ኢንተርሊንጉ

ኢንተርሊንጉ (Interlingue)፡ መበቆሉ ኦክሲደንታል (Occidental)፡ ብ1922 ዝተፈጥረን ብ1949 ዝተሰየመን ኣህጉራዊ ሓጋዚ ቋንቋ እዩ።ፈጣሪኡ ኤድጋር ደ ዋህል ዝለዓለ ሰዋስዋዊ ስሩዕነትን ተፈጥሮኣዊ ባህርን ንምርካብ ጻዕሪ ገይሩ። እቲ ስነ-ቓላት ካብ ዝተፈላለዩ ቋንቋታት ቅድሚ ሕጂ ዝነበሩ ቃላትን ኣፍልጦ ዘለዎም ቅድመ-ጥብቆታትን ድሕረ-ቃላትን ዝጥቀም ስርዓተ መውጽኢን ዝተመርኮሰ እዩ።

 ታሪኽ 
 ኦክሲደንታል (ኢንተርሊንጉ) ከመይ ጀሚሩ 
ደ ዋህል ኣብ 1922 ኣብ መጽሔት ኮስሞግሎት ቋንቋኡ ኣፍሊጡ፣ ኣብዚ ድማ እዩ ንጥፈታት ምዕራባውያን ክርአ ዝኽእል። ይኹን እምበር ደ ዋህል ነቲ ቋንቋ ክሰርሖ ዝጀመረ ነዊሕ ቅድሚ እዚ እዩ። ኣብ መንጎ 1906ን 1921ን ብቋንቋኡ ክፍትን ጀመረ፡ ብዙሕ ድማ ተቐየረ። ኣብቲ እዋን ኣውሊ ወይ "ሓጋዚ ቋንቋ" (ሓጋዚ ማለት ሓጋዚ ማለት እዩ) ኢሉ ሰመዮ። እቲ ካልእ ሳጓ ኣውሊ ፕሮቶ-ኦክሲደንታል (እዚ ማለት "ኣረጊት ኦክሲደንታል" ማለት እዩ) እዩ። ደ ዋህል ኣብ 1922 ቋንቋኡ ምስ ኣፍለጠ ዳርጋ ምሉእ ብምሉእ ኣይተዛዘመን። ብሓቂ ቁሩብ ክጽበ ደለየ፡ ኣብ 1921 ግን ዓቢ ዜና ነይሩ፡ ሊግ ኦፍ ኔሽንስ ንሓሳብ ኣህጉራዊ ቋንቋ ይርኢ ነይሩ። ደ ዋህል እውን ደብዳበ ሰዲዱ ኣብ መስከረም 1921 ካብ ማሕበር ሃገራት ኣወንታዊ መልሲ ረኺቡ።

ሰባት ንኦክሲደንታል ክጥቀሙሉ ዝጀመሩ፡ ዋላ ብዘይ ሰዋስውን መዝገበ ቃላትን ንኸተንብቦን ንምርዳእን ቀሊል ስለ ዝነበረ እዩ።

ኮስሞግሎት ብ1927 ስማ ናብ ኮስሞግሎታ ቀይራ ንኦክሲደንታል ካብ ካልኦት ቋንቋታት ንላዕሊ ከተስፋሕፍሕ ጀመረት። ኣብ ወርሒ ጥሪ ናይቲ ዓመት ድማ ቤት ጽሕፈት ኮስሞግሎታ ናብ ቪየና ኣብ ዞባ ማውር (ሕጂ ኣካል ሊሲንግ) ኣግዓዝዎ። እዚ ድማ ኣብዚ እዋን እዚ ኦክሲደንታል ዓወት ንኽረክብ ሓጊዝዎ ምኽንያቱ እቲ ቤት ጽሕፈት ሕጂ ኣብ ማእከላይ ቦታ ስለዝነበረ። ካብ ኦስትርያ ዝመጸ ኤንገልበርት ፒጋል ኣብ ጽሑፉ ሊ ኦቭረ ደ ኤድጋር ደ ዋህል (ስራሕ ኤድጋር ደ ዋህል) እውን ሓጊዙ እዩ፣ እዚ ጽሑፍ እዚ ንገለ ተጠቀምቲ ቋንቋ ኢዶ ኦክሲደንታል ክፍትኑ ኣእሚኑ። ኣብ መጀመርታ 1930 ሰባት ኣብ ጀርመን፡ ኦስትርያ፡ ሽወደን፡ ቸኮዝሎቫክያ፡ ስዊዘርላንድ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ድማ ኣብ ፈረንሳ ኦክሲደንታል ይጥቀሙ ነይሮም።