ተእሪክ እርትርየ - 5 - ምን 17-19 ዘበን ለዐለ ቴለል እለ ናይ አዜ እርትርየ

ለትትስኤ ፍገሪት ድራሰት 
• እት ደንጎበ ናይ እሊ ደርስ እሊ ደረሰ እብ ክሱስ፡ -

• ምን 17-19 ዘበን ለዐለ ቴለል ተጠውራት ስያሰት ፈህም እግል ልርከቦ ልትሰአው።

 5.1 ከበሳታት እርትርየ 
• ምን 17-19 ዘበን ‘ ምድር - በሐር " አው ’ መረብ - ምላ ' ሽ " ልትበህል ለነብረ ምድር ከበሳታት፡ በሐር - ነጋሻት እት ድባርወ እንዴ ገብአው መርኩዙ ነብረው። ምስል መምለክት አምሐረ ወትግራይ እብ ሜዛን ሒለት (balance of power) እት ሕድ ተእሲራት ወዴ ዐለ። እለ በህለት ዶል ልትደቀብ ወዶል ለሐውን ለዐለ ዕላቃት ናይ ሒለት ዐለ እግሎም።

• እት 17 ዘበን ሒለት ወሺመት መምለከት ምድር - በሐር እብ ሰበብ ዐዳወት መምለከት አምሐረ እግል ተሐውን ሰበት አንበተት፡ እት ከበሳታት እርትርየ ምድር - በሐር ሐንቱ ምልክነ እግል ኒደዩ ወንምለኩ ሐዞት ብነ እቱ ለልብሎ ጀሃት ወመጃሜዕ አብህዘው። አስክ ደነግብ 18 ዘበን ህይ ዘርእ ሞላድ ወተለክ ለልተ ' በዕ ንዛም አሰሰው። እግል መሰል፡ ተስፋጽዮን አቶሹም ለልትበህል ሓከም ሐማሴን አት መአንበት 17 ዘበን እት ክለ ሐማሴን ትሸየመ። ክልኦት ምን ውላዱ ህይ ዎሮት እት ህዘገ ወካልኣይ እት ጸዐዘገ ሸየመዮም።

 5.2 አገንን በሐር - ቀየሕ፡ 
• እለ መንጠቀት እለ ምን 16 ዘበን እንዴ አንበተት ሐንቲ ምልክ አትራክ አቴት። ወከይል ናይ አትራክ ለዐለው ዐድ - ናይብ ህጹይ ምን ሕርጊጎ ለሐኩመ ዐለው።

• ገቢል ዐፈር፡ ዐደማረ ወዐሰማረ ለልትበህል ቀበይል ምኑ ልትከወን። ስልጣናት ህይ ለሐኩሙ ነብረው።

• ገቢል ሳሆ ዕላቃት ናይ ጸንዒት መናቢት ወኬድመት ለአለቡ ገቢል ቱ። ሽማገሌታት ህጹይ ሐኩሙ ነብረው።

 5.3 ቀላቅሎታት ምውዳቅ - ጸሓይ 
• ገበይል ቀላቅልታት ምውዳቅ - ጸሓይ እርትርየ እትለ ትፈናተ ዘበናት ሐንቱ ለትፈናተ መምለካት ልትሐከም ነብረ። እግል መሰል እት 14 ዘበን፡ ሐንቴለ ምን ሰዋክን አስክ ሕሊል ጋሽ ምድት ለዐለት መምለከት " ብለው ” ዐለ። ምን 16 ዘበን እንዴ አንበተ ህይ፡ ሐንቱ ‘ ፉንጅ "’ ናይ ሶዳን መምለከት አተ። መምለከት ፉንጅ ህይ እግል ገሌ ምን ገበይል ትግሬ ወሕዳረብ እት ሕድ እንዴ ከምከመት ሐንቱለ ወከይለ ለዐለው ‘ ናብታብ " ወዴቱ። ሹም ናብታብ ‘ ድግለል " ለትብል ሺመት ዐለት እግሉ።

 5.4 ገበይል ኩናመ ወናረ፡ - 
• ገበይል ኩናመ ወናረ፡ ሐንቲ ሽሸማገሌታት ለልትደየር ወክሉ - ረአሱ ናይ ጸንዒት ምልክ ለኢጀረበ መዕያታት ቱ። እለ መደት ለእለ ነህድግ ህሌነ፡ እግል ገበይል ናረ ወኩናመ ለትኬለመት ወለአኬት መደት (Darkest times) ዐለት እግል ልትበህል ቀድር። ትሉሉይ ወለኢካርም ወራራት ወዘማቴታት ሸየ፻ም አምሐረ ወትግራይ ደማር ናይ ገቢል (demographic) ወእቅትሳድ ወደ እቶም። ወእብሊ ሰበብ እሊ ብዝሔ ክልኢቱ ገበይል እንዴ ነቅሰ እት ሐዋኒት ከረ። አከይ - ሓል ወግብእ ናይለ ዘበን AUS VR አስክ ሃድል ዮም እት አድጋማት ናይ እሊ መዕያታት እሊ ባይን እት እንቱ ህለ።

 5.5 ቅብለታይ ከበሳታት ( ሳሕል፡ ማርየ፡ ብሌን፡ መንሰዕ ) 
• ሐቆ ዘዋል መምለከት አክሱም፡ እት ምድር አገው ፍንጌር ወመእከይ ስያሰት ሰበት ትኬለመ፡ ክትል ወመንገፎ እት ለሐዙ፡ እት ዓስራይ ወዐስር - ሳልሳይ ዘበናት ብዝሓም ምን ቀበይል ኣአገው እርትርየ አተው። ብሊንመ እት ' ለ መደት እለ ለመጽአው ቶም። እተ መንጠቀት ለጸንሐዮም ገበይል እቱ እንዴ ትሸየመው ህጹይ መልከዉ።

• እት ሳሕል ለምን ከበሰ ምግባይ ለመጽአው ቤት - አስገዴ ( ምን ጽንዐ - ደግሌ እብ ዐዲ - ንፋስ እንዴ አበለው ) ፡ እተ እት ሳሕል ለጸንሐዮም ለትፈናተ ገበይል ናይ መናቢት ወኬድመት ንዛም አሰሰው። አሊ ከንቱባይ ቤት - አስገዴ ለመርሑ ንዛም ጸንዒታይ አሊ ህዪ አስክ 1940 ታት ብዞሕ ተቅዪር እንዴ ኢለሐስል እቱ አተላለ። እት ምድር ማርየ፡ ብሌን፡ መንሰዕ ..- ህዜ እሊ ናይ መናቢት ወኬድመት ሕክም አስክ 1940 ታት ትሩድ እት እንቱ ዐለ። እት 1940 ታት ለገብአት ሐረከት ኬድመት ለአምጽአቱ ተቃዪር ሓለት ስያሰት ወእቅትሳድ ለምልክ ናይ ጸንዒት እንዴ ሐወነ እብ ሽየም ቀበይል ትበደለ።

• አማዳድ ምስራያም እግለ እብ ወራራት ትሉሉይ ጠርስ ለዐለ ገበይል እለ መንጠቀት አለ ወሽየሙ AN IA እንክሩ ፈረጅ መስለ እቶም።

 ሰኣላት 
1. ፍንኔ ከበሳታት እርትርየ ወሸየም አምሐረ ወጸንዒት ትግራይ ለዐለ ዕላቃት ሚ መስል ?

2. መርከዝ መምለክት ፉንጅ አየ ዐለ ?

3. እለ መደት ለእለ ህደግነ እግል ገበይል ናረ ወኩናመ እግል ሚ ቱ ለትደንከበት ዐለት ለእንብል ?