መጅልስ አምን ወለዛልም ቀራራቱ ድድ ኤረትርየ - 12ይ ክፈል

መጅልስ አምን ወለዛልም ቀራራቱ ድድ ኤረትርየ (12ይ ክፈል) 
እብ ዶ/ር አሕመድ ሐሰን ድሕሊ

እግል መባጥር አሌሪከ በሊስ እግል ሂበት፡ ምነ ሱዛን ራይስ ዲብ ደንጎበ ለቴለተ ንቅጠት አምበቶት ለሔሳ ቱ።

ሀ. ዲብ ረአስ ሸዐብ ኤረትርየ ለትከረ መእከይ፡ አሜሪከ ለዐበ ታሪካይ ወስያስያይ መስኡልየት ክምሰል ትረፌዕ አሰልፍ ብህላሙ ዐልነ። ገሌ ምኑ ምን እንረኤ፡

- ሐቆ ካልኣይ ሐርብ እዲነ፡ ሐቅ ተቅሪር መሲር ሸዐብ ኤረትርየ ኬደት። - ዲብ ሰነት 1962 እግል ፈደራልያይ ቀራር እንዴ ሸጥበት ኤረትርየ ምስል አቶብየ ክምሰል ትትሓበር ወዴት።

- እግለ አቶብየ ድድ ሸዐብ ኤረትርየ ለተበዐቱ ናይ ደማር አርድ ስያሰት እንዴ አየደት ሰዴት ወዲብ ፍዕል አውዐለት።

- ንዳል ተሕሪር ሸዐብ ኤረትርየ ምስል ክሉ እንሳንያይ መሻክሉ ዲብ ረአሱ ለጀረ ደማር ክምሰል ልትራየም ወዴት።

- ምን ሰነት 1989 አስክ ወክድ ሕርየት ታመት ኤረትርየ 1991፡ እብ ገበይ ርኢስ አሜሪከ ለዐለ ጂሚ ካርተር ወሴድያይ ወዚር ካርጅየት ዲብ ቀድየት አፍሪቀ ሄርማን ኮሄን እንዴ ወዴት፡ ህድግ አትላንተ፡ ናይሮቢ ወለንደን ዲብ ትብል ሕርየት ኤረትርየ እግል ተዐንቅፍ ብዙሕ ጀርቤታት ወዴት።

- ክምሰልሁመ ዲብ ሰነት 2009 ኣብ ገበይ ምጅልስ አምን ድድ ኤረትርየ ኢዓድል ወኢቃኑናይ ቀራር ዕልብ 1907 ክምሰል ልትቀረር ወዴት። ክምሰለ ልትአመር ኤለክትሪኖካይት ሸበከት ውክሊክስ ዲብ ዮም 29 ሰብተምበር 2009

ምን መክተብ ወኪለት አሜሪከ ለዐለት ሱዛን ራይስ ለረክበየ ምስጢራይት ወሲቀት እንዴ አሸረ ዲብለ ነሽረቱ ሐብሬ፡ ለድድ ኤረትርየ ለሐልፈ ቀራር ምጅልስ አምን፡ አሜሪከ እብ ዋይዲብ ለወዴቱ ክምሰል ዐለ ፈደሐ። ራይስ እግል ረአይ ርኢስ ኡጋንደ ሞሰቪኒ እንዴ አሸረት፡ “ምጅልስ አምን እብ ድወል አፍሪቀ እግለ ቀርብ ወእብ እተሓድ አፍሪቀ ለትትአየድ ቀድየት፡ ቀራር እግል ልትነሰእ እቱ ለልትቀደር እቡ ሽክ ክምሰል ይህለ ለሐልፈ ተጃርብ እኩዱ ቱ” እት ትብል ሸርሐት።

ቡርኪናፋሶ ወኡጋንደ እብ ሕበር ሐቆመ አቅረበያሁ ብሪጣንየ እግል ተአይዱ ክምተ ፈረንሰ ረአሰ ክምሰል ተአደንን ወክምሰል ትትቃወም ሐበረት። ሱዛን ራይስ እንዴ አትሌት እግል ወዚር ሽኡን ካርጅየት ፈረንሰ ለዐለ ቤርናርድ ኮሽነር፡ እብ ገበይ ምጅልስ አምን ድድ ኤረትርየ ቀራር መኔዕ እግል ተአይድ እብ ቅሽሽ ሸቄት። እምበል እሊ፡ ሸበከት ውክሊክስ ዲብ ዮም 23 ዲሰምበር 2009 ዲብለ አፍገረዩ ሚስጢራይ ወሳይቅ አሜሪከ ዲብ ረአስ ሰብ ሰልጠት ኤረትርየ መኔዕ እግል ቀረሮት አሜሪከ ለትወድዩ ጸገም ኮሽነር እግል ልስዴ፡ ራይስ ሊከ ክምሰል ቀደመት እቱ እንዴ አሸረ፡ ኮሽነር ህዬ ዲብ ረአስ ኤረትርየ መኔዕ እግል ቀረሮት እግል ለአይድ ክምቱ፡ ምናተ እግለ ዲብ ሶማል ጽቡጣም ለህለው ውላድ ፈረንሰ እግል ዐተቆት ናይ ኤረትርየ ሰዳይት ሰበት ለትሐዝዩ፡ እግል ገሌ አውካድ እግል ልታኬ ክምቱ ክምሰል አከደ ፈደሐ። ውላድ ፈረንሰ አሲሪን እብ ሰዳይት ኤረትርየ ክምሰል ተዐተቀው ላኪን ፈረንሰ ዲብ ረአስ ኤረትርየ መኔዕ እግል ትቀርር እግል ትሻርክ ክምተ ሐበረት። እበአማን ለለዐይብ መዋዲት ፈረንሰ !! ክምሰለ ልትአመር ደውለት ኤረትርየ ምን ፈረንሰ ረስሚ ጠለብ ክምሰል ቀርበ እተ፡ ምን እንሳንያይ ደሚር እንዴ ትበገሰት እግል ውላድ ፈረንሰ አሲሪን እግል ዐተቆት ትጻገም ዐለት።

ምናተ ሕኩመት ፈረንሰ እግል ውዲት ሰኔት ኤረትርየ እብ ኢፋሉታይት ገበይ እንዴ አንተሀዘተ፡ እግል እስትራተጅየት አሜሪከ ጀግሐት። እሊ ናይ አማን ታሪክ እሊ ምን ርኢስ ፍራንኪን ሩዝቨልት እንዴ አስተብዴከ አስክለ ማሌ ለዐለ ርኢስ በራክ ኦባመ ለዐለው እዳራት አሜሪከ ሰኒ እንዴ ወደው ለለአሙሩቶም። ሰበት እሊ፡ ሳብተት ወኪለት አሜሪከ ሰፊረት ሱዛን ራይስ እት አርወሐተ እግል ትሰሐቅ ሐዜት ምንገብእ፡ እለ ለከስስ ቱ። ሐቃይቅ ታሪክ ባይን ሰበት ህለ ላኪን እግል አዜ ልግበእ ወእግል ምስተቅበል፡ እግል ዐቅል ናይለ ሐልፈው እዳራት አሜሪከ ለከስስ ተጃርብ ክምቱ ሸክ አለቡ። - ሰፊረት ሱዛን ራይስ ክምሰል ሳብተት ወኪለት አሜሪከ ዲብ ምጅልስ አምን ሰበት ዐለት፡ ምጅልስ አምን ምን ናይ መንጠቀት አው ክፈል ዐለም መነዘመት ጠለብ ሰበት ቀርበ እተ ሌጠ፡ እብ አሳስ ምዕራፍ ሰቦዕ ሚሳቅ መነዘመት ምጅልስ ቅራን ዲብ ረአስለ ገብአት ትግበእ ነፈር ድወል ቀራር መኔዕ እግል ለሓልፍ ክምሰል ቀድር ሰኒ ወአማን ተአምር ዐለት።

እብ መባጥር ናይ አማን ወሓቂቀት ገዘ ለአለቡ አግቡይ ሌጠ ቀራር መኔዕ እግል ልሕለፍ ክምሰል ወጅብ ለቀርር ማዳት ዕልብ 39፡ 41፡ 42 ቱ ለህለ። - ዲብለ ወክድ ለሀይ እግል መነዘመት ውሕደት አፍሪቀ መሬሕ ለዐለት ሊብየ፡ ድድለ ቀራር ሰወተት ሌጠ እንዴ ኢትገብእ፡ ዶር ኤረትርየ እግል ልትሀደግ እቡ ዲብ አጄንደትለ ዲብ ጃንዋሪ 2010 ለለአመሕብር ሙእተመር ሜርሐት እተሓድ አፍሪቀ ርትብት ዐለት፡ ሴምዓይ ኢረክበት ዲኢኮን እግል እተሓድ አፍሪቀ በክት እግል ልትሀየቡመ ጣልበት ዐለት። እብለ ገበይ እለ ልትረኤ እት ህላመ፡ ናይለ ወክድ ለሀለይ እዳረት አሜሪከ እብ ገበይ ወኪለ ዲብ ምጅልስ አምን እንዴ ወዴት፡ “ቀራር መኔዕ ድድ ኤረትርየ እብ በዳሪት እተሓድ አፍሪቀ ለመጽኣቱ” ብሂል ምን አማን ለሬማ ቱ። ዝያደት ህዬ እግል ሙእተመር እተሓድ አፍሪቀ ለዐንቀፈ ቀራርቱ። - ቀራር መኔዕ ክምሰል ሐልፈ ሐቆ ሐቴ አምዕል፡ ለምን ድወል አፍሪቀ

28 ነፈር ለትከምክም መነዘመት ተጀሜዕ ሳሕል-ሰሕረ፡ ዲብ ዮም 24 ዲሰምበር

2009 ዲብለ አፍገረቱ ሸሬሕ፡ እግል ቀራር ምጅልስ አምን ሰቀት።

ዲብ ሸርሑ ህዬ መሻክል እብ ንቃሽ ክምሰል ልትፈተሕ፡ መኔዕ መሻክል እግል ለአርሄ ራቴዕ ሕርያን ክምሰል ኢኮን፡ ኤረትርያመ እብ ሰበትለ ዲብ ቀራር ዕልብ 1907 ህዱግ ለህለ ቅደይ እግል ሀዲግ ዱሊት ክምሰል ዐለት ወደሐ።

- ወኪለት አሜሪከ፡ ቀራር ምጅልስ አምን ዕልብ 1907 እብ ሸፋግ አው እብ ድመል ለትቀረረ ክምሰል ኢኮን ሸርሐት። እለ መክሐደ እለ ላኪን እብ ፍዕለ በሊስ ረክበ። ሰበቡ፡ ለኤረትርየ ትትሸኬ እበ ሐሰት ባይነት ዲብ ሙእተመር እተሓድ አፍሪቀ እግል ኢልትሀደግ እበ ዐንቀፈተ። እበ ዎሮ እንክር ህዬ ቀራር ዕልብ 1907 ዲብ ዮም 23 ዲሰምበር 2009 እግል ልትቀረር፡ ጨቅጥ ወዴት። ለሀደፍ ህዬ፡ እብ መናሰበት ሰነት ሐዳስ አው በዓል ልደት ክምሰል ገብእ እግል ልግበእ፡ ክምሰል ክሉ ዲብለ ሐልፈ ስስ ዕቁዳት እብ እዳራት አሜሪከ ለገብአ፡ እግል ሸዐብ ኤረትርየ ለትሰመመ ህያብ እግል ተሀቡ ሰበት ሐዜት ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ ሙእተመር ሜርሐት እተሓድ አፍሪቀ እግለ ቀድየት እግል ኢልህደጎ እተ በክት እግል ክልአትማቱ ለዐለ።

ለቀራር አሜሪከ እግለ ርሙጭ ለዐለ ዐሸመ ለፈድሕ እት ረአስ ግብአቱ፡ እበ ብዕድ እንክር ህዬ ድድ ኤረትርየ እግለ ዐለ ናይ አሜሪከ ናይ ጻብኢት ደሚር ለለርኤቱ ለዐለ።

- ትሉሉይ አንዘመት እዳራት አሜሪከ፡ ምን ርኢስ ጆርጅ ቡሽ ዲብ ሰነት 1992 እንዴ አስተብደው “በሊስ ሰእየት” እበ ልብል አርእስ ዲብ ተማስ ሶማል ምን ልትወሐሎ ምን ብዕዳም ወለዐል ሱዛን ራይስ ሰኒ ወአማን ተአምሩ ዐለት። አሜሪከ ዲብ ሰነት 1994 እንዴ ትፈለለት ምን ሶማል ክምሰል ፈግረትመ፡ ሰሓፈት

ኒውዮርክ ታይምስ ዲብ ናይ ዮም 7 ጁን 2006 ጥብዐተ ክምሰለ ሐበረቱ፡ ናይለ ወክድ ለሀይ እዳረት አሜሪከ እብ ገበይ መክተብ ስለላሀ (ሲ.ኣይ. ኤ.) እንዴ ወዴት እግል መናቢት ሐርብ ሶማል “ገለድ አከዶት ሰላም ወጋብሆት እርሃብ” እበ ትብል ስቅራት እት ትደርብ ወትሰልሕ ትረኤት። እሊ ለትበሀለ ክሉ ክምሰል ኢትሰርገለ እለ ህዬ፡ እብ ገበይ ናይለ ወክድ ለሀይ ንዛም አቶብየ፡ እት ሰነት 2006 ዲብ ሶማል ወራር ጀረ። ሰበት እሊ ናይለ ወክድ ለሀይ እዳረት አሜሪከ ዲብ ሐባለኮት መሻክል ሶማል ለዐቤት መስኡልየትተ ለረፍዐት። ናይለ ወክድ ለሀይ እዳረት አሜሪከ እብ ገበይ ምጅስል አምን እንዴ ወዴት እግል ኤረትርየ አረይ ናይለ ክሉ ለአጅሬቱ ጀራይም ሰበት ጀረበትመ መስኡልየት ለትረፌዕ ቱ።

 3. ብሪጣንየ 
ብሪጣንየ እግል ቀራር ዕልብ 1907 ዲብ አዳላይ ወቀረሮት ዶር ዛይድ ተልሄት። ወኪለ ዲብ ምጅልስ አምን ሰፊር ማርክ ልያን ግራንት፡ እግል መባጥር ዐዱ እብ ክእነ ለተሌ ሸርሐዩ።

 “ዮም ብሪጣንየ እግል ቀራር ዕልብ 1907 ናይ 2009 እንዴ አየደት ስውትት ህሌት። እግል እሊ መባጥር እሊ ለነሰአት እቡ ሰበብ ህዬ ኤረትርየ እግል ቀራራት ምጅልስ አምን ዲብ ቀድየት ሶማል ወጅቡቲ እብ ትሉሉይ ሰበት ትከይድ ቱ።”
 “ እሊ ቀራር እሊ፡ ናይ መንጠቀት መነዘማት እተሓድ አፍሪቀ ወኢናይ ሕኩመት መአሰሰት ዐማር ኢጋድ እበ አቅረበዉ ጠለብቱ ለገብአ።”
 “ኤረትርየ እግል ሙስልሒን መትቃውመት ሶማል ክምሰል ትሳዴመ ‘መራቅባይ ሐሽም ሶማል’ እግል ምጅልስ አምን እስባት አቅረበት እቱ።” 4. “ለጄሸ ዲብ ሶማል ብቆት ትሳድፉ ለህሌት ኡጋንደ፡ ዲብ እሊ ቀራር እሊ እግል ብጽሐት እግለ ወዴቱ ጸገም እግል ሐመዶት።” 5. “ምጅልስ አምን እግል እሊ ቀራር እሊ ሐቆለ ነስአት፡ ሕኩመት ኤረትርየ ምነ ነስኡ ለዐለት ኢቃኑናይ መዋዲት እግል ልብጠር ንትላኬ። 61