳ምዐ 'ሕነ ሸፈቲት
ይሕነ። መንዴረትነ ወአግል ውላድ ካርጅ ለትወዘዐ አራዲ ሐርሰስ
ፉቀይሕ እግል ንብለስ እንናድል ለህሌነ ዴሸ ሕርየት ሕነ' እት ልብል
ሸዐብ እግል ልቃሸሸ ወጠነ።

. ሓምድ እድሪሰ ዐዋቲ ወቱልየቱ እት ነዘር ተረቶም እግል
ልትፈደው፡ እት ፍንሄጌ ሕኩመት፡ ነዘር ወመሻይክ ፈንጨጋር አእግል
ልክለቅ፡ 'ሕነ እብ ክሉም ነዘር ወመሻይክ ለትትህየበነ ምክር ለነአይድ
ንዝምት ቅወት ጋብኣም VA! ለልብል አክባር አእንዴ ህረሰው
ደዓያት ነሸረው።

... እት ኩርኩጂ ጃርዲን እግለ መልክ ሲኛር ሲልቭዮ አሸሳኒ
እንዴ ትላከዩ፡ እግለ ጃርዲኑ እት ቀበት 15 አምዕል እአግል ልሕደጉ
ኣአትፋርህዩ።

ለወክድ ላኪን፡ ... አብራሂም መሐመድ ዐሊ ወዑመር ከራይ፡ አብ
ሓምድ ለትህየበ ተሕዚር አእንዴ ትቃወመው፡ "ሕነ ለሸፈትናቡ ANN:
ሕኩመት እግል ተኣሰረኩም ተሐዜ ህሌት ሰበት ቴልከነ እንድኢኮን፡
ሕርየት ወእግል ንሕረሱ ለእንቀድር ምድር ፋይሕ ኢሐገልነ” አንዴ
ቤለዉ፡ እብ ፍንቱይ ሸፍታይ ዑመር ከራይ ህዩቡ ለዐለ መንዱቅ እተ
ገጽ ሓምድ ለክፈዩ። ምነ ወክድ ለህይ ክምለ ኣምራመ ለህሌኩም
ሸፈቲት እብራሂም መሐመድ ዐሊ ወዑመር ከራይ ምን ሓምድ ዐዋቱቲ
በይኖም እንዴ ትፈንተው ልትሐረኮ ዐለው ወህለው።፡'

ሜደር እት ወሰክ፡ ሓምድ ክሉ ለሐሰበዩ ሰበት ፈቨለ ምኑ በሰር
ብዕድ እንዴ ባሰረ፡ እግል ሰካን ሞጎራይብ ወሰብደራት፡ ሕኩመት አብ
VEC ሸቨፈቲት አግለ ዐለው አንፋር ተኣሰር ክም ህሌት እት ሸፊሕ፡
እት ሰብደራት ሰሰ ነፈር፡ እት ሞጎራይብ ህይ ሰማን ነፈር አግል
ለኣትአምን ቃድር ምንመ ዐለ፡ጫ ለቅድየት እንዴ ትፈንጠረት ፖሊሰ
ወናዝር መሐመድ አረይ ዐገበ. አሰክ ዐድ-ኩሰብ (ሞጎራይብ) አእንዴ
ሄሰው ሸዐብ ጀምዐው ወክም አሊ ቤለዎምሩ፦

... ስኩመት አግል ሸፈቲት ለዐለው እንዴ ኢገብአእ፡ እግለ እት
ሸፍትነት እግል ልትከሰኦ ለሐዙ ለህለው ወአት ሸፍትነት ለህለው
ቱ ተኣሰር ለህሌት፡ ለሰሰ ነፈር እት መንበረት ብርጌሰ አቅበለው።
እት ሰብደራት ህይ አበችለ እት ሸፍትነት አግል ልትፈረሮ ለሐሰቦ
ለዐለው ከም ተኣሰረው ለቅድየት እተ ዶለ ትባልሐት።'

3. ክምሰሌሁ ገጽ 1;፡ 2
4. ክምሰሌሁ ገጽ 2

416
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ሚጀር አርእሰ ብዕድ እንዴ ህረሳመ፡ ሓምድ አእት ጋሸ፡፣ ዲብ ሰብ
ጀራዲን ርዕብ እግል ልክለቅ እንዴ ቤለ፡ እት አብናይት ገሌ ክፋል
ጃርዲን ሲኛር ኤፍቲምዮ ፈንገረዲስ (ዲሚትሪ) ደመረ፡ ሰካን ብሩር
ኣግል ልቃቨሸመ አተ አሉ ደመረ ጃርዲን ለረክበዩ እግል ዐስከሪ
ለነፊፈዕ ሓቛት ነኣይሸ ክም ከማይሸ፡ ርዳታት፡ ሕዛም፡ ሸንጠት-ዓጻት፡
ብራጀታት፡ AEC EL ወከሻፈት እት ለኣርእዮም፡ ምን ካርጅ ng
መጽአዩ ወሰደይት ካርጅ ረክብ ክም ህለ እግል AATPAA: ‘AA.
እግል ተንዚም ዳዴሸ ሕርየት ምን ካርጅ ለትለአካ ቱ፡ ግረ እላመ እግል
ልምጸአና ቴቱ' እት ልብል እግል ለአትአምን ክም ወጠነ ተሃገ፡። ATA
ATA AA ATA LAT

... ፖሊሰ ሕፍዝ ሳፊ እንዴ ወደው አግለ ቀድየት እት ራቂበ
ምን ካርጅ አሰክ ከረ ሓምድ (ዴሸ ሕርየት) ለመጽአ ሰለሕ ክምሰል
AVA NI አከደው፡ ወዲብ ተሰነይ ወድዋራተ አግል ሓምድ ሰለሕ
AMA ልትዛበው አሉ ለሐስቦ ለዐለው 1|() ነፈር አሰረው።

... እት በርመካናት ምን ቤት ሰይድነ ሓምድ ቀነብል ወመናዱቕ፣
AMA ሰናዐት ጥልያን ላቱ መናዱቅ ወመሰደሳት ለገብእ ጥለግ፡
እንዴ ረክበ፡ ሰይድነ ሓምድ ሁመድ ለልአትሐዜ ተሕቂቃት እግል
ልንሰኦ ምኑ እት ባርንቶ እት ሐን መራቀበት ኤኡትያሙ ህለው።’

ሜጀር፡ ለጃሪ ህለ ተየልል፡ ሕኩመት ATA ትክህሉ ከም
ኢቀድረት፡ ፖሊሰ ህይ ህጅማት ክም አንበተው ወዐውቴታት ከም
ጃቀፈው እንዴ አተምሰለ፡ አግለ አእግል ሰልፍ ኢነቱ እብ ክምኩም
12 ዐሳክር ሶዳን ለዐለው እርትርዩን ለትሓበረዉ ግድለ ወእት
ቢታማ (በላግንደ) ትርድት መጋብህት ለአርአው እቱ ሐርብ ሸርሐ።

.. ሓምድ እድሪሰ ዐዋቲ ምሰል ቴልየቱ እት ቢታማ እብ
ፖሊሰ ተህጀመው። እተ ህጅም ምን መጅሙዐት ሓምድ-፡ .. „ክልኦት
ሸፍታይ፣ ምን ፖሊሰ ህይ ዎሮት ዳብጥ ትቀተለው። ምነ ትቀተለው
ሸፈቲት ዎሮቶም ሰናዐት ጥልያን ላቱ መንዱቅ ረዩም ዕንድሩ፡ ...
ቅንብለት ወገሌ ጥለግ ትሰለበ። (ቃይድ ፖሊሰ AIA AA. Ari
ሐትሐቱ አግለ ምሸተርከትለ ተጅማዕ አርአዩ።)

5. ክምሰሌሁ ገጽ 3
417
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ



እምበል እሊመ ሚደጀር፡ ክሉም እግል ሓምድ ለተለው ዎሮትከ አብ
ሰበቡ ተረቱ እግል ልትፈዴ አእንድኢኮን እግል ሕርየት ከደን ለፈግረው
ኢኮን ልብል ለሐዜ ለህለ እት ለኣተምሰል፡ አሰባት ገብእ አግልይ ለቤለዩ
እሊ ለተሌ ክም መሰል ቀደመሩ

. ለዲብ ሐቱ መዕረከት ፖሊሰ ነቅፈ አእንዴ ትጸበጠ እግል
ተሕቂቃት ዲብይ ለአምጸአዉ ዑመር ከራይ ክምሰለ ለአመ እቡ...
እት ረአሰ ሰብ አከሩ ተረቱ እግል ልትፈዴቱ እት ሸፍትነት ለትከሰአ፣
ልሰዕ ጽቡጥ ለይህለ አብራሂም መሐመድ በዐሊ ህዘይ፡ አት ረአሰለ
ሓምድ ዐዋቱቴ ለቀሸዩቱ፡ ምሰል ናዝሩ አእት ክላፍ ሰበት ጸንሓ ቱ
ለቨፈተ. . .

. ሰዲብ መዕረከት ሰልፍ አእብ ፖሊሰ ለትጸበጠ ቤረግ ኖራይ
At ሸፍትነት ለትፈረራቡ ሰበብ፡ እብ ተሰቒዕ ዑመር ከራይ ክም
ዐለ አምነ...

እት አብናይት እብ ፖሊሰ ለትጸበጠ ሁመድ ኤረ ኖሹ
AP መርመርክዉ፡ ነአቱ አብ ገሌ ሰካን ብሩር ክም ትቀተለት At
ሸፍትነት ክም ትከሰአ ለአመ... *

ሜደር ሐቀቆለ ህበዩ ሸሬሕ ረዩም፡ እንትብሁ ዲብለ እተ እጅትመዕ
ሹርካም ለዐለው ፖሊሰ እንዴ ቀየረ፡ መዕነውያቶም ለወቅል ገሌ እንዴ
ሐመደዮም፡ እሊ ለተሌ ተውዴሕ ህበ፡፦-

6 APH ALCA OPE At ሸፍትነት እንዴ ፈግረ ጅማዐቱ
ምን ከማክም ወሐር ሐምሰ መዐረከት ጋብኣት ህዘለየ። ... እትሊ
መዓርክ እሊ 15 ምን ቴልየቱ ትቀተለው ወትጸበጠው። ሸፈቲት
ደላብ እግል ንትሐቀቅ ምኖም ህይ፡ ፖሊሰነ እበ ትትቀደሮም ተ AM
ሸፈቲት እብ አርወሐቶም አግል ልጻቡጦም አማውር ተህየበዮም።
ክምሰልሁ ሰበት ገብኣቱ ህዩ፡፥ ተየልል ሸፈቲት አግል ልትወደሕ፡
ወእሊ ለሸርሐክዉ እግልኩም አሰባብ እግል ልትደሌ ለቀድረ።

... እት ለገብአት ለወዴናህ ምስሎም መዐረከት ዎሮት ምኒነ
ልትቀተል እት ህለ፡ ክልኦት ሸፈቲት ቀተልነ። አሊ እግልነ ኢለኣአሰፈነ።
ሰበቡ፡ ሕነ እግል ፖሊሰ ንትሰጀል እት ህሌነ፡ ደውለትነ አብ ለሰህበትነ

6. ክምሰሌሁ ገጽ 3

418
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



AM Ave ATA: All LPF እግል ንክደመ ምሕላም ሕነ።
ገሌ ምነ አማን ለሸክፎ አንፋር፡ ለሸፈቲት እት ክል መዕረከት ዎርት
ምን ቀትሎ ምኒነ፡ ሒለትነ ለአነቁሰ ለህለው መሰል እቶም ገብእ።
Afl 25 ላኪን፡ መጅሙዐት ሓምድ ዐዋቱቴ አብ ዎርዎሮት እግል
ትሕቀቅ ቱ። ሒለትነ ህይ አክል-ሕድ ክምሰለ ኢትነጽፍ በሐር ባጽዕ
ተ።

... ሕነ ሲሰያደት ሰበት ብነ፥ ሕኩመትነ ህይ ምን ኖስነ ANT
ፈግረት፡ አብ ዐስተር፡ ምድር ወበሐር ደውለትነ እግል ንዳፈዕ ምሰል
AMA AIS AN NAD እግል ንትሓረብ ዱሉያም ክም ሕነ እግል
ልትአመር ቡ። ‘እትየት እት ሐሊብ ብሩድ ላምድ ለዐለ ጭንጫይ፡
እት ሐሊብ ሕፉን ተርቀሸ ከሞተ" ለትብል መሰል ህሌት። እለ
መሰል እለ መዋዲት ሓምድ ዐዋቲ ለትወዳዴሕ ተ። ሕኩመት እርትርየ
ምሰል አቶብየ ወሶዳን ዕላቀት ትርድት ክምሰል በ አግል አእወዴሕ
እፈቲ። ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ ሰለሕ ወጥለግ ምን ሶዳን መጽኤኒ
ሊበልመ አንድኢኮን፡ ሕኩመት ሶዳን እትለ ቅድየት አለ ሰደይት
ትግበአ ወአምር ክምሰል አለበ አክድ እግልኩም።'

ምን አሊ ወሐር ለተለ ቨርሑ፡ ሸዐብ ዲብለ ለአስተብዴ ለዐለ ግድለ
ለዐለት እሉ ሰደይት ምነ ለልሐዝር ከሊማት አሰመዐ እቱ፥፦

... እተ ሐልፈ አውረሐት ሰካን ሞጎራይዩብ ሊከ ናዝሮም እንዴ
ትከበተው፡ እግል ሓምድ ዐዋቲ ወቴቱልየቱ ሰደይት ከልአዉ። ምኑ
ወሐር ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ እት ድዋራቶም ሸእግ ኢኮን። ...
እንቱም ላኪን፡ እብ ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ ወቴልየቱ ለትፈብረከ
ከበር እንዴ አመንኩም፡ At መናሰባት ብዞሕ አእብ ክሱስ ሐረከትለ
ሸፈቲት እግል ፖሊሰ ለህብኩመ ሐብሬ ይህሌት።

... ክሊኩም ክምሰለ ተአሙረ አምን አብለ ከሰሰ፡ ፖሊሰ እግል
ለገብአኣ እትለ ቀድየት እለ ለተህመዉ ነፈር ሰስ ወሬሕ እት ቀይድ
እግል ልጽነሕ ለሰሜሕ፡ እብ መጅልሰ እርትርየ ለትሳደቀ ዲቡ አዋድ
1/55 ህለ። እለ ማደት እለ እተ ሐልፈውነ ሰማን ወሬሕ AT CAN
አቃርብ ሸፈቲት ሌጠ አት መዓል ውዕለት ዐለት። ምን ዮመቴ
እንዴ አንበትነ ላኪን፡ እብ አሳስ እሊ አዋጅ ለገብአ እብ ክሱሰ

7. ክምሰሌሁ ገጽ 3፡ 4

ሐረከት ሸፈቲት ሐብሬ ለልሐቤዕ AMA WAN ማል ወመዕነውያት
ለልአይዶም ነፈር፡ እግል መደት ሰሰ ወሬሕ እት ሐብሰ AMA
ልእቲ ክምሰል ቱ ሐዝረኩም። እትሊ ህደፍ አሊ ህይ ምን ክልኩም
ተጠውራት እግል ልምእእ እሰኤ።’

ሜደር ሸርሑ ክም አትመመ፡ ደርቡ ረአይ ናይለ እተ እጅትመዕ
ሓድራም ለዐለው ነዘር ክምሰል ተሌ ወደ። ጽበጡ ህይ:፦-

... ናዝር ዳውድ እድሪሰ ምን ቀቢለት አሰፈደ፡ ናዝር ኣድም
ሰሌማን ምን ዐድ-የዕቀብ፡ "ሕኩመት በህለት ሸዐብ በህለት ተ
እንድኢኮን፡ ሓምድ እድሪሰ ዐዋቱቴ በህለት ኢኮን። ...ዮም እት
ሸፍትነት ለትከሰኣ ልግበአ ወአግል ሸፈቲት ለሰደ፡ አርወሐቱ ደረ፡

” ቤለው።
... ሸዐብነ እግል ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ ክም ሸፍታይ እንድኢኮን፡
ከም ብዕድ ኢለኣአምሩ። ... ሸፈቲት አእግል ሸዐብነ ለኣዝዉ ከም

ህለው ኣምራም ህሌነ። ሸዐብነ እብ ሕኩመት ወመሰኩበታ ቱ
ለልትቀየድ። ቅወት ፖለሊሰ እግልነ ሰኒ ጻብጠትነ ህሌት። ለትአወጀ
ቃኑንመ እት ረአሰነ ኢጠበገቱ። ሸፈቲት ነብረ አግል ልሕዘው ህይ
At ደገጊት እንዴ ኢገብእ፡ እት ሰብ-ንዋይ ቶም ለመጽአረ።’"

እት ደንንጎበ ሜጀር ጎይትኦም፡ እብ አሳሰለ እቡ ምን ገብእ ወሓክም
ምዴርየት ለትህየበ ሸሬሕ፡ እበ ክልኦት ዐባዩ ዐድ ለትህየበ በሊሰ አንዴ
ሐመደ፡ እግለ እብ ናዝር ኣድም ሰሌማን ለትህየበ “ለሸፈቲት አት
ደዳገጊት እንዴ ኢገብእ፡ እት ሰብ-ንዋይ ቶም ለመጽኦ” አት ልብል
ለሐበረዩ ኣማኑ ክምተ እት ሸፊሬሕ፡ ሕኩመት አት ክል አካን ፍንጡር
ለህለ አትኩል ሰከን እት አካን ሐቱቲ እግል ትጅምዑ ቅርርት ክም
ህሌት፡ አሰክ ደሐን-ቢት ትመጽእ ህይ አዋጅ ዕልብ 1/55 እት ፍዕል
እግል ልውዐል ክም ቱ አትአመረ።

ሓክም አቁርደት አብ ደህዐቱ፡ አዋጅ ዕልብ 1/55 እት ረአሰለ እግል
ሸፈቲት አብ ሰላዲ ወብዕድ አብሳር ለሰዱ እንድኢኮን፡ አብ አሰባብ

8. ክምሰሌሁ ገጽ 4
9. ክምሰሌሁ ገጽ 4፡ 5

420
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ሱያሰት ቃኑን ወአምን ለሐምረገው ADT ANA NAG ATE AT
ምዴርየት ተሰነይ አእት ፍዕል ለወዕለ ቤለ። ሐር ህይ "እት ደውለትነ
ሌጠ አንዴ ኢገብአ፡ እት ዐለም እብ ግዲደ ለገብአእ ቱ" At ANA
አመሰመሰ።

እጅትመዕ ህይኮተ እብ ክእነ እት ለዐል ለትሸረሓ ቱ ለገብአ። ላኪን
እት ህይኮተ ሌጠ ኢበጥረ። ካልኣይ አእጅትመዕ አተሉት 1() ATCA
1962 WHC 4-22 ቲንጋ ሎሉንጊ ወ መሐመድ አረይ ምሰል ወካይሎም
ዕምዳት አስሰክ 300 ነፈር ለሐድረዉ እት ባርንቶተ፣

እተ ሳምን ለህ ላኪን ዕለቱ ለኢትደሌት ሳልሳይ እጅትመዕ፡ ነዘር
ሓምድ ዐሊ፡ ፈረጅ አእድሪስ ወመሐመድ ዐሊ ዳፎት ምን አልገዴዱን፡
ወኪል ናዝር ዑመር ኣድም ምን አፍለንደ፡ ወኪል ናዝር ሳልሕ ALA
እብራሂም ምን ሐማሴን ወሸዐብ ህይ 400 ለገብኦ ለሻቫረከው እቱ እት
ኬሩ ገብአ።

ናይ ደንንጎበ ወራብዓይ እጅትመዕ ህይዩ፡ ሰንበት ንኢሸ 14 ኣፕሪል
1962 ሓክም ምዴርየት አቁርደት ወናይብ ሓክም ኬሩ ለትሓበረው
Ak: ናዝር ሓምድ አቡበከር አል-ዐራቢ ምሰል 48 ምን ሰካን ለሐድረዉ
እት አውሑ፡ ጠላዋሰ ወአትፋርሆት AOA አእቱ ተዕቢኣት ቱ ድድ
ሓምድ ለአተላለ።

እትሊ ሰልሲቱ ደገጊት ክልኢቶም መሰኡሊን ለህበዉ ሸሬሕ ምነ
እት ህይኮተ ለሐድረው አእቡ ህገጊት ለትትፈንቱ ሰበት ይዐለት AE:
እብ ቅራአት ጀላብ አግል ኢለኣምሸግ እንዴ ትበህለ ኢትደ?ገመ። እብ
ፍንቱይ አት አውሑ ላኪን፡ አበ ዎሮት እንክር ሸማሓር ወአእበ ደህት
ሐቲ ህይ ተህኒድ ለትሓበረዩ ፍንቲ ለቤለ ሸሬሕ ሰበት ወሰከው እቱ፡
እንዴ አትሐጨርከ ካያዱ ምህም ቱ።

አእሰልፍ ለትሃገ ሓክም አቁርደት አሕመድ ሐሰና፡ ሕነ መንቈረት፡
መጅልስ ወአብ ዋጅብ ለትአሰሰት ሕኩመት ብነ። አትሐዘ ምን ገብእ
ህዩ፡ እት ለገብአ ወክድ ምን አባይ ለዳፈዕ ወእግል ልዝበጥ ለቀድር
ዴሸመ ብነ። ክምለ ኣምራሙ ለህሌኩም በዲር መንቈረት ዐለት እግልነ።

421
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ለመንዴረት ለህ እንዴ ትከሬት አእብለ ራትዐት መንዴረት ብዕደት
ብድልት ህሌት። እንቱም ላኪን፡.. ለሸፈቲት ቀዱሙ አህዳፍ ሰያሰት
እሉ እንዴ ኣመንኩም ነብረ ወማይ ክምሰል ትወጅዶ አሉም ነአምር።
. ምን ዮም ወሐር እሊ አፍዓል አሊ አግል ትእዘሞ ምኑ ሐዝረኩም
ወአሰር ናይለ ደገጊት ለብዕድ እግል ትትለው እመክረኩም ህሌኮ፡ ቤለ
ከአትፋርህ።
ሜደር ደርብ ሓክም እንዴ ተብዐ፡ እግለ እተ ሐልፈ አጅትምዓት
ለትሃጋቡ መዋዳዕ ክም ደግመ፡ ናይ ዘበን ቅዱም ለወዴሕ ተእሪክ
ጭዓፍርሰነት፡ መቅደረት አትባዳር አፍሩሰ ወአማነት NP ብኩም ምነ
ቀርአክዉ ርኢሁ ህሌኮ። አሊ ነባሪ ቃሊ ተሐሹሙ Ng ተህሉመ
ሰእየት እወዴ። ... እት ልብል አግል ለሐምድ ወልሸማሕር አንበተ።
ላኪን ብዞሕ እንዴ ኢከልእ እግለ ናይ ሸማሓር ቃናሁ እንዴ በለሸ፡
ገሌ አንፋር ቀቢለትኩም ለኣይክ ሸፈቲት አንዴ ገብአው፡ ምን ካርጅ
ኣሰለሕ ለኣመጽኦ እግሉም ክም ዐለው ርእያሞም ህሌነ። አብሊ ሰበብ
Ui መሐመድ አልመደኒ መሐመድኑር እት መራቀበት ኣቲ ህለ።
"ሐቱ ለመሸመሸት ከመዶረት፡ አእግለ ብዕዳት ዐሰር ሰንያት ተኣኬ"”
ለትብል መሰል ህሌት። ምን እሊ ሰሜት ቀቢለትኩም እግል ለኣኬ
ለትበገሰ ነፈር ምን ሰለምኩም ረቢ ሐምዶ ቤለ። እት ኣክር ህይ አሊ
TA. (LAS

... ገሌኩም ህደፍ ሓምድ እድሪሰስ ዐዋቲ ምህም ቱ አንዴ
ትበው ተሐሰቦ ተህሉ። ለቅድየት ላኪን እብ ድዱ ተ። ሕኩመትነ
ሓምድ አእድሪሰ OPE ANA ተሓቅቅ ካፍየት ሒለት ወብዝጨሴ
ምንመ በ እብ ገበይ ዓድየት እግል ትራቅቡ ሓርየት ህሌት። ዐሳክርነ
ምን ቁ፫ት SN NLT Bir Ab ልትሐረኮ ዲቡ ወክድ መሻሪፍ
ካራሬ እግል ነኣውጅድ አሉም ቅድረት ብነ። ምናተ ሓምድ አድሪስ
ዐዋቲ ክም ህበይ ምን አካን ሐቱ እት ብዕደት አካን ወምን ደብር
ዎርት እት ብዕድ ደብር እት ልትዓዴ ሰኬ ሰበት ህለ፡ እብ ለቀለት
እግል ንታብዑ ቅያሰ ሑድ እግል ነአትበግሰ አሉ ሐሬነ። "ጭንጫይ
እት ቀር ብዕራይ እንዴ ትገሰ፡ እግለ ብዕራይ እት ቀርከ ክም ህሌኮ

422
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ደሌከ ማሚ ክም ቤለዩ፡ ህሌከ ወለይህሌከ ሸዑር አብከ ይአነ” ቤለዩ
ልትበህል።

. እብ እብራሂም ሰልጣን ወቴቱልየቱ ለትለኣከው ገሌ አብ
እደይ ለትከተበው ናይ ሰላዲ ፈዋቲር እትሊ ድጌቕኩም ከም በጽሐው
ርእያም ህሌነ። ምናተ እሊ ውራቅ እሊ አብ ገሌ ሰብ አከይ-ተካሪ
እልኩም እግል ለአትባዱ እት ዐድነ ለትጠበዓመ AVA ANNA
ቀድር። አሎም ሸፈቲት ላኪን አዜ ልግበአ ወሐር እግል ልትደውሸ፫
ክም ቴቱ ኣምሮ። ክምሰለ አድሁይ ለብዕድ ህይ ምሰል ፖሊሰ መትዓዋን
ለሐይሰኩም።

", .. አባይ ቤት-ክሰታን ክም ትገነዘ መጽአ ወአባይ ሕኩመት ከም
ትቀየደ" ክምለ ልትበህል፡ ምን አለ ዮም ወሐር ለገብአ እብ ክሱሰ
ሐረከክከት ሸፈቲት ሐብሪሬ ለልሐቤዕ፡ ወናይ ኣላት ወመዕነውያት ሰደይት
ለወዳዴ እሎሉም ነፈር፡ እብ አዋጅ 1/55 እግል ልትአሰር ክምሰል ቱ እግል
ሐዝር ወሐብር እፈቱ..." እት ልብል አትፋርዐ5ዴ'"

ሓክም ምዴርየት አብ እንክሩ፡ ... እግለ ቃይድ ፖሊሰ ለቀደመዩ
ይማም አት ለአይድ ሰልጠቱ እንዴ ትነፈዐ፡ ደገጊት ኤሸክክ፡ ሻሸሞ፣
ዐብደሌለ ወሂንጀራይ፡ እት ቀበት ሰለሰ አምዕል ለነኣይሸ ተከልቦም እንዴ
ሐድገው እት ሐቱ አካን እግል ልትሐየቦ አማውር አሰደረ። አማውሩ
ለኢሐቨመ ህይ ፖሊሰ ሒለት እግል ልትነፍዖ ሰልጠት ህይብቶም nz
ህሌት አትአመረደጾ'!

እትሊ እብ ትሉሉይ ለትቀደመ አርበዕ እጅትመዕ ምነ ሸዐብ
ለትቀደመ ረአይ ወሰኣል ይዐለ። ፈርህው ከንዶእ ወለእብ ትም
መቃወመቶም እግል ልሸርሖ ሐዘው፡ አውመ ለንቃጥ አድትመዕ ጸብጥ
ዐለ ዐብደለ ሰይድ ሙሰ ትረሰዐዩ፡ እምበለ እት ክል ለከሰሶም አድተመዕ
ቫርኮ ለዐለው ሰቦዕ ናዝር፡ ምነ ብዕድ ሸዐብ ከሊመት ለትሃገ ይዐለ።

ለቀደመዉ አረእ ህይ፡ ምነ እብ መሰኡሊን ለትህየበዮም ሸሬሕ
ዓም ለኢፈግር ገሌ ቅሸሸ ለትሓበረት እቱ ሐዉር ወሸሉጥ እት ገብእ፡

10. ክምሰልሁ ገጽ 17፥5 18
11. ክምሰልሁ ገጽ 18

423
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እብ ዓመት ልትረኤ እት ህለ፡ መስኡሊን ለልሐዝዉ አግቡይ ቀደሞት
ለዐለ ዲቡ መሰል። መብዝሖም ህይ እግለ እብ ቃይድ ፖሊሰ ወሓክም
አቁርደት ለትህየበዮም ሸሬሕ ፋይሕ ሓመደው። ክሉ ለትበህለ አግል
መሰለሐቶም ሰበት ቱ፡ እተ ዲብለ እጅትመዕ አግል ልሕደሮ በክት
ለኢረክበው እግል ለኣአብጽሕዉ ክም ቱ ገለድ በይአው። ምንለ ደዓያት
ሰያሰት ሰበት ፈርሆ ክምሰል ዐለው ወአበ ሰምዐዉ ሸሬሕ ክም አግነዐው
ወምሰል ፖሊሰ እግል ልትዓወናኖ ዱሉያም ከም ቶም ትጋለደው።

ሓምድ እት ግድለ ፈግረ ብሂል ሕኩመት እግለ እንቡተት ግድለ
ሰለሕ ረሰሚ አምነት ወሳደቀት ዲቡ ሰበት ለአሰሜዕ፡ እትሊ ተዕቢኣት
እሊ እብ ድድ ናይለ ርኢት አማን፡ ክም ሸፍታይ ቱ ለልትሰሚ።
እዳሪ ዑመር ሐሰና ወቃይድ ፖሊሰ ሚጀር ጎይትኦም ገብረዝጊ (ሐሬ
ብሪጋደር ደነራል)፡ እት ኣፕሪል 1962 ክል ድኔቕ አት ገይሰ ድድ
ሓምድ እብ ክሱሰለ ወድዩ ለዐለ ተዕቢኣት ህደፉ ሚ ክም ዐለ ዝክርያቱ
እግል ለሓኬ ኬትባይ ክም ትሰአለዩ እተ ህበዩ በሊሰ፡ "ሕነ እብ ውቁላም
መሰኡሊን አማውር ሰበት ተህየቤና ቱ ክምሰልሁ ተዕቢኣት ለወዴዳነ
እንድኢኮን፡ እብ ምራድነ ለወዳናሁ ይዐለ"”" እት ልብል፡ ለናይ አማን
ወቀይ ሓምድ አሉ ሓከ፦

... እሰልፍ ሓምድ ክም ወድ ዐድ እንዴ ትመሰለ፡ እት ገርሰት
ሐ እት ለአትውዕል ልትረኡ ዐለ። ክምሰለ ሕነ ሐሬ ለረከብናሁ
ሐብሬታት፡ እተ ግድለ ለአንበተ እተ መደት፡ ዐደድለ ዴሹ WPL:
90 ከም በጽሐ፡ ከም ምቈርባይ እንድኢኮን፡ ከም ሸፍታይ ክም
ይዐለ አከድነ። ahi AN DAE ISA AP? ATA At. OAT:
ከረ እድሪሰ መሐመድ ኣድም፡ ሰቤ፡ እብራሂም ሰልጣን ምነ ብዝሓም
መሰኡሊን ናይ ጀብህት ህይ እግል ሓምድ አየደው። ሓምድ ፈዳብ
ቱ፡ ሓጥር ቴሄ'•

12. ንይትኦም ገብረዝጊ (ብርጋደር ጀነራል)፡ መቃበለት ምስል ኬትባይ 8 ማርስ 1998 ዋሺንግቶን፡
424
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ሓምድ ግድለ ቀደም አንበቶቱ፡ እት ረአሱ ሸኩክ ብዞሕ ሰበት ዐለ፡
ብሪጋደር ጀነራል ንይትኦም ገብረዝጊ፡ ለተየልል እግል አትህድኦት
ANA መከጥወት እግል ንሰአት፡ ለሸይ እንዴ ኢለአሰሐብብ እግል
ሓምድ እንዴ ረክበ እግል ልትፋህም ምሰሉ ወቴቱለሉ ወሓሰቡ ለሰህለ
ሸይ እንዴ ደለ ተቅሪሩ አግል ልሰልም አብ ጀነራል ተድለ ዑቕቢት
አማውር ህዩቡ ዐለ። ምናተ ናይለ ወክድ AVL ሜጀር ጎይትኦም
አማውር እግል ለሐቨም ምን አቁርደት አሰክ ተሰነይ ምንመ ቕሰ፡ እብ
ልኡክ ለትሰረረተ፡ ምን ቅሩብ እግል ልትጃለሱ ኢቀድረ። ሓምድ እግለ
ሜጀር ታንጃሁ ክም ኢተምም ሰበት ሐሰበዩ፡ ሒለቱ ወሐጠሩ ለወዴሕ
በሊሰ ነድአ ዲቡ፣ ዝክርያት ብሪጋዴር ጀነራል ንይትኦምሩ፦

ጀነራል ተድለ ዑቕቢት ቃይድ ፖለሊሰ እርትርየ ዲብለ ዐለ እተ
መደት፡ ‘ሓምድ ዐዋቱ እት ገርሰት ለትትበዐህል አካን ሰበት ህለ፡



ብሪጋዴር ጀነራል ገጎይትኦም ገብረዝጊሂ
425
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

ገሌ-ገሌ ለኢረይሕ፡ ምሰል ሕኩመት ለኢልትዋፈቅ አሸየአእ ወዴ ህለ
ሰበት ሰምዐኮ፡ እንዴ ጊሰካሁ ትፋሩህም ምሰሉ ወቴቱለሉ እንዴ ደሌክ
ተቅሪር አምጸአኒ’ ቤሌኒ።

አነ እተ መደት ለህ ቃይድ መርከዝ ፖሊሰ አቁርደት ዐልኮ።
ሰኒ እቤሉ ወተሰነይ ጊሰኮ ከዲበ ትመይኮ። ፈጅራተ አሰቦሕ፡ ዐድ
ዑመር እተ ልትበህል ድሄቕ ትረክቡ ሰበት ቤለውኒ፡ አግል ዎሮት
ትሌንቱ፡ ‘ሜጀር ጎይትኦም እግል ልርከበከ ለሐዜ ህለ' በሉ ወትላከዩ
እቑ እቤ ከለአክዉ። ምናተ ሓምድ፡ 'አነ እግል ማጀር ጎይትኦም
ይአምሩ፡ ጀነራል ተድለ እግል ልትፋህም ምስልይዩ ለሐዜ ህለ ምን
TNA ANT: Ph ልምጸአኒ ከልትፋህም’ ቤለ ወመትዋጅሆቹ አበ።
እብሊ ህይዩ፡ አሰክ ተሰነይ እንዴ አቅበልኮ አሰክ ጀነራል ተድለ
ተቅሪር-'ሪፖርት’ ሓለፍኮ።'?

እተ ገብእ ለዐለ ተዕቢኣት አንዴ አቅበልነ አእግለ ሰነድ (ወሲቀት)
ምን እንረኤ፡ እት ኩርኩጂዲ ሓምድ አግል ሲኛር ሲልቭዮ አሸሳኒ
ለልትበህል በዐል ጃርዲን፡ እት ቀበት 15 አምዕል ምነ ምድር አግል
ልግዐዝ ሕዙሩ ዐለ ልብል። አለ ህግየ እለ እብ አማን ዘዐት ሓምድ
ሐቀቆመ ገብአት፡ ‘ምድር አርትርየ ናይ አርትርዩን ሰብኡ ቱ’ ምነ ትብል
ተርደመት ወኬን ሐበትመ ብዕድ አለበ።

ክምሰለ ዲበ አእጅትመዕ ለትበህለ፡ ሕድ አብለ ትሸብህ ለሰሜት አለቡ
ናይ ፖሊሰ ሃይባይ-ተቅሪርመ ሓምድ እግል ሲኛር ሲልቭዮ ራክቡ ng
ዐለ እት ለሐብር፡ እብ ሂገ ጥልያን ክእኒ ቤለዩ ልብል፥

"ሕኩመት ጥልያን እግል 60 ሰነት፡ እንግሊዝ ህይ ቅያሰ 10 ሰነት
ከም አሰተዕመረውነ ተአምሩ ትገብእ። ምናተ፡ አምበል እለ ሕኩመት
ገ?ነ፡ ህቶም ምድር እት ለኣዘቡ ኢረኤናሆም። ምድርነ አእት ከወጀ-
ውላድ-ካርጅ ልትዘቤ ህለ"”" እት ልብል ምነ አካን እግል ልትወርኬ
ሐዘረዩ።'!*

13. 13. ክምሰሌሁ
14. ናይ ፖሊስ ተቅሪር፡ 'ሓምድ እድሪስ ዐዋቴ’ አብ ህግየ እንግሊዝ፡ ደነግብ 1963፡ ተርቲብ ዕልብ
ll: VA 4

426
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

እብ ተአኪደት ሓምድ እግል ሲልቭዮ ራክቡ ዐለ። ደራይብ ሰነት
ድፈዕ ልብሉ ዐለ እንድኢኮን፡ ምነ አካነት ገዐዝ ኢቤለዩ። ለመፋህማቶም
ላኪን ክምሰለ ትሸረሐ At ፍንጌ ሸፍታይ ወዎሮት በዐል-ደሐን ነፈር
ይዐለ። ምናተ ለመፋህማቶም ናይ ለባበት እት እንቱ፡ APL OPE
እግል ሕርየት አርትርየ እንዴ ተዐንደቀ ክም ትበገሰ ለልአበርህ ቱ
ለዐለ። እተ መደት AU ኖሱ ሲኛር ሲልቭዮ ልትሃጌ$ እቡ ክምሰል
ዐለ ለወደሐ ሴክናይ አቂቁርደት ለዐለ ጹጥሮሰ ልጃም ጃውድ፡ እግለ
መዋድህቶም አብ ክእነ ዳግመ፦

መደት ሐቱ ሓምድ ወአርበዕ መልህያሙ፡ እት ኩርኩጂ ጃርዲን
እግለ ዐለ እግሉ ሲልቭዮ አሸሳኒ ለልበህል ጥልያኒ አሰክ ሕሊል-
ጋሸ ነስኣዩ። እቱ ህይ እብ ሕሸመት ንጻፍ እንዴ ነጸፈ እሉ፡ ተመር
ወሸንሬሕ ብሹል እቡ ተሐደረዩ። ብዞሕ ክም ተሃደከ ምሰሉ ህይ፡፣
አምርመ ዐለ እሉ፡ እግል ግድለ እርትርየ ደራይብ አእግል ልድፈዕ
ክም ቡ ሐበረዩ። ሲልቭዮ አምበል መክሐደ እአግለ ፍክረት እንዴ
ትከበተየ፡ እት ህጅኩ ብዕደት አተ። እግለ ጻብጣመ ለዐለው ሰላዲ
ብዝሕት ክም ረአ ህይ፡ እግል ሓምድ ‘'እለ NA ሰላዲ ሚ እግል ቲደያ
ቱ’ እት ልብል ትሰአለዩ። ሓምድ ‘'እርትርየ አእግል ሐርር እበ፡ ምን
ሩሰየ ሰለሕ እግል እትዛቤ AD bE? AT ANA NAA Adz

ሲልቭቨዮ አብ ለባበት ወበታከት ሓምድ እት ልትዐደብ፡ አግለ
ብዕዳም ውላድ ካርጅ ሰብ ደራዲን እት ድፍዕየት ደራይብ እግል
ልትዓወኖ ምሰሎሉም አግል ለአሰእሎም ክምሰል ቱ እንዴ ሸርሐ አሉ
አሰክ አካኑ አቅበለ ምኑ። ፋንንሕ ህይ ምን ሕኩመት መቃወመት
ጀላብ እግል ኢትሳድሩ አሰክ ፖሊስ እንዴ BO: APR NP nll
ወጥልበት ድፈዕ እንዴ ቤለዩ ክም ቀሰበዩ ሸርሐ። "እግል ሚ አብ ሸፋግ
ኢሐበርከ!፡" ng? LAM. UR: "‘ለቅድየት ማሌ ተ ለዐለት፡ ዮም ህይ እለ
አነ እንዴ መጽአኮኩም ሐብረኩም ህሌኮ፡ አብ ክሱሰለ ድፍዕየት ገብአ
ምን ገብእ ህይ፡ እግልይ ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ እት ቀላቅል እብ ተማሙ
እግለ ህለው ሰብ ጀራዲን ደራይብ እግል ልድፍዕዉ ሓምድ አማውር

ሃይብ ህለ" ቤለዮም። እብሊ ሲልቭዮ አግል ሐቱ አምዕል እንዴ ትሰጅጀነ
tet chi!

HAA AAT APR ATS ትወሰወሰው ሸፈተው ለትበህለው
ዑመር ከራይ ወእብራሂም መሐመድ 0ዐሊ ህይ፡ ክምሰለ ሚጀር ለቤለዩ፡
ሓምድ ሕኩመት እግል ተኣሰረኩም ኣመት ህሌት ሰበት ቤለዮም ኢኮን
ለቨሸፈተው። እግል ሓምድ፡ ሕርየት ወአግል ንሕረሱ ለእንቀድር ምድር
ፋ+ፋዩሕ ብነ እንዴ ቤለው ኢኮን ምኑ ለትፈንተው።

ዑመር ከራይ ምን ሓምድ አእብ ከአፎ ክም ትፈንተ አኪደት ለበ
ሐብሬ ምንመ ይህሌት፡ በይኑ PAA OAC AINA ቴልየቱ ልትሐረክ
ክም ዐለ ወሐሬ ክም ትጸበጠ ደሪደት ዘመን፡ ‘AN ቅወት ፖሊሰ
ለትጸበጠ መሰኡል ሸፈቲት” እት ሐንቱለ ልብል አርእስ አብ ክእኒ
ለተሌ ቫርሐቱ ዐለት፥

... እት ዮም 24 ዲሰምበር 1961 እብ ዐለቦት ፈረንጂ ሳዐት 6፡15
ሸፈቲት አግል ልሕዘው ወተዕቢኣት አግል ሊደው ምን ነቅፈ ለፈግረው
ዐሳክር ፖሊሰ፡ እት TAA ለትትበህል ድጌ ባካት አቁርደት፡ ምሰል
ዑመር ሓምድ ዐሊ-ከራይ ለመርሖም ሸፈቲት ክም ተሓረበው፡ እግል
ዑመር ሓምድ ዐሊ-ከራይ እት እግሩ ዘብጠዉ ከጸብጠዉ። ምሰሉመ
ዎርት ረዩም መንዱቅ አብዐሸረ ወን8 ጠልገት ረክበው።

... ሓምድ ዐሊ ከራይ፡ ናይ ሓምድ ዐዋቱቲቴ መአይዳይ እንዴ
THA ለፈግረ ዐለ። ምነ ፈግረ እተ አምዕል እንዴ አንበተ ህይ፡ ምን
ሰቦዕ አሰክ ዐሰር-ክልኦት ነፈር ለብአእተ መጅሙዐት መሬሕ ዐለ።
አሰክ 24 ዲሰምበርመ፡ ምስሉ ዐሰር ለገብኦ ቴልየት ዐለው ምሰሉፍሄ'•

ምን እሊ ከበር እሊ ክምሰለ እንፍህሙ፡ ዑመር-ከራይ ክምለ እት
ደቃይቅ እድትመዕ ሸሮሕ ለህለ፡ ምን ሓምድ ትፈንተ AM AT
ATA ወክምለ ሚጀር ለሸርሐዩተ አእንዴ ኢገብእ፡ ግድለ እንዴ
ትቃወመ በረ ምን ሓምድ ወአብላመ ምሰል ሕኩመት ሰበት ይበዐለ፡

15. ሕዋርሮሰ ልጃም ጃውጅ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 25 ማዮ 1989፡ አቁርደት፡
16. RDC, Aék4 Hovy-Asmara, Saturday 30th December, 1961, 9th Year- No.2332

428
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

እት ሸፍትነቲ ክሱእ ክም ዐላቱ ለልኣአክድ እግልነ። ክምሰል ምሰል
አእብራሂም መሐመድ ዐሊ "ሕነ ሕርየት ወአግል ንሕረሱ ለእንቀድር
ምድር ፋይሕ ኢሐገልነ’ ቤለዉ ለልትበህል፡ እት ገርህቱ ይአቅበለ።
ሕርየት ክምሰል ቡ እንዴ አምናመ እት ሕኩመት ኢሰለመ።

አእብራሂም መሐመድ ዐሊ በረ ለአለበ PAA ሓምድ እድሪስ ዐዋቱቴ
ዐለ ወሐርመ አስተሸህደ። ምናተ እተ መደት ሰልፍ ፍክሩ ሰኒ ሰበት
ይዐለ፡ እንዴ ትፈንተ እተ ትወጨት አሉ እግል ሲፒጊስ ሰበት ዐሉበጠ፡
አእብ አማውር ሓምድ መንዱቁ እንዴ ከረ ጥሩዝ ክም ዐለ፡ ቀደም AA
ሃድጋሙ ዐልነሄ’ሓምድ ክምለ እት አእጅትመዕ ህይኮተ፡ ባርንቶ፡ ኬድ ወአውሕሑ
ለትሸረሐ APH: IA አግል ኢለኣትበግስ ብዝሓም ሰብ ሰልጠት
ምንመ ረምቀዉ ኢትከበተዮም ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ ሐዘረዮም ወብትክቱ
እሰኡሉም ዐለ።

እተ መደት ሰልፍ ሓምድ ክም ፈግረ ሜርሓይ ሕኩመት አሰፈህ
ወልዴሚካኤል ለልአከዮም ውዘረእ ለዐለው ዑመር ሐሰና ወፍሰሓጽዮን
ህይሌ፡ ምን ፖሊሰ ህይ፡፥ አሕመድ ናሰር ለልትበህል እንዴ ትለአከው
እት ኬሩ ራክባሙ ዐለው።'’” 'ዮም ምን ድዋራት ኬሩ እንዴ ሪምኩም
ኢትመዩኩም ምን ገብእ፡ አወዕ እኩም፡ እግል አቃትለኩም ቱ' ሰበት
ቤለዮም አቅበለው።

ሐሬ ላኪን፡ ተድለ ሚ ልብል ህለ፡ ‘ሳልሕ ጅምዕ ለልትበህል
TATE ANA ሓምድ አምሩ ሰበት ልብል፡ ህቱ ህይ አሚንይ ሰበት ቱ፡
እግሉ ለኣኮ ዲቡ፣ ተድለ ልትላኬከ ህለ ሊበሉ።' ሳልሕ ጅምዕ Ng
ሄጌሰ እት ሓምድ አንዴ ኢበጹሕ ፈርህ። ሳልሕ ጅምዕ ጥልያን ሸበህ
ጀራርብ ዐለ፡ 'ክእነ ብሁል ህለ፡ ለምሸክለት ህይ እንተ ሰላም ምን ትወዳ
ለሐይስ' እት ልብል ጀዋብ ከትበ ዲቡ።

17. እት ምዕራፍ 10 እት ሐንለ ንኡሽ አርእስ "መዕረከት አዳርህንጀር" ረኤ።

18. ጎይትኦም (ብሪጋዴር ጀነራል)፡ እብ ሜርሓይ ሕኩመት አሰፈህ ወልዴሚካኤል እንዴ ትለአከ እግል
ሓምድ እት ኬሩ ክም ትዋጅህው ምሰስሉ ለቤለዮም ፍሰሃጽዮን ህይሌ፡ ዑመር ሐሰናኖ ወምን ፖሊሰ
አሕመድ ናሰር ቶም። እተ ድድ ሓምድ ለወደዩ ተዕቢኣትመ አብ ፍንቱይ እግለ ሰለሰ ሰልፋያም፡ እብ
መሰኡልየቶም ሌጠ ሰክርቱር ሸኡን ቀበት-ዐድ ወስክርቲ ቃኑን ወዐዳለት እንዴ ቤለ ሳሚሆም ዐለ።
እት ክልኢቱ ላኪን፡ አካን ድኢኮን፡ ዕለት ኢህድ?።

429
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ARPS ALCA OPE ANA WEN NI Za: ‘Caro Telente
Saleh Gimie, Io non sono uscito per rubare, ma per la
bandiera e per il paese’ NUAT: ‘hOA TATE VAh &9°O:
አነ እግል እሰረቅ እንዴ ኢገብእ፡ እግል መንዴረት ወወጠን ቴቱቴ ፋግር
ለህሌኮ’ እንዴ ቤለ በሊሰ ከትበ ከነድአ እቲቱ። ሳልሕ እተ መደት ለህ
ትሌንቱ እግለ ዐለ ኮሉኔል ክፍሌ ገረንኪኤል ህበዩ፡፥ ክፍሌ ህይ አግልይ
አምጽኡኤኒ ቱ፡ Fo? ANN TRA IWATE!

እለ ህግየ እለ ለልአክድ እብ ፊተውራሪ ሚካኤል ሐሰማ ረካ ዲብለ
ትከተበ 'ዛንታ ኤርትራ'’ ለልብል ክታብ። አሊ ለተሌ እንረክብሩ

ሓምድ ዐዋቱ ወ11 ቴልየቱ እት ዮም ሐቱ ሰብተምበር 1961
እብ ዐለቦት ፈረንጂ እት በርከ ድድ ሕኩመት አቶብየ ሐርብ
ዐለነው። ሰውረት እርትርየ ክም ቁመት ለትበሸር ሰልፋይት ጠልገት
ለክፈ። ሸዐብ አርትርየ እግል እሊ ከበር አሊ አእብ ፍርሐት ትከበተዩ።
TL ፖሊሰ አግደ ቃይድ "ሸፍትነት ምነ እንዴ ኣዘምኩም፡ እት ገበይ
ሰላም አቅብሎሉ" ለልብል ጀዋብ ነድአ እቶም። ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ
VE: AN ጥልያን ክእነ ለመሰል በሊሰ ህበዩ፡ “To uscito per mia
Terra-Non Uscito per Rubare” NAT: “AY ADA OF +:
ለፈገርኮ፡ እግል እሰረቅ ኢፈገርኮ” በህለት ቲ። እሊ ክቱብ እሊ ዲብለ
ናይ ክል-አምዕል ሰጅል (ደብተር) ፖሊሰ ተሰነይ ህለ።ሠ’?

19. ንይትኦም ገብረዝጊ (ብሪጋዴር ጀነራል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 8 ማርሰ 1998፡ ዋሺንግተን
20. ሚካኤል ሐሰማ ረካ (ፊተውራሪ)፡ 'ዛንታ ኤርትራ’' 1986፡ ገጽ 159፡

430
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ዐሰከሪ ፈዳብ፡ አባዩ ለፈርህ ቱ

ተጃርብ አግል ኖሱ ምህሮ ሰበት ቱ፡ ሐቀቆ መዕረከት በላግንደ
መብዝሖም መልህያም ሓምድ At መትደጋንም ገሌ ተቃዩር
አምጽአው። እት ቀበቶም ቀዋኒን ዐስከርየት ለልአምር አስክ መሰኡል
50 ለበጹሕ ርተብ ለዐለ እሉም ዐሳክር ሶዳን ለዐለው ሰበት ዐለው
ምሰሉም፡ እት ሄራር፡ እት ዕርፍ፡ እት ዐቂብ ወብዕድ ብዞሕ መጃላት
ድጉጋም እት ገብኦ ትረአው። እት ገሌ አውካድ ላኪን፡ እት ከደን-
አብስ ናይ በርከ ምን እግል ኢልምጸአነ እንዴ ቤለው እት ጽብጠት
ሰልሖም ህመሌ ዐለት እሉም። መናዱቀም ክምለ ልሙድ አብ ሕማለቱ
ሕኔት ረፍዕዉ፡ ክም ዕጨይ እት መክተፎም እንዴ ትሆገለዉ እት ገይሶ
ልትረአው ዐለው። አሊ እግል ሓምድ ለሓርቱ ሰበት ዐለ፡ ቅብብ ሒለት
አባይ ለአስፉ ዐለ። "ትገሰው፡ እግል ANI ለፈርህ ቱ ፈዳብ ዐሰከሪ
KE” At ANA UR: APART BS ጥልያን ለአርእወ ለዐለው በታከት
ወመትሰባል እንዴ ህረሰ እግል ልትቀበቦ ለኣለቦም ምቈሴርበት ክምሰል
ቶም ሸሬሕ እግሉም ዐለ፡

"ሕነ ድድ ከወጅ፡ አው ድድ ብዕዳም አፍሪቅዩን ንትሓረብ ምን
ነዐሌ፡ መሻክል ብዞሕ ወኢረከብነ። አቶብዩን ምሰልነ አብ ተእሪክ
ወግውርነት ዕላቀት ቦም። እብ ጀህቶም እለ ዕላቀት እለ ሰኒ ሰበት
ለሐጡጠ፡ አግል ትቅበቦም ለኢወጅብ ምስሉም ጻምዳም ክም ህሌነ
ኣመሮት ምህም ቲቱ። 'ሐውኩም ሕነ፡፥ ግዋሬኩም ሕነ።’ እት ልብሎ
ለልአሰተዕምሩከ ሰኒ እኩያም ቶም። ሸዐብ እግል ልቃ፫ ወለአትህምሎ
ሰበት ቀድሮ፡ ምን ቴልየቶም ሌጠ እንዴ ኢገብእ፥፡ ምኖም ኖሶም
መትደጋግ እግል ለአትሐዜ ቱ። ሰበት አሊ፡ አምበል መትደጋግ ዐስከሪ
ብዕድ ለልዐውተነ ሸይ አለቡ፡' እት ልብል ክል-ዶል እግለ መልህያሙ
መትሸክከት ወድጉጋም አግል ልግብኦ መክርም ወህመሌ እግል
ልትዳገኖ ምሰዳራት ነሰእ ዐለሠ

21. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ 'ገሲር’ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 8 ሰብተምበር
1991፥ አሰመረ

431
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

እት መሸንገሉም አእንዴ ወደዉ፡ አብ ክሱስ ኮንን ልግበአ ወጅኑብ
ሶዳን ህድክ እንዴ ህረሰው ከከዕ እት ልብሎ አሰክለ ልትደረሮ ዲበ
ኣካነት ልሄርር' ዐለው።

ሓምድ ለሓለቶም ሰበት አሰፈቱ፡ ምሰሉ እግለ ዐለ በትራይ ሐኪም፡
"እሎሉም መልህያምነ መናዱቀም AN ከአፎ ጻብጣሙ ክምሰል ህለው
እንትቡህ ዲቦም ህሌክ፣ እትለ ኢነት እለ አባይ ምን መጽአነ እንድሕን
ምኑ መሰለከ፤፡" እት ልብል ትሰአለዩ። እግለ ትሉሊት ምክሩ ምን
ኢሰምዐው ሓርቅቕ አእት እንቱ ትሰአለዩ። "እንቱም ትመርሑነ ህሌኩም፡
ለንታሌኩም ህይ ክም አጣል ወአባጌዕ ደርብኩም እንገብእ ሰበት ህሌነ፡፣
ለቱልኩና ቱ ምን ውድየት ወኬን ለነአምሩ አለብነ” በልሰ እቱ ገሲር
እብለ ናይ ዐስከርየት ድህር ቅድረቲቱ ርሑ አእት ቀብብ።

ሓምድ ሓለት ገሲር ሰኒ ሓፍዘ ዐለ። ሐዋለ ሐልፈቶም መዕረከት
በላግንደ ገሲር መሰኩበት ደሚር ሓግል ዐለ። At NA AA At
ሰካብ እት እንቱ ለመዐረከት ክምለ ለዐለተ እብ ሕልም ትትረአዩ
ከብዞሕ ደንግጽ ወልትህለግ ዐለ። አብሊ ሰበብ እሊ፡ ህቱ ጀላብ እግል
ኢልደንግጽ ሓምድ ምን ቀ፥ዳሙ፡ "“ዎሮት በሰር-ዐሰከሪ አው ታክቲክ
እግል ኢዴ ቱ፡ እሉም ጅማዐትነ ሚ ክም ወዱ አቅምቶም"” እንዴ ቤለዩ፡
ክሉም እንዴ ኢልርእዉ አብ ወለት-ገበይ እት ልትጫፈር እንዴ ሐልፈ፡
እት ሐቱ አካን ውቅል እበ ቀደሜሚሆም እት ምድር በጥ ቤለ አሉሎም።
ክሉም እት አባይ ለአተው እንዴ መሰለ እቶም አብ ድንጋጽ አብ ክሉ
እትድሃት ፈረትክ እንዴ ገብኣው እት ምድር ገብ ልብሉ አት ህለው፡
ገሌሆም ህይ ዕንክሊል እት ልብሎ ለእለ ወዱ ትቀዊት እቶም።

መሐመድ አድሪስ ሓጅ እግለ ትፈራተከው እግል ልጅመዕ እንዴ
ቤላቱ ከንዶእ ወለዎርትከ ዲብለ ዐለየ እግል ልትደገግ ምን ሐዘ፡
ሬሰከት ዘብጠ አሎም። ዑመር እዛዝ እብ ጀህቱ፡ እብ ጠባይዑ ሻፍግ
ቲ ለዐለ። " ለኣባይ AT? VA: ATE VAP እት ልብል ክም ተዐራህረ፡
"እተ ሐንለ ከብድከ ህለ" እት ልብል በልሰ ሓምድ ሓርቅ ዲዳብ እንቱ።
ለገብአ ነፈር ምነ ለህለየ ተወዝ እግል ኢሊበል አማውር እንዴ አዐበ፡ ምነ
OA At እንዴ ቀንጸ፡ እግል አድሪሰ ዐሊ በኪት እንዴ ትላከ፡ "ከሻፈት
እንዴ ነሰኣከ፡ እግለ መጽአናበ ገበይ ዕቀብ" እንዴ ቤለዩ እት ክሎም

432
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

እት ደውር፡ ጽብጠት መናዱቀም ወለጨፊሮም እተ አርድ ገንሐ።
መብዝሖም ለዴቨሸ ክምለ ዋድብ ድማን ወድገለብ፡ ግረ ወሐር እንዴ
ትካፈለው፡ አባይ ለጋብሆ እቡ በሰር እቡ አካን ኢጸብጠው። አሰክ
አየ ራቅቦ ከም ዐለው እግል ተኣምሩ ለኢትቀድር፡ እአእብ ህርደቢሰ በጥ
ብህላም ሰበት ዐለው፡ እብ አማን አባይ ማጽኦም ምን ለዐቦሌ ሳተ፡፣ ህቱ
ወአድመዐ ዐለ ወህቶም ወከሰረው።

ሓምድ እት ክሉም እንዴ ደውር ገንሖም ወአብ ሸክል ዐስከርየቶም
ለኣትዐግቦም እት ህለ፡ ክምለ እት ሐርብ ድቁብ ለአተ ሜርሓይ መዓርክ
ልትሳስዓ ዐለ። “እንተ አብለ ግነሕ! ወአእንተ ኬን ግነሕ!" እት ልብል፡
ወእብ ክርን ውቅል ለአትዐግቦም ወአማውር ለህይብ እት ህለ፡ ለቱለሉ
ናይ አማን መሰል ሰበት ዐለ፡ ታክቲክ ክም ዐለ ወለ ዎርትመ ኢቀየመዩ።
"እአባይ ማጽእነ ምን ለዐሌ፡ እሊ ለወዴናሁ ሸቅል ህርደቢሰ ወአትፋገሬነ
PANT?” AT LA NI? TY ቱ፡ ለቱቴለል ደሐን ክም ህለ ለደለው
ወአሰተረሐው። ገሲር እለ ውዲት ሓምድ እት ፈቀቅድ፦

ሓምድ ለወደዩ ታክቲክ ቱ። ገሌሆም ላተ ኢትረይሐው እሉ።
'እብ አማን፡ ሚ ወዴናሁ፣ ያአኺ! ክአነ ክም ለሐሰል እትነ ኢሐሰብነ'
እት ልብሎ ልተራቀሞ ዐለው። ሓምድ ላተ መተራቃሞም ኢትሐሰረ
እቱ። ፈዳብያም መትጋድለት እግል ንግበእ ጨቅጥ ምን ውድየት
ወሐብሬ ምን ሂበት ባጥር ኢኮን። '‘እሊ ሸይ እሊ፡ ምንኩም እግል
ልጅሬ አእታከዩ ይዐልኮ’ እት ልብል ህይዩ፥ ‘ተሓሩበ ለህሌኩም
ሕኩመት ተ የህው! ህመሌ ኢትአትሐዜ። ክምሰል አሊ ሄራር)ነ፡
አቶብየ ዐደድነ ወዐድድ ሰለሕነ ኣመሮርት ሕሉለ ህለ እንድኢኮን፡
እብ እንሰ እንዴ ዐሬተነ ወጻበጠተነ ዐለት። ሕነ ምን እንበዴ፡ በዲርነ
እግል ንብዴ ክሉቃም ሕነ። በዳናመ በደ ወጠነ ኢኮን። ላኪን እብ
ኢዋጅብ እንመይት እት ህሌነ፡ እግልነ ለበድሉ ወእግለ አንበትናሁ
ግድለ ለልአተላሉ አሰክመ ልትባገሶ የምክን ወቅት ነሰእ ገብእ።
ሰበት እሊ እብ መትደጋግ AINA ቲጊሶ ወጅበኩም። ካልእ አምዕል
ህዩ፡ ክእነ ለመሰል አሸየአ እግል ትድጎሙ ኢሐዜ!' ቤለ ATs
አትዐገቤነ ገበይነ ክም ነአተላሌ ወደ።

 * *

ሓምድ ዐዋቲ፡ መልህያሙ ለአሰተሸህዶ እት ህለው፡ እግል አባይ
መዕነውየት፡ እግል ሸዐብመ ከሳር ለሰብብ ሰበት ዐለ፡ ሰውረት አስሰክ
ሰኒ ታክብ ክምሰሌሁ ሳድፍ እት ህለ፡ ዐንደል ገብእ እቱ ወልትቫሻቀል
እቡ ዐለ። እብሊ ህይ፡ ሰለሕ አሰክ ልትረከብ፡ እምበለ ዐሳክር ለዐለው፡
ለብዕዳም ናይ ምህር’' አምር-ሐዋን ADA APY ምሰሉ እግል ልትሐረኮ
ኢሐዘ። ናይ ካርድ መትነዛም እግል ልትደቀብ ህለ እሉ ለልብል ፍክር
እት ረአሱ እንዴ አብየአ ህይ፡ ምን ሕኔት እት አከድን እት ካርጅ
ለሸቅዉ ለዐቤ እንዴ ቤለ ሰበት ሐሰበ፡ ክልኦት ነፈር ANA ዶሉ
አሰክ ከሰለ እግል ለኣቅብሎሉ ቀረረ። ህቶም ህይ እብራሂም በህዱራይ
ወመሐመድ ኣድም ገሲር ዐለው። ለቱለ እንዴ ቨርሕዉ፥

ሓምድ እት ህሙም አተ። ለመናዱዋቅነ ሸበህ እኩይ ሰበት ዐለ፡
ለወክድመ ትሳደደ። አቶብየ እንዴ ተረደት፡ እብ ብዝሴ ትትሐረክ
ክም ረአየ፡ ዲብለ አምር ሰለሕ ለዐለ እሉሎሉም ወሰኒ እግል ልትሓረቦ
እቡ ለቀድሮ አንፋር ሌጠ እንዴ ረከዘ፡ በጋ እግለ ተድሪብ ናሰኣም
ለይዐልነ ወሰለሕ ለይዐለ አግልነ ትሳኬነ። እግልይ ወእግል እብራሂም
በህዱራይ። እብራሂም ዳርሰ ቱ፡ ላኪን ዓፍየት ይዐለት እሉ። ብዞሕ
ልሄርር እት ህላመ ፋጽም (ዴግ-ነፈሰ) ዐለት እቱ። ሰለሕመ ከፎ
ክም ለክፍ ኢነአምር። ከእግል ክልኢትነ እንዴ ነቅመ፡ ‘መዐረከት
ተአነብት እት ህሌት፡ መልህያምነ ክም መሰኡል እግልዩ ለሐዙ።
ከም ሐኪም ህይ እግል ገሲር። ኣድውየት ብዞሕመ አለብነ። እንተ
ኣዜ አሰክ ከሰለ ኣአቅብል። እቱ ህይ ብዞሕ ጀዋባት አክባር ክተብ።
ሰደይት ትሰአል እግልነ። ቀደም እለ ለመጽአናመ አብ ናይከ ጅህድ
ቱ እንብል። በህዱራይ ህይ ሰለሕ ክም መጽኤነ ወሰኒ NI ተዓፈከ
ወትዳዌከ እግል ተዐሪነ ትቀድር፡ነ ቤሌነ።

አነ ክምለ ትሸከክዉ፡ ሓምድ እግል በህዱራይ ምሰልዩ ለኣትበገሰ
እቡ ሰበብ፡ እይዩ እግል ለኣትሳቘዕ ወለኣብጹሕ እንዴ ቤላ ቲቱ። ለሐምም
ሰበት ዐለ ህይ መደት ሐሜጫር እግል ለዓርፍ - ክም ጊሰናመ ህይ
አጊድ አቅበለዮም። አዜ አማን አግል እትሃ$ ለሐልፈ ሰበት ገብአ፡
ሓምድ፡ እግል ሚ አት ረአኬ ቀራር ነሰአ፣ ፈረህ መሰልኮ እቱ ገብእ
ወለ ሚ፣ ለልብል ሸዑር ሰበት በይኡኒ፡ "እግል አርትርየ በይንከ እግል

434
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ተሐርረ ተሐዜ ለህሌከክ፣ NLT ህይ ትከፍየ ገብእ፤፥ አዳም ኢትሐዜ፣"
ክም እቤሉ፡ "ክምለ እንተ ለትሐሰበ፡ በይንይ እግል ሐርረ እንዴ
ATA: እንተ እንዴ ጊሰከክ ደዓያት ሲያሰት እግል ቲዴ ምን ሐዜኮ
&” At ANA NAA ARH?

ገሲር እግለ ተህየበዩ ወቀይ እግል ሊዱ ምን ሜዳን አሰክ ሶዳን
አቅበሎቱ ለኢተርፉ፡ ለኢወድሐ AN APA ATA APH ATA
ልትሰአል እቡ ቀረረ። ክእነ ህይ MAC: “hh? DFP ሰነት ቱ ሕርየት
ለእንረክብ፣ አእሊ ግድለ ኣክረቱ እግል ኢልብጸሕ ለልኣአፈርህነ አሸየአእ
ህለ መኢፋሉ፣ ትምኔትከ ህይ ሚ ተያ”

"በው፡ እንዴ ኢንትበገሰ ሕርየት ሐቀ ከም ሰነት ትመጽእ ትገብእ
AINA ttc! CEP አንጽሮ: ቀድየት ሐሜር ኢኮን። እንቱም "%
ትወዱ ክም ህሌኩም እግል ተኣምሮ፣ ሸዐብኩም እግል ልፍህመኩም፡
ሕኩመትመ እግል ትእመን እብኩም፡ ምን እለ ዮም 15 ሰነት ዐልቦ።
እሊ ሰኣልከ ዮም እንዴ ኢገብእአ፡ ሐቆ 15 Arr ቱ እግል ትትሰአል
ቡ ለወጅበከ። እሰልፍ እንቱም ዎሮት መምሬሕ እግል ትንሰኦ ኢኮን።
እግል ትትፈናጠሮ ቱ፡ ትትፈናተው እት ህሌኩም ክሉ ለከሰሰ ኢኮን።
ገበይ እብ አሰወ ተሐጭር AMA ቲበሎ ቱ። እብ ደያነት ለትትፈናተው
At አምዕል ላኪን አምዕል በዳኩም +=። እንናድል ህሌነ እንብል ህሌነ
እንድኢኮን፡ እት ከበሰ ሰክብ ለህለ ሸዐብ ክም ቀንጸ፡ ወእትሊ ድዋራትነ
ለህለ ሸዐብ ክም ትበገሳ ቱ ለህግየ እንድኢኮን፡ አዜ ላተ ምን ለአምሪረነ።
ሰበት እሊ፡ ዮም ሑዳም ህሌነ፡ ፋንንጎሕ ሸዐብነ ክም ተሌነ እግል ንብዘሕ
ቱ። ሰእዮብይ ክምሰልሁ ቱ፡” ቤለዩ።

"ከአዜ ሚ ትተምእኔ?"

“ዎሮት እንዴ ኢመይት ምንይ PISA AN አሰቀል ወተምኔኮ።
እብ ትምኔት ለተምም ሸይ ምን ገብእ ላቱ፡ አርበዕ አብዐሸረ ወእቤ።"

“REN ድቅብት +: 15 ሰነት እግል ንናድል ቱ እት ትብል፡ “"%
ትተምኔ ክም አቤለከ አርበዕ አብዐሸረ ትብለኒ!"

22. ክምሰሌሁ
435
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

"ከሚ እግል ኢበለከ ሐዜከኒ፣ አዜ ትሪሺ አው ከራር-ማተ (ደባበት)
ለልህይበነ ምን እንረክብ፡ አው ለገብአ ሰለሕ ድቁብ ምን መጽአነ ምን
እግል ልርፍዑ ቴ፣ ወምን ቱ ለለክፍ እቡ፣ እት ሒለትና ቱ ንትደለል
ለህሌነ! እንተ ወልይ፡ ሕሩፋትመ እግል ትድረሱ ምን አሌፍ ተአነብቱ።
እግል ተዐልብመ ሐቱ ትብል፡ ኣላፍ እግል ተዐልብመ ሐቱቋሕልኡኤ፡
AAA At ትብል ትሄርር። አነ ህይ አእበ ምሰልይ ለህሌት ቱ እትሃ$
ለህሌኮ እንድኢኮን፡ እት ምስተቅበል ላተ እግል ልምጸእ ቀድር። አዜ
ላኪን ብዝሑ ሰለሕ ይእተምኔ$ኔ። አርበዕ አብዐሸረ ምን እንረክብ፡ ምሰል
AA Th ሐምሰ ገብአ። እት ሐርብ ሐምሰስ ብዕዳት ለአመጽአ፡ ዐሰር
ህይ ዕሰረ ለኣመጽኣአ። ክምሰልሁ እት ልብል ሰለሕነ እግል ልብዘሕ
ወልበርክት ሰበት ቀድር፡ ሐቴቱሣህ)ልኤ ኒበል። ልባሰከ አክል ቅያሰከ እግል
ትልበሱ ብከ እብል ህሌኮ እንድኢኮን፡ ብዝሕት ለኢልተምኔ ምን ህለ፤"'

"እትሊ ትብሉ ለህሌከ ወክድ፡ እለ ሕርየት ተዐሪበ ገብአ፣’'

"ኣቤዘ"”

"ቤጋ ምሰል ረቢ ግዋል ናስእ ህሌከ፣" “ኢፋልይዩ፡፣ እበየ ወርደየ
ዎርት ድኔታይ እተ አምዕል ሰመያቱ፡ ፍላን ልቡሉ። ክም ሞተ ህይ
ግናዘት ልትበህል። እግልይ ላኪን ሸዐብ እርትርየ ምን ክልኢተን ሐቲቱህ
እግል ሊበለኒ ቱ። አነ ትምኔት ብይ። አብሊ ግድለ ሰለሕነ አግል
ንትዐወት። ለመንዱቅ ረፍዐኮ ዲበ አምዕል እት ዐውቴቲ አብጸሐተነ ምን
ገብእ፡ እግል ዲመ እግል እትፈቀድ ወአስተሸህደ እንዴ ትበህልኮመ
ሓዳይመት ሰሜት እግል እርከብ ቱ። ኢትዐወትነ ምን ገብእ ሳኪን፡ አበን
ቀብሩ ልሕፈን እቱ! እቱ ልንደድ! አንደዴነ ከጌሰ! እግል አትበህል ቱ።
ለሰሜዊ እብ ሐቱህን አግል ትትዘከር ቱ። AAP ADS, ANA Ost
እግል ተአክትም።"

ገሲር፡ አት ቀደም ክሉም መልህያሙ ቱ አግል ሓምድ ልትሰአሉ
ለዐለ። እሉም እተ ዶለ ሰልፍ ትም እንዴ ቤለው ለአተንሱ ዐለው።
ሐሬ ላኪን፡ "ሽፍታይ ዐልከ፡ አዜ አእብ ከአፎ ምጨርባይ እግል ትግበአእ
ቀደርከ!" እት ልብል ክም ትሰአለዩ፡ ሓምድ ህይ እብ ደፋዩ ጅላብ አግል
ልብለሰ አእሉ እግል ገሌ ካልኢታት ትም ሰበት ቤለ፡ ለትቀጸበ ሰበት

436
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

መስለ እቶም፡ ለሰኣል ናይ ሐጋረት ሰበት ኣአምሰለዉ፡ ኢትረይሐው እሉ
ልብል ገሲር፥

ሐሬ ላተ ትም ብህል እንዴ ዐለ፡ 'ምን እዝን እሲት ሰርን ነዝዐ፡
ምን ጂዲብ አዳም ሰላዲ ነስኣ ወገሌ ምናኖም ዘምተ ሐቀ ሰምስዐነ]ቨ፡ አነ አዜ
ነፍሹ እግል እፍረደ እቀድር'’ ቤሌኒ። ክቡብ ሐጃጅ ዐለ እተ ሳዐት
ለህ። 'አበደን፡ አለህ! እለ ላተ ኢሰሜትከ ወኢናይክ፡ ዐንደጀ! ናይከ
ኢኮን!' እት ልብል እብ ውቈል ተሃገ። እተ ዶል ለህ ለትቀጸበው
እ፫ቑመ ብዝሓም ዐለው።

ገሲር እግል ሓምድ፡ "ዜምታይ፡ ለኢናዩ ለልሐዜ መዐምጻይ ሸፍታይ
ዐልከ ማሚሆ" እት ልብል ልትሰአሉ ለዐለ ለመሰለዮም ከረ ዑመር
እዛዝ፡ "‘እሊ ጅነ ከአፎ እግል ሓምድ ለአትቀጽብ፣" እንዴ ቤለው
ሓርቃም እቱ ዐለው። እሊ ለደለ ሓምድ ህይ፡፣ ‘ለገብአ ነፈር ለመሰለቱ
እግል ልትሰአል ሰበት ቀድር፡ እግል ትትቃዎሙ ANA OTA
ኢወጅበኩም" እት ልብል ክም አትሃድአዮም፡ ገሲር ናይ ደንንበ ሰኣሉ
አተላለ፡

“"ከአዜ ህድረ፡ ከላሰ ጊሰ ሐዋ ቴልከኒ እግል ኢጊሰ ቱ፡ አማውር ቱ።
ምንከ ለሐዝየ ሐቲ ሓጀት ህሌት እግልዩ።"

“oD TP “እተ አነ ለእከትቡ ጀዋባት፡ እብ ምንለዐል ናይከ ክምሰል
ቱ ለልአክድ፡ እትለ ወረቀት ፈርም እግልይዜ።"

“ክርታ በያንካ ሐዜከ፣ ከግድም ለእንተ ትብሉ አነ እቤሉ በህለት
ቱ“’ እንዴ ቤለ፡ እት ሰለሰ-ኣርበዕ ለገብአ ውራቅ ፈርመቱ ወደ እግሉ።

1]0  .ራ=0
-|...14 --[]-|> ፲፳ስጦትጊብ

[A fre ሪ/ መረኤሥፓ ቋሪ/ዕፉሥረረ

-~== =—=—=—— —-—-—- · • - ---

ፈርመት ሓምድ አድሪስ OPE

437
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

"ጊስከ ምን ገብእ፡ እግር ብከ፡ ተሃጌከ ምን ገብአመ ንሳል ብከ፡ አዜ ህይ
እግል ተአሰሜዕ ትቀድር ምን ሰኤኮ ቱ እሊ ውራቅ እሊ እንዴ ፈረምኮ
እሰርሐከ ለህሌኮ” ቤለዩ።

እተ መደት ለህ እሉም ሑዳም ምቈርበት ሐኪም እግል ለአትሐዝዮም
ከም ቀድር እሙር ዐለ። እብ አሳሰለ መትነዛሞም ላኪን፡ ለዐለየ እሎም
መጃሜዕመ እንዴ ትፈንጠረየ አት ለትፈናተ አካናት ምሰል አባይ
ዶል ልትዋድህ፡ ገሲር ወህቱመ አእበ ሑዳይ ደዊታዩ ምሰል አዩ ምነን
ሊጊሰ ሰኣል ገናድ ዐለ። ህቱ ምስል መጅሙዐት ሐቱ እት ጋሸ እንዴ
ATE: At አካናት ረዩም መዐረከት እንዴ ጀሬት አግለ ትጅረሐ አግል
ልሰፈፍ ሰበት ኢቀድር ቱ፡ ገሲር ሸንጠት እብ ብራቀ እንዴ ረፍዐ ሕኔት
ለኣንኮልል ምሰሎሉም ወብላሸ በዳ፡ አሰክለ ግድለ ልተረድ እት ሸኡን
ሰያሰት እንዴ ትከሰኣ እግል ልሸቁ ሓምድ ለሐረዩ።

ቀዴማይ አሊ፡ ምን ካርጅ ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ ምን ቀበት ዐድመ
ከረ ኬክ መሐመድ ዳውድ አብ አትደጋግ ወእሰሮ በክት ኢረክበው
እንድኢኮን፡ አሰር ሓምድ ለገብኦ እግል ልሕዘው እብለ ትትቀደሮም
ተዕቢኣት ዋድያም ቶም። ሓምድመ ኖሱ አባይ ልትካረፉ ሰበት ዐለ፡
ፈድወት ምን ሰአናቱ አእንድኢኮን፡ እት ጸለምት ክል ድጌይ እት ገይሰ
እብ ዐፍ፫ም መአይደት ወአብ ነፍሶም ቴልየት አግል ልርከብ ጀርብ
ዐለ።

ለመደት ለህ፡ እብ ፈድለ ዐለ እሉ አምር ህገጊት ብዞሕ፡ ክሎም
ልትዋደህ ምሰሉም ለዐለ ውላድ ዐድ ልግብኦ ወከወጅ ሰብ ጅራዲን፡
ዎርትከ እብ ናዩ ፍክር ወሸዑር፡ ቀድየት ግድለ አግል ለአፍህሞም
ወመምሬሕ ሰሓልፍ እቶም ምሸክለት ሰበት ይዐለት እሉ፡ እበ ትትቀደሩ
ናሱ እት ልትሐረክ እት ክል አካን አእጅትምዓት ወደ። እት ከረ
ሞንራይብ አብ ናረ፡ እት ምድር ቢንዓምር አብ ትግፊ፡ በሰ እት NA
ለአተው ዲቡ ደገጊት ሸዐብ እበ እሉ ለአምር ህገጊቱ፡ ሰያስያይ ህደሩፉ
ሸርሐ አሉ። ብዕድ ለትፈንትዩ ጋሪት፡ ውላድ ከበሰ ወውላድ ቀላቅል
እምበል ፈናታይ ደያነት፡ እብ ውሕደት ወምሰንዮት ሕበር ናደልነ ምን
ገብእ ሌጣ ቱ እግል ንትዐወት ለእንቀድር ምነ ልብል መብደእሁ እንዴ

438
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ትበገሳመ፡ እግል ዎሮት ምሉእ ለልትበህል ክሰቱናይ መዋጥን እኑዱል
ዐለ። ምናተ ምሉእ ሳምን ኢከልአ PAP? DAA APH: At
ሐድገዮም ከገርበ ምኖም፡ ገሌ ምነ ፈዛዐት ለትነቅሰ ምናም መልህያም
ሓምድ፡ እግለ እንቡት ለዐለ ግድለ ክስታን እግል ልትሓቦሩ ለሐዙ
ይዐለው። ግንድፍል ግረ እንዴ አቅበለ እተ መደት ለህ እት ልትሃጌ፡

ምሉእ እንዴ ሐድቕነ ክም ጌሰ እማነት ትረፈዐት ምኒነ ከውላድ
ከበሰ ኢነሐዜ እንቤ። ሓምድ ላኪን ATA TK te AN PALA
ANA ወደያነት ለመጽእ መትፈናታይ ለአምን A ይዐለ። ክሉ
ለቫርክ ዲቡ ግድለ እግል ሊቂም ለሐዜ ዐለ። ብዕድ ንእዘም ዎኑ፡፣
Af ሰበት ዎሮት እብ ተንቪን እት ምድር ለኢከሬ ሸፍታይ ትሩድ
ለዐለ፡ ተኽሌንክኤል ለልትበህል ወድ ከበሰ ዳግም እግልነ ዐለ።
አግል አሊ ነፈር እሊ፡ እንዴ ነዘመዩ እት ጅማዐቱ አእግል ለሓብሩ
ከለአናድሉ ለሐዜ ሰበት ዐለ ሰለሰ ዶል ጀዋብ ለአከ ዲቡ፡ ህቱ ላኪን
ኢበልሰ ዲቡ። ብዕድመ እት ሐበለ ምን ውላድ ዘርእጋብር፡ እግለ
እሙር ሸፍታይ ለዐለ ህብቶም ለልቡሉ ዐቢሆም ከትበ ዲቡ ላኪን
ኢትሰርገለ እቡ። ወለ ክምለ እለ ሐሰበ ወተምነ AANA AV
እንድኢኮን፡ ሕነ ለዶል ለህ ላተ እግል ኢልትሓበሩነ ንየትነ ተሐጭር
ምኖም ዐለት። ‘እሉም ትብሉሎሉም ለህሌከ አንፋር መጽአውነ ምን
ገብአ መትፈናታይ ክስታን ወአሰላም ANA APAA ATT AP ECE
እንቤሉ እግል ሓምድ። ሓምድ ላኪን "‘እሉም መጽአውነ ምን ገብእ
ወእሎሉም ሐቀፍነ ምን ገብእ፡ ሸዐብ ክሉ እግል ንክሰብ እንቀድር።
ሰበቡ እሊ አዜ እንቡታሙ ለህሌነ IZA ክምለ ድዋራት ፍንቱይ
ለትወክል ሰውረት እንዴ ሐሰበዉ፡ ሰውረት ቢንዓምር እግል ሊቦሉ
እኑብታም ህለው። እሊ ህይ፡ እግል ልእዜና +" ቤለ ከሰይሑነ። AA.
ሰውረት ቢንዓምር ለልብል ህገጊት እግል ልሰምዑ ለሐዜ ይዐለ።
ምራዱ ሕበር ለብዲበ ወክሎም መዋጥኒን ለሻርኮ ዲበ ሰውረት ሕበር
ዐለ። ሐቱ አርትርየ ምን ኢገብእ፡ ብዕድ ፍክር ይዐለ አግሉ። አሰክ
እለ ክም ሓምድ ፋዜዕ፡ ብሹል ወዛይድ ሸዑር ወጠንየት ለቡ አዳም
ኢረኤኮ።።

23. ኣድም መሐመድ ሓምድ 'ግንድፍል’ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 5 ማርስ 1990፡
ከሰለ-ሱዳን

439
APS ALC ዓዋተ

እት ድዋራት ዐድ-ዑመር ወሃሪሳቱብ እተ ልትበህል ባካት አእብ አካን
ሐኪም ለልትአመር ላኪን ዳኦሊዮ ለመልኩ ጂርዲን እቱ ምን 50 አሰክ
60 ለገብኦ ውላድ ከበሰ ሸቨቃለ ዐለው። ሓምድ አግል አሉም አርበዕ
FA ATA አትቃበለዮም። አብ ፈድል ካድሙ ህይ ናዩ ሸነኩ ለጸብጦ
ወሴድየት ግድለ እግል ልግብኦ ቀድረው። ህብታይ ገብሬመድህን
ለልትበህል ወድ 24 ሰነት ሻቫብ ወክልኦት ብዕዳም መልህያሙ፡ ወኪል
ናይለ ሸቃለ ዐለ። ክሎም እግለ ህደፍ ሓምድ ምን ክሉ ልቦም ሰበት
አየደዉ ህይ፡ ሰላዲ እት ልትበርዖ ተረቶም ለኣአገዱ ዐለው። አብ ክሱሰ
እሊ ወኪለ ቨቃለ ለዐለ ህብታይ ክም አሊ ልብል፥፡-

ሓምድ ትግርንዝ ልትሃ$። ሐዉር ቱ፡፥ ህግያሁ ወህደፋ ላኪን
ክምለ ነፍሱ ኢኮን። ሓምድ ሕነ ሰበት ዐዘምናሁ ኢኮን ለመጽኤነ።
ቨዑር ናይ ወጠን እንዴ ደረከዩ ቱ እንዴ መጽኡነ ለኣፍህማሚነ።

ለመደት ለህ ልትካር’ፎም ሰበት ዐለው፡ አርበዕ አምዕል ሌጠ
መጽኤነ። ለመደት ለሰህ ህይ ትሌንቲ ዮውሃንሰ ለልቡሉ AIA ACEC
እንዴ ቤለ ሳዐት dvb TL ላሊ አው ባካት አሰቦሕ መጽአነ ዐለ።
ምናተ ሓምድ ምሰልነ እግል ለአምሐብር ዶል ለሐዜ አብ ደቃይቅ
ቱ፡ ምጽእ ክም ቤለ አጊድ ልትጋሜ ምሰልነ ወገይሰ። ሐቀቆ እለ ብዞሕ
ሰበት ኢመጽኤነ እንድኢኮን፡ ሓምድ ዐዋቱ ተእሪኩ ብዞሕ ቱ። 'ሕነ
ሩግራም እግሉ ለህሌነ ህደፍ እግል ሰሜት ደውለት እንድኢኮን፡
እግል ደያናት፡ ዐድ ወቀባይል ኢኮን። አሰሌማይ አው ክሰቱናይ
ለልብ ፈናታይ ሰበት ኣለብነ፡ ምሰልነ አግል ትናድሎ ተሐዙ ማሚያ
ቤሌነ። ከም እለ ናይ ዮም ፋህማም ሰበት ይበዐልነ ላኪን፡ ‘ሕናዲ
ሰውረት እግል ንፍገር ይእንቀድር፡ እንዴ ሸቂቁነ እግል ንብለዕ ሌጠ
ነሐዜ’ እንቤሉ። 'ከሚ ANA ቲደው ተሐሰቦ’ ክም ቤሌነ፡ 'እንተ
ለቱልከነ እንወዴ።’

"በገ ለእለ ተሐሰቦ እንዴ አሰእሉኒ ተ።"

"ኮይሰ፡ እንታመ ለምራድከ ህሌት አሰእለነ።’" አሊታት ng
ትበሃህልነ፡ "ሕናመ እንዴ ትጋሜነ፡ ምን ክል ሳምን ናይ ሐቲ አምዕል
ናይ ክሉም ሸቃለ ዮምየት እግል ንትበረዕ አግልኩም፡ ትሰሜሕ እግልነ?"
ቤልናሁ።

440
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



‘An TNO: 41.7 AA. WA AA. TR NAR WA AMT:
ሰደይት ሰላዲ ምን ትወዱመ ህይ ደሐን ቱ ክምለ ንየትኩም ትግበእ።
AMA ተኣምሮ ላኪን፡ ሕነ እብ ሰሜት ወጠን ወዐድ እግል አምጽኦት
ሕርየት ፋግራም ሰህሌነ። እሊ ህይ ሐሬ አብ ሸበህ-ሸበህ እግል
ትፍሆሙ ወትኣሙሩ ቱ’ ቤሌነ ከትሳርሐ ምኒነ።

ለዶል ለህ 'ሐቴቲ እዴ እንዳዴ ገብአነ ክሊነ እግል ዐድነ ንናድል'
ልብለነ እት ህለ፡ ለዝ’ታቱ አክል ሕድ ክም እለ ዮም እትዘከሩ።
አምበል አትራዛቅ ክም እለ ናይ አዜ እት እዲነ ለትአመረ ተንዚም
እንዴ ገብአኣ ትሰመዓነ። እብ አማን ለህቱ ልብለናቱ ዐለ ወለምሰሉ
ለዐለው ልግብኦ ወግራሁ እት መጽኦነ ልትፋህሞ ምሰልነ ለሰዐለው፡
ፈርጉ ምድር ወሰማ ዐለ። ከሊማቱ አክል ሕድ ክምለ ምን ኖስነ
ለፈግረ አውመ አጊድ እንዴ መጽአ ለገብእ መሰለነ ዐለ። ምናተ፡
ክም እለ ናይ አዜ እት ደምነ ወሰጋነ ሑቡር ይዐለ እንድኢኮን፡፣ NAA.
ናይ ሐቱ አምዕል ኢኮን TL ክልኤ አምዕልመ ወወዳዴናህ እሉ።
ምሰሉ ለገይሶመ ወኢትሐገለው ዲብነ። አብ ለገብአት "‘ሕርየትነ
እብ እዴነ እግል ንርከበ እንቀድር hho MAT ATS ATL AN
ምራድ ኖስነ ክል ምኒነ እት ሳምን፡ ዮምየት ሐቱ አምዕልነ አእግል
ንድፈዕ ቀረርነ።

ሐሬ ላኪን እንዴ አሰሙን ዐለ፡ ሸበቲት ሐቱ ሸቤነ ከጌሰ። ሐቀህ
ለኣይኩ መጽኦነ ወአግለ እን፫ጀምዐ እሉም ሰላዲ ነስእወ ዐለው። ለወክድ
ለህይ ዮምየትነ 1.15 (ዎሮት ብር ወዐስር ሐምስ ሰንቲም) ዐለት።
ገሌነ ህይ 1.25 በህለት ዎሮት ርያል ወቀራብ እነስእ ዐልነ። ምናተ
ዎሮት ሸቃላይ አእት ሳምን 1.15 ሌጠ ክም ደፈዕ ወዴነ። አነ፡ ሰመሬ
ወገብረሂወት ቀሺ ለልትበህሎ እንዴ ተሐሪነ አእግለ ሰላዲ አእንደምዐ
ወሐር ለነስእወ ህይ እተ ኢትአመረት ሳዐት መጽኦነ ወነሰእወ ምኒነ
ዐለው።’’

ለትትፋሩገር ዐለት ሰላዲ፡ ሕድድት ምንመ ዐለት፡ እተ መደት ለሰህ
ምሰለ ዐለ ሕዴዱ ምቈርበት ምን ነአትጃግረ፡ ተበረዓት ብዞሕ +=።
እብ ጀህት ሓምድ ላኪን፡ አሊ ተበረዓት እሊ አውለውየት ለልትረኤ

24. ህብታይ ገብሬመድህን፡ መቃበለት ምሰስል ኬትባይ፡ 5 አኦንስት 1991፡ ተሰነይ
441
ሓምድ እድሪስ IPT

ይዐለ። ምኑ ወኬን ናይ ደያነት ወቀባይል ሸዑር እንዴ ወርኬከ፡ እት
ሸባብ ወጠንየት ዛይደት ክም ሰብቅ እንዴ ወዴከ፡ ህደፍ ተዕቢኣቱ ጅለ
ሕርየት ክሉ አዳም ምሰል ክም ቀንጽ ወናድል ቱ ለዐለ። አእሊ ህደፍ
እሊ ህይ፡፥ ዲብለ ምስሉ ልትሐረኮ ለዐለው ምቈሴርበትመ እግል ለአሰብ
ልትጻገም ዐለ። ህብታይ እንዴ አትለ፥ሩ

ሓምድ ዐዋቱቴ መጽአነ እት ህለ፡ ምሰል ሐምሰ ኣአው ሰስ መልህያሙ
መጽአነ ዐለ። ላኪን በረ እተ ዕጨይ ህይ ብዕዳም መልህያምነ ህለው
ልብሉነ። ዶል ለእለ ልትሃጌቕናተ፡ እግለ መልህያሙ ሚ ልብሎሉም OA
መሰለከ፡ 'ሕነ እብ ቅድየት ወጠን ቱ ለፈገርነ፡ AIA PRC BIC:
እሰላማይ ወክሰታናይ አለብነ፡ ዎሮት ገሮብ ወዎሮት ተምሳል ሕነ፡ ሰበት
እሊ፡ ሕነ እበ ሕርየት ዐድነ እንዴ ሐዜነ ፋግራሙ ለህሌነ ጋር ሐቲ
ሰበት ሕ፮፡ እብ ሐቱ ገበይ ቱ ለንሄርር። ሐቲ ሕነ ተአተብለኒ ለህሌት፡
ለሕርየት ናይ በይነ ሌጠ ኢኮኒ፡ አውመ ናይ ጀህት ብዕደት ኢኮን፡
ክሊነ ምስል እት ንትሳዴዱ ANA ንናድል አእግለ ወጅበነ። ሕነ አምበል
ውላድ ከበሰ፡ ወውላድ ከበሰ ህይ እምበሌነ ሰበት ኢገብአእ፡ ምሰል ሐቱ
እዴ እንዴ ገብአነ ንናድል' ልብሎም ዐለ። ለመልህያሙ ህይ፡ ክሰታን
ይዐለው እቶም፡ ክሉም አሰላም ዐለው። እግልነ ክም ጀምፍነ፡ ሕነ
ወህቶም PAA del OA:

25. ክምሰሌሁ
442
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ዐመልየት መዲነት ወጽቕቐር

መዐረከት በላግንደ ምነ ቀደሜህ ለዐለ መዓርክ ለትፈንቱት
ወለተረደት ዐለት። ከረ ሓምድ ጽዋሮም ክምለ ናይ በዲሩ ድንጉር
ምንመ ዐለ፡ ተሐዲ ትሩድ ቶም ለአርአው። እት ጽብጠት አካን ምን
ገብእ ወለኪፍ ሰለሕ ምነ ቀደሜሁ ለዐለ መዓርክ ለሐይሶ ዐለው።
እብሊ ሰበብ እሊ፡ አባይ አግል መጅሙዐት ሓምድ ለትአተርድ ቅወት
ሐዳሰ ለመጽአት ሰበት መሰለ እቱ፡ እት ርዕብ አተ።

መትወሳክ ናይ እለ ቅወት ሐዳሰ፡ እግል መድሙዐት ሓምድ ደማን
ነፍስ ሰበት ከልቀት እቶም፡ መዕነውያቶም ውቂቁል ዐለ። ምን ሕሄኔት
ክልከ ምሰል ትሄርር፡ ምንክብ እተ ትረክብ እተ አካን እግል ትህጀም
ሐሲብ ወጀረቦት፡ አብለ ህሌት እሎም ቅወት አዳም አባይ እግል
ለኣብህርሮ ወመዕነውያት ሸዐብ እርትርየ እግል ለኣዚዶ፡ ክምሰልሁመ
ምስዳር ብዕደት እግል ልንስኦ ለሰድዮም አእድትመዕ ወደው።

At እጅትመዕ አእሰልፍ ረአዩ ለህበ መሐመድ አድሪስ ሓድ ቱ።
አባይ እግል እለ ቃንጸት ለህሌት ሰውረት አግል ለአብዱ፡ ሕነ ህይ
አተላላየ እግል ነአድምን እተ ለዐሬነ እቱ ወክድ ሌጠ እግል ንጋብሁ
እንወጥን ሐቀቆመ ገብአነ፡ ኣክረቱ ለሰርገል ናዩ ሌጠ እግል ልግበአ
ቱ ለትብል ፍክረት ምነ እንዴ ትበገሰ፡ እንዴ ትፈንጠርነ ዐመልየት
ሐቱ እግል ኒዴ ብነ ለልብል ረአይ አምጸአ። ለፍክረት ለህ እበ ድህር
ቅድረቶም "ህሌነ!" አግል ሊበሎ እት መዳይን ቀነብል ፈርገዖት፡
ትቀደረ ምን ገብአ ህይ እንዴ አጨንቤከ ወአትህመልከ ንቃጥ ፖሊሰ
ነኣይሸ እንዴ ሃቖምክ፡ ገሌ አሸየእ እግል ሳለቦት ቲ ለሰዐለ።

እትለ ንቅጠት እለ፡ ለልአትክሕድ ሸይ አው መቃወመት ሰበት
ይዐለት፡ ክሉሎም አተፈቀው ዲበ። ሓምድመ እሰልፍ ንተረድ፣ ወገሌ
ሰለሕ ንወሰክ ለልብል መብደእሁ ኢበደለዩ። ክልኢቱ ህይ እብ ሐቱ
ምሰዳር እግል ልትመም ሰበት ቀድር ቱ ገብእ፡ አግለ ፍክረት ሰበት
አየደየ፡ ሐቆለ እጅትመዕ እብ መጅሙዐት-መጅሙዐት አሰክ ከረን፡

443
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

አቁርደት ወአልገዴን ትበገሰው። APS OPE PAA TA EAP
እንዴ ተርፈ አሰክ እትደህ ጋሸ ጌሰ። እተ እጅትመዕ ምን ገብአ
ወዲብለ ዐመልየት ለሐድረ ግንድፍል፡

ግረ መዐረከት ዎአድል (በላግንደ) አጅትመዕ ወዳነ። ሸሂድ
መሐመድ አድሪስ ሓድ፥ እንዴ ትፈንጠርነ አቶብየ እት ሸቀላት
እግል ንካርየ ረአይ ህበ። እብሊ ህይዩ፡ አነ ወአቡሸነብ ወዎሮት ጅሜዕ
ኣድም ለልትበህል፡ እት አልገዴን እብ ናዝር ወመፈትሸት ጋብአ
ለዐለ እድትመዕ ፈነጥር ወዴናሁህ .. መሐመድ እድሪሰ ሓጅ፡ ዑመር
እዛዝ ወመሐመድ ዐሊ አቡርጃለ ከረን እንዴ አተው፡ እት አካነት
ሐቱ ቅንብለት ወጥለግ እንዴ ለክፈው አብ ደዓሪት ፈግረው።’፡

እለን ክልኤ መድሙዐት ህደፈን እንዴ አግደየ ፈግረ እት ዘለየ፡
ለአሰክ አቁርደት ጌሰው አቡጥያረ፡ ዑመር ዳምር ወበህዱራይ ለዐለው
ዲቦም ብዕዳም ሚ ክም ወደው ምንመ ኢትአመሪ፡ ክሎም ዎሮትከ AN
ደህቱ፡ ለሄጌሰው አለ ምህመት እንዴ አትመመው፡ እግል ሸዐብ ሐሊብ
ወእግል አባይ ጸብር እንዴ አሰተው፡ ክራም ካይ እተ አካኑ አቅበለ።
ምናተ እግል ሓምድ እንዴ ኢረኩቡ፡ "ከሰለ እቱ ሕደሮ" ለልብል
ደዋብ ዎሮት ሰበት መጽአዮም፡ ክሎም እንዴ ትጅጀመዐው አሰክ ከሰለ
ሄቓረረው። AN NOAA AA ግንድፍል ክእነ ለሓኬ፦

ለእግሉ ትበገሰነ ወቀይ እንዴ አትመምነ፡ ሓምድ ነሐዜ እት ህሌነ
እንዴ ይእንረክቡ፣ ምን ከሰለ ጀዋብ መጽኤነ። ጽበጡ ህይ ከሰለ PRA
ልብል ዐለ። እግለ ANN ከረን ለሄሰው መልህያምነ እንዴ ለአክነ
AEP NP መጽአውነ፡ ከሰለ አቴነ። እቱ እድሪሰ መሐመድ ኣድም
ረከብነ፡ ሐምሰ አብዐሸረ ለጅድንሱ ድምረት 40 ለብእቱ መናዱቅ
ወሰቦዕ መሰደሰ እዱሉይ ጸንሑነ ወትሰለምናሁ ምኑረ’'

እተ ተህደገ ሐደሰ ለሐድረ ምሑርባይ ዑሰማን መሐመድ አድሪስ
(አቡቨነብ) ሐቀለ እሰትሸሃዱ አብ ሰለሰ ሳምን፡ ተእሪክ ሐያቱ አብ

26. ኣድም መሐመድ ሓምድ 'ግንድፍል' (መናድል)፡ 1990
27. ክምሰሌሁ

444
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ሰሕፊ ዑመር መሐመድ አእድሪስ እት ዮም 12 ዲሰምበር 1998፡
At ጅጀሪደት '‘ሓዳስ ኤርትራ' ፋግር ዐለ። እተ ክቱብ፥፡ አግለ እት
ሰነት 1962፡ እት ሰለስ መጃሜዕ እንዴ ትካፈለው ለወደወ ዐመልየት
እንዴ ህድገ፡ አቡሸነብ ምሰለ ከጥ-ተለፉናት ጋሸ-በርከ እግል ትባትክ
ለትበገሰት መጅሙዐት ክምሰል ዐለ ለሐብር። እት ደንንበ ህይ፡ ሐቆለ
ሐደስ ለዐለ ቴለል አቡሸነብ AIA tach: AN ክእነ Cdr

በራምጅነ እብ ዐውቲ ክም አታመምነ፡ ምድር እብ አባይ ምክያድ
ANC NP ሐግለት እትነ፡ ወቅትለ ዋጃብ አሰክ ተምም እግልነ፡ አሰክ
ሶዳን አቴነ። እቱ ህይ እግል እድሪሰ መሐመድ ኣድም ምን ድወል
ዐረብ እግል ልርከቡ ሰኢ ለዐለ ሰለሕ ሰበት ፈሸለ፡ ሐምስ አብዐሸረ
ሌጠ ነድአ እትነ። ሑድ ሰበት ዐለ፡ ናይ ምን ልርፍዑ ዕጽ ወቆዴነ።
አወላይ ዕጽ ህይ ዲብይ በጽሐ።’“

እሊ ሐብሬ አለ ምሰለ ግንድፍል ወሐቀሁመ ገሲር ለሸርሐዉ፡
CP ወቅት ለከልቀዩ ሐቱ ኢገብአ እንድኢኮን፡ ሰኒ ሕድ ለሸአገ ጽበጥ
ብእቱ። እብሊ ህይ ለዲብ ከረን፡ አቁርደት ወአልገዴን ለቕሰው አሉ
ዐመልያት ክም ዐለ፡ ሐቀለ ዐመልያት ህይ ሰለሕ NP ትለአከ ዲቦም
ወዴሕ እግልነ።

ምን አሳሱ እሊ መናዱቅ ወለቤልናሁ መሰደሳት፡ አብ ፈድል ድህድ
እድሪሰ መሐመድ ኣድም እግል ልምጸእ ቀድረ። "ሰለሕ አለብ)፡
ወእንተ ሚ ትወዳ ህሌከ፣ ክም ትበህለ፡ ምን ቀበት ዐድ እንዴ ኢገብእ፡
ምን ዐደን ቱ ኖሶ ምሰሉ ለመጽአ እቡ። ነፈር ብዕድ ኢነድአ። እሊመ
ዎሮት ምነ እድሪሰ ከም ምሴርባይ ወክም መሰኡል እግል ሸዐብ
እርትርየ ሸቂ ክም ዐለ ለልትፈቀድ አእቡ ጋር ቱ" ለቤለ ገሲር፡ እብ
ከአፎ ክም መጽአ ወከአፎ ክም ዐለ አብ ክእነ ለሓኬ፦

28. ጀሪደት 'ሓዳስ ኤርትራ' 8ይት ሰነት ዕልብ 45; 12 ዲሰምበር 1998፡ ዑሰማን መሐመድ
እድሪሰ (አቡቨነብ -መናድል)

445
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እግለ ሰለሕ እት መከረይ ጥያራት ከርቱም ለትከበተዉ፡ ለምን
ቈሸ ሶዳን ለኢትሳርሐው ቶም ለዐለው። ለሰለሕ ጀዲድ ቱ ለዐለ።
ላኪን እንዴ ትፈራተከ እት ቀበት ሰናዱቅ ወከራቲን ሰበት ዐለ፡ እብ
ንዙም ናይ ሶዳን ልባሰ ዐሰከሪ እንዴ ለብሰው፡ እት ሸነጥ እንዴ
ወደዉ፡ ዱቅሪ እት ከሰለ ዲብ 'ሕለት አቡከምሰ’ ለትትበህል አካን
ዲብ ቤጃ አምጸአዉ። ለምሸክለት፡ ለነኣትላጥኡ አቡ መፋቴሕ ሰበት
ይዐለ እግልነ፡ ምነ ናይ ሶናን መዐሰከር እንዴ አምጸአው አሳሰረዉ።
ለዶል ለህ ዑሰማን መሐመድ እድሪስ (አቡሸቨነብ) ናይ ፈረሕ 'አቶብየ
ዮም ምሸክለት ረክበት፡' እት ልብል፡ መንዱቅ ዎሮት አእሉ አበ አሩሁ
ወለሕማለቱ እንዴ ረፍዐዩ ከም ትናጠረ እቡ ለዐልነ እቱ ትክሊብ
አውደቀ ዲብነ። እተ አካን ለዐለው፡ አዜ ምን ቱ ለልትሰልሑ ክም
ቤለው፡ ... ከረ ዑመር እዛዝ ምን ክም ለህዩቡ ሰበት ትቀወ እቶም፡
ዕጽ ወደው ዲቡ። ዕጽ ለበጽሐዮም ህይ፡ 'ምንዩ ፍላናይ ለሐይሰ....
እንተ ተሐይሰ፡ እንተ ተሐይሰ’ ቤለው። ክምሰልሁ እንዴ ወደው
ምን ከሰለ ፈግር’ እት ህለው፡ ... እት ሶዳን ፖሊሰ ለዐለ ዳውድ
መሐመድ ዐሊ ለልትበህል ሕድርባይ ምሰል ቃንጢ እንዴ ለደደዩ፡
At ፍንሄቕ ደብር ኹትምየ-ምክራም አእተ ትትበህል አካን ውቅል
ሳርሐዩ እሉም። ገሌ ምን ረክቦም፡ እግል ሶዳን ልግበአ ወብዕድ
ይእንሰልሙ እንዴ ቤለው ትበገሰው.።ህ... እንዴ MAM. VR ደብር
ሱልጣን ወህውረአ አንዴ ኬደው ትሸተተው እቡ። ምኑ ህይ ክሉ
APTS? አእንዴ ተዐመረ ወለክፈ፡ ትሰለሐዉ ከመጽአው። ወለሰቦዕ
መሰደሰ ነኣይሸ ቱ ለዐለ። ሰለሰ ምነን ህይ ነፈር ለኢለኣወድቀ ናይ
ጥልያን ተን መሰለኒ።

AAG OLED AMX ኬኽ አብራሂም ፈረሰ አብ ZVE AA.
አብዐሸራት፡ መሰደሳት ምሰል ጥለጉ ምን የመን እንዴ ትዛበዉ ክም
ትለአከ ዲቦም፡ እተ ለገብአ መትዛባዩ ህይ አድሪሰ መሐመድ ኣድም
እብ በይኑ ክም ይዐለ፡ ዑሰማን ሳልሕ ሰቤ ከማን ለትወቀለት ተረት ክም
ዐለት እሉ ሸሬሕ። ኖሱመ እተ መትዛባዩ እዴ ክም ዐለት አእሉ “ቃልሰይ
ኣብ ሰውራ ኤርትራ” እተ ልብል ክታብ ካትቡ ህለ።

446
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



አሕመድ Dh አእብራሂም ፈረስ ለትአትሐዜ ሰደይት እግል ሲዱ፡
ዑሰማን ሳልሕ ሰቤ አብለ ወደየ እሉ ሊካ ቱ ምን ዐሰብ የመን ለጌሰ።
ምስል ዑስማን ሰቤ ውላድ ዐድ ወአቃርብ ቶም። እት ፍንጌሁ ወአድሪሰ
መሐመድ ኣድም ትሉሉይ መፋሩዐህማት ገብእ ዐለ። ህቱ ልብል፡

ኣእት ወሬሕ 8/1961 እብ ዐለቦት ፈረንጂ... መንዴረት አቶብየ
እተ ሳቅል ለዐለ ምልክየት ኢጣልየ ሳቱ 'ባቡር-በሐር-ከረን' ክም
ካፒቲን ሸቅል አንበትኮ። እትሊ ለእቤሉ ባቡር እት እሸቁ፡ አሰክ
ዐደን እግል ኢጊስ ለልሐብር ጀዋብ ምን ዑሰማን ሳልሕ ሰቤ እብ
ወለት-ገበይ ሰበት መጽኤኒ፡ እት ወሬሕ ፈብራይር 1962፡ እብ
ጀልበት ANN ሚነት መኻ (የመን) AN ሕብዓ አቱኮ። ... ምን
ተዐዝ አብ መኪነት... አስክ ረእደ፡ ምኑመ አሰክ ለሕጃ፣ ምኑመ
አሰክ አቅሊም ሹኽ ዑሰማን ዐደን አቱኮ።

እተ መደት ለህ እብ ገበይለ እት ከሰለ ሶዳን ለዐለ መሕሙድ
ፑክሊሰታ ምሰስል አድሪሰ መሐመድ ኣድም ወዑሰማን ሰቤ ...ልትዋደህ
ለዐለ ሰርጃቘንቲ ጀዕፈር እብ ቴሌግራም "አተሰል ዐልኮ” ልብል።’“

አሕመድ ሹኽ እብራሂም ፈረስ ደላብ ምህነቱ የመን እንዴ አተ
ለፈግር፡ እብ ህግየ፡፦ ዓዳት ወደያነት የመኒ እንዴ ትመሰለ እት ዐደን
እተ ሐዘየ አካን እግል ልትሐረክ ለቀድር በሓሪ ቱ። ጻብኢታት ሳድፉ
እት ህለ ህይ፡ "ጀልበት እግል እትዛቤ ምን ዐሰብ ማጽእ ህሌኮ” እንዴ
ቤለ ሰበት ለኣመሰምሰ፡ አው ለአዝሞ ምኑ፡ ወተአሰራመ ምን ገብእ፡
ለልአሙሩ ሰበት ደሙኑ ከፈግር፡ አሰፍ ይዐለ እግሉ። እብ ክእነ እት
ዐደን ሰለስ ወሬሕ ክም ከልአ፡ እድሪሰ መሐመድ ኣድም ወዑሰማን
ሰቤ መጽአዉ። እቱ ክም ትዋጅህነ ለቤለ አሕመድ አእብራሂም ፈረሰ
እንዴ አትለ፡

At መደት ለህ እብ ሓምድ አድሪስ ዐዋቱቴ ለትለአከ፡ እብ
ሸፋግ ሰለሕ እግል ልትነደእ እቶም ለጠልብ ደዋብ ምሰል ዑሰማን

29. አሕመድ ሹሺኽ አብራሂም ፈረሰ፡ ‘'ቃልሰይ ኣብ ሰውራ ኤርትራ'(አሰመረ፡ መጥበዐት አዱሊሰ፡
1991) ገጽ 8፡ 9

ሰቤ ዐለ። ዑሰማን ህዩ፡ ናይ ዒራቅ ሜርሓይ ለበይአዩ አሉ ገለድ እቱ
እንዴ ተንከበ፡ እግል ልትለአክ እቶም ክም ቱ ቫሬሕ አሉም ዐለ።

... ዑሰማን እብ ክሱስ ክሉ ምህም ጋራት ሐቀቆለ ወደሐ፡ VIP
እሰልፍ አሰክ ሶማል፡ እንዴ አትለው ምን ናይ ዒራቅ መሰኡል
ዐብደልከሪም ቃሰም ሰለሕ እግል ለአምጽኦ እግል ሊጊሶ ክም ቱ፡
ሰለሕ እንዴ ነሰኣው አሰክ ዐደን ክም አቅበለው ዘይ፣ አነ... እብ
በሐር አሰክ እርትርየ አግል ለዐድዩ NY ቱ ቨርሐ አግልዩ። እቱ
እንዴ ገአኮ ህይ ትጸበርኮ፡ ምናተ ሜርሓይ ዒራቅ ገለዱ ሰበት
ኢሐሽቨመ፡ እምበል ሰለሕ አቅበለውኒ።

(እምበል ሰለሕ ክም አቅበለው)...አነ እት ዐደን ብዝሓም ክም
አምር እት ናይ ዐደን ባንኪ-ህንዲ ሕሳብ ክም ብይ ዑሰማን ለኣምር
ሰበት ዐለ፡ ገሌ ሐል እግል አባሰር ወምን ሰላዲይ ሰለሕ አግል WH,
ምን እቀድር ትሰአሌኒ። እብ ጀህቑቹ ሰሩ ኖሹ ወሰሩ ህይ ህቱ እግል
ንድፍዑ አተፈቅነ። ዑሰማን አእግል ልድፍዐ ለዐለት አሉ ሰላዲ አብ
ደማነት መልህይ መሐመድ ሕሴን በዓቡድ እግል ልድፍዐ፡ ሐሬ
ላኪን ዑሰማን እግል ልብለሰ ዲቡ አተፈቅነ። ሐቀ አለ አብ ላሊ አነ፡
እድሪሰ መሐመድ ኣድም ወዑሰማን ሰቤ፡ ሐቲ ንቅጠት መዋጅህት
እንዴ ወዴነ ዳር-ሰዐድ እተ ትትበህል ቁ፫ት ጊስነ። አግለ ሰለሕ
እንዴ ፈተሸናሁ ለነፈዕ ክም bk AA TANS PR UR: hI
አብዐሸረ ድምረት 40 መናዱቅ ወ5000 ጥለግ ትዛቤነ። አድሪሰ
መሐመድ ኣድም ናይ ዲፕሉማሰየት ጅ፳ዋዝ ሰበት ዐለ እግሉ፡ እግለ
ሰለሕ እብ ሰንዱቅ ዲፕሎማሰየት አግል ለኣአሳፍሩ ክም ቱ ሸርሐ።
ዑሰማን ህይ ምሰልይ ተርፈ። እዴሁ ብራቀ እግል ሊጊሰ ሰበይ ኢሐዘ፡
ምን ሰላዲይ ሰቦዕ መሰደሰ dvth PAA 42 MAT እንዴ ትዛቤኮ
ህብክዉ። ዑሰማን አሰክ ሐጅ እንዴ አተምሰለ እግለ መሰደሳት ነሰአ
ወሰዑድየ አተ።ሠ’"

ገሲር ምሰል ከረ ምን እንዴ ገብአ ወአስክ ከረ ምን ክም ከትበዩ
እብ ዋዴሕ ኢሸርሐዩ እንድኢኮን፡ እበ ሓምድ ለፈረመ እተን ውራቅ
ጸዓዲ (ካርታ ብያንከ) እብ ሰሜት ሓምድ በህለት ቱ፡ አስክለ እት

30. ክምሰሌሁ
448
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ካርጅ እንዴ ገብአው ነሸጦ ለዐለው መትጋድለት፡ ሰለሕ እግል ልንድኦ
ጀዋባት ከትብ ክም ዐለ፡ ለሐምሰስ አብዐሸረ ወሰቦዕ መሰደሰ ህይ ናይ
እሊ ጀዋባት ፍገሪት ክም ቱ ሸቨርሐ። ምን እሊ ህገጊት እሊ፡ ለኣሕመድ
ኬኽ አብራሂም ፈረስ "... ምን ሓምድ እድሪስ ዐዋቱቴ ለትከተበ፡ እብ
ሸሩግ ሰለሕ እግል ልትለኣክ ዲቦም ለልሐብር ደዋብ ምሰል ዑሰማን
Al, ON” AIS ቤለ እት ክታቡ ሃድጉ ለህላመ፡ ዎርት ምነ Atl Ne
ገሲር ለትከተበ (ፈርመት ሓምድ ዐዋቱ ለዐለ ዲቡ) ጀዋባት ANA
ትግበእ ትቀድር።

ከረ ዑመር እዛዝ፡ አቡሸነብ ወግንድፍል ለዐለው AFP ብዝሓም
AMA AA ለትህደገ ሰለሕ ምን አድሪስ መሐመድ ALP ny
ትሰለመዉ፡ እብ ሸፋግ ሕድ አንዴ ሐመደው፡ ህቱ አሰክ ካይር'’' ወህቶም
ህይ ጽዋሮም እንዴ አደቀበው አስክ ሜዳኖም ትፈናተው። ሜዳን እንዴ
አቅበለው፡ እግል ሓምድ እንዴ ኢረኩቡ፡ እብ ጀህት ብዕደትመ ሰለሕ
ወጥለግ ክም ትረከበ ለበቨር ጀዋብ ምን ከረን በጽሐዮም። ዎርት
መንዱቅ ለዶል ለህ አክል ዐሰር መድፈዕ ልትዐለብ ዐለ። 72 እግል
ልጥምዖ! ክሉም አሰክለ ትበህለዉ ምድር ጌሰው። ሓድር ምሰሎም
ለዐለ ግንድፍል፡

እት አድብር ጋሸ ሓምድ ነሐዜ ዲዳብ ህሌነ፡ ምን ንዙማም ፈሬዕ
ከረን ጀዋብ መጽኤነ፡ ህቱ ህይ ሰለሕ ርኩብ ሰበት ህለ አብ ሸፋግ
ምጽኡነ ልብል ዐለ። ክሊነ ህይ አሰክ ሸላብ (ባካት ከረን) አንዴ ጊሰነ፡
ምኑ መሐመድ እድሪስ ሓጅ ወበህዱራይ ከረን እንዴ አተው ጥለግ
ብዞሕ ወ30 ቅንብለት እዴ ክምሰልሁመ ክልኦት ረሻቨ አቡተማንየ
(ቶሜጋን) አምጸአዉ።’'

ብዝሓም መዳግመት ተእሪክ ክምለ ልቡሉ አሊ ከረ መሐመድ
ALCA ሓጅ ከረን እንዴ አተው ለትሰለመዉ ቀነብል አዴ፡፥ ክምሰለ
ግንድፍል ለልብሉ 30 እንዴ ኢገብእ፡ እብ ዕልብ 25 ተን። ህተን ህይ
NAT PAA ክልኦት መንዱቅ አብ ጥለንም፡ አእብ እዩሳም ውላድ ዐድ
ምን አዲሰ አበበ እብ ገበይ ኣድም መለኪን ለመጽአያ ተን።

31. ኣድም መሐመድ ሓምድ 'ግንድፍል' (መናድል) 1990
449
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እንዴ ፈንቲቴነ እትለን 25 ቅንብለት ሌጠ ምን እንረክዝ፡ ኬትባይ
አለምሰገድ ተሰፋይ ከማን አግቡይ ምጽአተን እበ ከሰሰ ዲብለ “እርትርየ፡
ምን ፈደሬሸን አሰክ እሰትዕማር ወሰውረት” ለልብል ክታቡ፡ ምሰል
ኣድም መለኪን ለገብአት መቃበለት እንዴ ሰመ፡ AN NAL PAA
ቫርሐን ህለ፥ሩ

እት ግርበት 1962፡ ቤለ ኣድም መለኪን፡ እብ ገበይ ሜርሓይ
“TAL (PUP) ጀ.ተ.ኤ. እት ከረን፡ ዐሊ ከራር፡ እግል መሐመድ
እድሪሰ ሓድ፡ ዑመር እዛዝ ወአቡርዴለ ረክቦም። ሐቆ መደቲት
ህቶም፣፥ ቀነብል እዴ እግል ልልኣክ ዲቦም ለሐቡሩ። ክአነ ክም
ገብአ፡ ልብል እት ዳግም ኣድም መለኪን፡ ለዶል እግለ እተ መደት
ለህ አሰመረ በጽሕ ለዐለ ፊተውራሪ ማና (አድሐኖም) ለሐብሮም፡
ህቶም ህይ፡ እግለ ልእከት አሰክ አዲሰ አበበ ለሓሉፈ። ብዞሕ አእንዴ
ኢከልእ፡ እግለ 25 ቅንብለት እንዴ ትከበተየን አሰክ ሜዳን ክም
ለኣከየን ቨርሐ።’፡

ቀደም ወግረ መትአንባት ግድለ ሰለሕ ክም እሊ ለመሰል መትሰባል
ብዞሕ ቱ ለዐለ። ምን አዲሰ አበበ ወዲብ እንቱመ ምነ ሕንብረ አባይ
ለትለኣከ ቀነብል ወደርቡመ ሰለሞት መናዱቅ ናይ ብዝሓም አንፋሩር
ሐረከት፡ ደተ.ኤ. ወብዕዳም እዩሳም መዋጥኒን አዳዴ ክም ዐለት እቱ
እግል ልትፈቀድ ለቡ ቱ። ምናተ፡ ለተፋሲሉ ብዞሕ ሰበት ቱ፡ ምነ
አርእሰነ ደላብ እግል ኢንሸከፍ፡ አግቡይ ምጽአት ናይለ 25 ቅንብለት
ወወራታት ናይ ገሌ ሰብ ወቀይ ሌጠ እቱ ምን ንትሐጨር ካፊ ቲ።

እተ መደት ለህ ምን መዐሳክር ዐሰከርየት አቶብየ ለገብኣአ አእብ
አዳም ለልትረፈዕ ጅንሰ መናዱቅ፡ ቀነብል ወጥለግ አግል ትትዛቤ
ልትቀደር ሰበት ዐለ፡ ብዝሓም ስቡላም መዋጥኒን አብ ጀህት-ጀህቶም
እንዴ ትከሰኣው፡ እግለ 25 ቅንብለት እግል ልጅምዖ ቀድረው። አብ
ALC: hI TART DANG AYR ANN ባርናባሰ ገብሬህዋርያት
አለም-ሰገድ ተሰፋይ፡ 'እርትርየ፡ ምን ፈደሬሸን አስክ እሰትዕማር ወሰውረት’ (አሰመረ፡ ጨብዐት ሕድሪ
2017) ገጽ 5915 ኣድም መለኪን ምስል ቀዳምያም መናድሊን አርትርየ ሸቂ ለዐለ ወአት ሐረከ

ነቪጥ ነፈር፡ጫ እት መትአንባት ሰውረት እርትርየ ህይ ምነ አግደ መነዝመት ወሴድየት ጀ-ተ-ኤ. ለዐለ
ሰቡል መናድል ck

450
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ሓለፈወን። ባርናባሰ እንዴ ትከበተየን ሐን ዐራቱ ሳምናኖታት ሓብዐን
AIS OA: AMA DEL THE AAP: VE UR At fit
ሰለሰ ሳምን እት ክልኤ ኢነት እብ ጥያረት አስመረ ኣተየን። ገብራይ
ናይ ክጡጥ ጀው አቶብየ ሸቃላይ ሰበት ዐለ፡ እተ እግል ተአትዘንኑ
ለኢትቀድር ዕላመት ክጡጥ ጀው (መፈርግ) ለዐለት ዲበ ሸንጠት
ቈዓጻት እንዴ መልአ እት ነስእ ቱ አስመረ እግል ለኣብጸሐን ለቀድረ።
ምኑ ህይ ክምለ በዲር ለትህደገ፡ እብ ገበይ ኣድም መለኪን አሰክ ሜዳን
ትለአከየ።’’

33.አለም-ሰገድ ተስፋይ፡ ‘እርትርየ፡ ምን ፈደሬሸን አስክ እስትዕማር ወሰውረት' (አሰመረ፡ ጨብዐት
ሕድሪ፡ 2017) ገጽ 590.

ጸብኢት ዐይን ወጀርቤ ዋልም

ሐቀ መዐረከት በላግንደ ወሐረክት አግል ፍንቱይ ህደፍ ናይ ከረ
መሐመድ እድሪስ ሓድ፥ መጅሙዐት ሓምድ ዐዋቱ ክምለ ወክድ ለህይ
ጻብኢት ሱድፍተ ኢኮን። ምነ ደርቦም ገብእ ለዐለት ፊራሮ (ሐምለት)
አባይ ወኬን፡ ጀዋሲሰመ እብ ተረቶም እት ብቀት አግል ልካርዎም
ልትዐካር'ርም ዐለው። ሰብ ሰላም እንዴ ትመሰለው ክም ፈተች ወሰብ
ሰኔትከ ገብኦ ከመጽኦከ። ሓለቶም ወዐደዶም እንዴ ገንሐው ህይ አባይ
ለአሰእሎ እቦም። እሊ ANA NAA At መዐረከት በላግንደ (ድላመጅ)
ሹሩክ አነ ለልብል ገዲም ምቈሴርባይ እብራሂም ሹኩ፦

ሑዳም እት ሕነ፥ አባይ ክል-ዶል ደርብነ ገብእ ሰበት ዐለ፡
ሐትሐቱ ኢነት ሸዐብ እግል ንትረኤ ኢኮን፡ እግል ነፈር ምኖም እንዴ
ረከብከ ቴለልከ አሰኣለትመ ለኢልቀደር ሸይ ገብአ። ሰበት እሊ፡ ሸዐብ
ምኑ እንዴ ተሐበዐነ At ቀነብያትለ ድጌ እንሸእግ ከምኖም ዎሮት-
ክልኦት ለነአምኖም አንዴ ነቀምነ ነብረ NP ለአመጽኦነ ንትጻገም።
እተ ንትሐበዕ እቱ አከድንመ ሰብ TPL ሐሊብ አእንዴ ሐልበው
ለህይቡነ ከምን ሰፍረ ለኣድሕኑነ ዐለው።

እግለ ሸዐብነ ነአምኑ ዐልነ። እብ ፈድል ሸዐብና ቱ ከማን
ንትሰተር ለዐልነ። ምናተ አብለ ግድለ ሰውረት አምር ለአለቦም
እንዴ ኢለአምሮ ልገብእ ወአብ ፈርህት፡ '‘ሸቨፈቲት እብለ ሐልፈው’
ለልብሉ ዐለው። ገሌ አንፋርመ እበ ደዓያት አባይ እንዴ ትቀሸሸው
ANT ለገብኣውመ ሰበት ዐለው፡ ምኖም እንፈርህ ከንትሐበዕ።
ማይ እንዴ ይእንሰቲ እብ ጽምእነ እንውዕል። ሐትሐቲ ዶል ህይ
ሸዐብ ለኢለኣምሩ ወማይ ለቡ ምድር እቱ እንገይሰ ከሸርብ እንብል።
ሰድፈት AAP Ch ምን ገብእ፡ ማይነ አነሰስእ ወምሕበዕ ብዕደት
እንገይሰ። ዐድ እንዴ አቱነ ‘ሰኒ ውዕላም’ እንቤ ምን ገብአመ፡
ክትረት ፈርህት እሲት አንድኢኮን፡ በሊሰ ለልህይበነ እናሰ ይዐለ።
ሓለትነ ክምሰልሁ ተዐሌመ እንድኢኮን፡ ምነ ለአቡነ ለፈቱነ ካብ
Och OAM:

452
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ዲብ ደለ አቲቴናሁ ድጌ ክልኦት-ሰለሰ እሙናም አንፋር
ዐለው አግልነ። ምን ሸዐብ እት ልትሐብዖ ወሰትር፡ ሴፈ ወሰለሕ
ለአትካብቱቴነ። አግል መንገፎናመ ሐብፊሬ ለህይቡነ። ናኖሶም ሐቀመ
ኢትከበተውነ፡ አንሶም ዕጨይ ለልአርየ አውመ ማይ ለወርደ እንዴ
ትመሰለየ፡ At ዐ'ቀት እት ልትሐበዐ ነብረ ወማይ ለአመጸአ እግልነ
ዐለየ። እት አካነት ሰትርት ነብረ እንዴ ከረው AN ለገይሶመ
ዐለው።’’

አምዕል ሐቲ ዎሮት ጃሱሰ አግል ከረ ሓምድ እንዴ ረክበዮም
ክም በዐል ደሐን እት ልትመሰል ተሓበረዮም። ይኣመረዉ። ሰላም
ቤለዮም ወህቶም ከማን አብ ዕጹጽፍ ሰላም ምነ አጽገበዉ። ከበር 72 VA
ወዐድ ከአፎ ህሌት ትሰአልዉ። አማን ትግበአእ ወሐሰት ክለ 'ግሩም’
በልሰ እቶም። መደት ሰኔት NP ተሃጀከው ወትደአለው ህዩ፡፥ ቀድም
መትፈናታዮም '0ዐድ ሰላም ህሌት፡ አፎ ድጌቕ ኢተአቱ ምሰልነ' ቤለዮም
በዐል ሰኔት እት ልትመሰል ወሸክሖታት እት ወዴ።

ሓምድ ላተ እግል መትደጋግ ቱ ከንዶእ ወለእግለ ጃሱሰ እብ ገጹ
ኣመረዩ ከትሸከከዩ፡ "ሕነ ለንሐዝዩ ሸይ አለቡ፡ እሳት ጻብጣም እት ሕነ
ህይ ዐድ እግል WANS ሸቨፍር ኢነአቲ"”’ እት ልብል ሳርሐዩ። ለዶል
ሓምድ ህሙል ምን ገብእ፡ ህቱ ወጅማዐቱ ናፍራይ ወይአፍገረው
ዐለው። አታሆም ወትቃተለው አውመ አብ ተማሞም እት እዴ አባይ
እንዴ አተው ወትኣሰረው ዐለው። አባይ እተ ቀበትለ ድቕ ዐለ።

ሓምድ ዐዋቱ ምነ ግድለ ለአንበተ ዲበ ዕለት ወሐር፡ አባይ እብ
ሰለሕ ሌጠ ኢኮን ልትሓረቡ ለዐለ። እት ረአሰለ እንዴ ጀርሰዩ ኣክረቱ
እብ አርወሐቱ አግል ልጽበጡ አውመ እግል ልቅተሉ ወድዩ ለሰዐለ

34. እብራሂም ሹኩ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 10 ዩንዮ 1989 አተረድዋ ሞንገራዩብ።
እብራሂም ሐቀቆ 6 ወሬሕ ምን መትአንባት ንዳል፡ እት ፈብራይር 1902 ቱ ለናደለ።
35. ክቡብ ሐሻጅ (ምናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 19 ማርስ 1990፡ ከሰለ ሱዳን

453
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ



ፊራር'’ታት ዐስከርየት፡ ህለው ለልትበህሎሉ ናይለ መደት AV ውቁቂላም
ሰብ ሰልጠት ሰእየት እንዴ ኢበትኮ፡ አበ ለልኣሙሩ አንፋር አግል
ልታብዕዉ ውጡናም ዐለው። ምሰል ንጉሰ አቶብየ እንዴ አትዋጅህዉ
ለእለ ለሐዜ ሓደት ክለ ክም ለአትህዩቡተ ለሸርሕ ጀዋባት ብዞሕ
አተንከረው ዲቡ።

ደነራል ተድለ ዑቅቢት፡ እንድራሴ አቢይ አበቤ ወቃይድ ዴሸ
ለዐለ ከበዴ ገመዳ፡ ኣውካድ ብዞሕ ምነ ህደፉ አግል ልሸንክዉ
ትጻገመው። እሉም እግል APR At PL ሸፍትነት ሰኒ ለአምሩ
ለዐለ ተወልዴዱመድህን ዘካርያሰ ለልትበህል ቶም ክም ልኡኮም እግል
ATIF? Al ለወጠነው።

ተወልዳዴመድህን መደት ብዝሕት ሰለሕ እንዴ ረፍዐ አግል አባይ
ለከድመ ዐሰከሪ-ባንደ ዐለ። እሊ ነፈር እሊ እግል ሓምድ ለአምሩ አት
ህለ ልሰዕ ልብ ዋዲ ለይዐለ ጅነ ዐለ። ናይለ መደት ለህ እሙራም
ሸፈቲት ክም ከረ ሐንሰ ተምነዎ፡ ህብቶም ግርማይ ወወልዳዱሰላሴ አዳል
PAA APS APC AL ANE OA AP ሐትሐቲ መደት ምሰል
AANCT? OAD: TOALALV IA AE OL FTA ክምሰሌሆም
ሰሜት እግል ልርከብ ወምን ክምሰሌሁ አግል ለአተብል ወልትህደግ
እቡ ሰበት ትሸነሃ ቲ፡ እብ ገበይ እሉም እሙራም Ader AVA hPL:
ለኣመረዩ። ለትምኔቱ ደላብ እግል ትትሐቀቅ አሉ ህይ ገሌ ሰሰ ወሬሕ
ለገብአ ወክድ ጅድማዐት ሓምድ ቱሉይ ዐለ። አብሊ ሰበብ እሊ ለሰብ
ሰልጠት (ዝያደት ተወልዱመድህን አግል ሓምድ ለልአምር አለቡ”
እንዴ ቤለው ደዋብ እግል ለኣብጹሕ እቱ አግሉ ለሐረው።

እት መደት ሸፍትነት ሕንቁቅ ወፍቱይ ለዐለ ተወልዳመድንዝን፡
ብለ ምሰል ከረ ሓምድ ለዐለ ዲቡ ሑዳይ ወክድ፡ እግል ሓምድ ክም
መትድእላይ ወመትሰሕቃይ እንዴ ኢገብእ፡ ክም ዎሮት ጀማሉ ለጻብዋጥ
ከም ዐላ ቱ ለልአምሩ። AA ጀዋብ እንዴ ነስሰአኣ እት ገይሱመ አግል
ልትጻብአኒቱ ለትብል ፍክረት ይዐለት አእግሉ። አብ አማንመ አብ ገጽ
ፋሬሕ ትከበተዩ ወለትቀጸበ እቱ አኪደት ምንመ አለቡ፡ ኢትጻብአዩ
ላኪን። እግል ሓምድ "ነዐ ሕደግ" ልብሉከ ህለው አግል ሊበሉ ሰሰ
ኢነት አትቃበለዩ:፥-

454
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ኣክረቱ እተ ሳድሰ ኢነቑ እት በርበሬ ለልትበህል ድሄቕ ቱ ለረከብክዉ።
‘ክሃሎ ውዴ፡ እት ከደን እብ ብርድ ወጸሓይ ሕኔት ትትደረስ ምን
ተአቀብል ለሐይሰከ። እተ ሐዜካህ አካነት እንዴ አምሐበርነ እግል
ንትፋህም አንቀድር፡ ምሰል ጃንሆይ አግል ነአትዋጅህከ ወምራድከ
ለህሌት እግል ነአትህይበከ እንቀድር’ ለልብል ጀዋብ ቱ ለእቡ ጊሰክዉ።’"

ተወልዳዱመድህን ሰብ ሰልጠት እንዴ ለአከዉ ዲብ ሓምድ ለአትቃብል
At ህለ፡ እግል ኖሰ እለ ምስለ ሰብ ሰልጠት ውቂላም እንዴ ትዋድህከ
መትጋማይ ዝያድ ለገብአ ሸይ ረትበ ሰበት ዐለ፡ እግለ ርሑ ዝያደት
ክሎም ውላድ ሚንኣድም ሐሰበየ። ለገብአ ሸይ ዳግሞ አሉ እት ህለው
“አብሸርከ፡ኣ ኢትሕመቅ!" ዶል ልቡሉ ፈሬሕ። ልእከቱ እንዴ አግደ
ዲብለ መጽእ እቱ ወክድ ህይ ገሌታይ ክነ ለህዩቡ ክምሰል ዐለው ቱ
ለሸሬሕ። እብ ከሊማቱ ህይዩሩ

ብዞሕ ዶል ልልእከኒ ለዐለ ጀነራል ተድለ ዑቅቢት ቱ። እብ
ዐረብየት ነሰአኒ ወምሰል እንድራሴ አብዩ አበቤ ወከበዴ ገመዳ
ለኣትፋህመኒ። ሰእዮታት ለህይቡኒ። ATA TAS ኢበይአው እዩ፡
እንዴ ትለኣአኮ ከም መጽአኮ ላኪን ሑዳይ ሰላዲ ለህይቡኒ ወሐር
ምሰል ሐውዩ ወመልህያምዩ አትፋገዕ ወእፈሬሕ እቡ።’'

ሓምድ ክሉ መጽኦ ለዐለ ልእኮታት ናይ ቃል ምን ገብእ ወክቱብ
እንዴ ነፍገዩ፡ ተወልዴመድህን አግል ልክሰር ይሐዘ። ምን ድግናሁ
ክሰበቱ ለልብል መፍሁም ሰበት ጸብጠ፡ አሰክለ ኣክር ለትዋድህው እተ
አምዕልመ ገጽ ኢከልአዩ። እብ ፈድለ ገጽ ለኢከልአዩ ተ ህይ መደት
ሐቲ ሰኔትመ ዋዲ አሉ ቱ አግል ሓምድ። ምነ እግል ልህዶሞም
መጽእዎም ለዐለው ዐሳክር አቶብየ እግል ልድሐና)፡-

“ምን ተኾምብየ ሕሩያም ክም ከረ ግርማይ ጊላጋብር፡ ነጋሲ
ፍሰሓጹን ወአሰመላሸ ጸጋይ፡ ለልትበህሎ ዎሮት ቫምበል ለመርሖም
10 ሰሉሓም፡፣ እት ለኣደፋርሶ ክሰኣም እትከ ሰበት ህለው፡ እንተ በይንከ

36. ተወልዴመድህን ዘካርያሱ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 28 ፊብራይር 1990፡ ወደል-ሕሌው ሱዳን
37. ክምሰሌሁ

455
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሰበት ኢትቀድርም ወህቶመ ድቂባም ሰበት ቶም፡: አንዴ ትወርኬከ
PEP ADEM VEEP NLT ANT AAPL OMA At PBC
ሰበት ኢከሩ፡ እንታመ ህይ አዳምከ ሑድ ሰበት ህለ፡ ኢትጋብሆም፡
ገበዮም አርሕሴ እግሎሉም..."* እት ልብል ሰበት ለኣከ ዲቡ፣ ምን
መለገት እፍጉሩ ዐለ።

ክትረትለ ዐቅሉ፡ ሓምድ እግለ ኣክራይ ጀዋብ ክም ትከበተዩ
ኢሐርቀ። ደጀርቤታት ሰበት በዝሐ እቱ ላኪን፡ "“ዮምዲ ከፈ” ሰበት ቤለ
እግለ ልልእኮ እቱ ለዐለው ሰብ ሰልጠት "ይእመጽአኩም" ለልብል
በሊሰ ለብእቱ ደዋብ ከትበ ዲቦም። ተወልዱመድህን ክምሰለ ልብለ፥

አሰልፍ ክም ጊሰክዉ ሰኒ እግል እትጋሜ ቱ ቤሌኒ። ካልኣይ
ወክድ ክም ጊሰክዉ አብለ ገብአት አዜ ወክድ ሰበት አለብይዩ፡ At
ለልትወጨ ወክድ እግል ንትዋጀህ ቱ። At ሳልሳይመ እተ ክምሰሌህ
NAA AWE At ANC ANT: ‘AT WATER? አግቡይነ በንበን ሰበት
ቱ ለትአትራክበናመ አለብነ፡ ኤሙራም ሰበት ህሌነ ምሰልኩም ህግየ
አለብይ። ANA ልቅተለኒ ለልሐዜ ልምጸእ። አነ አካን ጻብጥ ህሌኮ።
ግረ እለ እብ ልኡክ ልግበአ ወአብ ኖሰኩም ጀፈርዩ ለቀርቦ ይሐዜ’
እት ልብል ደዋብ ከትበ ከህቤኒ። እግልይ ህይ ግረ እለ መጽአከኒ ምን
ገብእ እግል እቅተለክ ክምሰል ቱ ኣምር። አውመ ምሰስለ አባያምይዩ
እንዴ ትረተብከ እግል ቅታልይ ምጸእ' እት ልብል ሐዘሬሪኒ። At
ኣክር ህይ፡ ጠሊት ACK ANAL OAL እንዴ ተሐደሪሬኒ ሳርሕኒ።’’

ለሕድርናት ምሰል ደርስ ትሩድ ተ ለዐለት። ለጠሊት ኖስከ ሕረደ
ትበህለ። በዲር አሰላም በይኖም፡ ክሰታንመ በይኖም ለሐርዶ ከበልዖ
ሰበት ዐለው፡ ሕረደ ክም ትበህለ ሸይ ሐዲሰ ኢኮን። ጠሊት እብ ተማመ
እግልይ እበይንይ ምነ ትብል ፍክረት ወኬን፡ ተርጀመት ብዕደት ይህበየ።
"በሰመኣብ" እንዴ ቤለ ክም ሐርደየ ላኪን ለኢታከዩ ሳደፈዩ፡ ዶለይትለ
ብ'ለዕ ሓምድ ምሰሉ ተዐገለ ከምሰል በልዐው። ሐቀ አለ ሓምድ፡
‘እንተ ክሰቱናይ ለሐረድካህ ጠሊት ከኣፎ ምሰል በልዐናህ! እት ልብል

38. ክምሰሌሁ
39. ክምሰሌሁ

456
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ትሰአለዩ። "ከንዶእ ሚ አምር አነ!" በልሰ እቱ ተወልዱመድህን አብ
አማኑ። ተወልዱመድህን አሰላም ወክሰታን ዎሮትከ ሰጋሁ እንዴ ሐርደ
ብልዐት ምሰለ ክትብ ለሰማውየ ለነዝለ ቃኑን መሰል እቱ ዐለ።

ተወልዳዴመድህን እት ሰያሰት ሐበትመ ለአምር ይዐለ። ለዶል
ልትላአክ እሉም እት ህለ ትትረአዩ ለዐለት ጋሪት፡ ለትትህየቡ ለዐለት
ዮምየት ሰላዲ ወሰእዮታት ሌጠ ዐለ። ለምን ሰብ ሰልጠት እንዴ ነሰአዩ
አስክ ሓምድ ለአበጽሑ ለዐለ ጀዋባት ህይ እምበሌሁ ነፈር ብዕድ
ለወድዩ ሰበት መሰሉ ይዐለ፡ ሰኒ ሕሸመት ውቅል ትትሰምዑ ዐለት።
ከተወልዴመድህን አትሊ እት ልትሃጌ፡

ኣክረቱ አእትሳረሕ ምኑ እት ህሌኮ፡ 'በገ እግል ተኣምር’ ቤሌኒ
APS: ‘Oe dvb te ATAPAAU VR AISA AIA ዎርት
ኢረይሙ ወአእግለ ካልእ ኢቀርቡ። እሊ አነ ለህሌኮ ዲቡ ናይ በይንዩ
ኢኮን። ሸወየ አስብር እንድኢኮን፡ እዘም ምነ እንተ፡ ውላ ወውላድካመ
እግል ልትሰልሖ እቱ ቱ፡ ክምሰል እለ አነ ወእንተ ምስል ለሰበልዐናህ፡
ህቶም ከማን ምሰል እግል ልናድሉሎ እቱ ቱ። እንተ ላኪን ልትፈህመከ
ይህለ፡ ልብ ውዴ። ምን እለ ወሐር ሳብዓይት ዶል አብ ደዋብ ምኖም
መጽአከኒ ምን ገብእ እግል እቅተለካ ቱ' እት ልብል አትዐገቤኒ ከእግል
ነወልይ ለገብአእ እግልይ 50 ርያል አቶብየ እንዴ ህቤኒ ሳርሴኒ። ህቱመ
ክምለ እለ ቤለ ክም ጌሰ እንዴ ኢልትቀሸሸ ንዳሉ አተላለ።... ሓምድ
አደቡ ለሴሰ ወለጠዐመ ነፈር ዐለህ... እምበል ሰኔት እኪት ኢፈዴ፣ እሊ
አስላማይ ወአሊ ክሰታናይ ኢልብል፣ ጅንሰ ኢፈናቱ፣ በዐል ዐዳለት፡
ጥዑም ወርሒም ነፈርቱ ለዐለ።’'

 * *

APL: OPE PAA ሰልፋያም መልህያሙ ወሑዳም ሐ፥ይስ
አስክ እንክር ጋሸ ክም ትከረ፡ ገሌ አንፋሩ ምሰሉ ይአተላለው። እት
ደነግብ ኣፕሪል 1962፡ እት ባካት ዳሴ አባይ እንዴ ከርፈዮም ዘብጥ
40. ክምሰሌሁ

457
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ክም ወደው ምሰሉ ትፈራተከው። አብላሁ ለበደ ክም በደ፡ አዳሙ
ሐደ። ሓምድ፡ ምሰለ እሊ ለተሌ ሐቃይቅ ለሓኬ ለህለ ክቡብ ሐሻጅ
ለልትረከብ እቶም ሰሰ ነፈር ሌጠ ተርፈው።

ዳሴ ክም በጽሐነ አባይ መጽአ። ዐዋቲ መሐመድ ፋይድ፡ ክልኤ
ጠልገት ለክፈ። ለዶል ብዝሓም ሰከው ምኒነ። ሓምድ አትፈከረዩ፡ 'ሚ
ቴለል ሐዲሰ ATCA VAP A ANA TOA: ‘OA dria’ ክም
እንቤሉ፡ 'ጠይብ፡ እሉም አእንዴ ሐድገውነ ሰኩ ለህለው መልህያም)፡
ፋንጎሕ ትሰአልናሆም ምን ገብእ፡ ሚ ጀሬት አትነ አግል ሊበሉ ቱ፣
At ANA TAT: UEP አባሆም ክም ጌሰው ክልኦት ወሬሕ
ANNA ባድያም ምኒነ እንዴ ዐለው ሐቆለ ዐመልየት ናይ አቁርደት ቴ
ለመጽአውነ። ምነ መጅሙዐትነ እምበል ሓምድ አነ መንዱቅ-አቡሰተ
ዐለ እግልዩ። ለኣርበዕ ህይ ክል ምኖም አቡከምሰ ለትሰለሐው፡ ዐዋቴ
መሐመድ ሩይድ ወኣድም ክሸ (ሸንገርፎ)"' ምን ናራ፡ እድሪስ ዐሊ
በኪት ነታባይ ወአሕመድ ጋድፍ ቤት-0ዐወዳይ ሌጠ ዐልነ።፡

ክቡብ በዲር እተ ህበየ ሐብራ፡ ለእንዱ ሐድገውነ ለጌሰው ሐቀ
ዐመልየት አቁርደት ቶም ለኣቅበለውነ ለቤ’ላ፡ አምበል ምሰምሰ ይዐለ።
ለዐመልየት ዕውትት ሰበት ዐለት፡ ተአሲረ ወሰሕበተ ተሐዲ ትሩድ At
አቶብየ ክም ዐለት እግል ንህደግ ቴ።

ለሐደሰ ሐቆለ እብ ገበይ እድሪስ መሐመድ ኣድም ምን ከሰለ ወአብ
ገበይ ኣድም መለኪን ምን አዲሰ አበበ እብ እንክር ከረን ለትረከበ ሰለሕ
ለገብአት ተ። ነቲጀተ ህይ፡ አእግል ሐዳይሰ ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ አግለ
ምን ዳሴ ልግበአ ወእተ ሐልፈየ ሐምስ መዐረከት፡ እንዴ ትፈንጠረው
ለህርበው ምሴርበት እት ግድለ አእግል ለአቅብሉ ለቀቀሰት፡ አግል ሸዐብ
አርትርየ ለኣሰስኤት ወአእብ ፋይሕ ለትህደጋበ ናይ ሰልፍ ዐመልየት +ተ
ለዐለት። ኖሱ እተ ዐመልየት ሓድር ለዐለ ግንድፍል፡-

41. ሸንገርፎ እብ ህግየ ናራ፡ ሸካም፡ ጨብላይ ወግንሐቱ ለኢትትረዴ፡ በጹሕ ህርመ፡ ክህላይ፡ በዐል
ኤማን ወመግህፍ ለኢቀልቡ፣ ቀደም አዳም ማይ እግል እስቲ ወነብረ AM AAD ALATA HA.
በህለት ቱ።

42. ክቡብ ሐጃጅ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 1990

458
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ናይ አቶብየ እንድራሴ አቢይ አበቤ፡ መስኡል ሕኩመት እርትርየ
አሰፈህ ወልዱሚካኤል፡ ናይ ቃኑን ወዐዳለት ወዚር መሐመድ
ዑመር ሐሰኖ ወብዕዳም ብዝሓም ሰብ ሰልጠት ሰዐለው እቶም
አሰክ አቁርደት አግል ልምጽኦ ክምሰል ቱ ላንድርቨር ለትብል
ሰሜት ክርሰ እልጥኣም እቱ ለዐልነ መሐመድ እብራሂም ሰልትበህል
ልኡክ እቡ መጽኡኤነ ከአሰአሌነ። ምኒነ ህዩ፡፥ ሸሂድ ሰዒድ ሑሴን፡
ለእጅትመዕ ገብእ እተ አካነት እንዴ ሐፍዘየ መጽኤነ። መነዘማት
ፈሬዕ አቁርደት ህይ ምሰሉ ልትዓወኖ ዐለው። ምኖም ዎሮት ሸሂድ
መሐመድ ዩስፍ፡ ወካልእ ሳልሕ መሐመድ ሰዒድ፡ ለእድትመዕ እት
ኮሚሳርያቶ NP Mla: AE UR AM ATC ALS: WAT
ወብዕድ ሓጂቛት ለሸምል ህያባት እግል ልትህየቡ እግል ልትዳሌ እሉ
ክም ቱ ሐበሬነ። ለሰብ-ሰልጠት አእግለ አብ ንጉሰ ህይሌሰላሴ ለትሸቀ
ጃምዕ እግል ልርአው ወመድረሰት አእግል ልጋንሖ ወተዕቢኣት እት
ሸዐብ እግል ሊደው ሰቱታም ዐለው።

አዜ እብ አማን ሰዒድ ሕሴን እት ቤት ዐምነ አቡበከር እንዴ
ገብኣ ቲ ሕፍዙ ለወደ። ... ህቱ ለዐመልየት እተ ጃምዕ አብ ሰለሰ
ነፈር አግል ትግበአ ቲ ለሐሰበየ። ምናተ አነ እተ ህያባት ለልትህየብ
እተ አካነት ምን ገብእ ተሐይሰ እቤሉ። እትለ ፍክረት አእለ ምሰልይ
አተፈቀ። ሐቀ·ዐህ፡ 'እንተ ኢትቫርክ፡ ምን ቅባል ሌጠ አተቃብል፡ አነ
ኖሹሺ እተ ዐመልየት እግል እቫርክ ቴ’ እቤሉ። ANA. UR At AAA
አካን በህለት እብ እትጅሃት ድማን፡ ድገለብ ወምግብ ትካፈልነ።
ለዲብ ምግብ ለዐለ ነፈር ቅንብለት እግል ልልከፍ ከም አንበተ፡
ለአብ ድማን ወድገለብ ለዐለው ሐቀሁ እግል ልልከፎ ቀረርነ። ክእነ
ዐለ ለሕፍዝ አበ ክጠቱ። ለሰብ ሰልጠት እተ ቀደምለ ኮሚሳርያቶ
ለልትበህል መብነ ሸዐብ አእንዴ ጀምዐው ተዕቢኣቶም ክም ህበው፡
ወክድለ ህያባት ዶል መጽአ፡ ለዲብ ምግብ ዐለ መልህይነ ለቅንብለት
ለክፈየ። ለብዕዳም ኢለክፈው። ለሰልፍ ትለከፈት ቅንብለት ናይ
ተናን ተ ለዐለት። አበቤ ሰበት ኣመረየ፡ እግል ዐሊ ራድኣይ እንዴ
ነሰአ እግለ ብዕናም ከረ ዑመር ሐሰኖ እንዴ ሐድገዮም ADA OCT:
ለብዕዳም አለ ህያብ ተ እንዴ ቤለው ትም ብህላም ወለአጣቅዖ
ዐለው። ለካልኣይት ቅንብለት አብ ሐዲሰ እበ ምግባይ እንዴ ትለከፈት
እተ ሐንቴሆም ክም ወድቀት፡ አበቤ፡ hh Wa: PT ዲሜጥሮስ

459
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ወሓምድ ፈረድ ወብዕዳም ትጃርሐው። ለሞተውመ ዐለው።ሩ። ... ሐቀ
እለ ክሉ እተ አካነት ለዐለ ሸዐብ ፈነጥር ገብአ፡ ወላመ ቅንብለት
ለፈር?ገዐ ፈግረ።

እትለ ዐመልየት ምን ሸዐብመ ብዝሓም ትሳደው ምሰልነ። አብ
አማን ህይ ምሰጢር ዐቢ ዐለት። ለምቨሸክለት አት ኣክር እግል ከረ
ዐብደልረሒም ትሸከከዎም ከጸብጠዎም። ምናተ ህቶም ኢወደወ።
ነፈር ብዕድ ቱ ለወደየ። ህቶም አእብ ሕኩመት አቶብየ እንዴ
ትጸበጠው አእበ ኢወዕለው ዲበ ትህመት ለትረቨነው መሳኪን ሹህደእ
ቱ ለእንብሉም። ምናተ ምነ ዐመልየት ላቱ በሪ ሌጠ ዐለው።

ዐመልየት አቁርደት ለቀነዋት ረዋዲ ዐለም አትሃጌት ናይ ሰልፍ
ዐመልየት ፍንቲት ናይ ግድለና ተ ለዐለት። AINA ሰልፍ ኢነት
መሐጣት ረዋዲ ዐለም ክም ከረ ሉንደን፡ ሞንቶካርሉ፡ እት አርትርየ
ረብሸት ቃንጸት ክም ህሌት ወሰውረት ክም ቀንጸት ተሃገየ። AT
ሶዳንመ ጀራይድ ከትበየ እቡ። እት ካይሮመ ለከበር ትነሸረ። ለዕለት
አክልሕድ ምንመ ይእፈቅደ፡ ዮም 12 አው 13 ዩልዮ 1962 ተ
ለዐለት።""

እት ተየልል ዳሴ እግል ነኣቅብል። እምበል ናይ ሓምድ አብበሸረ፡
ክቡብ ሐጃድ ርሑ እንዴ ወሰከ ምሰሎም ለሰመዮም ሐምስ ምሑርበት፡
መናዱቀም ሰናዐት ጥልያን፡ ጥለነጎም ሑድ፡ አብ ዓመት ሰልሖም
ምሰለ ናይ አባይ ለኢልትጃገር ሑዳይ ዐለ። አብ ሰበብ አሊ አግል
ኢልትቀበቦ ሰበት ፈርህው፡ አሰክለ እአግል ዐመልየት ፍንቲት ወብዕድ
ወቀይ ለትሐረከው ለአቀቡሉም፡ አሰክለ ለሐጥጦም ድዋራት መዐደይ
ጋሸ አስክ ደብር ቡቢ ገጾጸም ጋይሳም ዐለው።

43. ኣድም መሐመድ ሓምድ 'ግንድፍል'’ (መናድል)፡ 1990
460
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



መዐረከት አሜሊ - 20 ማዮ 1902

እት ዮም 20 ማዮ 1962 አደሐ-ጸዕደ ባካት ሳዐት ሐቱ አድህር
ቱ ለዐለ። አባይ ምን ገሉጅ እንዴ ትበገሰ አሜሊ አተ። አሜሊ እት
ባካት ደብር ቡቢ ለህሌት AND ተ። ክቡብ ክምሰለ ሸርሐዩ፡፥ ሓምድ
ሰክብ ዐለ። ዋርድየት ፋግር ለዐለ ጋድፍ መ ድዋራቱ ለአትቃምት
ይዐለ። መሐሙልየቱ እንዴ ትረሰዐ ሰካብ እቡ ከነው ለአብል፡ እብ
ሰፍረ ወተዐብ እንዴ ተከለ እት ሰካብ ድቁብ ሰበት ትሸመመ AAT
ርሑመ ደሌ ይዐለ። ክቡብ ኖሱ በዐል-ተረት ነብረ (እሰብዕየት) ሰበት
ዐለ፡ ለእሉ አዳለ አእሎሉም እንዴ ህያየበዮም እግል ለአጽብር'ም ወሐር
አጊድ አግል ለዓርፍ እንዴ ቤለ ኬን ወአእንሰር ልትሻወር ዐለ። ህቱ ንዕና'
ብልዖ እት ልብል ወገሌሆም ጽነሕ ምኒነ ሸወየ ነዓርፍ እት ልቡሉ፡
ዐሳክር አባይ ልሸኡጎም ዐለው። ለዶል አብ በክት ኣድም ክሸ አእንዴ
አንጸረ ምን ቅባል ርኢሆም ምን ኢለዐሌ፡ አታሆም ካምዳም ዐለው።
ሳክብ ለዐለ እንዴ ህረሰው ቴለል ትዳለው እንዴ አትሐላለፈው ከዲብለ
ትትወጨ እሉም አካነት እንዴ አሬመው ድፈዕ ለገብእ እሉሎም ሰዋትር
ጸብጠው።

ለዐሳከር ምነ ምጽአቶም ሕቡራም ለዐለው መሰሉ። አሰልፍ እብ
ምልሃዮም ልትጫፈሮ ወለአጎብሉ ዐለው፡ ሐሬ ላተ እግል ልህጀሞ እንዴ
ቤለው ትፈንጠረው ወሸሩገቶም ወሰከው። ክምለ ግምብያሆም ATs
ደቀዎም ለልሐልፎ እንድኢኮን፡ ለልምሑኮም መሰሉሎሉ ምንመ ይዐለው፡
እት ለኣምሮ ቱ ከንዶእ ወለ ፈርህት ተሓበረቶም፡ እተ ተአትሐዜ አካን
ምልካፍ እንዴ ኢበጽሖ ኖሶም ምን ረዩም ዘብጥ አሰተብደው።

hh? አእሊ፡ ሓምድ ለክፍ አሰተብደ። ሃድእ እት እንቱ፡ ሸቀላት
ልቡላመ ይዐለት እቱ። ለአካነት ለእተ እትህቡሳም እሎም ዐለነ ጠዐመት
እቲቱ ገብእ አውመ አእግለ መዐረከት ልቅበበ፡ እግል ገሌ ምነ መናዱቀም
ለዐክሰዮም መልህያሙ "ትም እት ትብሎሉ ሻሂ አፍለሖ፡ ሕነ ከማን ሰብ
ሕነ፡ አሉም ህይ ለበጽሕወ አለቦም’" ልብሉም ዐለ። አእብ ክሱስሰ እሊ
ክቡብ ሐጃጅ፦ሩ

461
ሓምድ እድሪሰ IPT

ለዐሳክር ምን 15 ለኢዘይዶ ዐለው፡ ሴፋሆም ጽዕናም AEP
ለዐለው ሐምሰ ገመል ዐለው ባኮም። እትሊ ናይ ቀብ-ቀብል ሐርብ
መናዱቅነ ሰበት አበ. ሓምድ አእብ በይኑ ሌጠ ለክፍ እቶም ዐለ
እግል ኒበል እንቀድር። ለኢለዐክሰ ወደማን ለቡ መንዱቂ አብዐሸረ።
ለመዐረከት ምን ክልኤኡ ሳዐት ለይሐልፈት ናይ ጠርበሸበሸ መዐረከት
ዐለት። ምኒነ ለትጀረሐ ልግበእ ወለአሰተሸህደ ይዐለ።*

ክቡብ ሐጃድ እንዴ አትለ እተ ህበየ dvd: "ምን ጀህት አባይ
ሰቦዕ ዐሳክር ሞተው"” ልብል። ምናተ አሊ ለቤለዩ ዐደድ ለልአክድ
ወሲቀት ትግበእ ወእሰባት ላተ ኢትረከበ።

ሐቀ እለ መዐረከት አማሊ፡ ዐሳክር አባይ ምን እግር ከረ ሓምድ
ተሪፍ አበው። መጥመጦር ዕዛሎሉም ሄረሮት ሌጠ ተርፈዮም እንድኢኮን፡
ደለ ከረ ሓምድ ቈረወ አካነት እተ ዲብ ለዐይሮ ምን ደርቦም ተሪፍ
ኣአበው ወዐቅሎሉም አጭበበው እቶም።

አምዕል ሐቲ ሓምድ ምሰል መልህያሙ ለእለ ወዱ ክም ቀወው፡
አሰክ ድዋራት ገርሰት ጌሰው። ገርሰት መሰከብ ሓምድ ሰበት ዐለት፡
ከም ምራዶም ሕራብ ወሴፈ እንዴ ረክበው አግል ልብልዖ ወሐር
አርወሐት ክም በልሰው ሴፋሆም እንዴ ነሰኣው ምነ ድዋራት እንዴ
አሬመው ደላብ አግል ልትሸተቶ ቱ AMPH: APR NAAT TON.
እንዴ ነቅመ፡ "ጊሶ ምን ገርሰት ነብረ ወወለፍ አምጽኡነ"”" እት ልብል
ለአከዮም። ምናተ አባይ ገርሰት ምንኬኑ እንዴ አዶረየ እት ሰምጥ
ድካን ዎርት ሻፍፍ እት እንቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ ሴፈ እንዴ ነሰአው
እግል ለአቅብሉ ኢቀድረው። አበ መትአካሮም ለትሸከከው ከረ ሓምድ፡
እምበል ምነ አካን መትወርካይ ብዕድ ሒራን ሰበት ይዐለ እሎም፡ አስክ
ማይ-ሸቨግሊ ገጾም ትሸተተው።።

44. ክቡብ ሐጃድ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ (መናድል)፡ 1990
45. ክምሰሌሁ

462
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ሐቀ እሊ ሸረክ እሊ ላተ ምን ሐረክት ሰበት አትሐጨረው ከበር
አለቦም ወረአሰ ሸርብ ቤለው። እሊ መትሸራቦም ህይ ዝያደት ሕኩመት
ለትቫቅል ዛህረት ሰበት ከልቀ፡ አባይ ሐቱቲ እንዴ ኢለኣክድ፡ "ሓምድ
nt ah? ሐብዐ አው አብደ፡ ማይት እምበል ሚ ለህሌ”’ ቤለ።

ሕኩመት እብ ግዲደ ሐብሬ ሳብተት ወአኪደት እንዴ ኢትረክብ፡
ሓምድ ከበሩ ሰበት ተሐገለ ከላስ ሞተ እግል ቲበል፡ NI PAA
ሓጀት አእብ ደአል ለንትዐደዩ ጋር ኢኮን። ክምሰልሁ ጋብእ ምን
ለዐሌመ ህይ ሸዐብ እግል ልእመንነ አሰባታት ለገብአእ አግለ ሐቃይቀ
ክም መንዱቂ፡ ዝናሩ አውመ ግናዘቱ እንዴ መደት አሊ ቱ ሰለልቡ
OIE PAAR VA ANA ENA ዐለ አግለ። ምን ክልኢቱ ሐቱ።
እሰባት ምን ኢትአመጽእ ላኪን፡ ተየልል ሓምድ ክምለ ልትህደኹ
ህለ ኢኮን በህለት ቱ። እብሊ አባያሙ ሰበት ኢሰክበው፡ ዝያድ ክሉ
ህይ ለ “‘እብ አርወሐቱ ህለ፡ ምስል ታመት ዓፍየቱ ወሒለቱ ትረእ"
ለልብል ረድ-ፍዕል ናይ ሸዐብ ሰበት ሐፍነ እቶም፡ ሞቴ ወሐዮቱ እግል
ለአክዶ፣ ሓምድ ለካይዱ አምዳር እቱ አሰክ አቅብር ደዲድ ሐናፋልመ
እንቡታም ዐለው።

ለእብ ወግም ሐቀ ሐርብ በላግንደ እብ 17 ወሬሕ እት ደነግብ
1963 ለትከተበ ተቅሪር ፖሊስመ፡ እበ ዎሮት እንክር APS OPE
እንዴ ሐመ ዕያዳት NCEP At AINA ልትሳሬ ጋይስ ክም ህለ፡ እብ
ጀህት ብዕደት ህይ እንዴ ሞተ ክም ትቀበረ ለልሐብር ጽበጥ ብዲበ።
ተፍቲሸ ገናይዝ ክምሰል ገብኣመ እብ ዋዴሕ ሸርሕ፦

. ሐቀ እለ ናይ ኣክር መጋብህት ላኪን፡ አብ ሰበብለ በዲር
ለሳደፈዩ ጅረሕ እግል ልሕመም አሰተብደ። ራድኢት ደወ እግል
ልርከብ አስክ ምድር ዎሮት ክም ጌሳመ ሰሞዕ ዐለ። እግል መደት
ወሬሕ ሸሩብ እንዴ ዐለ፡ ክምለ ለትህደጋቡ እንዴ ሞተ እትለ ትወለደ
ዲበ ዐዱ ትቀበረ። ቀብሩ እግል ልርከቦ ጸገም ትሩድ ምንመ ገብአ፡
በታተን ኢረክበዉ። እት ኣክር ህይዩ፥፡ እግል ልትዓለጅ አሰክ ካርቱም
(ሶዳን) ጋይሰ ህለ ትበህል። እብ ጀህት ብዕደት UE: እቱ ሞተ እንዴ

ትበህለ ምንመ አትካበረው እቡ፣ አሰክ እለ እብ ሞቴ ወሐዮቱ
ለትደሌሊሌት ሐበትመ አለቡ።’

እምበል እሊመ ዐሳክር አቶብየ እት ድዋራት ህደምደሜ፡ AN
ንዋይ ክም ረክበው ቀብር ሓምድ እግል ለአርእዎም አዘዘዎም። ለሰብ
TPE እብ ቀሰብ ልግበእ ወምራድ አግል ልምርሕዎም ላዝም ሰበት
ዐለ፡ ቀብር ዎርት አርአዎም። ለቀብር ጀዲድ ይዐለ ወናይ በዲርማ
ቱ ኢልትበህል። ላኪን ለዐሳክር ምሰለ ኬን ወአእንዜ ለኣምሆልል ለዐለ
ANN: AIM PIC AN OPT ምስሰለ ለሐዝዉ እንዴ አትመሳነው
ክምሰልሁ ሐሰበወ። አእብሊ ህዩ፡ እተ ቀብር ለህይ ቅብርት ለጸንሐቶም
ግናዘት፡ እምበል ናይ ሓምድ ዐዋቱ ተ፡ ናይ ብዕድ ነፈር እግል ትግበአ
ኢትቀድር እንዴ ቤለው፡ አግለ ቀብር ፈረትክ እንዴ ወደዉ ግናዘት
እት ለሐዙ አንበተው። ዓጭሞታትለ ግናዘት ክም ትሻበበ አጨብሉ
እንዴ ትናገፈ ምኑ አክል-ሕድ ሩቶዕ ወአብ ዕንቅራሩ ለጋብእ ህይከል-
ግናዘት ረክበው።

ሰጋሁ ለትበለዐ ህይከል-ዓጭሞታት ግናዘት አግል ትፈርግ ምሸክለት
Ess ክሉ ዓሞታት ኣደሚ ሕድ መሰል፡ ሕብሩመ ጸአዐደ ቴ ናይ ምንቱ
ATA ቲበሉ! ናይ ለገብአ ልግበአ እንዴ ነስኣዉ እግል ሊጊሶ A
ምራዶም ዐለ። ምናተ፡ እበ እንክር ዎሮት አግለ ህይከል ክም ረአዉ፡
ናይ መደት ቅድምት እንድኢኮን ናይ አዜ ወናይ ወቅት ቅሩብ ሰበት
ኢመሰለ እቶም፡ እምበልሁመ ህይ ልብል ክቡብ፡ "ናይ አናሰ ሰኒ
ረዩም፡ ምሰል ሕጭር ሓምድ ዶል ተአትጃግሩ ክሉ ረአሱ አግል
ለአትሐሰዮም ወለአቃሸ፫ም ለኢቀድር ፈርግ ሰበት ዐለ እቱ፡፥፡ ፈቨለው
ከእንዴ ሐድገዉ ጌሰውይ።”·‘'

እብሊመ ኢጸብረው፡ ወክድ ሓርመ እተ ሓምድ ልትሐሪረክ እቱ
ለዐለ ድዋራት፡ ሸክ ለወደው እቱ አቅብር ሐዲሰ አግል ለሐናፍሉ
አንበተው። ሓጀት ትርድት ሳደፈቶም። እበናይ ኢኮን ወዓጭም ላኪን

46. ናይ ፖሊስ ተቅሪር፡ 'ሓምድ እድሪስ ዐዋቴ’ አብ ህግየ እንግሊዝ፡ ደነግብ ሰነት 1963፡ ተረት
ዕልብ 9፡ ገጽ 3
47. ክቡብ ሐጃጅድ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ (መናድል)፡ 1990

464
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ትክ ለብህለት ወሰኒ ለትረተዐት ሓጀት ገዛፍ። ከክም ገንሐወ ህይ
ማይ ጨቅመው ሴጠ። ለቀብር ለህይ፡ እግለ ሓምድ እብ አርወሐቱ
ክም ዐለ ለልኣምሮ ሰብ ንዋይ ቶም እብ ዓኒ እት ለአምር’ ለኣዳለዉ
ከሓጀት ለቀብረው እቱ። “ሕኩመት ግናዘት ሓምድ ተሐዜ ህሌት"
ክም ሰምዐው፡ እግል ሐጋረት ለቀብረዉ ግንዳይ ህይ ዐለ።

እሊ ክም ውልዋል ዶልከ አብ ህግየ ሐቱ ሸብብ ለዐለ እሰባት
ለአለቡ ከበር አግል ልትአከድ፡ ወግናዘት ሓምድመ ሰበት ተሐገለት፡
ሰብ ሰልጠት ገለበቶም አው መትሃላንም ኢነቅሰ። ለብዕድ ንእዘም ፖኑ፡፣
በሰ አማን ተ ወለሐሰት ANA ለአክዶ ለኢበለሰወ እበነት ይዐለት።
አስክለ ለኣትሸክክ ድዋራትመ ሰኒ ለልአምሩ ነፈር ለአከው። ለልአከ
መሰኡል ዳሸ ጀነራል ከበዴ ገመዳ፡ ወለትለአከ ህይ እት መደት ሸፍትነት
ምሰል ሓምድ ዕላቀት ሰኔት ለዐለት እሉ ሐንስ ተምነዎ። እብ ከሊማቱ:፡-

ሓምድ ዐዋቱቴ ሞተ ክም ትበህለ፡ እግልዩ ወእግል ተኽሌጋብር
ሕኩመት ጊሶ ከበሩ ድለው ከምጽኦ ቤለው ከለአከውነ። ለዶል ሰህ
ጀነራል ከበዴ ገመዳ ለልትበህል ናይ ጦር ቃይድ ዐለ። ኖሱ ትላኬኒ
ወክም ግሰክዉ፡ '‘ሓምድ ሞተ ወለ ህለ እንዴ ጊሰከ አክድ። ቤሌኒ።
አነ ወተኽሌ ህይ ትበገሰነ። ተኽሌ ለረክበቱ ከንዶእ፡ እት ገበይ
ተርፈ። አነ እብ መኪነት ሕኩመት ባርንቶ ጊሰኮ። ምኑመ አሰክ
ዐሊ-ግድር በጽሐኮ። ዲቡ ሓምድ ሞተ ቤለውኒ። እት አንቶሬ እግል
ልትቀበር 10 ገመል ነስኣዉ ቤለውኒ።’“

እትሊ ሐገስ ተምነዎ እምበለ ‘ቤለውኒ' ለአከደዩ ሸይ ይዐለ።
‘ቤለውኒ’' ሌጠ እንዴ ጸብጠ አቅበለ። ፍላን እተ Pte ALC OA
ወኖሱ እበነት ከሬኮ ዲቡ ኢቤለ ምን ገብእ እግል ትእመኑ ኢትቀድር።
አብሊ ህይ አምበለ ሰምዐኮ ረኤኮ ሰበት ኢቤለ፡ ሐብሬ ሳፍየት እበ
አቅበለ እግል ኒበል ይእንቀድር።

ለሰሜት ይዐለት እቱ ተቅሪር ፖሊሰመ፣ ለትሐባለከ ጌማም ሌጣ +ቱ
ለቀደመ፡-

48. ሐጎስ ተምነዎ (ቀኛዝማች)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 18 ኦንሰት 1991 ከረን፡
465
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

APES እብ ጸልዐት ከብድ (ቅርሐት) ልትጅረሰስ ሰበት ዐለ፡ ሐቀለ
ናይ ደንንጎበ መዐረከት ምክራዩ ቅዊት ህሌት። ምነ ሸፍትነት ለፈግረ
ዲበ አምዕል አሰክለ ለትሸረበ እቱ ወቅት፡ ሓምድ ሐሊብ ሌጠ ሰቲ
ዐለ እንድኢኮን፡ እክል በሌዕ ይዐለ። ANA. ANN AA. UR: ሰኒ ቀጢን
ወሄራርመ ለኣትዕቡ ዐፈሊ...

. ሐቆህ፡ ሓምድ ከሰለ እንዴ ጌሰ ጭገሩ ቀረጨ፡ ልባሱ ቀየረ፡
እብ ገበይ ሰፋረት ብሪጣንየ እት ካርቱም ለመጽአዩ ጅ፳ዋዝ አእቡ አንዴ
ትነፈዐ ህይ፡ እግል ዝያደት ዕላጅ አሰክ ካይሮ ሳፈረ። አት ካይቦሮ፡
ሓምድ "ምን አጅል ሰውረት፡ ለሰልፋይት ጠልገት ለከፍኮ” እት ልብል
ተሃገ። ለሰውራይት ልድነት፡ ሓለት ሓምድ እት ቁመት እንዴ ኣቱት፡
ምሰሉም እግል ልግበአ ሰበት ቀረረው፡ ናይለ ሰውረት ጅነራል አግል
ልግበአ ሸየመዉ። እብ ጀህት NOL VR: ሓምድ ምን AA. ONL AA.
እት ፓኪሰታን ተድሪብ ዐሰከሪ ነሰእ ክምሰል ህለ ትሰመዐ። ምን ህግየ
At VI: ገሌ አንፋር ህይ እት ሐቱ መጀለት ሓምድ ልባሰ ዐሰከሪ
ላብሰ እት እንቱ ሰዉር ክም ረአዉ ለህድን።’"

At CANA ATL ሜርሒት ሓምድ ዐዋቱ ለገብአየ ሐምሰ መዐረከት፡
እት ከረን ቀነብል ወጥለግ ክም ትላከፈ፡ እት አልገዴን እጅትመዕ ሸየም
(ነዘር) እብ ለክፍ ክም ትፈንጠረ፡ አእብ ክሱሱ ብዞሕ ትዳገመ። አብ
ዕባቡ ኣብሳር አባይ እንዴ ፈሸለ፡ መዕነውያት ሸዐብ ሰኒ ወአማን ሰመ
OCT: ANA. UR: At NEAT 1962: ISA አርትርየ ዝያደት አት
ልትአመር ለሄጌሰ እተ መደት ገብአት።

ለአባይ እግል ልቫቅሉ ወለአብህርሮ አእንዴ ትበህለ አሰክ ለትፈናተ
አራዲ ለጌሰው ከረ ዑመር እዛዝ፡ ህደፎም እንዴ አግደው፡ ዐደድ
ቅድረቶም ምን ቀበት-ዐድ ወካርጅ መናዱቅ፡ ቀነብል ወጥለግ አእንዴ
ረክበው አሰክለ ምነ ትበገሰው አካኖም ክም አቅበለው፡ ካልእ ዶል
እንዱ ትከማከመው፡ ተሐይሰ ተሐምቅ እንዴ ቤለው፡ ናይ ምሰስተቅበል
በራምዶም AIA ለኤትና፡ ሓምድ ዐዋቲ አት ለሐዙ አንበተው።

49. ናይ ፖሊስ ተቅሪር፡ 'ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ’ አብ ህግየ አንግሊዝ፡ እት ደነግብ 1963፡ ተርቲብ
OA: 12: 13: TH 4:5

466
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ

ክምሰለ አሰልፍ እንዴ ትፎመዐው ወትጋመው ኤታን እንዴ አፍግረው
ለትዐወተው፡ ካልእ ዶልመ ምኑ ለልትደቀብ ዐመልያት እግል ሊደው፡
ምሰሉ አግል ልትጋመው ሐዘው። ሳኪን፡ ክምሰለ ለሐሰበወ ኢገአት
እሉም። አምበለ ምሰል ሓምድ እንዴ ሐድገዎም ጋይሳም ለዐለው
ሐምስ ሰሉሓም፡ ብዕድ ነፈርመ ኢረክበው። APR: At LOA: “ATP
ህለ!' እት ልብሎ ትሰአለው። “AI ho ANA ልትዓለጅ ሶዳን ጋይስ
ህለ" ቤለዎም። ዝያደት ክሉም ግንድፍል ይአምነ። ጽዋር ወወጅህ
OP t መሐመድ ፋቶይድ ክም ረአ ህይ እት ሸክ አተ።

ሐቆ ሳምን ምን መዐረከት አሜሊ - አምዕል ሰንበት-ዐባይ፡ ምድር
እንዴ መሰ ክም ዐወድወደ፡ ሓምድ ምሰል ሰሰ መልህያሙ እት ተሸኪል
ሳክባም ዐለው። ሓምድ ሰምጥ ክቡብ ወለብዕዳም ርዩይም እንዴ ቤለው
አትካረረው። ሳሊ፡ እት ወክድለ ጸለምት ሓምድ እንዴ ቀንጸ እግል
ክቡብ፡ “‘መንዱቅይ ሰምጥከ ውደዩ" እት ልብል ድርክ አበለዩ ዲቡ።
እግለ ዝናሩመ እተ ክምሰልህ።

ARN AINA ሓምድ “አፎ ቱ እንከ መንዱቅይ ቴልከኒ፣" At ANA
ትሰአለዩ። ሓምድ “አነ ሕሙም ህሌኮ፡" ወምነ ወኬን ሐበት ኢትሃገ፡
ብላዩ እንዴ ትገልበበ ሌጠ ሰክበ። ሐዋህ ከሊመት ኢትሃገ። ክቡብመ
ለልአትቫቅል ሸይ ሰበት ይዐለ አግሉ፡ NAA ዶል ኢትሰአለዩ። AA.
ሳክባም ትመየው። ጽቤሕ ምድር ሓምድ እንዴ በድረ ለፈዜዕ ነፈርመ
ይዐለ እቶም። አትኒን አሰቦሕ ላተ ቀደሜሁ ቀንጸው ከትሰለው። ናይ
CN At Mat At: “Lhd LUA TA” እንዴ ቤለ እት
ልትባደር ሓምድ እግል ለህርስ ለመጽአ ዐዋቲ መሐመድ ፋይድ ዐለ።
“APR: APR” እት ልብል አብ ሰሜቱ እት ሰአድህዩ ነዝነዘዩ።
ክቡብ ላኪን ይዐጅበዩ። "ያቘኽ! አፎ ለዓርፍ ኢትሐድኑ! ሕሙም
ሰበት ትመየ ልሰከብ ሕደት”" እት ልብል ሰበት ትቃወመዩ፡ ምኑ ከም
ረይም ወደዩ። እሊ ለፈህመ አሕመድ ጋድፍ አብ ተረቱ እት ሓምድ

ATS BA ጋድእዩ። እለ ዶል እላመ ሓምድ እት ሰካብ ጥዑም ክምሰለ
ህለ ነፈር ኩሰኩሰ ኢቤለ።

ለምሰሉ ትመየ ክቡብ በዐል ሰብር ወሃድእ ቱ ለዐለ። አእብ ምልሃዩ፡
“ሓምድ ቅነጽ፡ ጸሓይ ፈግረት ወምድር አድሐ ገብኤአ፡" ቤለዩ ሰካብ
ከልኡ ለህለ እት መሰል ዲቡ ወአእት ልትአሰፍ ምኑ። ህቱመ በሊሰ
ሰበት ሰአነ ትሸከከ። እብ ሸፋግ አግለ አሰራር እዴሁ ወልቡ ተማተመ።
ገርቡ ሕሩን ዐለ። ህንደገት ልቡ ላተ አትካረመት። ለዶል ለሃቱ ርሑ
ለፈግረት፡ አሰተሸህደ፡ አትኒን 28 ማዮ 1962።

468
ወሰክ ዝክርያት እብ ክሱሰ እሰትሸሃድ ሓምድ

ሓምድ ዐዋቲ ዓፍየት ታመት ይዐለት አግሉ። እብ ዝያደት ህይ
ሐቀ መዐረከት አሜሊ ሰበት ትደቀበ ዲቡ ክለ ሓለቱ ተአመምእ
ይዐለት። ብዞሕ ልትዕብ፡ ምን ክል ሓጀት መሸግ፡ ምን ክትረት ፈተሩ
ደብር እግል ልፍገር ኢቀድረ። መልህያሙ ላኪን መይት መሰል እቶም
LOA: NAR NI? Ahk ANP ሌጠ ሰሐሰቦ ዐለው።

ልሰዕል ዲብ ህለ፡ ክምሰለ ግፎፍ ለመሰል ጠፍእ ልርእዉ እንዴ
ህለው፡ ናይለ እብ ከዶስ ለኣተንነ ለዐለ ትምባክ ቱ ገብእ ልብሉ። ህቱ
ላኪን፡ እተ ዶሉ ርሑ ገብእ አሰአለቱ፡ እግለ ክል-ዶል ደጋግመ እሎም
ለዐለ ምክርመ ለአዘይደ ዐለ። "አነ ሙትኮ ምን ገብእ፡ እሊ ግድለ Pt
በህለት ኢኮን። ሐቱ እንዴ ገብአኩም ውሕደት ወዴኩም ምን ገብእ፡
ሰውረት ኢትበዳ። አሰላም ወክሰታን ኢቲበሉ። ዎርትከ ደያነቱ ምንመ
ተህሌ እሉ፡ ደውለትነ ሐቱ +ተ=። ክሊነ ህይ ሐቱ ሕነ። ዮም ለሰውረት
መራር ተ+፡ ለትጥዕም እቱ ወክድ እግል ልምጸእ ቱ”" ልብሉም ዐለ።

ሓምድ እት ፈር-ወንተር ናይለ እስትሸሃዱ "ሞትኮ ምን ገብእ፡
ለግናዘቑ ሰቁለ ገብአ መሰለከ ወለ ለአነዱደ፣" ቤሌኒ። "ግናዘት ህይ ሚ
እግል ቲዴ እሎም’" እቤ ከበለስኮ እቱ። ለዶል ሰህ፡

“"ክንዶእ፡ ነፍሹ ትትሳረድ ምንይ ህሌት” ቤሌኒ። ምግብ AA.
ክም ገብአ፡ ገሌ ሸይ At ባካትለ መተርአሱ ክርን ሰምዐኮ፡ ምንዲ
አተናሴኮመ፡ እግል አክደ ኢቀደርኮ።

መደት ክም ከልአ ክፉፋ (ዝናሩ) ህቤኒ። እተ መንዱቂ አርበዕ
ጠልገት ሌጠ ዐለየ። ሜዛን ሰቡረትለ መንዱቂ እት 100 እሹር ዐለ።
200 ብር ለዐለ እቱ ክምር ሰላዲ ህቤኒ ቱ ከሰክበ። አስቦሕ ዐዋቱ፡ ካልእ
LA ANA AUCH ምንመ ነዝነዘዩ፡፥ ቅንጸት አበ እሉ። እብ ድንጋጽ፡
“ሓምድ ሞተ፡ እግል ትብደው ቱ" ቤሌነ። አሕመድ ጋድፍመ እት
ለህርሱ ሞቱ ሰበት ትፈህመቱ፡ ምነ ገጽነ እርይም እንዴ አበለ ትወርከ
ከበከ። ሐቆ እሊ አነ እደዩ ወልቡ ተማተምኮ፡ ገሮቡ he OTF
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ሩትዕት ከትክ ብህለት ምንመ ዐለት፡ ርሑ ሰበት ፈግረት፡ “ኤማን
ወሰብር ሌጠ ኒዴ!!" እቤሎም።

አሕመድ ጋድፍ ወኣድም ክሸ ዋርድየት ፈግረው፡ ኣድም ክሸ
ሐሬ ኣመረ እንድኢኮን፡ በዲር ዳሊ ይዐለ። መልህያምነ አምር ናይ
ሕፍረት ቀብር ሰበት ይዐለ አግሎሉም፡ አነ ወዐዋቲ ቀብሩ ሐፈርነ እሉ።
እድሪሰ ዐሊ በኪት ብላይ ከፈን ወብዕድ AAPA AIA AAPRA 150
ርያል እንዴ ህብናሁ ጌሰ። ሰር-ኣአምዕል ለልአትሐዜነ ዐለ አሸየአ እቡ
ክም መጽኤነ፡ እግል ሓምድ ቀበርናሁ።

ለቀብሩ አዜ እንዴ ጊስኮ እግል አርኤኩም ቱ እቀድር። እት ቡቢ-
PPh Ee ANA ACH APEC አሰትሸሃዱ አግል ኢልትአመር
APAATIY ANN UE: ANIL hE ATS Chk ጅተቱ ወህይከል
ዓጭሞታቱ እግል ኢልንሰእ ወኢልርከብ እንዴ እንቤ ቱ።

ሐሬ ሰብ አጣል ክምለ ሐበረውና ቱ፡ አባይ እተ ድዋራት ለህይ እንዴ
መጽአኡ፡ ዎሮት ቀብር እንዴ ሐንፈለ ፍቱሸ ዐለ። ምናተ፡ ኢትዐወተ።
ለሐንፈለየ ግናዘት ናይ ወክድ ረዩም ሰበት ጸንሐት፡ “እሊ ናይ ሓምድ
AMA ልግበአ ኢቀድር" እንዴ ቤለ ፈቨሸለ ከንእዴ ሐድገየ ከጌሰ።'

አነ እት መዐረከት በላንግደ ሰበት ይዐልኮ ምሰሎሉም፣ ሓምድ አግል
እድሪሰ መሕሙድ ቴለልዩ እግል ልድሌ አሰክይ ናድኡ ዐለ። መሪድ
ሰበት ዐልኮ ብዞሕ ሐረክት ይዐለት WEE ሓምድ እት ህደምደሚሜ ዐሩነ
ለትብል ልእከት ምሰል ዐሊ ዐዋቱቲ ሓድግ እግልነ ሰበት ዐለ ህይዩ፡ አብ
ቅሩትነ ህደምደሚ ክም ጊሰነ ኢጸንሐውነ ዲቡ። ሰበት ኢረከብናሆም፡
አሰክ አብናይት ጊሰነ። ምኑመ አካቲን በጽሐነ። አዜመ ኢረከብናሆም።
ሓምድ አሰተሸህደ፡ ምን ድካን ብላይ ትዛበው፡ እንዴ ከፈነዉ ከቀብረዉ
ወምኑ እት ለአቀብሎ እት ሐንታለ ትዋጅህነ። ሓምድ ሕሙም ዐለ።
ሕማሙ ላኪን፡ ድቁቂብ ይዐለ። ወገሸ (ተሰምም ገሮብ) ለሸብህ ሕማም
ዐለ እቱ።

1. ክቡብ ሐጃጅ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 19 ማርሰ 1990 ከሰለ -ሱዳን፡
470
ወሰክ ዝክርያት AN ክሱሰ እሰትሸሃድ ሓምድ



መልህያምነ አሰትሸሃዱ ክም ሐበረውነ፡ ‘ከግድም አዜ ሕኩመት
ሰምዐቱ ምን ገብእ፡ መዕነውያት እንዴ ረክበት ደርብነ እግል ተአለምቤ
ቱ። AMA ነፈር ትሰአሌነ ምን ገብእ፡ ካርጅድ ጌሰ እግል ኒበሉ ከም
ብነ ክሊነ መሐልነ። ከረ ግንድፍል ክም መጽአውነ፡ ምነ ምሰል ሓምድ
ለዐለው ሰኒ ወአማን አግለ ቅድየት ለልኣምር አድሪስ ዐሊ በኪት ቱ
ለአሰአለዮም።’

መንዱቅ ወሰኪነት ሓምድ፡ ዐዋቲ መሐመድ ፋይድ ጻውርም ከም
ረኤክዉ፡ ሓምድ ክም አስተሸህደ ጌመምኮ። ምሰልይ ለዐለው ላኪን
ኢትፈህመዮም። እግል እትአከድ እንዴ እቤ፡ እግል እድሪስ ዐሊ በኪት
ምን መልህያምዩ በይኑ እንዴ ትጣዊዌኮ እቡ፣ "ኢትስተር ምንይዩ" እቤሉ።
ክምሰል ሞተ አሰአሌኒ ወበኬኮ። ሐሬ ላተ ፊስከት እንዴ ዘበጥኮ
እግል ክሉም ጀምዐኩሆም፡ ወቅሰት ናይ አቡበከር አ’ሰዲቅ (ናይ ዘበን
ሰሓበት) ዳገምኮ እሎም። አትሊ እግል እርትርየ ለፈግረ ሐቆ ህለ፡
እርትርየ ህሌት። አግል ሓምድ ዐዋቱቴ እንዴ ቤለ ለፈግረ ህለ ዲብነ
ምን ገብእ ህዩይ፡ ሓምድ አስተሸህደ እንዴ እቤ ኖኬ ሸፊሕ ህብኩሆም።
ለዶል ለህ፡ እት ፍንጌነ ፈርህት ወርዕብ እቡ ሸዐርነ ወፈነጥር ገብአነ።

ah? AC Vt: HAA ዶል ፊሰክት ዘበጥኮ ወትደመዐነ። እት ክሎም
ጅማዐቹ አት አደውር ህይ፡ ሓምድ እት አየ ህለ ለቤሌነ መትሰእሳይ፡
“ሓምድ ሰለሕ አእግል ለኣአምጽእ አግልነ ካርጅ ጋይስ ህለ" እንዴ እንቤ
AMA ንብለስ ዲቡ፣ ክታብ ቅርኣን እንዴ አፍገርኮ አዝበጥኩሆም ቱ።
ሐቆለ መሕለ፡ መስኡል አግል ንሕሬ ትፋህምነ። ሐቆቀ ሐዘን ወገህይ
ብዞሕ ህዩይ፡ አእአግል መሐመድ ACA AL her:

ሓምድ ክም ሞተ ከበሩ ትሰመዐ ምን ገብእ፡ እግል አቶብየ
መዕነውያት አግል ኢልግበአ እለ፡ ለግናዘቱመ ነሰአወ ምን ገብእ
ህይ፡፥ መዕነውያት ሸዐብ አርትርየ እግል ኢልተምተም፡ እንዴ እንቤ ቱ
ለእስትሸሃዱ ሰተርናሁ። ANA ምስጢር ህይ ዮም ቱ አፈግሩ ሰህሌኮ።

2. ከራር ኣድም ሐዞት (መናድል)፡ 04 ማርስ 1990፡ ከሰለ ሱዳን፡
471
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ



እተ መደት ለህ እሊ ተእሪክ አሊ እግል ልክተብ ለቀድር፡ አደይ
ወአቅሉም ይበዐለ እግልነ።

ሓምድ ሰኒ ውቅል መቅደረት አዳረት ለዐለት አሉ ነፈር EH
እትለ ኢነፈዕ አሸየእ ለኢልትሃ$፡ ናይ መሰኡልየት መግህፍ ለይዐለ
እሉ፡ ክሉ ተፍኪሩ እግል መሰለሐት ሰውረት ሌጠ ሰበት ዐለ፡ አግለ
እሰትሸሃዱ መጦርለ እት ግድለ ለልትረኤ ከሳይር፡ ምሰል ዎሮትመ
እግል አትጃግሩ ይእቀድር።’

ሓምድ ዐዋቲቴ እሰትሸሁድ እት ህለ፡ መልህያሙ ክል-ዶል ለሐብዖ
ምኒነ ዐለው። ሰናኖታት ብዞሕ ክምሰለ እብ ሐያቱ ለህላ ቱ ሸርሖ እግልነ
ለዐለው። "ምን ቱ መሰኡልኩም፣" ቤልናሆም ምን ገብእ፡ “ሓምድ
ዐዋቴቲ" ልብሉነ። “እት አየ ህለ" እንቤሎም ምን ገብእ፡ “እት ሎሂ
መዐደይ ትርእዉ ለህሌኩም ህቱ ቖ"” ልብሉነ። "ከእንዴ ጀለሰነ ምሰሉ፡
እግል ንትፋህም ምሰሉ ትሰምሖ እግልነ" እንዴ እንቤ ትሰአልናሆም
PF VA US: "መንዱቅ፡ ማል ቘጣን ሰበት ቱ፡ እት ፍንጌ ሰብ ሰለሕ
እግል ትእተው ኢነኣጅዝ እግልኩም። ምሰልነ አት ህሌኩም አባይ
PKA PT MA: NOT ONL ተ" እት ልብሉ፡ እሰትሸሃድ ሓምድ
ገላቡቡ ምኒነ ዐለው።'

ሓምድ ዐዋቱ ገሌ አሰፍ እግል ለዐሌ አግሉ ቀድር፡ አብ ሰበብለ
መንዱቂ እግል ኢልትበአሶ ፈርህ ከንዶእ፣ ሚ አቅራቡ አግል ልትህየብ
እግል ኢሊበሉ፡ እብ ክሱሱመ እማነት አርፎዕ ዐለ፡-

አነ ይዐልኮ፡ ምሰሉ ሐምሰ ነፈር ሌጠ ዐለው። እተ ፊናታቱ፡ አግለ
አብ-ዐ፳ሸረ መንዱቂ ናይ ዐድ APR ALA OPE EAD TVA

3. ኣድም መሐመድ ሓምድ 'ግንድፍል' (መናድል) መብበለት ምስል ኬትባይ 05 ማርስ 1990: HAA ሱናን
4. ዐብደለ ጋ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 05 ዩንዮ 1989፡ ባንቡኔ ሞጎራይብ

472
ወሰክ ዝክርያት AN ክሱሰ እሰትሸሃድ ሓምድ

እት ውርሰ FAN AMA ኢልእቱ፡ ANA OF Ok AE OPE
መሐመድ ፋይድ፡ “እሊ መንዱቅይ ናይ ዐድ ዐዋቱቴ ኢኮን። እግል
ሸዐብ እርትርየ ሰሉሙ ህሌኮ” ቤለዩ ልትበህልህ’

 * *

ሓምድ ክም አስተሸህደ፡ ምነ ምስሉ ለዐለው ኣድም ክሸ (ሸንገርፎ)፡
PAA አሕመድ ጋድፍ ዋርድየት ፈግረው። ክቡብ ሐጃሻጅ ወዐዋቱቴ
a hare 4.22 PAC AN ልሕፈሮ እንበተው። አድሪስ ዐሊ በኪት
ዱካን እንዴ ጌሰ ብላይ 2d NP APRA VE: Wht 40% 12:00
አደሐ ቀብረዉ።

እሊ እግል ሰኒን ስቱር ለዐለ ቀብር ሓምድ፣፡ ሐቀቆ ሕርየት AT) PAA
እግል ልትረከብ ሰበት ኢቀድረ፡ "“ኣድም ክሸ (ሸቨንገርፎ) ምን ሶዳን
እንዴ ትላከዉ ክም መጽኣ ቱ ለረክበዩ” ልብል አግለ ተእሪክ ለልአምር
መሐመድ ዐዋቱ ሸሪፍ። ቀብር ሓምድ እግል ሚ ተሐገለ፣፤ ለምሰጢር
ሚ ቱ ወአብ ከአፎ እግል ልትረከብ ቀድረ፡ መሐመድ ዐዋቱቴ ሸሪፍ፦

ሓምድ እግል ኣድም ሸንገርፎ፡፣ 'አነ ቀደሜከ አስትሸህድኮ ምን
Mia: ግናዘቹ አቶብየ እግል ኢልርኮበ ሰኒ ሰተረኒ፡ እንዴ ቤለ እብ
ፍንቱይ ፉኑዩ ሰበት ዐለ፡ እንዴ ቀብረው ክም አክለሰው፡ ገሌ እንዴ
አመሰመሰ እግለ መልህያሙ ሕለፎ አግል ዐሬኩም ቱ ቤለዮም።
አሰክ ህደምደሜ እንዴ ሸክፈ ህይዩ፡ ምነ ዐድ በዲለት ወገረዊነት ነሰአ።

ለዶል ለህ ጅሰት (ግናዘት) ሓምድ ጀላብ እግል ኢትትረከብ፡
እተ ትትሐዜ ዲቡ ወክድ ህይ ጀላብ እግል ኢትትሐገል፡ መሐበሪ
MA ATS ቤለ ለኣምነ እቡ በሰር ትነፈዐ። እተ ሰልፋይ ቀብሩ
እንዴ በጥረ፡ አሰክለ ዕጨይ ምኑ ምሉእ ለዐለ ወዝያደት ለሐቤዕ
ለቤለዩ ድዋራት አንዴ አቅመተ፡ እብ ክለ ሒለቱ እበነት ለሰክፈ።
እተ እበነት ለትከሬት ዲበ አካነት ህዩ፡፥ እት ፍንጌ ክልኤ ዕጨት ---
አላዜን ለልትበህል ዕጨይ ጽሩይ፡ ካልኣይ ቀብር ሐፍረ አሉ። እግለ

5. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ ‘ገሲር’ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰስል ኬትባይ፡ 8 ሰብተምበር
1991 አሰመረ

473
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ግናዘት ሓምድ ህይ ዲቡ ነክሰየ። እበ እንክርለ ረአሱ ሰሜት ወዕለት
እሰትሸሃዱ ለወቀረ ዲበ እበነት ጠልፈሕ፡ አብ እንክር እገሩ ህይ
እቫረት ለገብአ እሉ ዕጫይ አላዜናይ ጸሊም ከረ። ሓምድ አንዴ
ደፍነ ወለአካን እንዴ አትማሰለየ፡ ሐድገዩ ከሄጌሰ ወአበ ጅማዐቱ ዐረ።

ሐቀቆ ሕርየት፡ ክሉ አዳም፡ "ሓምድ አት አየ ትቀበረ፤፣ ወአት አየ
ድሩን ህለ-" እት ልብሎ ተዐብ ክም ገብአው፡ ከረ ክቡብ ለቀብረዉ
ዲበ አካነት ምን ገንሐወ ኢረክበዉ ዲበ። አሊ ለልአምር ህይ አምበለ
ምነ ሐምሰ ምቈሴርበት አዜ እት ሐያት አእብ አርወሐቱ ለህለ ኣድም
ክሸ (ሸንገርፎ) ብዕድ ለረክቡ ነፈር ሰበት አለቡ፡ እግሉ ሕዘው ትበህለ።

ANGLE ኮከን ወሐሰን ሓምድ ለልትበህሎሉ PACA ገዳይም
እንዴዜ ትላከዎም፡ እግል ሸንገርፎ ምነ እተ ህለ አካነት እንዴ ሐዘው አግል
ለአምጽእዉ ትለአከው። አትሊ ሰፈሮም ዲብ ገበዮም አት ልትሰአሉ፡
ወሴፈ ዲብለ ለኣተሞ AE ONS At Ade: AN መኪነት ወእገር
ዝያድ ወሬሕ እንዴ አንንገው፡ ኣክር እት ሶዳን፡ ሰናር-አልተጋጥዕ
እንዴ ሐልፈው እት ዳርፎር ረክበዉ። ህደፍለ ምጽአቶም ክም ሸርሐው
እሉ፡ ይአበ እሉም፣ "እንቱም ከማን ተዐብነ ወሰፍሬነ እንዴ ኢትብሉ
ገበይ ረያም እንዴ ሄረርኩም ለመጽአኩኒ፡ እግልይመ ህይ ለትህየበተኒ
እማነት ወፊሬነ እንዴ አትመምኮ ጸርይ ጅጀላብ እግል ANG PIR አምበል
ትትላከውኒ ህሌኩም" እት ልብል፡ ታውበ ለዐለ 60 ረአስ ምን አባጌዕ
At ሐቱ ኢነት አብ ሐራጅ (ጅምለት) አእንዴ አዝበየ፡ ምሰሎም አሰክ
እንሰር (እርትርየ) ትበገሰ ከመጽአ።

እዳርዩን አቅሊም ጋሸ-በርከ አስክ ህደምደሜ ክም ነሰአዉ፡ በዲር
ለምድር ድበዕ ሰበት ዐለ፡ ሸበህ ተሓበረ ዲቡ። ሐር ላተ፡፣ እተ ባካትለ
ቀብር ለቀዳም እንዴ በጥረ፡ አሰስክለ እብ ጀሐር ስዉሱይ ለዐለ ዕጨይ
አንጸረ። እት ልትሸከክ ህይዩ፡ "ለኣካነት ዲ እላተ" ቤለ። At ANC:
እግለ እብ ደሐር ለትቀናጨበየ ክልኤ አላዜነት ፈረገየን። አእብ አዴሁ
እት ለአሸር፡ "ዓጭሞታት ግናዘት ሓምድ እተ ፍንጌ ክልኢተን ኢጸንሐ
ምን ገብእ፡ አነ ከማን ዕልዉጅ ህሌኮ” ቤሌነ። ምሰሎም ቱ ለዐልነ።
እተ አካነት ከም ሐፍረው፡ ህይከል-ዓንጭሞታት ሓምድ እተ አካን

474
ደዓያት አባይ ድድ ሓምድ



ትረከበ። ምኑ አስክ ባርንቶ ነስኣናሁ። ምኑመ ህይ እት ህይኮተ ትቀበረ
ወተምሳል ሸቂይ አሉ ህለ።

ለዶል AU ሸንገርፎ "ሓምድ ፉኑዩ ሰበት ዐለ፡ አና ቱ ክእነ
ለወዴኮ። መልህያምይ ምሰጢር አፍገረው ምን ገብእ፡ ሰካንለ ድዋራት
አግል ኢለኣምሮ ወሐር እንዴ ትጀደበረው፡ አባይ እግል ኢለሐብር' እንዴ
እቤ ቱ ምን መልህያምዩ እንዴ ተረፍኮ ላሊ ኖቘ ለአንከስክዉ” ቤለ።"

6. መሐመድ ዐወድ ሸሪፍ (መናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 05 ዩልዮ 2017 አሰመረ፡
475

ከረርም:ስያሰት
ከረርም:ታሪክ ሐያት
ከረርም:ተእሪክ እርትርየ
ከረርም:ሓምድ እድሪስ ዓዋተ