ሓምድ እድሪስ ዓዋተ - ምዕራፍ 1

ምዕራፍ 1

ምዕራፍ 1
በድ-ፋይጾም

ክሉ ረአሱ ምሰል ድዋሩ ወገወውሩ ምስንዮት ለይዐለት እግሉ፡
ክል-ዶል በዐል ፍንጌር ወትሩድ ዐለ። ምሰል ናረ ህግር ወሞንገራይብ
መናወየት ሰበት ዐለት እግሉ፡ ህቶም ለኣገውንዉ ወህቱመ ልትጋደቦም
ወነዌ እግሉም፣ ክል-ዶል እት ሐንቱቴሁ አግል ለኣድግሖም ወእግል
ልምለኮም ለሐዜ ዐለ። ህቱ ቀቢለቱ ምን ሐፈረ - ትግረ እት ገብእ፡
ፋይዶም ወድ-ኣድም ልትበህል።

ፋይዶም እግለ ልትጻንጉ አግል ለኣድሜዕ እት ከበሰ እንዴ ፈግረ፡
ምን ዐዲ-መኸደ ከራዊ እንዴ ነሰስአ አቅበለ። እግለ እት ኮፊት AOA
ሸዐብ ማሉም ወዳሮም ሰበት ዘምተ ምሰስል ናረ ሞንራይብ ወህግር ለዐለ
እግሉ መእከይ እት ርሸመቱ ክምሰል በጽሐ ልትደገም።

እሎም ፋይዶም አምጽአዮም ለልትበህሉ ከራዊ፡ ‘መገደ'’ ለትብል
ሰሜት ዐለት እግሉም። አክልሕድ መን ክምሰል ቶም ወምን አየ
ክምሰል መጽአው ለለአክድ ተእሪክ ምንመ ይህለ፡ ‘መገደ" ለትብል
ሰሜቶም ምሰለ ምን ዐዲ-መኸደ መጽአው ለልብል እንዴ አትቃረብከክ፡
ዲብ ጽበጥ ሕሩፋት ወክርን (ኑጥቕ) ናይ ክልኢቱ ከሊማት ለትቃረበ
ሰበት ቱ፡ መገደ ምን ከበሰ እርትርየ ምን ዐዲ-መኸደ አስክ ሞጎራዩብ
ለትከረው AIA ልግብኦ ክምሰል ቀድሮ ለለአሸር ቱ። Al Garr
ለቱለል ጃሪ ቱ። አሰክ ዮም ህይ እብ ግብእ ክም ልትፈቀድ፡ እት
ተከውደ ለትትበህል ድኔጌ ለነብር መሐመድ ዐወት ሸሪፍ ለሓኬ።
APR ALC IPT

ለቨንርብ ኢበዴት፣ ፋይዶም ለኣምጽኣየ ከራዊ (ዳሸ) መገደ-
ፋይዶም ትትበህል። "“መገደ" አብ ናረ አባይ በህለት ቱ። አሰክ እለ
ዮም ህይ አከይ-ውዳይ ናይለ ዌረት ሕኔት አብ ሰሜቶም፡ “መገደ-
ፋይዶም" እት ልትብህሎ እብ እኪት ልትሰመው ወህቶም ለመጽአው
እቱ ወቅት ዲብ ልትዘከረ ወልትደገም ነበር ህለ። አሰክ AA 40
ወቅት ላሊ ጅነ ሰካብ እንዴ አበ እግሉ ሐቆ በከ፡ "“እንጋ ማ ዎናም
ቱም ማን (መገደ-ፋይዶም እግል ኢልሰመዐክከ ትም NA)” A Arie
ለኣትፋርህዉ። ዎሮት በዐል አከይድሰ ጅነ ህይዩ፥ እንጋ ኬራ ካዳም
(መገደ-ሩይዶም ሰጋድከ ልብተክ) እት ልብሎ ረጉሙ። መጎገደ-
ፋይዶም እግል ናረ ህግር ወናረ ሞጎራይብ ቃተለው ወዘምተው።
ምን ህግር እንዴ ሐልፈው አሰክ አልገዴንመ ሃጅማም ቶምኔህ'፣

“"እግልነ ለወልደ ሩይዶም ወድ-ኣድም ሰቦዕ አንሰ ሃዲ ምንመ ዐለ፡
ብዝሓም ኢወልደ"” ልብል ዐዋቲ ከራር፡ ወድ-ኣአቡሁ እግል ሓምድሩ

ምን ናታብ ለህደየ እሲት መካን ሰበት ዐለት ኢወልደት። ምንነ፡
ምን ቀምያት ትግርዝ ወብሌን ለህደየን ክልኤ አንሱ ለትወለደው
ተእሪክ እሙር አለቦም። ምን ናረ ህግር ለህደየ አሲቱ ሰቦዕ ወለት
ወዎሮት ሕጻን ወልደት። ምን ናረ ሞንጎራይብ ለህደየ ክልኦኡት ሕጻን፣
ምን ዐድ-ኬክ ሕመድ ለህደየ ዎሮት ሕጻን፡ ምን ሐፈረ ሰህደየ ህይ፡
ሓምድ ለልትበህል ዎርት ሕጻን ወሐቱ ወለት ወልደት።
እሊ ሓምድ ለልትበህል ወልዱ እግል ፋይዶም ወድ-ኣድም፡
ANA OPE DAS: OPE AINA አእድሪሰ ወአድሪሰ ህይዩ ወሓምድ
ወልደ።
ዐዋቲ ክልኡ እሲት ሃዲ ዐለ። ለካልኣይት ምን ሐፈረ ሃዲህ ቱ።
ህተ እብ ካዱም ልትብል ክናየት ለትትአመር እት ትገብእ እትማኒት
ትትበህል። እለ ሐቱ ወለት እንዴ ወልደት በጥረት። እብ አቡህ ምን
] መሐመድ ዐወት ሸሪፍ (ምሴርባይ)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 05/07/2017 አሰመረ። መሐመድ
ዐወት እግል ሓምድ ለአምሩ ዐለ። ጸብሑ ወድራሩ እንዴ ነሰአ ከደን ለልትፈረር ልንጉይ በዐል አጣል
ሰበት ዐለ፡ እግል ልትለዩ ኢቀድረ። ምናተ፡ ቀደም መትአንባት ግድለ ልግበእ ወግራሁ እግል ተእሪክ

ሓምድ ለዳግም መንተብህ ሴጠ እንዴ ኢገብእ፡ ምን ሰነት 1971 አሰክ እለ ዮም ዲብ ዴሸ ሸዐቢ እንዴ
ትየመመ ዋጅቡ ለአወፈ ለህለ ምሑርባይ ቱ።
ዐድ-ሩፋይዶም

ሐፈረ ወእብ እመ ምን ሐባብ ላተ ቈማዑሁ - ክሻት ዐሊ ህይዩ፡ እግል
ሑ አቡይዩ እድሪሰ፡ እግል አቡዩ (ከራር)፡ ወአግል ዐመቹ ሰዕድየ
ወለደት።፡

መሰከቡ ዲብ ህበረ-ረደ ወሐሬነ ለዐለ አእድሪሰ፡ ምን ፋይዶም
ወለዐል ለትኬለመ፡ ክምሰል ምራዱ ADS ATA Te ONE UE
ክምሰለ ለገብአ ወድ- ዐድ ሕኩመት እግል ልጥየዕ ወእግል ልገብር
OAT ANGE: ምናተ፡ "ሸት! አቤኮ’ ቤለ። እግለ ጥልያን ሸይምቱ
ለዐለት ናዝር ናይለ ድዋራት ለዐለ ኬክ አረይ ሰምዑ ወለሐቭቨሙ
ይዐለ። እንዴ ጠይዐከ ነቢር ናዩ ኢኮን። "ዲብ ህበ-ረደ ለነብር ገቢል
ህግያሁ ናረ ምንመ ትገብእ ጅንሱ ላተ ሐፈራ ቱ፡" እት ልብል ዌርኮ
እግል ኢልድፈዕ ልትቃወም እግሉ ዐለ። ህቶም ሰኒ ምንመ ልብሉ፡
ህቱ እግሉም ወእግል አርወሐቱ እንዴ ወከለ "አቤነ"ልብል ዐለ። ዲብ
መሰለሐት ናዝር ለለውዕል ወቀይ እዴ ከሬ እቱ ይዐለ። ቤት ቘኬክ አረይ
እብ ኬወ ትትሸቁ እት ህሌት አማውር ህዩቡ At ATE AACE TPA
ይሸቁ ሰበት ትበህለ እት ፍንሄሁ ወፍንሄ፮ጌ ኬክ አረይ አከይ-መቅሬሕ
እንዴ ትከለቀ፡ እት ሐንቱቴሁ እግል ኢልገብር ወእግል መሰልሐቱ እግል
ኢልሸቁ ምሰል ዎሮት ሸቡል ለልትበህል ዘማሁ አሰክ ጋሸ እንዴ ገዐዘ
ዲብ ተከዜ እት አደባይ ለትትበህል አካን ሐድረ። ምነ አካን ለህ ህይ
ይአቅበለ። ዲብ ምድር አቶብየ እንቈዴ አታመ እት ወልቃይት ነብር
ዐለ። ዲበ ምድር ለህይ ትዕቤ ለትትበህል እሲት እንዴ ህደ ወልደ
ወተልደ። ለእምበል AN AAA ሰለሕ ከበር ብዕድ ለይዐለ እግሉ
ከራር ሑሁ ላተ፣፡ እት መደት መልሐተይ ሸንክቱ እንዴ ገ0፱ ምሰሉ
ለአልሐቱ፣ At መደት ከረም ህይ ዲብ ዐዱ ለአቀብል ዐለ። አእድሪሰ
ላተ ምን ዲብ አደባይ ለሐድር ወሐር ምሰል ቀቢለቱ መዋጅድህት
ብዝሕት ይዐለት እግሉ።

እድሪሰ እንሰ ብዝሓት OFF PCr PE) ONDA ch ወንዋይ
ነአይሸ ዐለ እግሉ። ህቱ ክል-ዶል ምሰል ንዋዩ ነብር ዐለ። ዲብ ንዕየ
ዘራፋት ልትፈረር ሰበት ዐለ፡ እንዴ ቀትለየን ቀርበተን አግሉብ ወሐደ-

2. ዐዋቲ ከራር ዐዋቴ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 01 የናይር 1990 ወደልሒለው ሶዳን፣
ጋ
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ካፍረ እንዴ ሸቀዩ ለአዘብዩ ነብረ። ብዕዳም ተሸሸ ምን አሰመረ ነቢት
እንዴ ትዛበው ዲብ ዐዳገ ባርንቶ እንዴ አዝበዉ ከስቦ ምኑ ሰበት ዐለው፡
ህቱመ ምኖም እንዴ ትከበተ፡ እብ ኮንትረባንድ ኣስሰከ ንንደር እንዴ
ዐደዩ መክሰብ ዛይድ ረክብ ምኑ ዐለ። እአሊ መዋዲት አሊ ጥልያን
ኢፈቱቲቱ። ምሰሉ ዐዳወት እንዴ ወት አግል መደት ሐጫር ዲብ
አሰመረ አሰረዉ።

ውላድ አድሪሰ ዐዋቲ አእብ ክሉም ሴዕ ውላድ ወአርበዕ ወለት
ቶም። ምን እሉም ለሐምሰ ውላድ ቈመ - ምን ሓወ ሸቡል (ናረ) ሌጠ
ለልትወለዶ፣ ብክር ቤት ሓምድ፡፥፡ ምንሹ ዓፈት፡ ፋጥነ ወዓሸ፡ ሕደጋት
እዴ ህይ ዐብደላ ቲ።

ዐድ-ሩይዶም ምን ታርፈፊፈሆም አዴሆም ላጽሐት ይዐለት። ድቁቂባም
ወሰብ ደም ሰበት ዐለው፡ ክምሰል ኣው ከደን መንበረቶም እት ከደን
ነብረት። ሓምድመ አሰር መዋዲት አበዉ እንዴ ተለ፡ ዕዛሉ ለአምን
ይዐለ።

ሓምድ እት ባካት ሰነት 1915 ዲብ ህበ-ረደ ትወለደ። ንኡሸ እት
እንቱ ላብብ ወአደቡ ሰኒ ዐለ። ሐቀ ሐርቀ ላተ፣፡ አዳም ምን ፍቁእ እት
ሰቡር ወድዩ ነብረ። እብ ዓመት ሓምድ አግል አዳም ኢረኬዕ። ምኑ
ለለዐቡ ጸፍዐዉ ምን ገብአመ ኢልኣዝም ምናኖም። ምን ሐምቅመ ነዌ
እግሉም። ሰኒ ሐቀ ሐርቀ ላተ ምን ሞት ኢገሜ ወግረ ኢለአቀብል።
ናይ ልቡ እምበል ረቢ ለአምረ ዐለ አለቡ።

ዲብ አዳም ጅሞዕ ኢመትሓባር ወትም ብሂል ለፍንቱይ አደብ
AMS ቲቱ። ክል-ዶል ምን አዳም ፍንቱይ፡ ኮልታይ ወሸንኩይ ANT
OA 40 VEN ቡንመ ኢልትሓበር። አብ በይኑ ዲብ ጽላል እንዴ ገብአ
ናሱ ቡኑ ወዴ ዐለ። ህቱ መረ መትሸክክ ሰበት ዐለ፡ ኣስክ መልህይ
አማኑመ ኢልኣምን። ከደን ወደንገደ ለጸብጥ እናሰ ግዉይ ክምሰል
ነብረ ልትአመር።

ምን ህጅክ ተእሪክ ፍራሰ ለደግም እግሉ ነፈር ፈቱ። እግል ፍራሰ
ወህረሚት ለሐምድ ወፈቱ። ጋሻይ ሐቀ መጽአዩ እንዴ ትከበተዩ አክባር
ልትሰኣሉ ወልትሃደክ ምሰሉ። ምን አእሊ ወኬን ለከሰሱ ጋር ይዐለ።

 ዐድ-ፋይዶም 

ክል-ዶል መንዱቂ ወሰይፋ እት መሸንገሉ ቱ። ምን ንእሹ መሰንቀ ፈቱ
ወዘብጥ ነብረ። ምናተ፡ ሐት-ሐቱ ዶል እንድኢኮን ኢልሐሌ።

AP IAN AT ATE All አኦአይለቱ ፍሩህ ወሕሹም ነብረ።
እብ ፍድቡ እግል ሐዋቱ ለነቅም ነፈር ይዐለ። እተ ወቅት ለህይ
አዳም እብ አደቡ ልትዐደብ ሰበት ዐለ፡ ዐባዩ አደኒት ልድሕሮ እት
ህለው፡ "እንሻለ ክምሰል ሓምድ ገብእ!" ልብሎሉ እት ህለው፡ ለበከ
ጅነ እግል ለኣትሩርሆ ሐቀ ለሐዙ፣ "ትምበል ሓምድ መጽእ ህለ፡"
ልብሉ ዐለው። ሐሬ ላተ ‘“ወለቑ እግል ሓምድ፡" እት ልብሉሎ ወአብ
PAL AVA ልቅረቦም ለለሐዙ ዐለው።

ሓምድ አክልሕድ ክምሰል አቡሁ ትሩድ ዐለ። "አቡነ እድሪሰ
ብዞሕ ኢልትሃጌ፡ ሓምድመ ክምሰልሁ ቱ። ምን ሕድ ለፈንትዮም
ጠባይዩዕ ላተ ዐለ። ኣቡነ እድሪስ ሃድእ ወበዐል ከሃሎ ቲ። ሓምድ
ምኑ ሸበህ ለትፈንቲ። ኢከጅለ ምንከ ምን ገብእ ለልክህል ነፈር
ኢኮን። አቡነ እድሪሰ ጸጋይ፡ ANA ጋሸ ምን ንዋዩ እንዴ ሐርደ
እብ ውጅህት ለለሐርብ ነፈር ቱ ለዐለ። እግል መሳኪን ኖሱ እንዴ
ትላከዮም ሰርፎም፡ እክል ለህይቦም ወለአለብሶም። እአት ክእነ ለመሰል
አቡነ እድሪሰ በዐል ዝያደት EE ሓምድ ላተ እግል ፈተ*ቖ ሌጣ ቱ
ክእነ ለወዴ። እግለ ገብኣአ ነፈር - በዐል እኪት ወበዐል ሰኔሄት ክእነ
ኢወዳ። ህግየ ልብ ለኣብያመ ኢበልሰ። ምናተ፡ አክል አቡሁ ላተ
ኢኮን።’

3. ሐሰን ከራር ዐዋቴ፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 01/02/1990፡ ወደልሒለው - ሶዳን።
ጋ
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ቴሸናት ሐምድ

 ቴሸኖት ሓምድ 

ሓምድ ሰኒ ክምሰል ሸንገለ ዋልዳዩ መንዱቅ ሐዉር TH እግሉ።
እበነት እንዴ ወተ ህይ ቴሸናት ለዐልሙ ዐለ። ምን ቅያሰ ወለዐል ሰበት
ዐለመዩ ሓምድ አሰክ ቨፍርተት ገመል አግል ልዝበጥ ቀድር ዐለ።
ቲብ ነሳፈት 35 ምሰዳር እግር እግለ ወተዩ ቃልህ ናይ አቡርሑን
(ጅንስ መንዱቅ) ዘብጥ ዐለ። እግለ ቃልህ ዲብ ግንድ ዕጨይ ልባን
እንዴ ወተዩ እብ ፍንቱይ አእግለ ቅን ናይለ ቃልሐ ሸውጥ። ምን ክሉ
ለተአትዐጅብ ህይ ዲብ ዕጨት ግድ (ኼጥ) እንዴ አሰረ አእበነት ለዐቅድ
ዲቡ። ለግድ ክምሰል ትሰደደ አግለ ምዕቃድ ህይ እንዴ ቴሸነ ዘብጠ።
ምናተ፡ እሊ ምን ቅሩብ እንድኢኮን ምን ረዩም ላቱ ኢፋሉ። ሓምድ
AN EAT ሸሙይ አንዴ ተዐለመ አዳም “መን ክምሰል ሓምድ!"”"
እግል ሊበሉ ክምሰል አንበተ፡ ውላድ አቡሁ ክምሰልሁ መተንሸነት
ANA ANA: “OT HPP: ትንፋሰከ ሕበዕ፡ ልከፍ!" እት ልብል
ለዐልሞም ልውዕል ዐለ። ምነ ምሰሉ ለልትጃገሮ ዎሮት የቀብ ከራር
ዐዋቲ፡ እብ ተንቪን ደም ሓዚ ዐለ። ምናተ፡ አጊድ እብ ሕማም ሞተ።

LM ምድር ሐበሸ at VAT APOA dk APR: AM
ግዳማይ ክፋል ናይለ መንዱቅ ለትገልብብ ወረቀት እንዴ ነቅፈ እግለ
ቅንቱ ክምሰል ትትርኤ ወደየ። ዲብ ዕጨይ ናይ ልባን እንዴ ወተዩ
እግልይ ወእግል የቀብ ሑዩ እንዴ ትላከ፡ “AN ADAL ወካልኣይ
መሐብራይ እንዴ አትራተዐኩም፡ ዲብ እለ ለዘብጠ ተዐወተ ወምነ
እብ እንክር ድማን ወድገለብ ለዘብጠ ደለ በህለት ቱ፡" LAT:
ከእነ ክምሰል ቤሌነ አነ ሰልፍይ ሰበት ዐለ፡ ዶል ለከፍኮ ጠልገዊቖ
እንዴ ደሌት ዲብ እንክር ተሓት ናይለ ዕጨት ዘብጠት። እተ
ወቅት ለህይ አቡይዩ እድሪሰመ ዐለ። እግል ለአትናይተኒ እንዴ ቤለ፡
"አብሸርከ ቀረብከ፡" ቤሌኒ። የቀብ ሑይ ላተ መተንሸናይ ሰበት OA:
ህቱ ለለክፈየ ጠልገት እግለ ሐጺን ወእግለ ዕጨት እንዴ ጠርቀት
ሐልፈት። ለዶል ለህይ ሓምድ እንዴ ገነሐዩ፡፥ "“ፈዳብ! ሰኒ ህሌከ።"

6
ዐድ-ፋይዶም

ቤለዩ። አብ ወወልዱ ክል-ዶል ተንቪን ወዱ ዐለው። ሓምድ ደለ
እግለ ሐዘ ዘብጥ። አቡዩ እድሪሰ ህይ እት ጀፈሩ ዘብጥ። የቀብ ሑይ
አጊድ ሞተ እንድኢኮን ሰኒ ፈዳብ ዐለ። እግል ክልኢትነ ክእነ እንዴ
ወዱ ለዐልሙነ ዐለው።’

At ዘበን በዲር ዲብ መዐደይ ተከዜ ጅኔታይን ንኡሸቨመ መንዱቅ
ረፈዕ ነብረ። ውላድ ወልቃይት ኣደኒቶም ነአይሸ ዲብ እንቶም ሰበት
ለኣረፍዕዎም መንዱቅ እግሉም ክምሰል ሞራ ቱ። እተ ወቀት ለህይ ዲብ
ዕዳጋታት ሖመረ ምሰል ጥለጉ ምዱድ ለልውዕል አቡ-ኸምሰ፡ አቡ-ሰተ
ወመውዘር ለልትበህል መናዱቅ ብዕራይ እንዴ አዝቤክ ትዛበዩ።

ሓምድ አእብ ተንቪን ምን ክምሰልይ ለልብል ምኩሕ ሰበት ዐለ፡
መደት ሐቱ እግል ፋጥነ ሕቱ ዲብ ምሸክለት ለትከፊሬ ምሰዳር ነሰአ።
ፋጥነ ሰኒ ትርድት እሲት ዐለት። ምን ንእሸ ምሰል ውላድ ተብዕን
ትትበአሰ ወእብ PA ትሻውጦም፣ ሐቀ አመመት ግረ ለኢተአቀብል፣
ሰኪን እንዴ ተዐንደቀት ለትገይሰ፣ ምን አዳም ወሕዋን ለኢትፈርህ፡
ፋሰ እንዴ ጸብጠት ለትትፈረር፣ ሰኒ ሓጥረት ወራድየት ክምሰል ዐለት
ውላድ ሑ-አቡህ ከራር ወሐሰን ደግሞ።

አምዕል ሐቱቲ ዲብ ሳቡንያይ፡ እት ፍንሄቕ ኩናመ ወካሉምነ
ለልትበህሉ ሱዳኒን በአሰ ቀንጸ። መውዒታት ክምሰል ገብአ እግል
ንርደእ ዲብ እንገይሰ ፋጥነ ሞረ ወፋሰ እንዴ ረፍዐት እት ትገይሰ
ክምሰል ርኤክወ፡ "እንቲ እሲት እንቲ ሚ እናሰ አፎ ኢትአቀብሊ፣"
እቤለ። ህተ ላተ ምሰልነ እግል ቲጊሰ ንማተ ሰበት በትከት፡ "‘ኩናመ
ሐውነ እት ልትዘበጦ ይአቀብል፡” እንዴ ትቤ ምሰልነ አተላሌት።
ምናተ፡ አሰኩ እንገይሰ ለዐልነ በአሰ ሹክ አዶደ - ናይ ማጉለ ሹም
ለዐለ፡ ሰበት አሰከበዩ ዲብ ግብእ ይአቱነ እንድኢኮን ፋዋጥነ ሕትነ ላተ፡
ዐጃይብ ወአርኤተነ ዐለት። ህተ ሒለተ መትጃጂግራይ ይበዐለ እግለሩሠ’

4. ክምሰልሁ
5. ክምሰልሁ
ሓምድ አድሪስ ዓዋተ

ፋጥነ፡፡ ሓምድ ሑህ እበ ለዐለት አግሉ መቅደረት ቴሸኖት
ወፈራሰት፡ ትትፋወሸ ወትትመከሕ ዐለት። ምን አሊ ለትበገሰ እት
ወቅት ፈደሬሸን ዲብ አውጋሮ፡ "ሓምድ ዲብ ሐንገል አዳም ለትከሬት
ቤጨት እግል ልዝበጥ ቀድር፡" እት ትብል አግል ገወውረ ትፋወሸት
ምሰሎም። "“ህቶም እንዴ ልተልህው ‘መን ሓጥርቱ ዲብ ረአሱ ቤጨት
ለከሬ፣ እንድኢኮን ወርኤነ ዐልነ፡’ ቤለወ። ፋጥነ "አነ እወድየ አግሉ"
ቴለቶም።

"እግል ትፍርሂቱ።"”

“ይእፈርህ!"

እት ልብሎ ትከሐደው። ፋጥነ ህይ ዲብ ሐንገለ ጨፈዕ አንዴ
ወዴት ቤጨት ከፊት እቱ።

"እነ ወለት ፋርስሰ!" እት ትብል አትሳቀረት። እት ቀደደም ሓምድ
እንዴ በጥረት ህይ ዲብ ጀርቤ ኣቱቱ።

ሓምድ አብ ወግም ምን 20 አሰክ 30 ምትር እንቈዴ ሬመ

መንዱቂ ዐመረ። እት ቀደም ሓምድ ትበጥር ሰበት ኢመሰለዮም ክሉም
ግዋሪሬህ እብ ድንጋጽ በራይድ ጋብኣም እት እንቱም፡ "የህው፡ ADA
ልዝበጥ ቀድር፡ እንቲ አማንኪ ቱ አፎ ይእንብለ፡' እት ልብሉ ጨጭ
ወደው። ሰሮም ገሌ ህይ፡ "ፋጥነ ትገሰይ ረቢ ፍርሂ፡ እንቲ ክምሰል
ሰበግኪና ሕሴቡ፡" እት ልብሎ ረምቀወ። ህተ ላተ፣ "ሓምድ ሑዜ፡
እዴሁ ኢትሸክፍ፡ እለ ቤጨት ምን ረአሸ እንዴ የውደቀየ ክሉ ረአሱ
ግረ ይእብል፡’ እት ትብል አጽበረቶም። እንዴ ቴሸነ እግል ለኣውድቀ
tn ATS, OF ትጸበረቱ።

አው ሐንገል ፋጥነ እግል ልትፈንጠር ኣው ህይ ለቤጨት
እግል ትትፈንጠሸ አዳም ለፍልም አግል ACA AN NUR ACHE
ለመተቅበለት ምን ሰማን አው ሰቦዕ ኢበዝሐ። “AA AN AV LCA
ተ፡ ዐጃይብ AMA ንርኤ ቱ፡" እት ልብሎ አብ ፈርህት አግጸቶም
ገልበበው። ህተ ላተ መን አካናተ ተውዝ እንዴ ኢትብል በጥረት።
ህቱመ እንዴ ኢልትሃለገ? እብ ብጣሩ መንዱቀ አንዴ ዐመረ ትዳለ።
ዐድ-ፋይዶም

ዝናድ ናይለ መንዱቅ ዶል ሰሕበ ለቤጨት ፈነጥሸ ገብአት ወረአስ
ፋጥነ ሳልም እት እንቱ ተርፈ።

+ፋጥነ ዲብ ሓምድ ብት እንዴ ወዴት፡ "ሓምድ ህይ፡ አምነክ
ወእደምነከ!" እት ትብል እበ ክልኤ እዴህ ሐቅፈቱ። ፋዋጥነ ምሰለ
ገወውረ ክሕድት ሰበት ዐለት፡ እንዴ ሰብገቶም ሰቦዕ ጠሊት ከሰረው
ወእብ ሕበር ትበለዐየ፡" ትብል አሰይደ ተበርህ። ተበርህ ምስል ገዛህቕን
ተድለ ለልትበህል አእናሰ እግል መደት 50 ሰነት ዲብ አውጋር ትነብር
ለዐለት ቫሁድ ናይለ ሓድሰት tH?

እብ ክሱሰ እሊ ዐጃይብ ላቱ ወአግል ትእመኑ ለኢትቀድር ተእሪክ
እንዴ ኢንትሃ፮፡ “አቡነ ምን ሐፈረ፡ እምነ እምነ ምን ናረ፡ ዐድነ ህይ
ህበረ-ደ ቱቴ። ሓምድ ሑይ ህግየ ብዝሕት ኢፈቱቲ፣ ምብላሱ ሕድት
ወናሸፈት ተ። ሐሰት ኢፈቱ፡ አማን ወረታዐት ልታሌ። ህቱ ሓሳይ
ወቂትላይ አዳም ኢፈቱ።“  ቤለ ዐብደለ አድሪስ ዐዋቴ (ሑሁ አግል
ሓምድ)። “እሊ ገብአ ለትበህለ ትንቪን ፍንቱይ አማን ቱ። ሓምድ ምን
ረአሰ ቤጨት እግል ልዝበጥ ለሰምሐት ፋጥነ እንዴ ኢትገብአ ለዐባይ
ሕትነ ዓፈት ተ። ዲብ ሐንገለ ቤጨት እንዴ ከሬት ዝበጠ ቴለቱ፣ ህቱ
ህይ ዘብጠየ፡" ልብል ዐብደለ።’

እብ ክሱሰ ተንቪን ሓምድ ለልሸህዶ ምስሉ ለወዐለው፡ ለረአው
ወለ ሰምዐው ብዝሓም ቶም። ዎሮት ምኖም ድድ ጥልያን ከደን ፋግር
(ሸፍታይ ጋብእአ) ለዐለ ሐጎሰ ተምነዎ ቱ፡

ሓምድ መተንሸናይ (ጠልገቱ ለኢትሸከፍ) ክምሰል ቱ አክልሕድ
እግል አሰአለኩም። ዲብ መጅልሰ ክምሰል ትደመዐነ፡ ቡርሳሌ
ንልከፍ እንብል። ሰርነ ገሌ ፍጃን እንዘብጥ፣ ሰርነ ገሌ እግል ጠልገት
እብ ጠልገት እንዘብጠ፣ ሰርነ ሐብል ናይ ገመል ንብተክ እንብል።

6. አሰይደ ተበርህ (እሲቱ እግል አሰይድ ገዛህን): መቃበለት ምስል ኬትባይ፡ ማርስ 1983 - አውጋሮ።
አሰይደ ተበርህ እሊ ተአሪክ እሊ ተሓኬ እት ህሌት ወለት 80 ሰነት ዐለት። እምበሌሃመ እግለ ሓድሰት
ለአቅመተው ኩነመ ክምሰል ዐለው ቫርሐት ክምሰል ዐለት እት መንግአት ሸሮሕ ህለ።
7. አሰይደ ተበርህ (እሲቱ እግል አሰይድ ገዛህን)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ ማርስ 1983 - አውጋር።
አሰይደ ተበርህ እሊ ተአሪክ እሊ ተሓኬ እት ህሌት ወለት 80 ሰነት ዐለት። እምበሌሃመ እግለ ሓድሰት
ለአቅመተው ኩነመ ክምሰል ዐለው ቫርሐት ክምሰል ዐለት እት መንግአት ሸርሕ ህለ።

9
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሓምድ እግል እናሰ ዎርት ገመል ዋሌ እንዴ ቤለዩ፡ አግለ ሐብል
እብ ጠልገት በትከዩ። ግርማን ወድ-አሰፍህ ልከፍ ክምሰል ትበህለ
ፍጃዳን ሰብረ። አነ ህይ እግል ጠልገት እብ ጠልገት ዘብጥክወ። አእሊ
ዲብ ክሳድ- ዐይኖም ጀርጀረ (ሖርመት ዐይኖም ጀርጀረ) ወዳናሁ።
እግል ትዝበጠ ተሐዜ ለህሌክ ሓጃት አሰክ ትርእየ ትረይም ምነ።
ሰበት እሊ፡ ሰሩ ገሌ ረዩም ወሰሩ ገሌ ህይ ቅሩብ ቱ። እብ ተንቪን
እግል ሓምድ ለፈልል (ለሰብግ) ነፈር ይዐለ። ነለት ሰኒ ረዩም ምኑ
እት ህሌት ዲብ ሐንገለ አው ሰጋደ እንዴ ፈንተ ዘብጠ። እግል በዐል
TPA VE: ANA IPA እንዴ ኢዘብጥ እገለ ATA NAA ADs
ዘብጥ።

ዲብ ቡብቦይፍ ቱ፣ ምሰል ሐርብየ ትዋጀዐነ። ሸንከትነ አሰክ
ቀርቦ እንዴ አተህበሰነ ህገትነ እግሎሉም። ሐርብየ ዐሳክር እንግሊዝ
ለዐለው ውላድ ሶዳን ቶም። ዎሮት ምናኖም ዲብ ገመል ጽዑን ዐለ።
ሓምድ አእግለ ገመል እንዴ ኢዘብጥ እግለ እት ኮር ጽዑን ለዐለ ነፈር
ክልኡ እግሩ ምሰለ ኮር እንዴ አልጥአ ሰብረየን። ለእናሰ ክምሰል
ወድቀ ፖሉሰ ገመሉም እንዴ ሐድገው አሰክ እምሐጀር ህርበው።
chi VR ANA ገመል እንዴ ሰለብነ ግሰነ።"

አሕመድ ጣህር አብራሂም (ሸሃብ) ሰያቅ ዐለ። ላሊ ዲብ ሶሮባቲ
ለልትበህል ዐድ ሸፍተ እንዴ መጽአው ምን ቤቱ አእንዴ ነስአዉ ዲብ
ሓምድ መጽአው እቡ። ሓምድ እግል ሸሃቢ ናይ ሰይፍ ጅልባድ ወናይ
ሰኪን ኮስቱባነ (ዲብ ርሸመት ናይ ፎደረ) ሰርን ናይ ፍደት አግል
ልውዳ አእግሉ ወአግል መዘርገሩ እብ ፍደት ሸልሸል AIA ANE AM:
አምጽአዉ። ሓምድ አእንዴ ኢልትዓወሉ ነሰአየን ጌሰ አበን። ሐቆ ሰለሰ
አምዕል እግል ክለን እንዴ አትመመ ሰበት ሰለመዩ ምነ ዐውል አዴሁ
፤ፓኣዓሰቐተምፐቐዎረቅኛዝማችቓ፡ መቃበለት ምሰ ኬትባይ፡ 18/አገሰት 1991 ከረን። ሐንጎሰ ዲብ ቈለ
በርዕድ ለሐርሱ ለዐለ ምድሩ ጥልያን እንዴ ወርሰቱ እግል ከሻኒ ፊሊፖ ለትትበህል ጸዐደ ሰበት ተዘህየበ፡
መርባት እግል ለአቅስን ዲብ 40ታት ሸፍታይ ገብአ። እግል መምተላካት Ot TL NI, ATLL
370 ምን ሐሑ NAA ፈረሰ ወ 27 መንዱቅ ነስአ ምኑ። 25 ምን ውላድ ጥልያን ቀትለ። እተ ወቅት
AVE PAA ሓምድ እድሪስ ዐዋቱ ዕላቀት ሰኔት ሰበት ዐለት እግሉ፡ ድድ ናይለ ሕዱድ እንዴ ተዐደው
TPE ዘምቶ ለዐለው ህናይእንድወ ናይ ሶናን ወውላድ ትግራይ ምሰል እንዴ ገብአው ልትሓረቦ

ወገብሆ ዐለው። ሐንሰ እት ወቅት ፈደሬሸን ዕዱ መሕበር አንድነት እት ወቅት ግድለ ህይ ሴድያይ
ሰውረት ዐለ።

10
ዐድ-ፋይዶም

ወለዐል ቅረዲት ብዝሕት ህበዩ። ምናተ፡ ክምሰል ትደፍዐ ትም እንዴ
ቤለ ኢቕሰ። እግለ እብ ቤለው-ቤለው ወአትራዛቅ መጽኡ ለሰዐለ አክባር
ቴሸናት ሓምድ አብ ዐመል እግል ልርአዩ ሰበት ሐዘ ትሰአለዩ።

"እነ ምን አዳም ከመ ሰምዐክዉ ጠልገትከ ዲብ ምድር
ኢትትከሪ። ሰበት እሊ፡ አዜ ማጽእ እት ህሌኮ አርፎ ኢትአርኡኤ.፡
" እቤሉ። ለወቅት AVES AUC ሐቱ ዐለ። ሓምድ እግል ዎሮት
እድሪሰ ወሃርዲ ለልትበህል ነፈር እንዴ ነቅመ፡ "ነዐ ጊስ ሐምሐመት
ብተክ፣ ዲብ ዕጨት እንዴ ትጸግዐከ እት ሐንገልከ ክረየ፡" ቤለዩ።
ለእናሰ ክምሰለ እለ ትበህለ ወደ። እድሪሰ ክምሰለ እለ ትበህለ አብ
ሰኪነት ሐምሐመት እንዴ በትከ ዲብ ሐንገሉ ከረየ። AT ANA
እመን ኢቀደርኮ። ሓምድ መንዱቂ እንዴ ዐመረ ሐቱ ጠልገት
"ጢ. . .ው. . ው እንዴ አበለ እግለ ሐምሐመት ምነ ሰጋደ በትከየ።
አነ እብ ድንጋጽ ‘ለእናሰ ሞተያ እቤ። -ምናተ፡ ሴመ ኢገብአ። አነ
እግል ሓምድ "ከላሰ አመንኮ፡" እብሌሉ። ምናተ፡ ወሃርዲመ ፋርስ
ቱ። እንተ ጠለገት ተሐብር እቱ እት ህሌከ ኢፈርህረ""

ሓምድ ምእበል ተንቪን፡ ብድረ አፍሩሰ ወእንሳመ ሰኒ ፈዳብ
ዲቡ ነብረ። እብ ፍንቱይ እግል ፈረሰ ፍንጌቕ ምድር ወሰመ ለአተዐውለ
እት ህለ፡ ለኣአቀሙቱ ለዐለው አንፋር፡ ምን ክትር መተዐጃብ አክልሕድ
ተምሳል ናይ ዎሮት ዲብ ፍደእ ለለዐውል፡ ‘ያረቢ ኢተአብጥሩ፡ እንዴ
ለአተላሌ እግልነ፡" ልቡሉ ዐለው። ፈረሰ እት ለአሰ ሻሸ አው ጣግየት
hh? OF? Pre At ልትፈተት እንዴ አቅበለ ምን ምድር እንዴ
ህረሰዩ እት ልሰፍ ለብሱ ዐለ5ዴ'"

9. አሕመድ ጣህር እብራሂም (ሸሃቢ)፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ 16/08/ 1991 አቁርደት። ሸሃቢ
ዲብ ሰሮባቲ ባካት አቂርደት ለነብር፡ ዕዱ ሐረከ ለዐለ፡ ዲብ እንቡተት ግደለ ሰለሕ ሴድያይ ሰውረት
ሰዐለ ሰያቅ ቱ።

10. ሐሰን ከራር ዐዋቱ፡ 1990።

11
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ጥልያን እግል እድሪሰ እግል መደት ሐጫር እንዴ አሰረው ክምሰል
ፈትሐዉ፡ ምን አሰመረ አሰክ በርከ ትከረ። ዲብ ህበረ-ደ እንዴ አወለጠ
ህይ ዲብ ዐዱ ለዐለው አደኒቱ ወመምተለካቱ እንዴ ከምከመ እሰልፍ
ቲዲብ አደባይ ወሐሬ እት ሕለጊን ሰክነ። ዲበ ምድር ለህይ ዐሳረት
(ጨማይት ዜት) እንዴ ወደ ተጃረት ዜት ሰምሰም ለአትጋይስ ዐለ።
አስክ አዜ አሰር ናይለ ዐሳረት ህለ ልትበህል።

እድሪሰ አብሊ እንዴ ኢደዊ፡፥፡ አስክ ደባት - ደፈር ንንደር እንዴ
BA ADA STH APA Tee At መዐደይ ተከዜ ዲብ ተኽላምበ
እግል ልሰከን እዳዘት ጠልበ። ሰበት ትሰምሐ አግሉ ዲቡ ሐድሪረ።
ዲብለ ባካት ለህይ - እት ደጋንጎም AN TPL ቢንዓምር ዜምተት ብቀት
ANA AAAS አእቶም፡ አእግል ልዳፈዕ፡ ምን ቀጭፍ ወዘማቱ ሐ
እግል ልጋብህ፡ ምድር እግል ልዕቀብ ወዌርኮ እግል ለኣድፈዕ ሰልጠት
ተህየበቱ። እብ ክእነ ህይ ምሰለ ጸንዒት ምሰንዮት ትርድት AAA
ወምሰል ገቢል ናይለ ድዋራት ዕላቀቱ ሰበት ዐቤት ውላድ ወልቃይት
እግል ልፍርህዉ ወለሐሹሙ አንበተው።

ቲብለ ወቅት ለህይ ሓምድ ምን አቡሁ ኢትፈንተ። እንዴ ON
ዲብ ረአሰለ ናይ ከደን ተድሪበቱ ናይ መዲነት ተአሲር ወአምር አግል
ልርከብ ቀድረ። AN መዓሳክር ጥልያን እንዴ ለኣትቃብል ሰደይር
ወእሉ ለመሰል ሓጃቛት እግል ለአዝቤ አንበተ። እምበል አሊመ ዲብ
ተከዜ አለሚት ቀትል ሰበት ዐለ፡ ምን ኣመረ እግል ጥልያን ቅራብ
አለሚት ለአዘቤ ዲቦም ዐለ አግል ልግበአ ቀድር። አብሊ ህይ ምሰ
ጥልያን መኣመረት ሰኔት ሰበት ወደ ወህቶምመ ሰበ ፈተዉ ህግያሆም
እግል ልድረስ አንበተ።

ሓምድ ምሰል ጥልያን ዕላቀት ውድየቱ እግል ዐዱ ይአኬት እቶም።
ዲብ ሰነት 1935 ጥልያን አቶብየ እግል ትውረር ትትዳሌ እት ህሌት፡
ምን እንሰር ተከዜ ዲብ መዐሰከር ለዐለው ዐሳክር ጥልያን፡ እግል
ሓምድ "ሐርብ እግል ልቅነጽ ሰበት ቱ፡፥ ዲብ ሐርብ ህይ ይቡሰ ወዋጥሉል
ክሉ ምስል ሰበት ነድድ፡፥፡ ኣቡከ ምን ምድር ሐበሸ - ተኽላምበ ዲበ
At ሐንቲነ ለህለ ምድር ዐድዩ፡" ቤለዉ። ሓምድ እግለ ረአዮም አንዴ

12
ዐድ-ፋይዶም

ትከበተ ዐዱ እንዴ ከምከመ ዲብ ቢያኩንዲ ሓደረዮም። ሐቀ እሊ ህቱ
እብ ምራዱ ዲብ ዴሸ ጥልያን ተዐሰከረ8ደ!''

እድሪሰ ዲብ ቢያኩንዲ ክምሰል ሐድራመ መንበረቱ ይአኬት።
ቲዲብ ሊ ምድር እሊ ዐሳረት ወድካን እንዴ ወደ መንበረቱ ሳይር ዐለ።
አብዕረት ሰበት ዐለ እግሉ እብ ዮምየት ገርህቱ እት ለኣትሐርስ እተይ
ሰኒ ረክብ ዐለ። ዲብለ ዐድ እምበልሁ ሐ ላታውብ ነፈር ሰበት ይዐለ፡
እግል ድቡራም ውላድ ዐድ ምን ሓሁ ምንሕት ለህይቦም ወዲብ ሐርሰ
ሰድዮም ዐለ።

11. ክምሰልሁ
13

ከረርም:ስያሰት
ከረርም:ታሪክ ሐያት
ከረርም:ተእሪክ እርትርየ
ከረርም:ሓምድ እድሪስ ዓዋተ