ศาลตาผาแดง

ศาลตาผาแดง หรือ ศาลพระเสื้อเมือง คือศาลเทพารักษ์ เป็นโบราณสถานตั้งอยู่ภายในกำแพงเมืองสุโขทัยติดกับตระพังตระกวน วัดสระศรี ทางด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ และใกล้กับประตูเมืองด้านเหนือ ในตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย 

ปรากฏหลักฐานในแผนที่สมัยรัชกาลที่ 5 เรียกว่า ศาลเทพารักษ์ใหญ่ หรือ ศาลตาผ้าแดง ชื่อศาลตาผาแดง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์สันนิษฐานว่าอาจเพี้ยนมาจาก"ศาลพระประแดง" ที่หมายถึง "ศาลเทพารักษ์ประจำเมือง" และทรงเชื่อว่าอาจมีความเกี่ยวข้องกับคำว่า "กมรเตง หรือ กมรแตง" ที่เป็นศัพท์เขมรโบราณใช้นำหน้าพระนามเทพเจ้า กษัตริย์ หรือขุนนางโบราณด้วย

ลักษณะโบราณสถานเป็นปรางค์เดี่ยวก่อด้วยศิลาแลงทั้งองค์ศิลปะสมัยบายน (พ.ศ. 1720–1773) เป็นหลักฐานการรับอิทธิพลทางด้านวัฒนธรรมขอมในสมัยเมืองสุโขทัยตอนแรกเริ่ม เป็นโบราณสถานที่เก่าที่สุดในสุโขทัย

ส่วนล่างของโบราณสถานเป็นฐานบัวลูกฟัก ส่วนเรือนธาตุมีห้องยาว ยื่นออกไปจากตัวปราสาททางด้านตะวันออกและตะวันตก โดยห้องด้านตะวันออกมีความยาวกว่าด้านตรงข้าม ส่วนยอดปราสาทพังทลาย

เมื่อครั้งที่กรมศิลปากรดำเนินการขุดแต่งและบูรณะศาลตาผาแดง ได้พบชิ้นส่วนประติมากรรมรูปเคารพสลักจากศิลาลอยตัว จำนวน 4 องค์ มีทั้งรูปบุรุษและสตรีอันเป็นรูปเคารพในศาสนาพราหมณ์–ฮินดู เช่นพระศิวะ นางอัปสร และทวารบาล ประดับด้วยเครื่องทรงตกแต่งอย่างงดงาม ปัจจุบันประติมากรรมเหล่านี้จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง จังหวัดสุโขทัย

อ้างอิง

หมวดหมู่:อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย
หมวดหมู่:โบราณสถานในจังหวัดสุโขทัย