ሓምድ እድሪስ ዓዋተ - ምዕራፍ 8

ምዕራፍ 8

 ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ስለሕ 

 ሐሶሰዮት ግድለ ዲብ ሶዳን ወመስር 

 እዴሁ ለመንከላ ቱ መልሀዬ 

 ጀብሀት አቁርደት 

 ሸክ ሕኩመት ወመትዳላይ ሓምድ 

ምዕራፍ 8
ፈርወንተር መትክንባት ግድለ ስለሕ

ሸዐብ እርትርየ ዲብ ቀድየቱ TH NP ጋነ እንዴ ትረአ፡ ክምለ
ዲብ ደዋሒሁ ዲብ ሐንቱ እስትዕማር ጥልያን ለዐለየ ሶማልየ ወሊብየ፡
እሰትቅላሉ እግል ልርከብ ኢቀድረ። እምበል ምራዱ፡ አብ ዛልም ቀራር
መጅልሰ ቅራን ዲብ ክልኤኡ ዲሴምበር 1950 እብ ፈደሬሸቨን ምሰል
አቶብየ እግል ልትቀረን ከም ተሐከመ፡ ለእለ ኢሰአ ወኢተምነ ህርደ
እሰትዕማር ወድቀ ዲቡ።

እዳረት እንግሊዝ ዲብ እርትርየ፡ ዲብለ ናይ 10 ሰነት አእሰትዕማ
ለአጅሬቱ ከራብ እንዴ ኢትደዊ፡ ዲብለ ገብአ ንዛም ሰለሞት ሰልጠት
ሲያሰት ወመምተልካት፡ ለዐበ ትቅር አቶብየ ወዴቱ። ጸባይብ ናይለ
AA ደመረትመ ምን ገብእ ክምለ ናይ ክለን እሰትዋላለን ለረክበየ
LOA ANA ዐለም መበገሲ አግል ልግበአ እለ ቀድር ለዐለ ክሉ ቈማት
እቅትሳድ ወርዝቅ፡ ሕኩመት ፈደራልየት እንዴ አመሰመሰት፡ እት
ሐንቲ መራቀበት አቶብየ ክም ለአቲ ወዴት።

ATZAN እሊመ፡ መጅልስ ቅራን ANA ልክደል እቡ ለወድብ፡
ዲብ ፈርወንተር መትዐላን ፈደሬሸን ወመአትአሳሰ ሕኩመት እርትርየ፡
ዲብ 10 ዩልዮ 1952፡ ለሐር ዲብ ምድር እርትርየ ምክራይ እግሩ
ክም አጥፈሐ ‘እምቢ ያለ ሰው ጥይት አጉርሰው!"”" (አቤኮ ለቤለ
ጠልገት አውሕጡ) ለሰቅራቱ ዴሸ አቶብየ፡ ዲብ እርትርየ እግል ልእቲ
ወዲብ አሰመረ ለዐለ መዐሳክር ዴሸ ዲቡ እግል ልዐሰክር አደዞቱ ቱ።
እሱሳት ለዐለየ እግል እሰትቅላል እርትርየ ለልትጻ?ገ? መሓብር ሰያሰት
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ወርክብት ለዐለት ሕርየት ክቱብ ወህግየ . . . እብ ሑድሑድ ረምቨ።
እብለ ሓለት እለ ለዶል ለተአሰሰት ንኢሸ ወረቃቅ ሕኩመት እርትርየ፡
ክለ ሐረከተ ዲብ ቀልብ ንጉሰ ህይሌሰላሴ ለተንከበት፡ ክርዕት፡ እብ
ምራደ ኩሰኩሰ ለኢትብል ሁድልት፡ እብ መፋገረት አርቑዌሕ ለትሴንግ
ሕኩመት ገብአት።

እሊ ክሉ ዲብ ገብእ መድልሰ ቅራን አብ ሕሱራም ወጠንዩን
ለቀርብ ዲቡ ሸከ ወመዘክራት NP ኢልርኤ ወኢሰማዕ እዘኑ ደናበ
ወዕንታቲቱ አቀመጨ ምኑ ከትለገመ። አያይ ለረክበ ንጉሰ ህይ ቃኑን
ፈደራልየት ለኢሰምሑ ዲብ 24 ዲሴምበር 1958 መንዴረት እርትርየ
ክም ትከሬ ወደ። ዲብ 17 ማዮ 1960 ሰሜት ረሰምየት ናይ ሕኩመት
እርትርየ እንዴ መሰሐየ፡ "እዳረት እርትርየ"’ እንዴ አተንበለየ ከትም
ክሉ በደለዩ። እብሊ ወእሉ መሰል አርትርየ መድልሰ እንዴ ህንቀላቀለ
AN ACT TORAH

እሊ ወዐረዱ ክም ረአ፡ እምበለ ዲብ ጭፍንጌ ደውለት ወእዳረት ሰህለ
ፈርግ እግል ልትአመር እሉ ለኢቀድር ቃፍል ኣአውመ ማዛን ሐንገሉ
ለትቃለለ ኢናጊ፡ ክሉ ለዲብ ዐዱ ደሬ ለዐለ ዝልም ወንሂብ ምን ከህላቱ
ወለዐል ለገብአ ዲቡ ሸባብ፡ ደለ እስትቅላሉ አግል ልትጋደል ዱሉይ
ገብአ። ዲብ መሰአለት አእሰትቅላል ካልእ መብደእ ይዐለ እሉ። EAA
ናይለ ለሐሶሴ ADA IEA ANP NP AANA ATS ADA A
ክለ እርትርየ ወአሰክ ዲብ ሶዳን ወመሰር:፡ ዎር' ከእበ ዲበእ ህለ አግል
መቃወመት አብ ANC DADA AINA ANA At

216
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ሐሶሰዮት ግድለ ዲብ ሶዳን ወመሰር

ለዲብ 1956 እብ አሰይድ ወልዱኣብ ወልዱማርያም ወሳፊ ኢማም
ሙሰ እብ ህግየ ትግርዝን ወዐረብ ምን ራድዮ ካይር' ትትሐላለፍ ለዐለት
ክርን እርትርዩን ዲብ አልባብ ብዝሓም ወጠንዩን ተአቲ ወትበሰጥ
ሰበት ዐለት፡ አቶብየ ብዞሕ ትቫቀለት አበ። ምናተ፡ መሰር እብ ፈረንሰ፡
እንግሊዝ ወእሰራኤል ዲብ ሐርብ እንዴ ትወጸዐት፡ ለትነዘዐ ምነ ምድር
እግል ትብለሰ፡ መተንከብ ለገብእ እለ ተሐዜ ሰበት ዐለት አሊ ቴለል
እሊ አቶብየ ሸቀላተ ለትባሌሕ አቡ በክት ፈትሐ አለ። አቶብየ ሐቱ
ምነ መጦር መሰር ለበጥረ ድወል አግል ትግበእ፡ በደላሁ በርናመጅ
ራድዮ ክርን እርትርየ ትደበአ።'

ሐቀ እለ ሓድሰት እላመ፡ አሰይድ ወልዱኣብ ወልዴዱማርያም ወብላተ
መሐመድ ዑመር ቃዲ። እግለ አቶብየ እምበል ሐድ ትከይዱ ለዐለት
ቃኑን ፈድራሊ ወትትነፈዕ እቡ ለዐለት ናይ ዝልም መዋዲት እግል
ልፍድሖ ዲብ መድልሰ ቅራን እግል ልሸከው ክም ለሐዙ እግል ሕኩመት
መሰር NP ትሰአለው፡ ለሑሰት አንበቶት ግድለ ክምተ ተሐበረው።
"ለምስሉም አእግል ልግሜ ሕኩመት ለየመመቱ ነፈር ቅያደት አንዋር
አሳዳት ዐለ" ለቤለ ገሲር ክእነ ተሌ ምክር ህበዮም ቤለ፡-

ሸክወት መዕነት ወረክበ ቀድየት ፈለሰጢን በዲር ወሰክከበት።
ህቶም ለቀደመዉ ወሳይቅ ወትመደደ በሐር ወአልበሰ። ሴምዓይ ምን
ኢረክበው ላተ ሕፋቀም ወሸካሆም ዲብ ግድፍ ትለከፈ። ሚ ምን
ገብአ ክም ለሐይሰ እግል ከረ አሸቐየር (ማርሓይ ፈለሰጢን) ትሰአሉ።
ሕኩመትነ አእብ ወለትገበይ አእግል ትሰዴኩም ምን ኢገብእ፡ ዱቅሪ

1. ሐዳሰ ኤርትራ፡ 2 ዩንዮ 2005፡ ገጽ 2: 8 ANLE DALAT ወልዱማርያም መቃበለት ምሰል
አረፋይኔ በርሄ

2. አሰይድ ወልዱኣብ ወልዱማርያም ወብላተ መሐመድ ዑመር ቃዲ ክልኢቶም ምን አግደ መአሰሰት
መሕበር ፍቲ ወጠን ወምነዝመት ወዕለ ቤትገርጊሰ፣ ጀላብ ሐቅ ወአእሰትቅላል እርተርየ ለትጻገገው
ወመሓብር ሰያሰት ለወደው ወብዞሕ አውካድ ለተአሰረው ድቂባም ሰያሰዩን ወሰሕፍዩን ገብአኦ ዲብ
ህለው፡ አሰይድ ወልኣብ 1953፡ ብላተ ዑመር ቃዲ ህይ ዲብ 1957 እብ ዐለዮ ዲብ መሰር እንዴ
ለጅአው ግድላሆም ለአተላለው ምሑርበት ቶም።

217
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ





ምሴርባይ መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ(ገሲር) ምስል ኬትባይ (2007))

እግልኩም እንዴ ወከለት ከእትአክልኩም እንዴ ገብአት ቀድየትኩም
ዲብ መጅልስ ቅራን እግል ትቀድም ቃኑን ኢሰሜሕ እለ። ሸክወት
በነ ዐውል ሰበት አለበ፡ መጦሩ ለገይሰ መቃወመትኩም ለበሸቨር ገሌ
ግድለ እግል ተአንብቶ ብኩም ቤለዮም።’

ANA ALI AVL APC WES ከሊማት እግል ልትሃጌ ቀድር
ለዐለ መትሻቀዩ፣ ክምለ ኣንዋር አሳዳት ለቤለየ ግድለ ሌጣቱ ለዐለ።

3. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ 'ገሲር’ (ሙናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 8 ሰብተምበር 1991፡
13 ኦክቶበር 2007 አሰመረ። ገሲር 1932 ዲብ አሰመረ ትወለደ ወዲብ አበሻውል ዐበ። አስክ ራብዓይ
ፈሰል ዲብ መድረሰት አልመሐድ ደርሰ፡ ዲብ 1949 አስክ ሱዳን ለጅአ። 1952 መሰር እንዴ ተዐደ
ዲብ ካይር ዲብ ጃምዐት አልኣዝህሪ አስክ 12 ፈስሰል ደርሰ። ገሲር እግል ሓምድ እድሪስ ዐዋቱቴ ምነ
ተለው ቀዳምያም እት ገብእ፡ ምን 1962 አሰክ እሰትቅላል ለትጋደለ ሙናድል ገዲምቱ።

218
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ብላተ ዑመር ቃዲ "“ቀደም ዲብ ግድለ ሕሰበትነ ANP AN
መጅልሰ ቅራን እግል ንብጸሕ ብነ" ልብል ዲብ ህለ፡ አሰይድ
ወልዳዴኣብ “ማልነ ወሒለትነ እንዴ ኢነአበዴ ብዕደት ለትካርደነ ምን
እንወዴ ለሐይሰ” ብህል ዐለ። እብለ ምን የአተፈቀው፡ ዑመር ቃዲ
በይኑ ኒውዮርክ ጌሰ። ክምለ እለ ሐዘ እንዴ ኢረክብ ተዕበቱ ግምሸ
ገብአት። አሰመረ እንዴ ክም አቅበለ ህይ እባሁ ተአሰረ።’

ምሰል እሊ በህል ገሲር ለዋፍቅ ምናተ፡ ዲብ ሐቱ ንቅጠት ሰኒ
ለኢልትማሰል፡ እብ መትመራምራይ ናይ ተእሪክ አለምሰገድ ተሰፋይ
ለቀርበት ሐብሬመ ህሌት፥

ሸዐብ አእርትርየ ንየቱ OAAATVA he ANA ACHN Ze
ዲቡ ለዐለ ዝልም ወገዘ ዲብ መጅልሰ ቅራን እንዴ ቀርበው ADA
ልፍድሕዉ ክልኢቶም አእንዴ አተፈቀው መሞራንዱም (መዘክረት)
አዳለው። ብጋሰት እንዴ ተመት ቪሺቪዘት ክም ትሰአለው ህይ፡ ብላተ
ዑመር ቃዲ ረክብ ዲብ VA ወልደኣብ ወልዱማርያም ጠለቡ ትነከረ።
እብሊ ምሰምሰ እሊ ብላተ ዑመር ቃዲ በይኑ ዲብ ኖሸምበር 1957
ኒውዮርክ ጌሰ።

ብላተ ዑመር ቃዲ ክምለ እለ ኣምም ዐለ፡ ለእግሉ አዳለው
ወአትባዘሐው መመራንዱም ዲብ ኮሪዶራት መጅልሰ ቅራን ኖሱ
ዲብ ወካይል ሕኩማት አእግል ልወዝዑ አንበተ። ምናተ፡ ወኪል
አቶብየ ዲብ መጅልሰ ቅራን WIA ብላተ ዑመር ውራቅ ወዜዕ
ክም ረአዩ ለውራቅ ዲብ ክሎም እንዴ ኢበጽሕ እት ለሃፍት ATS
መጽአዩ "ብላተ ኢትትንን፡ እሊ ክሉ ዲብ አርትርየ ገብእ ለሰህለ
ዝልም ወከይናት ጃንሆይ ዳሊሁ ኢኮን። ህቱ እቢ ሸዐብ እርትርየ
አለቡ፡ እግል ልዝለሙ ኢለሐዜ። ኖሱ ቀድየት አርትርየ አብ ሰላም
ወመፋህመት እግል ለአሰክባቱ ለለሐዜ። አነ ህይ ምሰሉ አግል
አትራክበከ ሰበት እቀድር፡ አሊ አሉ ትወዜዕ ህሌክ ውራቅ እዘም
ምኑ” እንዴ ቤለ ዲብ እዝኑ ሐቨክሸከ አሉ።

4. ክምሰሌሁ
219
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

ብላተ ለህግየ አማን እንዴዱ አምሰለየ ለእሉ ወዜዕ ዐለ ውራቅ
እንዴ ኢለኣአተምሙ በጥረ ምኑ። እባሁ ካይሮ እንዴ አቅበለ እግል
አሰይድ ወልደኣብ "ገድም ቀድየትነ ሰክበት፡ አዲሰ አበበ ኒጊሰ
ከእግል ጃንሆይ ንርከቡ፡ ለምሸክለትነ ምን ጃንሆይ እንዴ ኢትገብእ
ምን ብዕዳም ክምተ እንዴ ተኣከድኮ ማጽእ ህሌኮ” ቤለዩ። አሰይድ
ወልደኣብ ላተ፡፣ "እለ ኢትገብእ፤ ለወኪል አቶብየ አግለ መሞራንዱም
ቲዲብ ክሉም ወካይል ድወል እንዴ ኢተአበጽሑ እግል ትእዘም ምኑ
እንዴ ሐሰባቱ ክአነ ለቤሌከ። አማን እንዴ አምሰልከ ግሰከ ምን ገብእ
እግል ልእሰሩካቱ" እት ልብል ምንመ ገመዩ ኢሰምቦዩ፡ አጊድ አዲሰ
ANN ሄጌሰ ወዲቡ ተአሰረ።’

እለ ምሰዳር እለ ምሰለ በዲር ንሰእት ለጸንሐት ደብእ በርናመጅ
ራድዮ ክርን እርትርየ፡ እግለ ለጋሪት ምን ቅሩብ ታብዕወ ለዐለው
እርትርዩን ደረሰ ዲብ ካይር፡ ሚ አሰክ እንገብእ ንትጸበር ህሌነ፣ ክም
እርትርዩን ሰህምነ ሚቴ፣ ሐውነ ዐባዩ ሐርብ ዕሳባት አንብቶ ትበህለው፡
ዕሳባት ህይ እብ ሸዐብቱ ለገብእ፡ ሕነ ህይ ክትፈት ናይለ ሸዐብ ምንሕነ
እግል ንትጋደል ኢወጅበነ፤ እት ልብሎሉ ቀድየት ወጠን እንዴ ህረሰው
እግል ልትደምዖ ለትቀሰቦም ሓለት ትከለቀት። እት ደነግብ ናይ 1958
ብ ታልዐ - ካይር’' ዲብ ብርዩሱፍ ለትትበህል ቈለ እንዴ አመሕበረው
ገመው። ዎርት ምናኖም መሐመድ ኣድም ገሲር ቱ ለዐለ። ህቱ እብ
ክሱሰለ ጋሪት ክእነ ልብል።

ሕነ ምን ገበይል አልዴርየ ወቘትናም፡ አግል ንሕመቅ አለብነ።
ሸዑር ወጠንየትነ፡ ንየትነ ወእምነትነ ዲብ ግድለ እንዴ በደልናሁ
እሰትዋላል ለለኣመጽእ ገሌ ሸይ እግል ኒዴ ብነ ATS ATL AAP OA
አሰሰናሁ መሕበር ፍቲ OM እንቤሉ፣ እግል ንትጋደል ክታብ
ዘብጥነ።

ሰቦዕ ደረሳይ ክም ዐልነ አኪድ አነ። ወቅት ሰበት ሬመ ሐምሰ
ምናም እፈቅድ። ሰዒድ ሑሴን፡ እብራሂም እድሪስ ብሌናይ፡ ሰሌማን
መሐመድ፡ ዓፈ በያድ መአነ ገሲር።፡

5. መትመራምራይ ተእሪክ አለምሰገድ ተሰፋይ፡ መቃበለት ምስል ኬትባይ፡ 24 ፈብሩወሪ 2013 አሰመረ
6. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ 'ገሲር’ (ሙናድል) 1881

220
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

እሎሉም መዋጥኒን አእበ ትቀደመ አፍካር ዲብ ቀራር ክም በጽሐው፡
ምነ ትጀመዐው ዲበ ዕለት ለተሌት ጅምዐት እግል ንቃሸ ለገብእ እብ
ክቱብ ለትዳለ አፍካር እንዴ አዳለው እግል ልምጽኡ እንዴ ትፋህመው
ትፈናተው። ጅምዐት ዲብ ካልእ ዕድሞም ክም ትራከበው፡ ገሲር ለዲቡ
ናቀሸው ንቃጥ ATS Winds

ወልደኣብ ወልዴማርያም በይኑ ገብአ። ዑመር ቃዲ ተአሰረ።
ሕነ ህይ እግል ንምረሕ ለይእንቀድር ደረሰ ነአይሸ ዐልነ። ሰበት እሊ፡
እግል ወልደኣብ መለህይ ለገብእ አሉ ዎሮ ተጅድሪበት AM ALA.
እግል ልምጸአነ አተፈቅነ።'

ሐቀ አእሊ አንፋር ናይለ ሰልፋይ መሕበር፡ ብሹል ወለልፍህም
እሙር ላቱ ሜርሓይ፣ እግሉም ለዋሌ አዳም ሰያሰት መን እግል ልግበአእ
ቀድር እንዴ ገመው ወተሐይስ ተሐምቅ እንዴ ቤለው ነፈር ነድህው።
እበ ፈህሞም እሊ እሉ ሐረው ነፈር ምን ጽሄ፮ዕ APNE del: OLEH
እንዴ ትበህለ ለተአመነ፡ በዐልመንበር በርለማን እርትርየ ለነብረ አድሪስ
መሐመድ ኣድም ዐለ። ምን አቅርደት ዲብ ካይሮ እግል ልምጽኦም
እንዴ ቀረረው፡ ምን ምግቦም ህይ ገሲር እግል ለአሰእሉ ለአከዉ።

ገሲር ለለኣአከው እቡ ምሰምሰ ዐለ እሎም። ዲብ እቛዘቱ ካይር- ከሰለ
ለትበልሶ ተስሰከረት ሰበት ዐለት እሉ ወአካናት ሰኒ ሰበት ለአምርቱ።

ደዋብ እንዴ ከትበው እንተ ገሲር ጊሰ አበ ቤሉኒ። ምናም
ትብገስኮ ወከሰለ በጽሐኮ። ምን ከሰለ አቅርደት መጽአኮ። አምበለ
ሰሜቱ AINA አእድሪሰ አምሩ ይዐልኮ። ዲብ ምሰግድ አእንዴ አምሴኮ
እግል ዎሮት እናሰ ዐቢ 'አነ ደረሳይ አነ ወዐድ ሰበት ይአምር
ዐድ እድሪስ አርኤኒ' እቤሉ። --- የህ ሕጻን ዲብ ቤቱ ምን አቱ
ወፈግር ሕኩመት ትራቅቡ ህሌት። ላኪን አነ እብለ ተሸበሐት ከም
አሸርኮ እከ ተአቱ’ ቤሌኒ። ክምለ አለ ቤሌኒ እንዴ ወዴኮ ቤቱ
አቲኮ። '‘ሚ ተሐዜ እንተ፣ ቤሌኒ። ‘እሊ ጀዋብ እግል ህበከ ምን
መሰር እንዴ ትለአኮ PRAY ክም እቤሉ ጀዋቡ ትሰለመ ወድራር

7. ክምሰሌሁ
ዞ
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እንዴ አትህየቤኒ ጌሰ። ጀዋቡ AT ቀርአ አቅበሌኒ ከላሰ ለእንቱም
ተሐዝወ ህሌኩም ፍህመ ህሌኮ ቤሌኒ።

ለሐቱ አእግል ኢበለ ለሐዜ ላተ፣ ተእሪክ ደላብ እግል ትዘከር፡
ሰበብ ፈጊር እድሪሰ መሐመድ ኣድም ምን አቅርደት ሕነ ኢኮን።
ANAT: VE ወአብራፉሂም ሱልጣን ሓሰባሙ ዐለው። ng
ትራከብናመ እግልይ ዎሮ ሰኣል ሌጠ ትሰአሊሌኒ። --- 'እንተ ዲብ
ሶዳን ትነብር ሰበት ዐልከ ዕንዋንከ ዲብ ከሰለ ዲብ አያቱ፣' ቤሌኒ።
‘መሐመድ ኣድም ገሲር፡ ዕልብ ሰንዱቅ ብሰጠት -6፣ ከሰለ እንዴ
ትቤ ልኡክ አግል ትንደእ ዲብይ ትቀድር' እቤ ከትሳረሕኮ ምኑ።
አነ ህይ ጋሻይ ለእለ ረአ ሰበት ደግም፡ ክም አቅበልኮ ሚ ረኤከ ምን
ልብሉኒ፡ አለ ወሉህ እግል ኢበል 'ሕናዲ ሑበል ወጠን እንዴ እንቤ
ጉሪለ (ዕሳባት) እግል ኒዴቱ እንብል ህሌነ። ሸዐብነ ህይ ዱሉይ ቱ
መኢኮን፣ እሰትዕማር አተቶብየ ሰነ ዲቡ ሚመረ፡ እግል አድሌ ከረን
ግሰኮ ወአስሰክ አስመረ አተላሌኮ። ዲብ አቀብል ህይ 05 ዐንሰበ ሰበት
ቱ ዲቡ እንዴ አወለዋጥኮ 60 አምዕል ወዴኮ ዲቡሄ"

እድሪሰ መሐመድ ኣድም ክምለ ገሲር ለቤለየ፡ ምን ቀዳሙ አእግል
ልትበገሰ ሓሰብ እግል ለዐሌ ቀድር። ምን አቅርደት እንዴ ትበገሰ እት
ገበዩ ምሰል ገሌ እት ሶዳን እንዴ ትከተበው ሸቂ ለዐለው እርትርዩን
ዐሳክር እንዴ ትዋደህ ዲብ ግድለ ላቦም ቱ ረአይ ዲቡ እንዴ ህድገ
HEC Ate ሐቀ እለ ለደረሰ ክምለ እለ ሐሰበው ገብአት እሉም። አብ
ቅሩቶ - ምን መትደመዕ ዓዲ ዲብ ተእሲሰ ጀብህት ተሕሪር አርትርየ
በጽሐው - ዩልዮ 1960 =

ገሲር ምን ዐንሰበ አሰክ ከሰለ ከም አቅበለ፡ ደቅጥ ትሩድ እንዴ
ወዴት ዲቡ ሰፈሩ ኣሰክ ካይር'’ ለኣብጠረት እበ ዕንዋኑ ምን አድሪስ
መሐመድ ኣድም ለመጽአቱ ልእከት ጸንሐቱ። ጽበጠ ወልእከተ Arti
ከሊማት A.C

እድሪስ፡ 'አነ መንበረት ልጅእ ምን ሐሬ ወገሌ ተዕሊምዩ አግል
አትምምቱ ምን ልብል፡ እግለ ዐድ ለሸቁ እለ ሰበት ኢህለ አነ አብ

8. ክምሰሌሁ
222
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ረአይዩ ዲብ ከሰለ ምን ትጸሕ ለሐይሰ። እግልሚ NPA PAA ዲብ
ዴሸ ሶዳን ለህለው እርትርዩን ለለህደግኮ እበ፡ አነ ዲብ እለ እንዴ
ገብአኮ እግል አፍህሞም ወህቶም እግል ለአፍህሙኒ ደዋብ ለከትብ
ወለቀርእ ነፈር እሙን ለአትሐዜ’ ቤሌኒ። በገ እግል አዳም 'ፍገር'
ዲብ ትብል እግል ኖናሰከ ተዕሊምከ እግል ተአተላሌ ቅቡልየት አለቡ
ከአናመ ምህሮይ አትካረምክዉ።"

ሐረከት ተሕሪር እርትርየ (ሐረከ) ዲብ 2 ኖሸምበር 1958 ዲብ
ፖርትሶዳን ተአሰሰት። አንፋር ሐረከ ምሰልለ ዲብ ሶዳን፡ እብ ሶዳንዩን
እንዴ ተአሰሰየ ዋሸዓት ለዐለየ ለትፈናተ መብደእ ሰያሰት ለዐለ እለን
መነዘማት አእብ ፍንቱይ ህይ ምስል ሕዝብ ሹዒ ልትኣመር'’ OFF
ተእሲር ሰበት ዐለ ዲቦም፡ መትነዛሞም ዋቁ ዐለ እግል ልትበህል ቀድር።
ከእብሊ፡ ሐረክ እግል መዳፈዐት ሰያሰት ትወድዮ እበ ዐለት ተዕቢኣት
ዲብ መደት ሐሜር እግል ብዝሓም ትጃር ነኣይሸ፥፡ ፖሊስ ወሸቃለ፡
መደርሲን ወደረሰ . . . ወለመሰሉ እንዴ ነዘመት ዲብ ክለ እርትርየ
አቅሩደ እግል ትዋትድ ወመቃወማት እግል ትምረሕ ቃድረት ዐለት።

እሊ መትነዛም እብ ምስጢር፡ እብ አባይ እግል ልትፈደሕ ሰበት
አንበተ አንፋረ ንዕየ ገብአት እቶም። ብዝሓም ትሰደነው ወዲብ በዳን
ማይ ርካን ትቀመሸው ወአብ ማስኬረ እንዴ ተዐመመው አርወሐቶም
ለጌሰት፡ 'ክም ሴዋን ለኮቦም እንዴ ትቀጥቀጠ ለመስከነው፣ አብ ሰለሰል
እንዴ ተኣሰረው ወትዛበጠው ደወርሖም ለተአዘ፣ ምስል አፍሩሰ ዲብ ቤት
ጨባብ እንዴ ትደበአው ሰይጣቶም ለትሳበረ ዐለ። ምናተ ኢበህደው።
እለ ጅርበት እለ እንዴ ተዐደው፡ እግል ትርድት ጻብኢት ናይለ ንዛም
እንዴ ጋብህው፡ ህለዮቶም አግል ለኣክዶ፣ ከህላቶም ወፈራሰቶም እግል
ለአርኡ ለቀድረው ዱሉያም እግል ግድለ ዐለው።

9. ክምሰሌሁ
ቃሪ
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

MC ዲብ ከሰለ ክም ተርፈ ምሰለ ዲብ ከሰለ ለዐለው እርትርዩን
ዐሳክር ሶዳን ለዐለት እሉ ዕላቀት ትርድት፡ ዲብለ ትፈናተ መዳይን
ሶዳን ምሰል ብዝሓም መወጠንዩን አእግል ልትኣመር ወዕላቀት እግል
ሊዳዴ አንበተ። ለዕላቀት ላኪን፡ ምን መትዳላይ እግል መትአንባት ሻፍግ
ግድለ ሰለሕ እንዴ ሐልፈ መሕበር ብዕድ እግል አሰሶት ይዐለ። "እብ
ፍቲ ወጠን ከም ፈሬዕ መሰል አሰስነ እንድኢኮን ሕዝብ ኢኮን =
ሰሜትመ ይዐለት AT ANA ገሲር። አብላሆም እግል ዎሮት ህደፍ
ከም ሐቱ እንዴ ገአው ልትሐረኮ ዲብ ህለው ምሰል እድሪሰ መሐመድ
ኣድምመ ዕላቀት ሰበት ዐለት እሉሎም ሐረከ እግል ልክሶቦም ሐዘው።

LN nar hat: Tr AVA ሐረከ ለአሰሰ ወበዐል መንበረ AOA
መሐመድ ሰዒድ ናውድ፡፥፡ ምን ፖርትሶዳን ዲብ ከሰለ እንዴ መጽአ
ምሰል ገሲር ለልትረከብ እቶም ሓምድ ዮሱፍ፡ እብራሂም አቡፋጥ)፣፡
መሐመድ ሳሌሕ ወመሐመድ ሸሪፍ ሐምስ ወካይል ምሰሎም አንዴ
ትራከበ ሐቀለ US"): Abe አንፋር ሐረክ እግል ልግብኦ ትፋህመው።
ምናተ፡ ረዩም እንዴ ኢገይሶ እብ ረአይ እግል ልትፈናተው አንበተው።

ዲብለ እሉ ወዱ ዐለው እጅትማዓት ትሉሉይ፣፡ "መንቶም መሰኡሊነ፤
ሸዐብ ለለአፈግሩ ማል ህይ አየ ለኣአቱ፣ ለእግል ንብጽሑ ነሐዜ ህደፍ
ሚቱ፣ ናይ ሰያሰትቱ ሚግድለ ሰለሕ፣ ምን ምሰል ምን እንዴ ትራከበ
ሐብሬ ለልሓልፍ፣ እት ልብሎ አግል ልትሰአሎ አንበተው። "እሊ
ምሰጢርቱ፡ ለእለ ንብለኩም ሌጠ ውደው። ሰኣል አለቡ ወረአይ!"
ለመሰል በሊሰ ክም ተህየበው ኢትሳነውሄ'"?

እብሊ ሰበብ እሊ፡ ሐረከ እግል ከረ ገሲር እንዴ ደንከከት፡ ለዐለ
እሎሉም መትራካብ እንዴ በትከው ዲብ ገዳርፍ ሐኪም (ፈርማሜፊ) አግለ
ዐለ ሰሌማን መሐመድ ዐቤ NP ሜርሓይ ሐረዉ። ህቱ አብ ደህቱ
ለተህየበዩ መምሬሕ At OPA ANA ለአውዕል አግል ልትሐረክ
አንበተ፡ እግለ ዐሳክር ሶዳን ለነብረው "ለእሉ ተአፈግሮ ማል ልግበአ
ወሐብሪሬ ሕኔት ዲብ ገሲር ትነድእዉ ዲብይ ንድእዉ"” እንዴ ቤለ
LPN AAD 4.09%"!

10. ክምሰሌሁ
11. ክምሰሌሁ

224
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

እብሊ፡ ለዐሳክር ለጋሪት እግል ለኣብርህ እሎሉም፡ እግለ ክም ልኡኮም
ወመለህዮም ልርእዉ ለዐለው ገሲር ትሰአለው። እንዴ አትለው ህይ፣
አሰይድ ወልደኣብ ወልዴማርያም፡ ኬኽ እብራሂም ሱልጣን ወአድሪስ
መሐመድ ኣድም ሰልሲቶም ዙዐመ (ሜርሐት) በይኖም እግል ልግብአ፡
ሐረከ በይኖም አእግል ሊጊሂሶ ወእንተ እብለ ዲብ ትመጸአነ ከአር እግል
ንትፋህምቲ፣" ቤለዉ። ገሲር፡ ሐቀለ አድሪሰ መሐመድ ኣደም አሰክ
ካይሮ ለሐልፍ ዲብ ህለ፡ አግሎሉም እንዴ ረክበ ለአትሃገዮምተ ወምሰሉ
ለገብአት ዕላቀት ዲብ ሰኣሎም እግል ልብለሰ ዋጅቡ ሰበት ዐለ፡ አግለ
ምሰል ሐረከ ለሳደፈ ለኢለትሳኔ ንቃጥ ወለትከለቀ ሸከ አድሕድ
አብረህ እሉም። ወአብለ ክሉም ሐቱህ ATS TPR AFP ምን
ሐረከ አንሰሐበው። ለመሰአለት እድሪስ መሐመድ ኣደም ክም ለአምረ
ገብአት።

እብሊ ሰበብ እሊ እድሪሰ መሐመድ ኣደም፡ አብ ሰበትለ ፈርግ
ምሰል ሐረከ እግል ልናቅሸ ምን ካይሮ አሰክ ፖርትሶዳን ጌሰ። ዲብለ
PUP ATS ኣአመሕበረ ለወደየ መፋህመት፡ ዲብለ ሰልፍ ገሌ ቴለል
ሰኒ ርኡኤይ ምንመ ዐለ፡ እግል ልትፋህሞ ኢቀድረው። ለጋር እብሊ
እንቡት ዐለ ንቃሸ እንዴ ተህነአ እምበል መልሐት ትፈንጠረጾሄ'-

እድሪስ መሐመድ ኣደም ዲብ ፖርትሶዳን ዲብ ገይሰ ልግበአ
ወለአቀብል አእብ ከሰለ ዲብ ለሐልፍ፡ ዲብ ከረ ገሲር የአወለጦቱ
ለኢፈተወ እሉ ዐለው። አብለ ገብአት ኢደንገረ "‘እግል ሐረከ አሰክ
አዜ እግል እፍህሞም ኢቀደርኮ። እንቱም ሌጠ ሰሙድ ውደው ወሕድ
ጽበጦ፡ ሕነ ህይ መሬሕ እግል ንልኣክ ዲብኩምቱ"’ እንዴ ቤለ ዲብ ከረ
ገሲር ጀዋብ ከትበሠእብለ ህይ ለእብ ሕበር ግድለ እግል ለኣትበግሶ ሰእየት ዐባይ ለገብአት
ዲቦም ሰለሰ ዝዒም ልግብኦ ወሐረከ ዮም ፈጅር ዲብ ልብሉ ግድለ
ሰለሕ እግል ለኣበግሶ ኢቀድረው። ለዎሮት ዲብዜይ መጸእ ወለብዕድ ነዐ
1Ch ትከምከም። እይ ትሌ ዲብ ልትህሎ ወዋቅት BAH AA. VE Atl

12. ክምሰሌሁ
]13. ክምሰሌሁ

225
ሓምድ አእድሪስ ዓዋተ

ፍዓፍንቱይ እግለ እምበል ግድለ ሐል ብዕድ ይህለ እንዴ ቤለው ሜዳን
እግል ልፍገር’ እንዴ በትከው ለፈግረው መዋጥ.ኒን ሰካብ ከልአዮም።

ዲብለ ናይ ዕረጉ ትከረዮ አውካድ፡ ለዲብ ዴሸ ሶዳን ለዐለው ዑመር
እዛዝ፡ ዑመር ዳምር፡ አቡዐጃድ፡ አቡቨነብ ወብዕዳም ብዝሓም፡ አምበለ
እንዴ ትደንገረ ለትሳረሐ ጣህር ሳልም እት ማርስ 1961 ምን ግብለት
ከሰለ ኣትያም ዐለው። እሎሉም ክሎም ‘መሰኡሊን ወሐረከ አብ ዎሮ
መብደእ እግል ልሄር' ሐቀ ኢቀድረው ወጸብሬ ምን ሬመት እትነ አቢፈዪ
ናሰነ ኢንትበገስ። ለገብአ ነፈር ምነ ብዕድ AN APACE AATEC:
አዜ ህይ ዎርኸ እበ ምህነቱ እግል ንትጋደል ኒሂጊሰ። ኬትባይ እብ ቀለሙ
ወጠን ልናቅሸ ወዐሰከሪ እብ መንዱቂ አባይ ልሕረብ። ምን አለ ወሐር
እሉ ንታኬ አለብነ፡' ቤለው።'!* እት ደንንጎበ ህይ "ሚ እንቱም እግለ
ልብለነ ሚ በሊሰ ነህብ" እንዴ ትበህለው፡ ክሉ ጋራት እግል ለአክምሎ
ሰሜት ሰያሰት ረሰሚየት እግል ተህሌ እሎሉም ትዋፈቀው።

At ሕርያን ሰሜት አእለ ተሐይሰ ወሉህ እግል ሊበሉሎ ny
አንበተው "አሰማይ ሚ ሐደ! ዲብ አልቘዴርየ ለገብአ ግድለ ጀብህት
ተሕሪርቱ ለልትበህል፡ እግል እለ ናይናመ ደብህት ተሕሪር እርትርየ
አርፎ ይእንሰምየ!" ቤለ መሐመድ አድሪስ ሓጅ። ለሰሜት አግል ክሎም
ዐድበቶም፣ ከትግርዝ ወዐረብ ለለአኣምር ነፈር ሐዘው። ዲብ ከሰለ
መሰንያይ ዐጀላትይ (ቘኪሊሰተ) ለዐለ በየኔ ሚኪኤል ተድለ ለልትበህል
(ወድ ከረን ለዕላይ) “ተጋድሎ ሓርነት ህዝቢ ኤርትራ” አንዴ ቤለ
ተርደመየ። እግል ትሕጨር አሎሉም VR AM ህዝቢ እንዴ ነወከወ
"ተጋድሉ ሓርነት ኤርትራ” ቤለወ። እግል ከረ አድሪሰ መሐመድ
ALP AVS ኢልኣአትአምር  ሰሜት ተንዚም አእንዴ አፍገረው እግል
ልትሐርኮ ወታመት መሰኡልየት እግል ልርፍዖ ላተ ሰበት ከብደ ዲቦም፣
አረይ መትከራምመ እግል ኢሊደዮም ምን ፈርህው፡ ዲብለ ዙዐመ
ወዲብለ ደላብ ወጠን ልትከማከሞ ለዐለው ደረሰ ጃምዐት ህደፎም
ለበይን ደዋብ ናድኣም ክም ዐለው ገሲር ደግምሩ፦

14. ክምሰሌሁ
226
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ሸዐብነ መንበረት ምሰል አቶብየ ራዲዐህ ሰበት ይዐለ፡ ዎሮኸከ AN
እለ ዐለ ሓለት ወጠኑ ለኢወድዐቱ ወለመርሐለት ለትጠልቡ አግል
ሊዴ ለኢልትጻገም ይዐለ። ሸባብ ወለትደረበ ዴሸ ምሰስልነ ህለ። ሕነ
በገ መሰእኡልየት ታመት ሰበት አለብነ ወደረሰ ዐባዩ ዲብ ጃምዐት
ሰበት ህለው እነ፡ ለዐባዩ ከረ እድሪሰ መሐድ ኣደም፡ ወወልደኣብ
ወልዳዴማርያም ወእብራሂም ሰልጣን ሰበት ህለው እግልነ፡ 'ዲብ ግድለ
ሰለሕቱ ለነአምን። ደብህት ተሕሪር እርትርየ ለትብል ሰሜት ነሐዜ
ህሌነ፡ ወሕነ ምን ዐድ ወእንቱም °F NCE ANA ንትጋደል ነሐዜ
ህሌነ ከበሊሰ ምንኩም Wh’ AS AML AIA DALAT AT
ት ግርዝ ወእግል አድሪሰ ወእብራሂም አብ ዐረብ ከተብነ እቶም።

ለዲብ ሕሳብነ ለዐለት፡ ደረሰ ጃምዐት ከረ እድሪሰ ገላይዶስ፡
መሐመድ ሳሌሕ ሁመድ፡፥፡ ሰዒድ ሑሴን ወብዕዳም አብ ተዕሊም
ብሹላም ወመሰኡልየት እግል ልርፍዖ ለቀድርሮ ምን ዐለው ቀዋኒን
እንዴ ተርጀመው ወበርናመጅ እንዴ አፍገረው እግል ሰህቡነ ወሕነ
አጊድ ዲብ ዐመል እግል ንተርጅሙ ቱ ለዐለ። በሰ ህቶም እግለ
ቃኑን እግል ለአፍግር' አእነ ሌጠ ንትጸበር ዐልነ። ምናተ፡ ዲብ በሊሰ
ትደንንረው።

በሊሰ ክም ኢረክበው ወአንገህታይ ክም በዝሐ ዲቦም፡ "ምን ሐረከ
ከረምኩነ፡ እግል ዙዐመ ኢንታኬ  አንዴ ትበው ደብህት ተሕሪር
አተንበልኩነ። ወአዜ ሚ' ኒ፣ ቀድየትኩም ትደሌ እነ ይህሌት ሐቱህ
ደዉነ“ ለልብል አሰእለት ሰበት አሸበበው እጅትመዕ ገብአ። ዲቡ ህይ፡

"ሕነ ምስል አንፋር ሐረከ መቅሬሕ ኢረከብነ እንድኢኮን ምሰል
ጅህድ አእርትርዩን ወምህሮ ኢትበአሰነ። ህቶም ANA በርናመድ እግል
ልትነፍዖ እቡ ሐቀ ኢቀድረው፡ chit ANA ንትነፈዕ እቡ ለይእንቀድር
እቡ ምሰምሰ አለብነ" እንዴ ቤለው እግል ህደፎም እብለ ትናሰብ ገበይ
እግል ልሸቀው እቡ ወለልትፋገር ማል ጣህር ሳልም አእግል ልራቅቡ
አተፈቀው። ረሰምየት ሰሜቶም አብ ደብህት ተሕሪር እርትርየ እግል
ትትአመር ወግድለ አብ ሰለሕ ADA ለአንብቶ ቀረረው። እግለ ሰሜት
“Al ሐሬክወ፡ አነ እቤለ፡' እት ልብሉ ቴርኔ ወደው።

ሪይ/
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እለ ሰሜት መክሐደ ህረሰት። ዲብ ካይር' ለህለው ሕነ አተንበልናህ
ልብሉ። ሕናመ ለደብህት ሕነ ሰሜናህ እንብል። ምናተ፡ ምን ሰመየ
እንዴ ኢከሰሰ ክል ምንእነ እተ እለ ህለ ለሰሜት ህታተ እንቤ።
ለግድለ ህይ እበ ሸክል እግል ልጽበጥ አንበተ። እት ደነግብ 1960
አውመ መአንበት 19618'•

ሰበብ ክለ እለ ኢመፋህመት ክልኢቶም ዲብ ዎር' ህደፍ ዲብ
እንቶም፡ AC-hA ዲብለ ኢተምም ናይ ወቅት ፈርግ ቅድም ወድንግር
ATS (LAM ሰሜት እግል ለአፍግር ቀዲርምቱ። ክምሰልሁ ለገብአ
እቡ ሰበብ ላተ ለዲብ ዩልዮ 1960 "እብ ምስጢር አምበል አዋጅ"|!•
ደብህት ተሕሪር አርትርየ እንዴ ትበህለ ዲብ ካይሮ ለተአሰሰ ተንዚም
ሐረከቱ፡ መካይዱ ወሸቅሉ ስሰቱር ዐለ ሰበት ለአሰማሜማዕ፡ ሐሽሸም ከሰለ እብ
ክሱሱ ዳሊ ይዐለ ምን ልትበህል ሐሰት ኢኮን። አእብሊ እንዴ ኢገብእ
ኢተርፍ እግል ነፍሶም ጀብህት ተሕሪር እንዴ ሰመወ እግል ልትጋደሉ
ለኣመመው።

ለግድለ አብ ሰላሕ ላተ እበየ እግል ለአኣንብትቲ፣ እብ ቅብለት ሚእብ
ምፍጋር፣ ሚ እብ አቅርደት አበየ ለሐይሰ፣ መክሐደ ትርድት ህረሰ
ወእት ክላፍ አብጸሐ። ሐር ላተ፣ ዋሴዕ ምድር በርከ ምሰል ሶዳን ሰበት
ልትሓደድ ለቈሴሰ ክምቱ፡ ለሕዱዱ ጥሉቅ ሰበት ቱ ለዲቡ ህለ ሸዐብ
ክልኢተን ድወል አብ ህግያሁ ወዓዳቱ ሕድ ሰበት መሰል አግል WA
ሴድያይ ከምቱ ትፋህመው። ዲብ በርከ እክል ምን ኢልትረከብመ
ሰገ ወሐሊብ ልትረከብ። ሰገ ወሐሊብ ምን ኢልትረከብ ዐካት ወክሰረ
ልትረከብ እንዴ ቤለው ዲብ ሐቱ ፍክረት ሰብተው። ምናተ፡ ለግድለ
ምን ልምርሑ፡ ሰለሕ ህይ ምን ኣየ መጽእ፣ በሊስ ሻፍግ ለለሐዜ ሰኣላት
ዐለሄሠ! '

15. ክምሰሌሁ

16. አለምሰገድ ተሰፋይ፡ እርትርየ ምን ፈደሬሸን ዲብ እልትሓቅ ወሰውረት(አሰመረ፡ ጨብዐት ሕድሪ፡
2017) ገጽ 477. . . . ለእኣተንበሊት ምን "ጀብህት ተሕሪር አልጀዛእር " ለትነገለት ክምተ ብዝሓም
ለአተፍቀ። . . . እድትመዕ ምን 7-8 ዩልዮ 1960 ገብእ። ጀብህት ተሕሪር አርትርየ እብ ምሰጢር
እምበል አዋጅ ክም ተአሰሰት ወለ ተአሰሰት ዲቡ ዕሎታት ክቱብ ህለ።

17. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ፡ "ገሲር) ሙናድል 29ዓ91

228
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

እግለ ልትሐሰብ ለዐለ ግድለ፡ NP ከረ WCE ሳልም፡ ዑመር
እዝዛዝ፡ ዑመር ዳምር፡ መሐመድ አድሪስ ሓድ፡ ግንድፍል . . .
መርሐዉ ምንገብአእ መንበርሮሆም ዲብ ሶዳን ሰበት ዐለት ዲብ በርከ
ሸዐብ ኢለኣምርም። ሐቀ ይኣመረዮም ህይ እግል ለአቅርቦም ኢኮን።
ከም ጋ) እግል ኢልግብኦ ህይ ዎሮ ቅቡልየት ለቡ ነፈር እሙር
አትሐዘ። እንዴ ተሓረበ ለለኣትሓርብ፡ ምድር ለለአምር ፋርሰ። AVA
FA Okt htt AN ሕተት ለለአምረ ወለልአትዋልደ ነፈር። እብ
ክሱሰ እሊ፡ ገሲር ክእነ ልብል፥

ዲብ ተእሪክ ሐሰት ሰበት ኢአትሐዜ፡ ገሌ አንፋር ቀደሚነ እብ
እቈ ናሶም ሰኡላሙ ዐለው እንድኢኮን ሓምድ እግል ልምረሐናቱ
እንዴ እንቤ ክሉረአሱ ዲብ ልብነ አካን ሃይባሙ ይዐልነ። ለቕሰዉ
ከረ ግንድፍል ላተ ሕነ ምሰል ሓምድ አተፈዋነ ልብሉ። ግያሰ
VE AN አማን ጋይሳሙ ቶም። ዲብ ዐድ ጸንሐዮም፣ አትሃገዮም፣
ወህድገው ምሰሉ፣ ምናተ፡ አምዕል ፍላን ግድለ አግል ነአንብትቱ
ሜዳን -ፍገር ኢቤለዉ። ህቱመ እንዴ አምነ አእግል እናድልቱ
ኢቤለዮም። ለአምር ብዕድ ዐለ5ዴ'"

18. ክምሰሌሁ
ሓሪ9
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እዴሁ ለመንከላቱ መለህይ

ሓምድ ዐዋቲ ምን ክልቀቱ ፋጥን፡ እግል ሓደት ምህመት ህይ
ወቅት ለልታኬ አእለ ሰበት E AN ጀህቱ ቀደም ግድለ መትአንባቱ
ሰለሕ ናይ አኬለሎሉት ሕልም ዐለ አእሉ። አግለ ገብአ ልግበአእ ነፈር ኣአኒድ
ሰበት ኢለአምን ህይ ንናድል አግለ ቤለዩ አውመ ሰለሕ እግል ለህቡ
ደለ ትሰአለዩ "ሰልፍ እዴኩም እንዴ መንከልኩም ምጽኡኒ” እንዴ ቤለ
በልሶም ዐለ።

ገሲር ክምለ ሸቨርሐየ ዲብ ሰልፍ 1960፡ ግንድፍል ለመርሖም
መሐመድ እድሪስ ከልባይ፡ እብራሂም ጠንባር ወዲንጎል ዲብ ሓምድ
ሄሰው። ፍክረቶም፡ ሓምድ ሰውረት ለለአትበግሰስ መሰለ እቶ ምንገብእ
ምሰሉ አእግል ልፍገር፡ ለትሰረረተ መናዱዋ አግል ለህቦም ከግድለ ሰለሕ
እግል ለአንብቶ ዐለ። ሓምድ ላተ እግለ ጋሪት እንዴ አክበደ ሰበት
ረአየ፦

“PTE APR WA አእግል ለአንብትቱ ለቤሌኩም፣ አሰለሓት
እንዱ ኢተከአልል ህይዩ እብ ዎር-. ክልአኦት መንዱዋቅ ሰውረት አግል
TUCA NE ልትቀደር!፣" ATS AA ACEP “ATE AD NAT Am
እንድኢኮን አሰለሐት ላቱ ምን አባይ እንሰልቡ” ቤለዉ አብ ክለ ሰቀት
እግል ግድለ ዱሉያም ክም ህለው አበ ለኣክድ ኤማን። “PTR OAL
መሰልመ ኢነዝዐኩም ኢኮን ናይ አባይ" ቤለዮም እግለ ለዶል እንዴ
አተክረረ ጻብጠ ለዐለ መንዱቀቱ ዘዕ እንዴ አበለው ምን ኢነሰአወ።

"እንተ አቡነ እንተ ማሚ፡ ምሰልከ አግል ንግሜ እንዴ መጽአነ
መንዱቀትከ እግል ንንዘዕ! ለኢልትሐሰብተ" በልሰው እቱ። ህቱ ላተ
ሰኒ ኢቤለዮም።

"ናይ አቡሁ ለኢነሰአ ናይ ጸሩ እግል ልንሰእ ኢቀድር። ምን ኣመረ
ልኡካምመ ትገብኦ፣፤ Atl AM ANA ግድለ ብጉሳም ምን ተህሉ
እግል ሕኩመት ለትወዴዕ ሰንዐት ውደው። ሰለሕ እንዴ ሰለብኩም
አው እግል ገሌ ሰብ ሰልጠት እንዴ ጀርሐኩም ዶል ትመጽኦ ሌጣቱ

230
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

AAP I AB ATMA ANE: GAVE አዜ ህይ ወአት ጸዕደ
ረኤተኩም (ወአት ጸዕደ ትርኤ እንድኢኮን ኢትዳግም) እንቱም ህይ
ክምሰልህ ሕሰቡኒ። አነ ክም ኢረኤኮኩም ወእቱም ክም ኢርኤኩኒ ከላስ
ኢትረኤነ፡ ገበይ ለእበ መጽአኩም አቅብሉ። አሊ አሉ ትብሎ ህሌኩም
ምሰል ወቅት ለመጽእ እንድኢኮን፡ አዚ አብ ዐሬ-0ሬ ለገብእ ኢኮን፡።”
እንዴ ቤለ ሳረሐዮም።'"

ለኣመሕበሮቶም ፍሬ ሰበት ኢረክበ፡ ዲብ ካልእ ወክድ “ሓምድ
ለአቤ እነ ለህለ፡ ቀልቡ ዲብ ሐረከ ምን ትደለለ ኢልግበአእ” አንዴ
ቤለው፡ ምሰሎም ዕላቀቱ ጅላብ እግል ኢለኣተርድ፡ አብ ሰበቶም ደለ
አኬት NP ACh Ake ግንድፍል ትምትም ለአብለ። "“ሓምድ ዲብ
1961 ሰውረት እግል ለኣንብት ንየት ክም ይዐለት እሉ፡ ሓለት ውጢት

home
፱ ች4
Aone epee | ev Yoo Hay .
| ላ  ...... 'ክሓኣሐመጾ ( |

/፡  ኼ-



19. ክምሰሌሁ

231
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

አሰክ ትትረከብ ገሌ ሑዳይ መናዱቅ እግል ልአክብ ለሐዜ ዐለ።
ለምሰሉ ወደዉ መሕበር ምንለ ገሲር ለህበየ ሐብሬ ለትፈንቲ ኢኮን።
ANS Uf

አሰማዮም ህዱግ ለህለ ሰለሰ ነፈር ምሰል ክከም ጌሰዉቱ ለለአምን
ግንድፍል፡

ክም ጊሰናሁ 'እንተ ክም ዎሮ መዋጥን ምንከ ሰለሕ አንዴ
ነሰአነ ሰውረት አግልነህርሰ ነሐዜ ህሌነ' እንቤሉ። ህቱ ላተ 72
አምር እትኩም ፖሊሰመ ትገብኦ ማሚ፡ ከአርፎ እትአከድ፣ ጊሶ
ከገሌ ለለትአምን ጋር እንዴ ሸቁዊኩም አቅብሉኒ። ሕኩመት ዝበጦ፡
ሰለሕ ሰለቦ ኣው በዐል ሰልጠትመ ፍቅኦ ሐቀቆሁቱ ANA ንትፋህም
ለእንቀድር’ ቤሌነ። ሰለሕ ሂበት እንዴ አበ አነ ክም አቅበልነ፡ ገሌ
አንፋር ሐረክ ዲብ አቅርደት ንዙማሙ ዐለው። እለ ክም ሰምዐናመ
እብ ሐዲሰ ግሰናሁ ከእግል ሐረከ አትካፈእናህ እሉ።’"

ብዞሕቱ ለልትበህል። እበ ዎር እንክር ሓምድ ምን ቀዳሙ ምሰለ
AN 0-47 ለዐለው እርትርዩን ዐሳክር መትራካብ ይዐለ እሉ ወሚርሓይነ
እግል ልግበአ ኢትሰአልናሁ ለልብል ገብእ አት ህለ፡ አእብ ብዕድ
እንክር ህዩ ህቶም ክም ዐዝመዉ ዲብ ሰልፍ ዕዐታት ዲብ ከሰለ እንዴ
ረክበው ሃድጋም ምሰሉ ዐለው ልትበህል። ዲብ 1950 ዲብ ፖሊሰ
እርትርየ ፊልድ ፎርስ እንዴ ገብአ ክቱብ ለዐለ ኪዳኔ ህዳድ፡፥፡ "ቅዱም
ወድንጉር ዲብ ሕነ እግልይ ወእግል ሓምድ ትላከው፡ ወአብ ዕንቒቹ
ረኤክዎም። ከረ ፍላን ዐለው እግል ይኢበል ላተ ወቅት ሬመ ዲብዜይ"
ልብል።’'አእሉም አሰማዮም ለይተአመረ ምን ካይሮ ከሰለ ክም አተው፡
እግለ ዲብ ሰል-ሰለሰ ሰነት ኩንትራቶም ዲብ ለትሐድሶ ዲብ ሶዳን
ዐሳክር ለዐለው አርትርዩን እንዴ ዐዝመዎም ምሰሎሉም አመሕበረው።
20. ኣድም መሓመድ ሓምድ 'ግንድፍል' (ሙናድል)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 5 ማርስ 1990፡
ከሰለ ሱዳን
21. ኪዳኔ ህዳድ ቁርባን፡ መቃበለት ምሰል ሰሕፊ ኢሳቅ መሓሪ 14 ማዮ 2006 ኤሪ ቲቪ። ኪዳኔ
ዲብ 1950 ዲብ ፖሊሰ እርትርየ እንዴ ትከተበ ዲብ ተሰነይ ዲብ አሰትኽባራት እንዴ ትየመመ ሸቱ
ለዐለ ዐሰከሪ ዐለ። ዲብ በጉ (0ዱ እግል ኪዳኔ ) አዳሙ እግል ሓምድ እድሪስ ዐዋቲ ሰበት ዐለው አብ

ሰበቦም ከበር ዐድ-ሕድ ደሉ ዐለው። ምኑ እንዴ ሐልፈውመ አምሮም እንዴ ዜደ እብ ቀድየት ወጠን
ዝያድ ሕድ እግል ልቅረቦ ወመቅርሖም ዝያድ ጅድየት ለቡ እግል ልግበአ ቀድረ።

LL
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ምን እሰትዕማር እግል ንትባለሕ ግድለ እብ ሰለሕ AIA ATO ብነ
ብህላም ዐለው። እግል እለ ፍክረት እለ እግለ ዐሳክር NI አሰአለው፡
"ከሚተ ለእለ እንወዳ፣ ምንቱ ለከደን አርትርየ ለለኣምር፣ ሰለሕ ህይ
ምን አየ ልትረከብ፣ ለልብል አርእሰ እንዴ ህረሰው ክም ህድገው እግል
ሓምድ እንዴ ትላኬነ ንትሰአሉ”" ቤለው፥

'ሓምድ ከደን ሰበት ለአምር፡ እግሉ ANT ምን ገብእ ክሉ
እግል ልብረህ እናቱ’ እንዴ ቤለው ምን ገርሰት ትላከዉ ከዲብ ከሰለ
ሄጌሰዮም። ዲቡ እብ ክሱሰ አሰለሓት ወጽዋር አቶብየ ትሰአለዉ።
ሓምድ ሓብዑ ለዐለ አሰልሓት ናይ ጥልያን ዐለ አሉ። ብዕድ
"እብ ሰበት ጽዋር አቶብየ ለፖሊሰ ራፍዐቱ ህሌት ጓንዴቱ ወናይ
ጦርሰራዊት ላቱ እብ ኣኪደት ለኣምሩ አለብይዩ’ ቤለዮም። አብለ
ገብአት መናዱቐቅ ሐቀ ትረከበ ጥለግ ህይ ነሐዜ ትበህለው።።--’

ዲብ እለ ድራሰት እለ፡ ቅያሰለ መባደረቶም አብለ ትደህረት ደረደት፡
መቅደረት ወብዝቈ ናይለ እግል ልብህዉ ለሐዙ ለህለው አባይ እብ
ድቀት ለለአምር ነፈር ብዕድ አትሐዘዮም። ለገብአ ነፈር እንዴ ኢገብአእ
ዲብ ከርሸት አባይ ለሸቁ ነፈር እሙን። አግለ እብ ምሰጢር ገብእ
ለዐለ መትደምዖት መትጋድለት ለሰትር ወህድፍ አባይ ለኢወዳ እግል
ልግበአእ ምን ዐለት እሉ ህይ አዩ ለሐይስ እት ልብሎ ገመው። ዲብ
ደንጎበ ዑመር እዛዝ አግለ ረቨሐዩ ኪዳኔ ህዳድ ለልትበህል ፖሊሳይ
እሉ ሐረው። እግል ሓምድ ክም ትሰአለው ህይ በዲር ዲብ ተሰነይ ሰኒ
ልትኣመር'’ ምን ዐለው እግለ ሕርያናኖም ሳደቀ እቱ።
አነ እብ ተለፎን ሊከ እንዴ ገብአት እቑ ከሰለ ግሰኮ። ለመደት
ለህ ፍንሄ ክልኢተን ለድወል አትሳል ተለፎናት ዐለ። ዑመር እዛዝ
ብእሰ ወለት ሐልቑ ሰበት ዐለ ህቱቱ ላሊ ዲብ ከሰለ ለትከቤቴኒ። ለእበ
ትላከዉኒ እንዴ ኢለአሰእለኒ እተ ለኣድተምዑ ዲቡ ለዐለው መዐሰከር
PPT PRC Wii

22. ክምሰሌሁ
23. ክምሰሌሁ

233
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ኪዳኔ እግልሚ ከክም ትላከዉ ሐቱ ዳሊ ይዐለ። AN NAA WA
ገብእመ ኢቤለ። ዲብ ከሰለ ሸቂ ለዐለ ጹጥርሰ ለልትበህል ሑሁ ለሐመ
አው ለሞተ እንዴ አምሰለ ኖሱ ምድር ክም ጸብሐ እተ ፈጅሮም ከበር
ሞት ለለአሰኡሉ ለአመሰል ዐለ። ምናተ፡ ዲብለ መዐሰከር ክም አተ
OANA Ata) DIN PSA NI አዳለው አሉ ለዐለ ዲቡ አሰፍ
ትገልጸጸ ምኑ። ለልክያሁ AINA .ጋሪሪት ክብድት ክምተ ለዶል ፈህመሩ፦

ለዶል፡ 'በል ኪዳኔ!" ቤለዉኒ።

"አህ።"

'ሕነ ለትላኬናከ ሸቅል እንተ ለትወድዩ ምን ህላቱ። ምሰልነ
ተሓበርከ ሰኒ ሰኔት፡ ኢሩልይ ምን ትብል ህይ ለጋር እንዴ ትሰተረ
እግል ልትረፍ ህለ አሉ" ሐዋቀለ LAD DAN PEA ATS
አምጸኣው መሐል ቤለዉኒ። ምን እሰኔ ምሰሉም እግል ANNA
ወህተ ምን ኢትገብአ AN መሕለ እንዴ ትቀየድኮ ምሰል ብዕዳም
እግል ይእትሃ$። ከአብሊ ዲብ ሰልፍ 0ዕዐታት ምሰሎም ትነዘምኮ
በህለትቱ።"

ሐቀ እለ ለእግል ኪዳኔ ለትላከው ዐሳክር ሶዳን፣ ምናም ኩንትራቱ
ለከለሰ፡ እግለ ተልየ ሰለሰ ሰነት ለለኣተላሌ ዲበ ኩንትራት ሐዳሰ እግል
ኢልውዱ ወአእግል ግድለ አብ ሰለሕ እግል ልትዳለው ከም መሐለው
አብረህው እሉ። ለእበ ትላከዉ ምን እለ ወሐር ለእበ ዲብ ድወ አባይ
ATS ገብአ ቴለል አባይ - ሒለቱ ወሐረከቱ እንዴ ታበዐ ወሕፍዝ ወደ
ሐብሪሬ እግል ልንደእ ክም ትየመመ አትአመረዉ። እት ደንንበ ጽዋር
ጦር ሰራዊት - ህቶም ደምመላሸ ለልቡሉ መውዘር ክምቱ ሐቀለ ሸርሐ
ዲብ ተሰነይ ለዐለት ጦር ላመ ዲብ ዓቅቢት መጣር ለትየመመው 40
ክም ቶ እንዴ ሐበረዮም አካኑ አቅበለ። ሐቀ አእሊ ዲብ ከሰለ ለገብአ
እድጅትመዕ ሓምድ ወኪዳኔ ዕላቀቶም እንዴ ተረደት ክል ዶል ልትራከቦ
ወናቅ፫ ወአብ እማነት ክም ምራዶም ልትሃደኮ ዐለው።

24. ክምሰሌሁ
234
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ደብህት አቅርደት

ሐረከ እት ወክድ ግድለ አእብ ሰለሕ እግል ተአንብት ምን ኢቀድረት፡
LA አቅርደት ከረ እስሰታዝ መሕሙድ መሐመድ ሳሌሕ፡ መሐመድ
ዩሱፍ ኣሰም፡ ሰይድነ ሱሌማን መሐመድ ወሳሌሕ አልሐሰን ለልትሪረከቦ
እቶም ብዝሓም ወጠንዩን ዕዱውየቶም እንዴ ደመደው ምሰል ሐሸቨም
ከሰለ እብ ሕድ ለትሸብህ ምሰምሰ ሕድ ለመሰል መውቀፍ ዐለ እሎም።
ህቶምመ ወዐል አለበ ወትመይ እት ቫፍገት ግድለ ሰለሕ አግል
ልትአንበት ለሐዙ ዐለው።

እሎም አእግል ሓምድ ዐዋቲ ሰኒ ለለኣሙሩ፡ ዲብ ሕኩመት ለዐለት
እሉ መቃወመት ትርድት ለለአይዶ አንፋር "ዲብ ከደን አእምበል
APL? WCHL AM AMA APEC NOS AV ADA” Aide
ዐለው። "“ሓምድ አፎ ትገሰ፣ አሰክ ኣዜ ሚ ወዴ ህለ፤ ከደን ለለአምር
እናስቱ ማሚ፣ አዜ ለወቅት ለእተ ልትሐዜ ክም መጽአ ምን ልትትጸበር
ህለ፥ አግልሚ ኖሱ ኢለኣአትበግሰነ፤ ለእለ ለሐሰብ ህለ ብትክተ አግል
ትትአመር ህሌት እለ" እት ልብሎሉ ለሐምዉ ዐለው። ምናተ ምን
ልንቀሙ ወምን እንዴ ረደ ፍገር ሊበሉ፣ ጸንዐት እቶም። እት ደንንበ
ላተ ሓምድ አሎሉም እንዴ አምነ ወለእሉ ለሐሰቦ ህለው እንዴ ትከበተ
ዲብ ግድለ እግል ልፍገር ገብአ ምን ገብእ፡ ለቀድየት እግል መሰኒሁ
ወመሃጅካዩ፡ ህግያሁ ለትሰመዕ ሜርሓይ ደያነት ኬኽ መሐመድ ወድ
ቤኽ ዳውድ እግል ልትሃገዩ ትሰአለዉ።

ሐሽቨም ከሰለ ህይ ዲብ በርከ መእተይ እግል ልግበአ እሉም፣ በይናኖም
ወዱቅሪ እግል ሰይድነ መሐመድ ዳውድ እግል ልርኮቦ ሐዘው። ዋጃብ
እግል ልእሰር እሉም ዲብ አኣአቡበከር መሐመድ እድሪስ ለልትበህል በዐል
ድካን ለኣከው። አቡበክር ዲብ ሰይድነ እንዴ ጌሰ፡ ሐዋ ክልኤ ሳምን
ዲብ ዐሺር ለትትበህል ባክ ሕዱድ ሶዳን ምሰል ሰይድነ AIA ልትራከቦ
ዕድም እንዴ ወደ አቅበለ።

LoS
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

“ሓምድ ዲብ አካቲን ዲብ ህለ፡ ቘኼኽ መሐመድ ዳውድ፡ መሰከቡ
ገሉጅ OA PAA ሓምድ ህይ ምሰስንዮት ዐለት እሉም" ልብል፡ ዲብ
ገሉጅ ተሌፎኒሰተ ወድያሪስተ (ናይ ክል አምዕል ወሳይቅ ፖሊሰ
ለሰጅል) ሜርሓይ መጅሙዐት (ማርሓይ 10) ለዐለ እብራሂም ልባብ
ለልትበህል ፖሊሰ። እንዴ አትለ እብ ሰበት ኬኽ መሐመድ ለዐለ አሉ
አምር ወምሰል ሓምድ ለዐለ አሉ መትቃራብ አብ ከሊማት ሑዳት
ሸሬሕ፦

ኬኽ መሐመድ ድካን ዐለ እሉ፣ ምናተ ልትገሴ ይዐለ። ክልኤ-
AAA PF? NLT ATS ትመየ አካኑ ለአቀብል። AT FA AVE
በኒዓምር ዲብ ድካኑ ዲብ PRA ANA ህበነ ልቡሉ ዐለው። በኪት
ቱ፡ እግል ሰፍሩያም ኩንታል-ክልኤ ኩንታል አእት ለህይብ ለአደርሮም
ዐለ። ሓምድ አክለ መጽአዩ መደት ረያም ልትሃደኮ፣ ዲብ ድካን
አኣው ዲብ ከደን ልትራከቦ። ለእበ ልትሃገው ወእለ ሸፍቶ ለአምር
ዐለ ላቱ አለቡ።’’

ቤኽ መሐመድ ዳውድ ዐዱ ሶለሊብ ዐድ ሰይድነ ሙሰጠፈ ገብእ
እት ህለ እግል ሹኽ አልአሚንመ OS አቡሁቱ። ኬኽ መሐመድ ምን
ልትወለድ ዲብ ንዋይ ብጉሰ ኢኮን። ምን ንእሹ ፋሌሕ ወ ወምንተብህ
ገብእ እት ህለ መብዝሑ ተዕሊሙ ቅርኣንቱ። ዕምሩ ክሉ ምን ቀርኣን
ራይም ኢኮን። ኬኽ መሐመድ ህ6 ዲብ ከረ 1967 ማይት ቱ።

ቲብ ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ፡ ዲብ ብዞሕ ዐዶታት
በርከ ለዓል አሰክ ዐድ-በኪት፡ ዋሰ፡ ዐድ-ሸሓይ፡ ዐድ-ሃሸም፡ ኮሬት፡
ማይወሰን፡ ዐድ-ሹመ፣ ዐድ-ኩኩይ ወዐድ ወድሳሌሕ ወብዕድ ዐዶታት
ዲብ ገይስ እብ ላሊ ወአምዕል ሸዐብ እንዴ ፳ምዐ፡፣ 'ኣቶብየ መንዴረትነ
እንዴ ከሬት ዲብ ምድርነ ናየ ሳቅለት ህሌት፡ መንቈዴረትነ ዲብ አካነ
እግል ተአቅብል ANA ንትጋደል ህሌት እነ' ልብል ዐለ። ዲብለ
እጅትመዕ 'አቡከ ሚ ዐለ፣፤ ፋርሰ ዐለ ምን ገብእ ሚ ወደ፣ አብዕብከ
ህይ' እት ልብል ልትሰአል። 'አበውነ እግል አባዮም አብ ሰይፍ፡ ሞረ

25. እብራሂም ልባብ ሜርሓይ መጅሙዐት(መረሕ 10)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 24 የናይር
1990 ኡምጉርጊር፡ ሱዳን

236
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ወኮናት እንዴ ትጋደለው ቀትሎ ወልትዳገኖ ዐለው’ ክም በልሰው ዲቡ፡
ከእንቱምመ እማነትለ ዋልዴንኩም እግል ተአሰብቶ እበ ህለ እኩም
ጽዋር ምን ማልኩም ወዳርኩም ምን አዳምኩም አባይ እግል ትክርዖ
Oral? አእድሕረኩም ህሌኮ። እምበል ፈናታይ አድያን ሐቱ እንዴ
ገብአኩም ምድርኩም ዕቀቦ' ዲብ ልብል ገሰግስ ዐለ።’"•

ለምሰል ሰይድነ መሐመድ ወድ ኬኽ ዳውድ እግል ልትራከቦ
ዕድም ለገብአ እሎሉም ሐሽሸም ከሰለ፡ ምስል ኬኽ ዲብለ ገብአ ህድግ
እግል ለኣድምዖ ቀድር ለቤለዎም ሴዕ ሓጥራም ወጽንዓም ላቶም
አንሩፋር ሐረው። ህቶም ህይ ጣህር ሳልም፡ ኣድም ግንድፍል፡ OA.
ከራር ሐጂ ዐሊ፡ ኣደም አኑር ቲተ፣ ጀዕፈር አልሓጅ አልጠይብ፡
ዐብዱራሕማን ሹባክ፣ ዑመር ከሊፈ፡ ሙሰ መሐመድ ታሰዓዮም እግል
እሊ ተእሪክ ለደግመ ገሲርቱ።

አምዕል ከሚሰ ዲብለ ዕድምነ ትበገሰነ። ለእግልነ መሬሕ ዐለ
ጣህር ሳልም ምን ዴሸ ሶዳን መሰኡልየቱ ሰበት ኢከረ፡ ከሚሰ ምሰል
ihn ne? ትራከብነ ጅምዐት ከሰለ እግል ለአቅብል ወሰንበት ንኢሸ
LN APA ANA ልሕደር ትፋህምነ። ሰፈርነ አንበትነ ወሐፈረ እንዴ
በጽሐነ ዲብ ዐድ ሹኽ ዐሊ እክድ ክም አቱነ ምን ኬኽ መሐመድ
ኬኽ ዳውድ ለትለአከ 'ዲብ ተሰነይ ለህለ ካፖታና ዐብደልቃድር
ለአትኣሰረነ ሰበት ህለ፡ ዲብ ፈለሳብ እንድኢኮን ዲብ ዐሺር እግል
እጽነሐኩም ኢኮን' ለልብል ልኡክ ጸንሑነ።

ከረ ኣደም አኑር ሴዕ ገመል እዱሉያም እንዴ ጸንሐው ሄራር
አስክ ፈለሳብ ክም ገብአ ጣህር ቤሌነ 'በገ ለታሴዕ ገመል አግል
ለአቅብል ህሌት እሉ። ፈለላብ ዮም እንዴ ኢገብእ ፈጅርቱ ለነአትየ።
ፈጅር ህይ ምን ፈለሳብ እንዴ ትበገስኮ NAA AIA AE Alt
ይእቀድር ዲብ ተዐሩኒተ አነ እግል አቅብልቱ፡ እንቱም ጊሶ፡ ምሰል

26. እድሪስ ናስሕ መቃበለት ምስል ኬትባይ፡ 3 የናይር 1990 ከሰለ፡ ሱዳን
2237
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ቤኽ መሐመድ ዳውድ ለትፋህምኩም ዲቡ ንቃጥ ሐሬ እንናቅሸ
ዲቡ’ እንዴ ቤሌነ አቅበለ። ለሰፈርነ አተላሌነ ህይ ፈለሳብ ሰዐት ሐቲ
ናይ ላሊ አቱነ።

ጽብሓት ምድር ዲብ በርናምጅነ ለይዐለው፡ አንፋር መሕበር
ሰቦዕ (ሐረከ) ሱሌማን ዳውድ ምሰል ካልኣዩ ሑቡራምነ ዐለው።
ለቀድየትነ እብ ምሰጢር እግል ትጸበጥ እአነ ሰበት ዐለት እለ ህይ
ምሰሉም እሻግል ንትሓብር ኢፈቱነ። ምሰል ቘኬኽ ዲብ ጋሪት ዐባይ
እግል ንናቅሸ ሰበት ገብአነ ሐረከ እግል ተኣምር ወትሰመዕ ይሐዜነ።
እብ አሳሰ እሊ ዶል ለኬኽ አግል ልትሳለመነ መጸኣተ ገሌ በሰር
እንዴ ትነፈዕነ እግል ንፈንትዮም በርናመጅ አፍገርነ። እንዴ አባደርነ
ህይ እብ ሰቱር ዲብ ሹክ ልኡክ ነድአነ። 'ሕነ ለምን ከሰለ ዋጃብ
ወዴከ እነ ሰማን ነፈር ሕነ። እሉም ሰማን ነፈር ዲብ ፍንጌነ አዳም
እንዴ ኢነኣቱ 1, 2, 3, 4.. . . እንቈ እንቤ አሰክ ዕልብ ሰማን ሰፍ
እግል ንጽበጥቱ። ለምንእነ እንዴ አትለው ዲብ ዕልብ 9, 10 ለህለው
ምሰልነ ኢኮን። ህቶም ምሰልነ ዲብ ህለው ህይ ምሰልከ እግል ንትሃ$
ይእንቀድር። ፈንተው ምንእነ እግል ኒበሎም ሰበት ይእንቀድር ህይ
ሰይድነ ዲብ ዕልብ 9 AP በጽሐከ ከፎ ተአተርፎም ኖሰከ ባሰር
እንቤሉ።

ሰይድነ እንዴ መጽአ አእግለ ሰማን NI ሐልፈ)ነ፡ እግለ ታሰዓይ
እብ እዴ ማኑ ወአግለ ዓስራይ እብ አእዴ ገለቡ እንዴ ጸብጠ 'አሰናይ
ደሐን መጽአኩም፡ ምሰል እሎም አንፋር ህግየ ሰበት ህሌት አግይ
እት ተዐሩኒተ ዲብ ሌህ አካን ጽንሑኒ' እንዴ ቤለዮም ነፈር OS.
እሉም ከእግል ንትፈናቲ ቀደርነ። ህቶም ክም BAD: LN መሐመድ
ዲብነ እንዴ መጽአ፡ ‘ሰሳም ወዐሌኩም’ እንዴ ቤሌነ ክልነ ክም
ትገሴነ ሰለስ አርበዕ ሰኣል ቀደመ ዲብነ። ‘ሰልፍ አእሉሎም አንፋር
እግልሚ ታሰዓይ ወዓሰራይ ኢገብአው፣ እንዴ ኢትትበገሶ ምን አዜ
አፎ ሰማን ወክልኦት ገብአኩም፣ ቤሌነ።

ሙሰ መሐመድ ሃሸም ሸበህ ህሉግቱ፡ '‘ህቶም ሹዕዩን ቶም'
ቤለዩ። ‘ሚቴ ሹዕዩን ህዩያ ትሰኣለ ለክሊመት ምን ኢትፈረገት እሉ።
ኮሙኒሰቲ በህለትቱ። አእሎሉም ዲብ ዲን ሰበት ኢለአምኖ፡ ለቀናብሎም
ዲብ መሻይኽ ወመሳግድ እግል ንልከፎቱ፡ መሳግድ እግል ነሃግግ

238
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ቱ' ለልብሉ ቶም። 'ዲን አለቦም! እሰላም አው ክሰታን ኢኮን፣ 'ኣቤ፡
እሰላም ኢኮን ወክሰታንመ ኢኮን' በልሰ ሙሰ

ሐቀ አለ ሹኽ እንዴ ልትፈከር፡ "ነዐ እንተ አቡበከር፡ ጠሊት
እንዴ ሐረድከ ዲብለ ሕሸክሉም ውደየ እሉም። ሰይድነ አልፈተሐ
ዋዲ እኩም ህለ፣ ዶል ሓሪት ንትራከብ እንዴ ትቤ ሳርሖም" ቤለዩ።
ለሰማን በይኖም ክም ተርፈው፡ እግለ ታርፍ ዐለ አሰእለት ህረሰ። "ምን
ትትበህሉ፡ ወዕልብኩም አክል አዩቱ፣ አድሪስ መሐመድ ኣደም ህዜ
ምስልኩምቱ፣ እት ልብል ትሰአለዮም። ህቶም ህይ ጀብህት ተሕሪር
ንትበህል፡ ዕልብነ እሉም ANC ትርኤ ሕነ፡ ወአድሪስሰ መሐመድ
ኣደምመ ምሰልናቱ።”" ክም ቤለዉሩ

ትበገሰነ ሐቆ ትበው፡ አነ ለትትሐዜ አግል አዳሌቱ። ክልኦት
መቅረይ ምን እንሰ ወዎሮ ሰልፍ ምን ሐ ምንይ ሰአዉ፡ ወዎርሮት
አቡኸምሰ እቖ ሕዘዉ። ለንዋይ እንዴ ትዘበ ሰለሕ እግል ለኣምጽእ
እኩምቱ። አነ ህይ ዲብ ክለ እለ በርከ ዲብ አእትሐረክ እበ እለ
ለኣምሮ ሂገ ወአነ ለሐዝየ ጋሪት ሸዐብ እግል አስእል ቱ። እንቱም
ምን በረ ሸቁኩም ምን ገብእ ሕነ ህይ ምን ጅድወ አእግል ንሸቁቱ።
እግል ግድለ ሚ ዶል እግል ትፍገሮ ተሐሰቦ ህሌኩም፣ ክም ቤሌነ
እንዴ ሐሰብነ ዲቡ ማጽኣም ሰበት ይዐልነ 'በሊሰ እግል ነህበከ በክት
ህበነ፡ ቤልናሁ። ምን እለ ዮም ሐቀቆ ወሬሕ ዲብ ባካራብ ለትበህል
ባካት ኬሩ ዲበ ምጽኡኒ' እንዴ ቤለ ሳርሑነ።’“

ለአቅበለው ክልኦት ነፈር ሐረከ እግል ኬኽ መሐመድ ዳውድ
ክም ረክበዉ ወምሰሉ እጅትመዕ እንዴ ወደው ምስል ሓምድ እግል
ለአትፋህሞም ክም ህድገው ምሰሉ እግል ልትሃገው አንበተው። እብሊ
ህይ እግለ ቀድየት ለለኣምሮ ሑዳም፡ ምንቶም ምሰል ኬኽ መሐመድ

27. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ 'ገሲር’(ሙናድል) 1991
25. ክምሰሌሁ

239
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ዳውድ ለትራከበው፣ ምን ደብህት ቶም ሚምን ሐረከ እግል ለኣምሮ
ሰበት ኢቀድረው አሰክ ዲብ ሸኩክ አተው።

ለሰማን ነፈር ከሰለ ክምሰል አቅበለው ምሰል ከረ ጣህር ሳልም
እጅድትመዕ እንዴ ወደው፡ ምሰል ሹኽ መሐመድ ዳውድ ለበጽሐወ
መፋህመት ወለገብአት እሉም ተበረዓት ለኸሰሰ ተቅሪር ክም ቀደመው፡
ለለኣምን ወኢለኣምን ገብአው። ገሌ፡ ግምሸ ልብሉ ህለ አክል አሊ
እግል ለህብ ኢቀድር ልብል። ለገሌ ህይ እናሰ ደያነት ሰበት ገብአ
ኢከለአነ፡ ሐቱ ዶል ቤለየ ምንገብእ ቀሉ ክምለ እት ክታብቱ፡ ነአምኑ፡
ቤለ።

እተ መደት ለህ ምን ክሉም ለዲብ ዴሸ ሶዳን ዐለው መዋጥኒን
ጣህር ሳልም ምነ አግደ ፅዕን ለትትከሬ ዲቦም ዐለ። አግል ክሎሉም
መልሂቱ ወአንፋር ዓድያም አብ አፍረዐት ለነዘመ እናስሰ ፋዜዕ ዐለ።
'ለነዘሞት ለህይ ህቱ ሌጠ እግል ልትሐመድ ዲቡ ለልአሰትህል ተእሪክ
ቱ። ለቤለ ግንድፍል፡ አግል ወጠንየቱ ወወራት ንዳሉ እብ ክእነ
እትሕጭሞር እንዴ አበለ ሸርሑ፥

ጣህር ሳልም፡ እብ ክቱብ ልግበእ ወራድዮ አብ ክሱሰ ሰውረት
አልዴርየ ወኩበ ታቤዕ ሰበት ዐለ፡ '‘እርትርየ እግልሚ ሐንቲ አቶብየ
ትገብእ፤ ወጠንነ እግል ትትሐረር ላዝም ሰውረት ተአትሐዜ። ወሕናመ
እግል ንትጋደል ብነ' እት ልብል እግል ክልነ ለህርሰ ለዐለ ፋዜዕቱ።
ክልነ ዲብ ዴሸ ሶዳን ዐልነ። እብ አፍካሩ ወውዳዩ ምን ክልነ ፈዜዕ
ዐለ። ህግያሁ ለለኣከልፍ ወሕሳቡ ለለዐንቅፍ ዎርሮመ LON:

ጣህር AAI: PAA እብራሂም ሰልጣን ወአድሪስ መሐመድ
ኣድም እብ ደዋባት ልትራከብ ለዐለ ህቱ ቲቱ። AN ዴሸ ክቡት ወአብ
ሸዐብ ፍቱይ ለዐለ ጣህር ሳልም፡ ኢልትከበር ወኢልትዐቤቤ። ፋህም፡
ወቅቱ ወቅድረቱ እግል ወጠንይ ለልብል ምቈርባይ ክም ዐለ ሌጣቱ
እግል እሸረሕ ለእቀድር። እብ ህግየ ሐጫር መሐርክ (ዲናሞ) ናይለ
ሰውረትቱ ለዐለ።""

29. ኣድም መሐመድ ሓምድ ግንድፍል (ሙናድል)1!990,
240
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

እብ አሳሰለ ምሰል ኬኽ መሐመድ ዳውድ ለገብአት ዕለት በገስሰ
ክም ገብአ፡ ለእግለ ሐቭሸም እግል ልምረሕ ሕሩይ ለዐለ ጣህር ሳልም
እጂጃዘት ኢረክበ። ወለበዝሖ አብ ሰበብ ሸቀል በገሰ እግል ልትበገሶ
ኢቀድረው። ኣደም አኑር ቲተ ወገሲር ሌጠ እንዴ ትወከለው በይናም
LA ኬኽ መሐመድ ዳውድ ን$ሰው።

አነ ወኣድም አኑር ዲብ ባካራብ ክም ግሰነ፤ ኬኽ መሐመድ
ዳውድ ዲብ ወለት አቡሁ ወለት ኬኽ አልኣሚን ዲብ ሰህዴ
ጸንሑነ። ክም ትራከብነ ሕነ ምሰል ከረ መሕሙድ፡ ሰይድነ ሰሌማን
መሐመድአልአኡአሚን እትሩቃም ህሌነ፡ ሓምድመ እግል ልትበገሰቱ።
ይማምኩም ሴሌጠ ኣምሮ። ምን ሸንከትነ ሰከቦ' ቤሌነ። እንዴ ATA
’እዜ ብዞሕ እንዴ ኢነሐቨካሸክ፡ ንቃጥ ለእቡ ንትራከብ አግል ኒዴቱ።
እሊ እግልይ ዶል ተሐዙ ወምንዩ ለልትሐዜ ዶል ለህሌ ለንትራከብ
እቡ ኸጥ እግል ልግበእ ቱ።

ምን ከሰለ ለልትለአክ አዳም ልግበአ ወደዋብ ዲብ ኣደም አኑር ቲተ
ተአበጽሕዉ። ምን ኣድም ለትበገሰ፡ ዲብ ዐድ ድቡክ ናይ አልገዴን
ዐብደለ መሐመድ ዓምር ልትሰለሙ። ህቱ እንዴ ትከበተ ለለአከዩ
ዲብ ስልክያይ ዲብ ኬኽ ጣህር፡ ምኑ ዲብ ሰይድነ ስሌማን መሐመድ
አልአሚን ለሐልፍ፡ ምኑ እንዴ አትለ ዲብ ተክረሬት ዲብ ክልኦት ሐው
- ዲብ ሳሌሕ አልሐሰን አው ዑስማን አልሐሰን ኣውመ ዲብ ፈግሆር
ለልትበህል ሳልሰ ነፈር እሙን ልትዐዴ። ዲብ ደንንጎበ ዲብ ዐድ ቘኬኽ
አልአሚን እብ አቡበከር መሐመድ እድሪስ እንዴ ሐልፈ ዲብይ በሕሕ።
በሊሰ ህይ እብለ ገበይ እለ መጸአኩም’ ቤሌነ። አብለ አተፈዋቅነ። ብዕድ
AM At: AG? እነ ንዋይ ወዎሮ መንዱቅ አቡኸምሰ፡ ዲብለ ትወጨት
እነ ኢነት እግል ንንስኡ እንዴ ትፋህምነ ከሰለ አቅበልነ። ክሉ ለእሉ
ወዴነ ህይ እግለ መልሂትነ አሰአልናሆም።’""

ፍግረት ሓምድ ምሰል አሊ ሖሶሳይ አሊ ለትጻበጠት ምንማተ፡ እበ
ህቶም አበገሰወ አምዕል ሰውረት ይአንበተ። እግሉ ለሃረሰት ሒለት
ብዕደት +ተ።

30. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ 'ገሲር'’ (ሙናድል) 1991
241
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሸክ ሕኩመት ወመትዳላይ ሓምድ

ሕኩመት በዲረ ዲብ ሓምድ ዐዋቱ ሸኩክ ዐለ እለ። ለትዘመተ
ሸዐብ ሙሳልም ዲብ ረድእ ወለትዘመተ ንዋይ እንዴ አተክረ ዲብ
ሰብኡ በልሱ እት ህለ ሕኩመት አብ ዕን ቀየሕ ትርእዩ ዐለት። ሓምድ
ምን ዝቤድ ልግበአ ወምን ሸፍተ ብዕዳም ዳፈዕ እት ህለ፡ እብ ዕን
ሕኩመት እብ እኪት ልትረኤ ክም ዐለ ናሱ ለመትጻብኣዩ ወምንቅሩብ
ታብዑ ለነብረ ካፒታና ዐብደልቃድርመ ለሐልፈ ተእሪክ እንዴ ፈቅደ
ክእነ ልብል፥

ሓምድ ምን ሸፈቲት ዳፈዕ ወእንዴ ረድአ በልሰ ዲብ ህለ፡ ሸኩክ
ገብአ ዲቡ። እግል ልትፈረህ ኣአንበተ። ለመደት ለህ ሕኩመት ሐበሸ
AT ትዳገነ ሕኩመትነ ኒዴ ልትበህል ዲቡ ለዐለ አውካድ ሰበት
ገብአ፡ እሊ ክእነ ወዳ ለህለ ሐርመ ሕኩመት እግል ልትቃወማቱ
ትበህለ። ከረ መሐመድ ቘኽ ዳውድ 'ገድም እግል እሰትቅላል እግል
ንናድልቱ ፍገር ልቡሉ ምን ዐለው ህይ ዝያድ ትሸከከ ቱሄሠእብ ክእነ ለትሸረሐ ለዲብ ሓምድ ዐለ ሸኩክ ባይን ዐለ። እት
CAN AAP ሓምድ ከም ክሉ መዋጥን ናይ ግድለ መራነት ዐለት
ዲቡ ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ ዲብ ገሉጅመ ዲብ ሐረክ ንዙም ዐለ።
እብ ውቂቈል ሸዑር ወጠን ለገይሶም ወእንዴ መጽአዉ አብ ክሱሰ
ግድለ ምሰሉ ለገሙ ሕሱራም መዋጥኒን ክም ዐለውመ ምን አባይ
ሰቱር ይዐለ።

ሰሜቱ ለኢሰመ ናይ ፖሊሰ ቈፍዛይ ቃኑን እትለ ቀደመዩ ተቅሪር
AVA GNA

. . እፕሪል 1961] ሓምድ ዲብ አቅርደት ሰለሰ ላሊ እንዴ
ጸንሐ፡ ድድ እቅጣዕዩን (['0(851ር5) ወሰብ ሰልጠት ሕኩመት፡ እብ
ፍንቱይ ህይ ምሰል ደጃዊዝማች ሓምድ ፈረጅ ሓምድ ወቀኛዝማች

31. ሜጀር ዐብደልቃድር መሐመድዐለሊ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 22 የናይር 1990 ኤምጉርጉር-
ሱዳን

242
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ዑሰማን ዐብደልራሕማን እንዴ ትራከበ፡ እብ ሰበት ሓድረት ሓለት
ሐረከት ሰያሰት ወእብ ሸፍትነት መሻክል እንዴ ከለቅከ ለመንዴረት
በዲር እግል ልብለሰ ክምቱ ተሃገ። እለ እግል ሊደው ህቱ ወለክልኦት
ነፈር ክታብ እንዴ ዘብጠው መሐለው ልብል።’ቲ

አክልሕድ ዲብ አሊ ወሬሕ እሊ፡ ሓምድ አእድሪስ ዐዋቱቲ ምሰል
እሎሉም ለትዘከረው ሰብ ሰልጠት ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ ምሰለ ረሰሚ ከደን
እንዴ ፈግረ ግድለ እግል ለኣንብት ለሐዝዉ ለዐለው ጀብህት አቅርደት
ለልትረከቦ ዲቦም ሕሱራም እርትርዩን ክም ትዋደህ ልትህደግ። ዲብለ
ህቶም ለነዘመዉ እጅትመዕ እንዴ ሐድረ ረአይ ዝሩፍ ወብሹል ከም
ቀደመ ዲብ 'ክታብ ኤርትራ፡ ካብ ፈደሬሸቨን ናብ ንጎበጣን ሰውራን'
ክቱብ ህለ።

ለእጅትመዕ እምበለ እት መራቀበት አባይ ሰበት ዐለ ወኪሉ አቡበከር
መሐመድ እድሪስ ለነድአ ኬክ መሐመድ ዳውድ፡ እስታዝ መሕሙድ
መሐመድ ሳሌሕ፡ መሐመድ ዩሱፍ ኣድም፡ ሰይድነ ሰሌማን መሐመድ
ወሳሌሕ አልሐሰን ለዐለው ዲቦም ብዝሓም መዋጥኒን ለሻቫረከው ዲቡ
ዐለ። ዲቡ AC ሜርሓይት ለዐለት እሉ እሰታዝ መሕሙድ NPA
ቤለዩ፣

ዐዋቲ ኖሱ፡ ሰለሕ ሌጠ ልትረከብ እንድኢኮን ለተርፍ መትዳላይ
ናዩ ክም ገብእ፡ ሰለሕ ለረፍዖ አንፋር እግል ለአትዳሌ ክም ቀድር፡ ክም
ረሐት እይሁ ለለአምሮ ምድር ጋሸ-በርከ፡ አሰክ ሳሕል ወዐንሰበ ኖሱ
እንዴ መርሐ ግድለ ምን አንበቶት ተክሉ ክም አለቡ፡ እግል ሐቨም
ከሰለ እብ ምስጢር እግል ልርከቦም ክም ለሐዜ ሁጉይ ከዐለ። ብዕድመ
ለልትአንበት ግድለ AN dvb LUT Am AIA ኢልግበአ፡ ህቱ ዲብለ
ኢለኣምሩ ደዋሒ ከበሰ ወምፍጋር ጸሓይ እግል ልነዝሞ ወልሸቀው
ለቀድሮ አንፋር ክም ለኣትሐዙ አትፋቀደ ወአእግል ግድለ ዱሉይ ክምቱ
በየነ።’’

32. ተቅሪር ፖሊሰ 'ሓምድ እድሪስ ዐዋቴ' እብ ህግየ እንግሊዝ ደንንበ 1963 ዕልብ 3፡ ገጽ 1.2

33 ኣለምሰገድ ተስፋይ  ‘ኤርትራ፡ ካብ ፈደሬሸን ናብ ጎበጣን ሰውራን (አስመረ፡ ጨብዐት ሕድሪ
2017)ሞ ገጽ 523= እስታዝ መሕሙድ መሐመድ ሳሌሕ ዲብ ህይኮተ መምህር ዲብ ህለ መሕበር
ሸባብ ለአሰሰ፡ ዲብ በርከ ወጋሸ በዐል መንበር ሐረከ ለዐለ ምነ ቀዳምያም ሙናድሊን ቱ።

243
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ለመትሐራራክ ሓምድ ወቅት እንዴ ነስአ ዲብ ሰብ ሰልጠት ሕኩመት
ርቅ ከም ከልቀ፡ መካይዱ ግሩም እንዴ ታብዐዉ እት ሐንቱሆም
እግል ለአተብሩኩ፡ ወዐዱ AT ሐድገ መዲነት እግል ልእቱ እግል
ልጠልሙሱ ደረበው። ሓምድ ላተ ኢተህመለ እሎም። እብ አሊ ወእሉ
መሰል ሰካብ ክም ከልእዉ ኣምሮም ምን ጸንሐ፡ አእግል ለአትኣሱሩ
ወለአተናሰዉ ሰበት አንበተው፡ ምሰለ እንዴ ሸፈተው ምን ዝቤድ ወምን
ሸፈቲት ሐበሸ ድዋራቶም ለዐቅቦ ለዐለው አንፋር ትዋጀህ። ምን ኣመረ
እንዴ አትሃመለው እግል ልእሶሩ መጽአው ምን ገብእ ብርን እንዴ ቤለ
ምስሉም ደላብ ሑብር እግል ሊበል።

እሉም ሸፈተው ለትበህለው፡ ሕኩመት ሸፈቲት አግል ትራቅቦም
ሰበት ኢቀድረት፡ AN ሐጋይ ናይ 1961 ንዋዮም እግል ልዕቀቦ
ሰለሕ እንዴ ረፍዐው ከደን እግል ልፍገር  ረስሚ ለልትአመሮ ህቶም
ወሓምድ ውላድ ዎር- ደዋሒ ቶም። ህቶም ህይ እሉም ተሉ ሐምስ
ነፈር ቶም፣ ሳሌሕ ቅሩሜጫይ- ዐዱ አባጨሊት፡ ዲብ ገርሰት ገር ሓምድ
ለዐለ፡ አብራፉሂም መሐመድ ዐሊ ቤት ዐወዳይ፡ ዐዋቲ መሐመድ ፋይድ
ወድ ዐመቱ እግል ሓምድ፡ ሁመድ ዶሑን ዐዱ አባጨሊት፡ ሳሌሕ
ሓድ ሐይደ ዐዱ ርዋሃንድዋብ። እሉም ከደን ክም ፈግረው፡ ምን ባካት
ዐዶታቶም ሰበት ኢሬመው ሓምድ ወጅሆም ክም ዐለ እብ ሕኩመት
ልትሐሚ ዐለ።

ቀዴማይ እሎሉም ሐምስ ነፈር ከደን ፍግረቶም፡ ካፒታና ዐብደልቃድር
እብ ዐሳክሩ ምን ተሰነይ እንዴ ትፈረረ ዲብ ፋንኮ አኔሱ ዲብለ
ትትበህል አካን አርበዕ ሸፍታይ ቃትል ወዎሮ ጻብጥ ዐለ። ለትቀተለው
ምን ፋይዳብ ፋንኮ፡፥ ሰይድነ እብራሂም አድሪሰ መሐመድ ቘኽ፡ ምን
(bt ዐወድ ህይ ይበቲት መሐመድ ሰኒ፡ ሁመድ ለልትበህል ወዎሮት
ሰሜቱ ለኢተአመረት ቶም። ለትጸበጠ ህይ ዑስሰማን ሓምድ ለልትበህል
ምን ቤት መዕላቱሠ፦’"

34. አቡፋጥነ እድሪስ ኣድም (ደንንጎቢች)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 10 ዩንዮ 1989 ህይኮተ
244
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ካፒታኖ እግለ ማይታም ወለትጸበጠ እንዴ ጸብጠ ገርሰት እንዴ 20
እግለ ትቀተለው እት ሐረት መዐስከር ደብን ከም ልትመደዶ OF:
ዲቡ ሸዐብ እንዴ ፫ምዐ “እግል እሉም ተአሙሮም፣" ቤለ። ህቶም
እግል ልትበረዎም ወአእግል ለኣመሰምሶ ኢሐዘው። አብ ድብዱቡ "አሆ
ነአምሮም" ከም ቤለዉ ሐርቀ። "ከእአግልሚ አእዴዱሆም ክም ለህይቦ
ኢወዴኩም አውመ ሓለቶም አግል ሕኩመት ይአሰአልኩምያእንዴ
ቤለ እግል ለህድዶም አንበተ። ምናተ :ሚ እግል ልክሬ ገብእ ቤለው
“"ክም ፈግረው ነአምር ዐልነ፡ ምናተ፡ ኣትዎም እንዴ ትቤ ለሐበረተነ
ሕኩመት ይህሌት ” ቤለዉ። ሐቀ አሊ መባልስ ሐሩቀቱ እግል ልምለክ
ለኢቀድረ ካፒታኖ '‘ጽንሖ እንቱምዲ፡ ምን እለ ወሐር ለሸፍተ ክእነ
እግል ልትመደዶቱ"’ እንዴ ቤለዮም ለእሉ ጸብጠ ሸፍታይ እንዴ ነሰአ
ተሰነይ አቅበለሠ’"

ዲብ ሐጋይ ሐቀ ሰነት ናይ እለ ሓድሰት እለ፡ ካፒታና ዐብደልቃድር
ዐሳክሩ እንዴ መርሐ ምሰል ሓክም መሐመድ እኩድ ምን ተሰነይ እንዴ
ትበገሰ ገርሰት አተ። እት ሻፍገት ዲብ መዐስከር ደብን ሸዐብ ደምዐ።
ሰብ ደካኪንመ ኢተርፈው ክሉም አብ ቀሰብ ትጀደመዐው። ለዶል
HEAT AN NP AM: AN ATS Mat እቱ ሓድር ለዐለ ሓምድ
ዐዋቱ፦

"ለደዓም ትቀተለው እንተ ምን ኢተአጅዝ አእሉም ወአእብከ ምን
ኢልትናየቶ ወኢሸፈተው” ቤለዩ። ሓምድመ "አነ ገቤራይ፡ አእብ
ለህበቱ ለነብር ሐረስታይ አነ፡ አዳም ዲብ ሸፍትነት እግል አትፈርር
ሒለት አለብይ ወሰልጠት"” እት ልብል በልሰ። አብለ ሐቱ ክልኡ
ትበላለሰው። "ውዳዮም ተአምሩ ዐልክ፡ እንተ እንዴ ደረካሆም ከም
ሸፈተውመ ነአምር። ለገብአት ምን ትገብአ ህቶም እብ ጀሪመቶም
GULP ህለው። ለሐልፈት ገድም ሐልፈት። አዜ ላተ ወፍተየ
ወእበየ ሐምስ ነፈር ዲብ ሸፍትነት ፋርር ክም ህሌከ እኩድ ህለ።
ህቶምመ አእዴሆም የህበው ምን ገብእ ክምለ ናይ ደዓም እግል
ልትመደዶ ክምቱ እት ልብከ ደየ" እንዴ ቤለ ነወ እሉ።

35. ክምሰሌሁ

245
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ሓምድ ላተ ለቀድየት አሉ ክም ኢትከሰስ እግል ለአተብት "አነ
በዐል ሰላም ክም አነ አሰእለከ ህሌኮ። እለ ሕኩመት እለ አእግልዩ ለህበተ
ሰልጠት ትግበአእ ወመስኡልየት ሰበት ይህሌት፡ እሊ ትቀዱሙ ለህሌኩም
ሰኣል እግዜ ልከሰስ ኢኮን። ክል ቀቢለት ናዝር ናሰ ሰበት ብእተ፡ እንዴ
ጊሰኩም ምሰሉም ተሃገው። አነ እምበለ እንግሊዝ ህቤኒቱ ሰስ መንዱቅ
ሰለሕ ብዕድ አለብዩ። እሊ ምሰልይ አሰክ ህለ ህይ ለእበ ትሰአሉኒ
አለብኩም" ቤለ።

እብ በሊሰ ሓምድ ለኢትረየሐ ካፒታና፡ እብ ትሩድ ተሕዚር
ወትእዛዝ "‘እሊ እሉ ትብል ህሌከ ሕሰብ ዲቡ። እንዴ መከርካሆም ከም
ለአቱ ኢወዴከ ምንገብእ፡ አግልከ እግል ትሒሰ እከ ኢኮን ወአግሎም’
ATS LA እግለ ቀድየት ግሩም ሰደየ።

ሓምድ አሊ አትጋፋፍ ካፒታኖ ክም ረአ ሐርቀ፡ "“እንተ ምን እንዴ
ገብአካቱ ለክእነ ትብለኒ ህሌከ፣ ነዐ ቅረብ!" እንዴ ቤለ እግል ልቅተሉ
ሰሪሪ ወደ። ዲብ ምግቦም አዳም ምን አተ ላተ ሕድ ኢቃተለው። ሐቀ
እለ ሓምድ እግል መሐመድ እኩድ፡ "የህ መፈትሸ ሐቀ እለ ምሰል
ዐብደልቃድር መጽእአከኒ ምን ገብእ እግልካመ እግል እሸረበካቱ፡ እግል
ዮም ጀላለ አቡከ ለበኪት ሱሙሕከ ህሌኮ” አንዴ ቤለ ሐድገዮም
ከጌቕሰ።’"•

እሊ ክእነ ዲብ እንቱ እብ ጀህት ሴቲት ሐ ክስታን እሰላም ዘምተተ
AANA ANC ትሰመዐ። ሓምድ ፖሊሰ እንዴ ትላኬቱ ተሰነይ ጌሰ።
ካፒታና' ገብሬኪዳን ወካፒታና ዐብደልቃድር ሐ ክም ትዘመተት ሐብሬ
(እ.00|(8) መጽእነ ህለ ከአብ ክሱሰ እሊ ሚ ትደሌ፣" ቤለዉ።’’

ሓምድ እብ ክሱሰለ ዘማቲ ለለኣምረ ከም ይዐለት አሉ ምንመ
ሸርሐ፡ እግለ ቨፈቲት እንዴ ሐዘ እንዴ ረክበዮም ANA ልእሰሮም
DOAN ሐ ዲብ ሰብአ እግል ልብለሰ አዘዘዉ። ሓምድ ዲብ መካትብ
ሕኩመት ለአቱ ዲብ ህለ ፈርዱ አው ሰይፉ ለሐድግ ኢነብረ። ጋሪቱ
እንዴ ኣትመመ ዲብ ፈግርመ ቈጻቱ ኢለህይብ። ለዶል ለሃመ ጋርሮም

36. ክምሰሌሁ
37. መሕሙድ ዐሊ(ቱሌንቲ)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 21 ማዮ 1989 አቅርደት

246
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ኢወደ፡ ገጽጹ ሐር እንዴ አሳደረ ምነ መክተቦም ፈግረ። አተቡሰ እንዴ
ትጸዐነ ዲብ ገሉጅ ወምነ ዲብ መሰከቡ አቅበለ።

ሸፈቲት ሰበት ኢትረከበው ሓምድ ክልኤ ሰለሰ ዶል ልክየ መጽአቱ።
አትቃባል ክም በዝሐ እቱ፡ dvb APOA PAA ክልኦት ለካፒታና እት
ምግብ መክተቦም ዲብ ሕድ ተሐፋፈነው። እብሊ ለሐርቀ ካፒታና'
ገብሬኪዳን "ዲብ ሴቲት እብረት እንዴ ወድቀት ምን ትበዳ እንተ
ኢተሐግለ፡ እምበሌከ ብዕድ ለረክበ ነፈር አለቡ” ቤለዩ። እንዴ አትለ፡
"እንተ ለኢተአምሩ ወምንከ ለትሰተር ሰበት አለቡ ለአማን አብ ቅሩተ
እግል ትትበየን ቲ7 እንተ ህይ ውዳይከ እግል ልትፈደሕ ቖቱ፡” ልፍገርቱ"“
At ANA አፋዘዘ እቱ። ምኑ እንዴ ሐልፈው ላተ ምሰዳር ብዕደት
ኢነሰአው እቱ።’

ሓምድ፣፡ ምሰል ክልኢቶም ካፒታናታት ሐቀለ ተሐፋፈነ እንዴ
ሐድገዮም ክም Bh: EAA ክም TALS: ወሰበብ ልትሐበክ እሉ ከም
ህለ ሐብሬ በጽሐቱ። ዎሮት ዑሰማን ሓምድ ለልትበህል ሰብደራታይ
ፖሊስ "ክልኢቶም ካፒታኖታት ሳክባም ምንከ ኢህለው፡ ዲብ ዐድከ
እንዴ መጽአው ቤትከ እንዴ ከርደነው እግል ልህጀሙከ ነዉ ህለው፡
ሕሳብከ ውዴዳ” እንዴ ቤለ ለኣከ ዲቡ። እብለ ህይ ሓምድ ክሉ ለበራምጅ
ናይለ ሕኩመት ምንዲ ትበየነ እሉ፡ ለፍተሕ ለኣሳሲ ግድለ ክምቲ እንዴ
አምነ እግል ነፍሱ ዱሊት ወደየ፦’"

እሉም ክልኦት ካፒታና' እብ ሰበትለ በጽሐተነ ለቤለወ ናይ ዘማቱ
ሐ ናቢተ እብ አማን ጃርየት OATH ATE TAN hE ቃኑን
ካትቡ ክምለ ህለ፡ እግለ ሸኩክ ሕኩመት ዝያድ ለልትአመን እንዴ ወደ
ቅዱሙ ቱ። ክለ ለዘማቲ ዲብ ሓምድ እንዴ ዳከከየ መሰኡልየት ከም
ረፈዕ እግል ሊደዮ ለኣመመ ህይ መሰል፡፥-

38. ክምሰሌሁ
39. አቡፋጥዋነ እድሪሰ ኣድም(ደንጎቢች) 1989

247
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

. ዩልዮ 196] ሓምድ እብራሂም መሐመድ ዐሊ እግል
ልሸፍት አትናየተዩ። ህቱ ህይ እንዴ ትከበተዩ ምሰል 19 ነፈር ዲብ
ሸፍትነት አተ። እተ አወላይ ውዳዩ፡ በህተ መሐሪ ወእዮብ VLA
ናይለ ልትበህሉ አንፋር ሐድ 00 ረአሰ ምን ሐ፡ ምን አንቶሬ
ወመንጎሉ ዘምተ። ለትዘመተት ሐ ከሰለ እንዴ ትነሰአት ትዘቤት። ምን
እተይ ናይለ ዝቤ ህይ ሓምድ ገርዛሁ ነሰአ።’"

ክምለ ህዱግ ጸንሐ፡ እብራሂም መሐመድ ዐሊ እብ ድዕፍ ሕኩመት፡
ሸፍትነት አግል ልጋብህ ከደን ለፈግረ ምንመ ገብእ፡ እብ ናሱ ለሐ
ዛምት ANA ANA ቀድር። ላመ ተቅሪር ምሰል 20 ትልየቱ nz
ወደዩ ለሐብር። ሓምድ ምን ዐውል ናይለ ትዘቤት ሐ ገርዛሁ ነሰአ
ለልብል ቀቡልየት ሓምድ አግል ትውደቅ ወሰሜቱ እግል ትመንከል
ለትፈብረከክ አግል ልግበአቱ ለቀድር። እብራሂም መንቱ ወቅርቡ ምሰል
ሓምድ ከአፎ ቱ፣ ዲብ ምዕራፍ 10 አግል ልብረህ ቱ። አግለ ደሬት
ዘማቲ እበ ከሰሰ At: AT PAA NOA ACHE በህተ መሓሪ ትዘምትኮ
ለቤለ እዮብ ህይሌ፡ እብ ሰበትለ ዐለት ሓለት ቀሉ እሊ ተሌቱ፥ሩ

60 ረአሰ ምን ሐ ወ1.145 ሰላዲ ምን ማሸግሊ ነሰአው ምንእነ።
እግልይ ህይ እብ ሰኪን ዘብጠዉኒ። ለዶል ማጉለ ጌሰነ ወዲቡ ቫምበል
ባሸ አሰፋው ለልትበህል ትከበቴነ። ለእብ ሰኪን ለገብአ ዲብይ
መጃሪሬሕ ዲብ ደናግል እንዴ ነሰአ አሰፈፈኒ። ሐዋሁ እግል በህተ
መሓሪ ገሌ ምነ ሐ ምን ልትረከብ እንዴ ቤለ ዐሰከሪ ህበዩ ከአሰክ
ከሰለ ለኣከዩ። ምናተ፡ እግል ልርኮበ ላተ ኢቀድረው፣ ክለ Ach
እዝቡያመ ጸንሐው።

AM ሓምድ ግሰኮ። ሓምድ ሐዉር ረዩም ሰጋዱ፡ እናሰ ኩኑን
ወውዱህ ቱ። በዐል አደብ ሰኒ፡ ዲብ ፈረስ እንዴ ትጸዐነ ሳፍር OAT
ንዋዩ ልትፈረር ዐለ። ርድአኒ እቤሉ። ቫምበል ባሻመ ትሰአለዩ። ZA
ለእለ ትሰኣልናሁ ሞረ ቀጣን ጻብጥ ዐለ። ዲብ ምድር እንዴ ተክለየ፡
"እዮብ ትሰሜዕ ህሌክ፡ ሐየት እገሩ ሐቀቆ ትበረት ሚ ወዳ፣ አነ እግል
አትጣርቅ እከ ምን ኢገብእ ሐቱ እግል ኢዴከ ይእቀድር። ምን ናይዩ

40. ተቅሪር ፖሊሰ፣ 'ሓምድ አድሪስ ዐዋቴ' አብ ህግየ እንግሊዝ ደንጎበ 1963 ዕልብ 3 ገጽ |
248
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ሰለሰ ወአት እግል ህበከ፡ እሊ ዐድ ህይ ክሉ ሰብ ሰበት ለአምረከ
ክም ለአትጣርቅ እግከ እግል ኢዴ” ቤሌኒ። ሰኒ ይእቤሉ። ቫምበል
ባሸ መጉለ ጌሰ ወአነ ገሉጅ። ለንዋይነ ነሰስኣው ድማዐት ህይ ሐቀ
ሰሰ አምዕል ዲብ ከሰለ እንዴ አዝበወ ሴዕ 3ንዴ ወብዞሕ ረሳሰ እንዴ
ትዛበው አቅበለው።

ዲብ መሐመድ እኩድመ ግስነ። ሓነ እግል ተአቅብል ሰደዉነ
እንቤሉ። ሐቀቆ ሰለሰ አምዕል መሻይኽ አልኹጣት ምን ክም ነሰአየ
ኢነአምር ቤለው።

አሰመረ እንዴ ግስነ ዲብ ተድለ ዑቕቢት አቱነ። እአግልይ
ትሰአሌኒ። ከአፎ ዘብጠዉከ ወሚ መሰሎቶም፣ ቤሌኒ፡። ሐበርክዉ
ወአሰማዮምመ አሰኣልክዉ። 'ከአዜ ሚ እግል ኒዳዴ እከ ተሐዜ፣
ቤሌኒ። አነ ህይ ቀደም ለህ መክተብ ሕኩመት ኣቲ ሰበት ይአምር፡
'ትሰዴኒ ወለ ሚትወዳዴ እይ አነ ይአምር’ እንዴ አቤ በለሰኮ ዲቡ።
'ከሕነ ለእንወድየ እከ ይህሌት፡ ቤሌኒ። AA ክም ቤሌኒ፡ በዲርመ
አምጸአዉኒ እንድኢኮን ሚ ዲቡ ተአገይሰ ዐለት እይ እንዴ እቤ
ሐደክዉ ከተነይ ግሰኮ።

ተሰነይ ክም አቅበልኮ ዲብ ካፒታኖ ዐብደልቃድር ግሰኮ። ዐሳክር
ህቤኒ፡ 40 ዲብ ሕነ ትፈረርነ። ዲብ ፋንኮ አሰቦሕ ምኖም ሐምስ
ጸበጥነ። ለመሻይኽ አልኹጣት እግለ አሲሪን ለልትጻገግ ጸጋይ እያሱ
ትላከው። ቤት ፍርድ፡ ጸጋይ እያሱ ወመሻይኽ አልኹጣት እንዴ
አተፈቀው አርበዕ ምነ አሲሪን ሑር ጠለቀዎም። እግለ እብ ሰኪን
ለጀርሕሑኒ ላተ 15 ሰነት ስጅን ሐክመው At!

እዮብ ህይሌ እንዴ አትለ፡ ዲብ ሐምድ ሕሸመት ዛይደት ከም ዐለት
እሉ እንዴ ሸርሐ፡ ነፈር እሙን ክም ዐላቱ ልትሃጌቴ፡ሩ

አምርነ ምሰል ሓምድ ምን 1951 አሰክለ 1960 ወሬሕ ሰቦዕ
ገብአ ዲብ ህለ፡ አሰክ ለህ ምሰል ዕያሉ ልግበአ ወምሰሉ ኢትፈናቱቴነ።
እተ እለ ጸንሐኮ እንዴ ጸንሐኮ ዲብ ቤቱ ዓርፍ። ዲብለ ዐድ ህቱ

41. እዮብ ህይሌ፡ መቃበለት ምስል ኬትባይ 5 ኦንሰት 1991 ትወሰቀ። ምን 1974 አሰክ 1984
ሙናድል ጀብህዘት ሸዕብየት ለዐለ እዮብ፡ ዲብ መቃበለቱ ምን 1951 አስክ ክፍለት 1960 ዲብ ጋሸ
አእብ ፍንቲቱይ ዲብ ገሉጅ ወአብናይት ምን ዐድ ሓምድ ዐዋቴ ክም ኢትፈንተ፡ ወአምር ሰኒ ክም ዐለ
እሉ ሸርሐ።

249
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እሙን ሰበት ዐለ ወእግል ሰቦዕ-ሰማን ሰነት ሰበት ተኣመርነ ማልመ
እግል እክሬ ምን ሐዜ ዲብ ዐድ ሓምድ አከርዩ ዐልኮ። ለእለ እትዛቤ
ከም ትዛቤኮ ህይ ምን መሰከቡ እትበገሰ ዐልኮ።

ምን ሸንከት ማል፡ ሓምድ ዐዋቱ ናዩ እግል ለህበከ ወአግል
ልወሰክ እከ፡ እት ቤቱ እግል ልሕረድ እከ ወለአብለዐከ ምን ኢገብእ፡
ማል አዳም ኢለሐዜ። ትትበገሰ ዲብ ህሌከ ለእለ ከረ እከ ሰላዲ
ክምክም እንዴ አበለ ለህይበካተ።

እዮብ እግል ሓምድ ኖሱ ርድአኒ እንዴ ቤለ ክም ትሰእለዩ፡
"እናዲ ምነ ሓይ ሰለሰ ወአት አግል ህበከ እንድኢኮን ሐቲ አእግል ኢዴ
ይእቀድር፡”" At ANA NAA AE ch? LA: UP: nh VR ANA
ሓምድ አደቡ ሰኒቱ እንዴ ቤለ ሐቀ ሐመደዩ ወኢማሉ ኢለሐዜ እንዴ
LA ሐቀ ሸህደ እሉ፡ ሐምድ ዲብ ዘሚትለ ሐ እዳዴ ዐለት አሉ አንዴ
ትቤ ዲብ ክላሰት አግል ትብጸሕ ለትገብአእ ኢኮን። ሐሬ ህይ ቀደም
መትአንባት ግድለ ሰለሕ 3ንዴ ለራፈዕ ዎሮትመ ይዐለ።

ለቨፈተው ትበህለው ወሓምድ ዲብ ዎሮ ደዋሒ ምንመ ዐለው፡
ለበዲር ትዘመተ ንዋይ ምን ዝቤድ እግል ልብለሶ ምሰል ልትሐረኮ
ዐለው። ዲብ ዓቅቢት ድዋሮምመ አትሑዳም ወቅርብ ለበ ዕላቀት
ለዐለት እሉሎም ቶም። ዕላቀት ሰበት ዐለት እሎም ሌጠ ምን መትጻገቶም
እንዴ ኢገብእ፡ ምን ሸዐብ በዐል ደሐን ሐ እግል ልዝመቶ ሓምድ ዲብ
ቤቱ እንዴ ትገሰ ለኣከዮም እግል ልትበህል ለገብእ ኢኮን። ምሰለ ዲብ
ግድለ እግል ልፍገር ኣሙ ለዐላመ፡ ለሐ ብሉሰ ምን ኢልብል ዝሞተ
እግል ሊበል ደህ ኢኮን።

ምሰለ ደቅብ ራክብ ለዐለ ሸቨዑር ወጠን እምበል ሑዳም አዝናብ
አባይ፡ እግል ወጠን ለኢለሐሰብ መዋጥን ኢህለ እንዴ ትበህለ ልትአመን
ሰበት ዐለ፡ ሰውረት እግል አትኣማር ገብእ ለዐለ ሐረካት ክሉ ሰቱር
ወምንተሐት-ተሐት ይዐለ። አባይ ሰኒ እንዴ ትደገገ እግል ልታቤዕ

250
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ለወድዩ ቅሉዕ ዲብ እንቱ መቅሬሕ ለናቕስ ምኑ ዐለ። እግል እሊ እንዴ
አንተህዘው ልትጻረርሮ ምነ ዐለው ውላድ ዐድ ዎርት፡ በዲርመ ለትዘከረ
ካፒታና ዐብደልቃድር ጥርተ ለፈግረ ዐሰከሪ ሶዳን ሰበት ዐለ ከሰለ
እንዴ አተ እግል ልፍገር ወለሐቱ ለትከርዖ ይዐለት እሉ። ድድለ ግድለ
አሰክ ከፍዩ ወደ። ዲብ ከሰለ ሐረከት መትጋድለት ለታብዐ0 አንሰ እንዴ
ኢለሐድግ ናይ እሰትኽባራት አንፋር እንዴ ከሰአ፡ እግለ እግል ግድለ
ልትዳለው ለዐለው አንፋር በዩእ ወፈጊር ከልአዮም። ወድለ ደዋሒ
ሰበት ገብአ ኖሱ እንዴ ትፈረረ ለአቱ። ተውር ወታይን። VE OFAPE
ዐድ ወከደን ቅጠብ ዛርኣም እቱ ዐለው።

ህታመ ዲብ እንተ ምሰል ዐብደልቃድር ለሸቁ አንፋር ፈተች ዐዶም
ላቶም፡ ምሰለ እብ ዐድ ወኻርድ ግድለ እብ ሰለሕ አግል ለኣንብት
ልትሐረክ ለዐለ ደሃት ለትነዘመው ፖሊሰ ዐለው። ወራቶም ህይ ለዲብ
ግድለ እግል ልፍገሮ ልትዳለው ለዐለው ዲብ ሐረካቶም ደላብ እግል
ልትደገን፡ እግል ሐረካት ወበራምጅ ሰለለ አባይ ሐበሮት ዐለ። AN
ክሱሰ እሊ ገሲርሩ፦

ሕናመ ዲብለ መደት ለሰህ ተሰነይ NP ምራድነ AIA At
ወንፍገር ሰበት ኢቀደርነ፡ 'እብለ ሰላምቱ፡ እብ ሎህ ላተ ናጊ ኢኮን፡
እት አካን ፍላን ሸብርመ ኢተአወልጦ’ ለልብሉነ ወምሰልነ ለልትዓወና
ከረ ዐብደልራሕማን ሃሸም፣ ጀዕፈር አልሓጅ አልጠይብ፡ ኪዳኔ ህዳድ
ወብዕዳም ምሰል ካፒታኖ ለሸቁ አንፋር ዐለው። 'አብያትኩም ሰኒ
ዕቀቦ፡ ዲብ ትትሐረኮ ማንኩም ወገለብኩም፡ ምንሐርኩም ወቀደምኩም
ምን ክም ህለ ረአው፣ ዲብ ከሰለ እኩም እንዴ ትመሰለው ለደሰሱኩም
ሰበት ህለው፡ ለገብአ ልግበእ ኢትእመኖ፣ ክሉ በዐልደሐን እንዴ
አምሰልኩም እብ ዛህር ኢትትሃገው፡ ኢትትህመሉ  ዲብ ልብሎ
መልእክ ለሓልፎ ዐለው።’

42. መሐመድ ኣደም እድሪስ አረይ’ገሲር'(ሙናድል) 1991
254
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ዲብለ መደት ለህ ኬኽ መሐመድ ዳውድ ወሓምድ እንዴ
ትፋህመው ግድለ እግል ለአንብት ንማቶም ባትካም ዐለው። ምናተ
አምዕል ኢፈንተው። አእሊ ከበር እሊ ሰበት ኢትሰተረ ሕሱራም
መዋጥኒን ጉም-ጉም እግል ሊበሉሎ አንበተው። ሐረካመ (መጠበር ሰቦዕፅ)
ክሉ ለከበር ሰበት ሰምዐዎ እንዴ በድረው ግድለ አብ ሰለሕ ANA
ለኣንብቶ ትጠባጠበው። አእብ እትጀህ ሳሕል እንዴ አተው ዲብ ባካት
ከረን ወማርየ "“ምን ካርጅ ሰለሕ ነአመጽእ ህሌነ፡ ከረ እብራሂም
ሰልጣን ምሰልናቶም" ለልብል ተዐቢኣት አንበተው። እተ ዶሎም አዳም
ብዞሕ ምንመ አምነዮም ወተለዮም፡ ለምን ኻርጅ መጽእ ህለ ትበህለ
አሰለሓት ደንገረ፡ ላመ ዲቦም ዐለት አእምነት ዲብ ትትረፈዕ ጌሰት። እሊ
ህዩይ፡ ህቶም ለኢተሓበረዉ አቱ ግድለ አብ ሰለሕ AIA ኢልትአኡአንበት
ዲብ ሓምድ አዳም እንዴ ነድአው፡ ዲብ ዕለት አእምር ዲብ ህውረ
ደብር ስልጣን ለትትበህል አካን እግል ልርከቦም ዋዳብ ወደው አሉ።
ህደፎም፡ ህቱ ክም ዕዱ ናዮም እተ እሉ ወደው እሉ ዕድም ክም ሐድሪ፡
AP? ኻርጅ ልትጸቦሩ ለዐለው ሰለሕ አስክ PRAM: DO? hE
ለለአኣአትሐዝየ ቀድየት ክምተ አግል ለሐቡሩ ከአሰክ ልትዳለው እንዴ
በድረዮም እግል ኢልፍገር ቱ። ምናተ፡ ዲብ ሐፈረ ለልትረከቦ ከረ ቘኽ
ዐሊ ለልትበህሎሉ አንፋር ጀብህት ምሰል ሐረከ አእግል ኢልትዋጅጀህ ሰበት
አትባረደዉ ኢጌንሰዮም፣ ለዕለት ህይ ፈቨለት።

ሐቨም ከሰለ አብ ደህቶም፡ አቡጥያረ፡ ዑመር እዛዝ፡ መሐመድ
እድሪስሰ ሓጅድ ወብዕዳም ለብዲቦም ለበዝሐው ዲብ ሶዳን ተዐስከረው፡
ኩንትራት እንዴ ኣትትመመው ወዐይላቶም እንዴ ወጀህው ሜዳን
እንዴ ፈግረው አእግል ልትጋደሎ ቀረረው። "‘“እግልሚ አዴኩም ብራቀ
ትገይሶ፡ ላዝም ሰለሕ AMA አእግል ልትሐዜ ህለ አሉ” ሰበት ትበህለው
ህዩ፣ ህቶምመ ዲብ ሓዚ መናዱቅ ትከሰአው። ወአብለ እምበል ገበይ
ምቅርሕት ዎርትከ እብ እንክሩ ዲብ ሓዚ መናዱቅ ትሳሰዐ። ምናተ፡
እግል ክሉም አተብየ በድረቶም።

አቶብየ ምሰለ ኬድመተ ለዐለው ሰብ ሰልጠት ሕኩመት እርትርየ
እንዴ ትሳት፡ እግለ ዲብ ጋሸ በርከ ለዐለው መብዝሖም ጥርሮተ

wae
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ለፈግረው ፖሊሰ፡ ዲብለ ብዞሕ አዳም ለልትሐረክ እቡ አግቡይ ምህም
ለዐለ አካናት ደካኪን እግል ልፍትሖ ሰምሐት እሉሎም። እለ አጃዘት እለ
ህይ እምበል ተበን ይዐለት። አዳም ምን አየ አሰክ አየ ልትሐረክ እግል
ልፈርን እብ ምሰጢር ነዘመቶም። ለአግደ ልእከቶም ህይ፡ አዳም ዕዳ?
እንዴ ትከረ ሚ ልትዛቤ፣ ለእለ ትዛበ ቅድወት ህይ አየ ነሰአ፣ ምን ምሰል
ምን ልትዋጀህ፣ ከረ ዐዋቲ መሐመድ ፋይድ አብ አየ ለኣአቱ ወአብ
አየ ፈግር፣ አዜ ሚ ምን ትረከባ ቱ፡ ሰፈር በደል እብ መካይን እብ
እገር በዜሕ ለህለ፣ እግል እሊ ሐረካት እንዴ ታብዐከ እግል ሕኩመት
ሐበርት ዐለ።

ብዕድ VR: ሓምድ ሚ ምን ሐሰባቱ ለአዳም ለአትቀባብሉ ህዘለ፡፤
ከም ዶል መዲነት ለአቱ ሰዐለ አዜ እግልሚ በዋጥረ ምነ፣ ከረ ምን
ህለው ዲብ መጦሩ፣ እግል ለኣምሮ አተናሳዮም አደቀበው። ሰበት
እሊ፡ ለዲብ ሓምድ ለአትቃብሉ ለዐለው አንፋር ደዋሲሰ ለትኣሱሮም
ወእት ዘን ኣትያም ከም ህለው ሐቀ ኣመረው እግር ለአትሐጭር'
አንበተው። ለለኣአተናሱ ዐለው ሰብ ደካኪን ላተ ብዕደት ልእከትመ
ህዩባም ዐለው። ህተ ህይ እግል ሰብ መናዱቅ እንዴ ፈረግከ ፍድሐት
ዐለት። ለደዋሲስ ዲብ ህይደት ልግበአ ወብዕድ መናሰባት ረሳስ ለለክር
እንዴ አትቃመተው ከረ መን መንዱቅ ክም ቦም AMA ANAK ANT
ቀድረው፡ አብ ገበይ ፖሊሰ ወነዘር "ፍላን መንዱቅከ ሰልም’ ትበህለ።
ለሰለማመ AN tat: “TR Am ከአፎ ልትነሰእ፥ ፍላንመ ጻውር ሚ
ይህለ" እት ልብል ፈዴሕ ዐለ። አእብለ መናዱቅ ብዞሕ ትገለመ። አሊ
መዋዲት አሊ ህይ መሻክል ብዞሕ ዋለ፡ እግል ሄራር መትጋድለት ህይ
At ሰበር ዐባይ ከረዩ። እትሊ ወቅትር Ads ማል እንዴ ደፍዐከ ልግበአ
ወአእብ ይበቲት መንዱቅ አብ ሓዚ ኢትረከበ፡ም’

ሓምድ አእት መትዳላይ ዲብ እንቱ፡ እግለ ዲብ 1956 ቅዱሙ
ለዐለ ከናክራሙ ዲቡ ለዐለው ጠለብ ሰለሕ፡ አብ ሐዲሰ እንዴ ህረሰዉ፡
"ጠለብከ እብ ሐዲሰ ርኡይ ሰበት ህለ፡ ለእሉ ጠለብከ አግል ትትህየብ
እብ ክሱሱ አእንዴ ትዋድህነ ንህደግ። ማህየት እግል ትግበአእ እግከ

43. ክምሰሌሁ
225
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

በርናመጅ ሰበት ህለ ክል-ዶል ተሰነይ እቲ" ልቡሉ ዐለው። ህቱ ላተ
ሰኒ እንዴ ቤለ ዲብለ ሸጉራሙ ለዐለው ሸረክ ይአተ አግሎሉም።

ምንለ እንዴ ትለኣአከው ዲብ ሓምድ መጽኦኡ ለዐለው፡ ካፒታና'
ዐብደልቃድር ወሓክም ተሰነይ መሐመድ እኩድ ቶም። አምዕል ሐቱ
ምሰሎም 15 ለገብኦ ፖሊሰ ወሰለሰ ባንዳይ AN NAA መኪነት
እንዴ መልአው አሰክ ገርሰት ሳፈረው። ምሰሎም ለወዐለ ገብሬሰላሲሴ
ለልትበህል ባንዳይ ለ ክእነ ልብል፥

እብ ዶጅድ ዐባይ ወሐቱ ኣርጂታ ለትትበህል መኪነት ንኢሸ
አሰቦሕ ትበገሰነ። - ሰዐት |1.:90 ገብእ ለመኪነት TAA AN
ትመረሐነ ዲብ ገርሰት እተ ለዐቈነ መሓዝ ክም በጽሐነ፡ መካይን
እግል ልሕለፉ ሰበት ኢቀድረ በጥረ።፡ ክልነ ህይ ምነ መካይን እንዴ
ትከሬነ እብ እገርነ ሄራርነ አተላሌነ።

ቅርድለ ሰጋደት ክም ጸበጥነ፡ ሓምድ ምን ቃብል እንዴ ረኤነ
ዱሉይ ሰበት ጸንሐ፡ "የህው ምን እንቱም ወአየ ትገይሶ VA”
ዲብ ልብል ነቅሜነ። "ዲብከ ትለአክነ፡ ቀረድከ ህለ አነ ቅረበነ፡"
ቤለዉ መሐመድ እኩድ ወካፒታኖ ዐብደልቃድር። “ይእመጸአኩም፡
ሸቅል ሰበት ህለ እይዩ አቅብሉ' ቤለዮም። እንዴ አትለ ህይ እቢሁ
እግል ካፒታኖ ዐብደልቃድር እግል ለኣትአምር እንዴ ሐርቀ፡ "እንተ
ሕልኬ! ዮም ምሰል ወድ መሰኒይዩ መሐመድ እኩድ ምን መጽአከ
ርሕከ ንዱይ ህሌክ፣ ምን እለ ወሐር መጽአከ ምን ገብእ ላተ ሸቅልከ
እግል አርኤካቱ’ ቤለዩ። ሓምድ ዘብጠነ ለልብል ሕሳብ ይበዐለ እነ።
ሐቀህ፡ ኒጊሰ ገድም እንዴ ቤለዉነ፡ ልኡክነ እንዴ ኢነአበሕ ገበይ
ለእበ መጽአነ እበ ረአሰነ ሐር አቅበልነ።’’

ሓከም ተሰነይ ለዐለ ፊተውራሪ መሐመድ አኩድ ክምለ ሐበረየ፡
ለሓምድ ቤለየ አማንተ። ደአም ለሸይ ዲብ ነገር ደሐን ዲብ ህላቱ
ልብል፥

44. ገብሬሰላሴ ልጅሸት፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 11 ዩንዮ 1989 ተሰነይ
224
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

አነ ወዐብደልቃድር አእብ ሸቅል ገርሰት ጋይሳም ዐልነ። ሓምድ
ዲቡ ጸንሴነ። ዐብደልቃድር እሉ ክም ረአ 'ሓምድ አሰክ እለ ክምለ
ናይ በዲርከ እግል ትሸፍት ተሐሰብ ህሌከክ፣ ክም ቤለዩ እተ ዶሉ
ትነከአ። እሊ ክም ጀረ አነ እት ፍንቕሆም እንዴ አቴኮ ምን ሕድ
ከርዐክዎም።’"

ሐቀቆ እለ ሓድሰት እለ ሓምድ ወዐብደልቃድር ገጽ ሕድ ኢረአው።
ናይ ደንንገንበ ለጌሰዉ ትልንቋ መሐመድ ሳሌሕ ወመሐመድ እኩድ
ቶም። ዐብደልቃድርመ ለቱለል ክምሰልሁቱ ልብል፥፡

ምን ተሰነይ መሐመድ እኩድ ወበዐል ክልኦት ኮከብ ትልንቱቴ
መሐመድ ሳሌሕ ዲብ ገርሰት BAD ABS ፖሊሰ ለዐለው ዲቡ
መዐስከር ባክ ዐድ ሓምድ ዐለ። ዲብ ወሬሕ ኦንሰት 1961 'ማህየት
እግል ትግበአ እከ ተሰነይ እቲቱ’ ቤለዉ። ለህደፎም አንዴ ቀሸው
እግል ልጽቦጡ ዐለ። ህቱ ላተ 'ሓርሰ ሰበት ህሌኮ እክልይ ክም ኣቱኮ
TH AIA እምጸአኩምቱ’' እንዴ ቤለ አበ እሎም።""

ሐቀ አምቈላት፡ አርቦዕ ዮም ክልኤ አኦንስት 1961 ሓክም አቅሊም
ምስል ሓምድ አግል ልትዋጀህ ፖሊሰ እንዴ ተለዉ ሸንከት ገርሰት
ደብን አተ። ምኑ ህይ አዳም አንዴ ለአከ እግል ሓምድ ትላከዩ።
ሓምድ ላተ አእብ ህመሌ ኢቕሰዩ። እግል ዑሰማን ክሸ ለልትበህል ቅሩቡ
መንዱቅ እንዴ አርፍዐ፡ "አነ ዲብ መዐስከር ይእመጽእ፣ ሐዜከኒ ምን
ገብእ በይንይ እትጸበረከ ሰበት ህሌኮ በይንከ ምጽአኒ። አዳም እንዴ
ሓበርከ መጽአከ ምን ገብእ ላተ እግል ርሕከ አኬት” ለልብል ናይ አፍ
ልኡክ ነድአ ዲቡ።

ዑሰማን ልኡኩ እንዴ አብጸሐ ክም አቅበለ፡ ሓክም አቅሊም አሰክ
ሓምድ ትበገሰ። ባክ ሓምድ ክም በጽሐ ህይ ለእለ ኢሰአ ረክበቱ።
ብጠር! ለልብል አማውር እንዴ ተህየበ፡ እብ ዑሰማን ክሸ እንዴ ትፈተሸ
ሐልፈ።

45. መሐመድ እኩድ ህሮደ (ፊተውራሪ) መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 22 ዲሰምበር 1991 አሰመረ
46. ሜጀር ዐብደልቃድር መሐመድዐሊ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 22 የናይር 1990፡ እምትችርጉር ሱዳን

255
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ክልኢቶም እንዴ ትራከበው ሕድ ክም ትሰላለመው፡ ሓምድ ከቦቱ
ብ እብን እንዴ ነጸፈ እግል ሓክም አቅሊም ክም ልትገሴ ወደ።
ብለ ጋሪቶም ATS ኢልአቱ፡ ሓክም እበ ጀረ እቱ አትናኣሸ እንዴ
ከጅለ፡ "ዮም እኩይ ወዴከ፡ እግልከ ዲብ ሐዜ እንዴ መጽአኮ፡ እግል
ሕሸመትከ ዐራት፡ ክርሲ፡ ነብረ ወማይ እንዴ አዳሌኮ ዲብ መዐሰከር
እታኬከ እንዴ ዐልኮ ሊካይ ነከርካህ። ምን መጽአኮከ ህይ ክም አዳም
ይእሙን አፈተሸከኒ። አነ ሚ እኪት ዋዲከ አነ!" ቤለዩ።

"አነ ምን ረቢ ከልቁኒ መገሰይ እመን እንድኢኮን ክርሲ ኢኮን። አዚ
ሚተ ለእለ ተሐዜ ህሌከ፣ ሚ አምጸአተከ ሌጠ አሰእለኒ።"

"ለከደን ፋግራም ህለው ሐምስ ሸፍታይ አዴዱሆም እንዴ ህበው
ብ ናይ ሰላም መንበረቶም ክም ለአቅብሉ አእግል ቲዴ አእግል ሐብረከ
መጽጸአኮ። እለ እት ዐመል እግል ተአውዕለ ህይ አስክ ሐርሰከ ተኣቱ
ወቅት እግል ነህበከ ቅሩራም ህሌነ፡" ቤለዩ።

"ህግያይ ክምለ እግል ዐብደልቃድር ለእቤለ ሐቱ ተ=። አነ ሸፈቲት
እግል ዓይር ወእፍረር ለእቀድር ነፈር ይአነ። አእሊ አሉ ትብል ህሌከ
እግል ነዘር ክም ከሰሰ በዲር እስኡልኩም አነ። ኣአዜመ ምሰሎም ትፋህሞ።
እግል እሊ ሰኣልኩም መሰኡልየቱ ለረፍዖ ህቶም እንድኢኮን አነ ክም
ኢኮን አትአምረከ ህሌኮ” እንዴ ቤለዩ ትፈናተው።’

እግል እሊ ናይ ብሕተ ወፍንቱይ መዋጅድህት አሊ መጀለት ሳግም
At ናይ ሰብተምበር 1988 ዕልብ 14 ጥብዐተ "‘ለኢረኬዕ ዐዋቲ" እት
ሐንቱለ ልብል አርእሰ ቫርሐቱ ዐለት። አብለ ሐጭረት ገበይ ሸፊሕ፡
ለሓክም ዐዋቱቲ ምሰሉ አሰመረ እግል ልፍገር ሰኡሉ ዐለ። ሓምድ ላተ
ጠሕኩመት ገሌ ጋር ተሓዜ ምኑ ክም ህሌት ምን ተአመረዩ፡ እብ ህግየ
ዐረብ "ለፊ በጥኑ ሕርጉሰ፡ በራሁ የርጉሰ”" እንዴ ቤለ መሰለ አሉ።
እግልሚ ድድ እንግሊዝ ወድድለ ሸዐብ አእንዴ ቀትሎ ንዋዩ ዘምቶ
ለዐለው ሸፈቲት ልትጋደል ክም ዐለ እንዴ አብረህ ህይዩ፡ “ATE
ለገብአ ሸከ ሸዐብ ምንመ መጽኤኩም ሐረክት ሸፈቲት እግል ትክርዖ
ኢቀደርኩም፡”" እንዴ ቤለ አትዐገበዩ። እትረአሰ አሊ ነዘር ለነሸረዉ

47. አቡፋጥነ እድሪስ ኣድም(ደንጎቢች)፡ 1989
256
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

አትካፍኦት እንዴ አምነው፡ ድድ ሕኩመት ላቶም አንፋር ከሰአ ክም
ቤለዉ እንዴ ፋደሐ፡ ዲብ ]5 ሰብተምበር 1961 ዲብ አቅርደት እግል
ልትራከቦ ዋጃብ እንዴ ወደ አሉ ሳረሐዩ።

ለመጀለት አእንዴ አትሌት፡ ሐረከት ተሕሪር እርትርየ (ሐረከ)
ሒለተ ዳበረት፣ ደብህት ተሕሪር እርትርየ ተአሰሰት፡ ግድለ ሰለሕ
እግል ልትአንበት ክልኢተን እብ ገበይ ወካይለን እግል ሓምድ ረክባሁ
ny ዐለየ ትሸሬሕ። አብ ደህት ሸዐብ እርትርየመ አቶተብየ እግል
እርትርየ እት ታምም ምልከ እግል ተኣትየ ትነስኡ ለዐለት ናይ ደንንጎበ
ምስዳራት፡ መናወየት ድቅብት ሰበት አትለ፡ እብ ክሉ ቴለሉ እግል ሰብ
ሰልጠት አተቶብየ ዲብ ህሰክ ለለአቱ ቴለል ክም ትከለቀ አብረህት። እት
መከምከሚ፡ እሊ ተየልል እሊ ሓለት ብቀት አግል ልሰብብ ክም ቀድር
ለአምር’ ምን ዐለውቱ እግል ሓምድ አብ ህሳይ እግል ልጽቦጡ፡ እግለ
ቀደም ሐምስ ሰነት ዲብ 1956 ቅዱሙ ለዐለ ጠለብ፡ አብ ሐዲሰ እግል
ልትረኤ ነሐሰብ ዲቡ ህሌነ ለቤለዉ።

ሐቀቆ እለ ለኣይክ ወመትዋድሃት ብዞሕ ክም ዐለ፡ ዲብ ሰማን
ሰብተምበር 1961 ምን ሓክም መሓፈዘት ተሰነይ ዲብ ሓክም መንጠቀት
ኣቅርደት ለትከተበ እግል ልበይኑ ቀድር። ለተቅሪር ክእነ ልብል፥

እብ መሰኡል ፖሊሰ አቅርደት አማውር እንዴ ተህየቤኒ፡ ዲብ
ሓምድ እድሪሰ ዐዋቲ ጋይሰ ዐልኮ። ቀደም አዜ ለቀደመዩ ሸክዋት
እበ ከሰሰ፡ መሰኡል ፖሊሰ እግል ልርከቡ ወለአትሃግዩ NP ለሐዜ
እግል ሐብሩ፡ ሓምድ ምሰልይ ለልትዋጅጀህ ዲበ አካን ወዕለት አግል
ለሐድድ ልኡክ ጋይሰ ዲቡ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሐርሰ ጽሙድ
ክም ህለ ወአግል ልሕደጉ ክም ኢቀድር እንዴ ሸርሐ እግለ ሰኣል
ኢትከበተዩ። እብ ሐዲስ ለመዋጅህት ANA Nek NIE ADA
ለኣትአምኑ ቘኬኽ-አልኸጥ ናይ ገሉድ ዲብ ሓምድ ክም ትለአክ፡
ምናተ፡ ዲብ 31 ዩልዮ 1961 ዲብ ንቅጠት ፖሊሰ ገርሰት እግል
ልትራከቦ ትዋፈቀ።

ዲብ ዕለት ናይለ ዕድም ዲብ ንቅጠት ፖሊሰ ገርሰት እንዴ ግሰኮ
እግል ሓምድ ሐቀለ ረከብኮ መሰኡል ፖሊሰ ለቤለየ ሸርሐኮ እሉ።

2.7.
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ለቀደም አዜ ዲብ ሕኩመት ለቀደመዩ ጠለብ እብ ሐዲሰ ልትረኤ
ሰበት ህለ፡ ክሉ እግል ሰኔቱ ክምቱ፡ እብ ክሱሰ ሐዲስ ንዛሙ ወእት
ዐመል ኣአውዐሉቱ ህይ፡ ምሰሉ አብ ተፋሲል እግል ልህደን ለሐዙ
ከም ህለው ሐበርክዉ። ድዱ ለገብአት ሓጀት ክም ይህሌት እግል
አትአምኑ ህይ ጅረብኮ።

ሓምድ ላተ ለእሉ ሸርሐኮ እሉ ይአምነዩ። ዲብ ሰኒ እኪት ሓለት
ፈርህት OAH AAD AN NAA THC AIA OF AA SA NI-P
ወእግል ልእሶሩ ክም ለሐዙ ሸርሐ እዩ። ሐቀ እሊ ዲብ ገርሰት ሰለሰ
አምዕል እግል ልታኬኒ ከአግል ሓክም አቅሊም ወመሰኡል ፖሊሰ
አቅሊም እብ ክሱሰ እሊ ጋር እንዴ ተሃ$ኮ ምስሎም ANA APNA
ትሰአልክዉ፣ ክምሰልህ ህይ ወዴኮ።

TAM: WC AN ቤለዎምተ ለአስሩኒ ገብኡ ለትብል ፈርህት ዲብ
ሐንገሉ ሳብቀት ዐለት። ምሰለ ሸቨፈቲት ለገብአት ትግበአእ ዕላቀት ወናይ
መትሓበርቶም በርናመጅ ክም አለቡ ሸርሐ እዩ። AN PI 2/8/1961
ሓከክም አቅሊም ዲብ ተሰነይ ክም መጽአ ገርሰት ግስነ። ዲቡ ለሓክም
እግል ሓምድ በይኑ እንዴ ረክበዩ ተሃገ ምሰስሉ።’“

ናይ ደንንገበ ጦግ ናይ እለ ልእከት እለ እብ ክሱሰ መትአንባት
ግድለ ሰለሕ ሰበት ገብኣ ዲብ ምዕራፍ ሴዕ አግል ልትቀደምቱ።

ለቴቱለል እንቈዴ ትመክረህ ምሰል ሰብ ሰልጠት ሕኩመት ዲብ
መናወየት ወትርኢኒ ክም ትበጸሐ፡ ሕኩመት ዲብ ሓምድ ምሰዳር
ሻፍገት እግል ትንሰእ ቀረረት። ምናተ፡ አሰልፍ ምን ኣመረ ሕሳቡ ምን
PEC TL LYM ደዋብ ልትነዳእ ዲቡ እንዴ ትበህለ፡ ብሰጠት ዕሸብት
ከም ለአከ ዲቡ ወክም ነክረዩ ኪዳኔ ህዳድ ለሐብር፡፥-

LN £711 ሕድ ክም ጸብረው፡ አብ ዐሰከሪ ዎሮ አብ ሂገ
ጥልያን ለትከተበ ደዋብ ለአከው ዲቡ። ለዐሰከሪ ዲብ መሰከብ
ሓምድ ከም በጽሐ እብ እዴሁ ATS ኢገብአ አብ ሸዐቢ ለአከየ
Alb ክምለ ናይ ክልዶል ትትሐዜ ህሌከ ለትብል ምን ኢትገብአእ

48. RDC, GOE.Office of the D.O. Agordet/Division, Ref.No. TD/TES/70/A/Vol.
II.date;8th September,1961.

258
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ

ብዕደት ክም ኢትገብእ ለትዘነነ ሓምድ በሊስ ዋድብ ኢህበ ዲበ። AN
ግራለ ጀዋብ "“ምንኩም እናሰ አነ ለቤለ ዲብለ መሓዝ ለዐፊሬኒ” እንዴ
LA በሊሰ ነድአ ዲቦም። ህቶም ዲብለ እሉ ቤለ መሓዝ ኢተለዉ።
ህቱመ ቤቱ ይአቅበለ።’’

እለ ልእከት እለ ሓምድ ዲብ አካቱን ገርህቱ ዲብ ለህርምተ
ለመጽአቱ። እብሊ ገድም ሕኩመት ሰካብ እግል ትክልኡ ክምተ እንዴ
ኣመረ ነፍሱ እንዴ አሰረ ልትጸበሮም ሰበት ዐለ፡ ምሰዳር ብትክት ነሰአ።
እግለ ግራህ ናዩ ለህርሞ ለዐለው አግዋሩ ኩናመ እንዴ ደምዐ ህይ:፦

"ሕኩመት ምን ተሐድጉ እኩም አሊ እክል ሓድችት እኩም ህሌኮ።
እንቱም ሰብ ሰኔቑ ሰበት እንቱም ናይኩምቱ። አነ ገድም ምን እለ ወሐር
ለእትከተል ዲቡ ከደንይ እግል ሕዜቱ ወእንቱም PP ወቀይኩም ግብእ"
እንዴ ቤለ ትሳረሐ ምኖም። አተ ዶሉ ህይ "“ፈረስሹ ሐቀ ነሰአክዉ
ጭንሜይ ከደን እንዴ በልዐዩ አግል ሊሙት ቲ። ሐቀ ሐደግክዉ እት
ግራይ ዐሳክር ሕኔት ነስእዉ ሃ፡ምን አእካርዱ ለሐይሰ” ቤለ ከአብ ፈርዱ
እንዴ ቀትለዩ ክባባይ ገብአኣ።’"

ሐቀ እለ ሓምድ ወቅት እንዴ ሐጭረ እቱ ክምለ እለ ልትህገ?ን ዐለ
ሰለሕመ ምን ኢጀማዕ፡ እበ ህለ እሉ መናዱቅ እግል ልናድል ሰልፍ
LNA AIL ጌንምያዩ ሹኽ መሐመድ ዳውድ እንዴ ጌ$ሰ፡ ለብትክት
ገማቱ እንዴ አሰአለዩ ክም ትሳረሐ ምኑ ኣድም ገሲር ለሓኬ፡፥፦

ሓምድ እግል ሰይድነ 'አነ ወእንተ አብ ዐድ ወክርድ ከር ከም
እንሸቁ ውፋቅ ዋድያም ሕነ። ለአምዕል ህይ እለ ተመት +። አነ ሐቀ
እለ ዲብ ዐራት እንዴ ትጸበጥኮ እግል ኢሙት አውመ ከም ገመል
እንዴ ተአሰርኮ ወሰለስሰል እንዴ ተኣሰረ ዲብይ እብ ሕኩመት እግል
እትዋሌ ኢኮን። ክለ ለእለ ኣማም ህለው ኣምረ ሰበት ህሌኮ እንዴ
ኢበድሩኒ እግል እብደሮም AMA ትግሚኒ ማጽእክከ ህሌኮ። ቤለዩ።
ኬኽ ሓምድመ ግሩም ለአተንሰዩ እንዴ ጸንሐ፡ 'ኣናመ ዲብ ቤትከ
እግል ቲሙት ይሐዜከ። መትዳላይነ እንዴ አትመምነ ለተሌከ ሸባብ

49. ኪዳ ህዳድ ቁርባን፡ 2006
50. ኣድም መሰመር መፍለሰ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 15 ፈብሩዋአሪ 1990 ግርማይከ።

20
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

አሰክ ነአዳሌ ላኪን፡ ፖሊስ ረኤኮ እንዴ ትቤ ሐርብ ኢትፍተሕ።
አሰክ ምንክብ ትረክብ ኖሰከ እንዴ ሐዜካሆም ኢቲጊሶም። መጽአዉከ
ምን ገብእ ህይ ረቢ ህለ ምሰልከ። ዲብ እሊ እዋን እኩይ ምን ቅሩብ
ሰበት ይእንሰዴከ፡ ነብረ ምን ሸዐብከ፡ ማይ ምን መሓዝከ፡ ዕጨይ
ወአድብርቶም መልሂትከ፣ ገድም ሐርብ እግል እሰትቅላል እንቡት
ህለ። ረቢ ልግበአ ምሰልከ' እንዴ ቤለ ደሐረ ከሳረሐዩይ።’'

ሓምድ ዲብ ግድለ ከም ፈግረ ኬኽ መሐመድ ዳውድመ አብ
እንክሩ ‘ዐድ-ዐድ ዲብ ገይሰ፡ ሸዐብ እግል ለህርስ አንበተ"’ ADA
ALCAN Tih ATS Wat

ምሰጢር ጽበጦ፣ አሉም እግል ልትጋደሎ ለፈግረው ሰደዎም፣
ምን አባይ ሰቶሮም፣ ክል ዐይለት ዲብ ወሬሕ ዎሮት ርያል ተአፍግር፣
Cie AN Ve ቅድረተ ለገብአት ትሰዴ። ANIC! AAdh አግል
APAATE ANA OAs 2A AA At ዐድ ህይ ወድ-ፋርሰ
ለልትበህል ዎርት ምን ኩርያሁ፡ አቡ ኸምሰ እንዴ ጾረ ወዲብ
ገመል እንዴ ትጸዐነ እብ ዐቢቱ ወአእብ ሐሩቀት 'ዮም 999 ምን
ሸዐብ እርትርየ ዲብ ግድለ ፋግራም ህለው። 1000 እግል ልትመሞ
ዎርት ነፈር ሌጠ ተርፈ ምኖም። ህቱ ህይ PPE MAL At
ልብል ወዐዝ ለህይብ ዐለ። እሊ ህይ፡ ለደለ ገብአ ሸባብ AACE
VA ATE AT ልብል ምርወት እንዴ ወደ እግል ግድለ ደላብ
እግል ልትዳሌ እንዴ ቤላ ቱ። ሰይድነ መሐመድ ክእነ ወዴ At
ህለ ምሰሉ አንገይሰ ዐለነ። እት ደንንበ ላተ እግልነ ወጅህ እት ህለ
ሕኩመት እንዴ ጸብጠቱ ዲብ አቅርደት ሕይርቲቱ ዐለት። '‘ገርሰት
ወገሉድ አግልሚ ትገይስ ዐልከ፥ ሸፍተ ለአትበገሰካመ እንታቱ።
እንታቱ ለሕረዶ ወቅተሎ ትብል ህሌከ’" እንዴ ትቤ መርመረቱ።
VE At AT ATA LPT Ar: TPL ANT NR UR: PAA IPR
ለዐል ወተሐት ዲብ ANA LA መጽኤኒ ሸዐቢ፡ ሸፍታይ ወአሰክ
ሕኩመትመ፡ ረቢ ልሰዴከ ብሂል ወመድሐር ቱ'’ ሸቅልይ ልብሎም
ዐለ። ምን አቅርደት እንዴ ህርበ ሶዳን አሰክ ለኣቱ ዲብ አቅርደት

51. መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ 'ገሲር’ (ሙናድል)፡ 1991
260
ፈርወንተር መትአንባት ግድለ ሰለሕ



ሕዩር ዐለ። ሰይድነ መሐመድ አግል ሰውረት ብዞሕ ወደ። ምን
ካርጅ ለትመጽእ ሰደይት ሰበት ይዐለት፣ ሐ ወእንሰ ትበረዐ። እግለ
ቀዳምያም ምቈርበት ሴፈ ለህይቦም ወወጅሆም ዐለ።’’

ሹኬኽ መሐመድ ዳውድ ዲብ ሸዐብ ለዐለት እሉ ረሕመት፡
ወጠንየቱ ወናይ ግድለ ሸዑሩ እበ ከሰስ ምነ ለሐሙዱ ብዝሓም ዎርት፡
ፊተውራሪ መሐመድ እኩድቱ። አብ ሰበት ዕላቀት ሹኽ መሐመድ
ዳውድ ወሓምድ ክእነ ቤለ፦

ኣቤ፡ እበ '999 ዲብ ግድለ ፈግሮ እት ህለው እንተ ሌጠ ተረፍከ’
ለትብል ህግየ፦ ሹኽ መሐመድ ዳውድ ዲብ አቅርደት እሱር ዐለ።

Seer, - =e ES Ss eS
Sees fretecs ==. ፡፡ = a rm ae · 2 aS -
IS - 225. ™

SPE

iP

-ጽ
At ገመል ልትጸዕነ ኬክ መሐመድ ዳውድ አልኣኤአሚን፣ አብ እንክር ድማን ለህለ
ህይ ወድ-ሑሁ ሓጅ መሐመድ ዑሰማን

52. እድሪሰ ናሴሕ፡ 1990
261
APS ALA IPT

ክምሰልሁታት ትቤ እንዴ ትበህለ ናይ ተሰነይ ሱፐር ኢንተንደንት
ወሴድያዩ መጽአዉ።

ADA ማርሓይ ደያነት ቱ። ካልእ ህይ ወድ ሰይድነ ሙሰጠፈ ADA
ልትአሰር ገብአ ምን ገብእ ብዕድ መሻክል እግል ለኣምጽእ ሰበት ቱ፡
አነ ክም ዳይነ ከካገጸደገ5ናሺ8(ር ክ0ኒ/ርፐ(ሰልጠት ዳነዮት) ሰበት ዐለት እዩይ፡
ጠዋሊ አብ ደሚን አፍገርከዉ። እብለ ህይ ሰኒ ገለግል ጋብኣም ዐልነ።

ዝያደት nh AN PATE ATS ኢገብአ ዲብ ከደን ANA APR
ለአትዳለዩ ወዲብ ግድለ እግል ልፍገር ለአትናየተዩ ቘኬኽ መሐመድ
ወድ ኬኽ ዳውድ ቱ። እግል ሓምድ ብ አሊ ክሉ ግድለ ለአብጸሐዩ
ወምሰል ሸዐብ ርዕክከርርከዕከ (ዕላቀት) ለከልቀ አሉ ህቱ ቱ።”

53. መሐመድ እክድ ህሮደ(ፊተውራሪ) 1991
202

ከረርም:ስያሰት
ከረርም:ታሪክ ሐያት
ከረርም:ተእሪክ እርትርየ
ከረርም:ሓምድ እድሪስ ዓዋተ