การทดลองนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ ค.ศ. 2017

ประเทศเกาหลีเหนือทำการทดลองนิวเคลียร์ครั้งที่หก (เป็นครั้งล่าสุดจนถึงปัจจุบัน) ในวันที่ 3 กันยายน ค.ศ. 2017 โดยกล่าวอ้างว่าได้ทดลองอาวุธเทอร์โมนิวเคลียร์ (ระเบิดไฮโดรเจน) แม้จะยังไม่มีการยืนยันแน่ชัด แต่นักวิเคราะห์เห็นพ้องกันว่าการทดลองดังกล่าวอาจเป็นอาวุธเทอร์โมนิวเคลียร์หรืออาวุธฟิชชันเสริมกำลัง การทดลองนี้เกิดขึ้นในช่วงวิกฤตการณ์เกาหลีเหนือ ค.ศ. 2017–2018 ที่กำลังตึงเครียดถึงขีดสุด

สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐ (USGS) รายงานการเกิดแผ่นดินไหวขนาด 6.3 ในบริเวณไม่ไกลจากสถานทดลองนิวเคลียร์พุงกเย-รีของเกาหลีเหนือ ทางการเกาหลีใต้ระบุว่าแผ่นดินไหวดูเหมือนจะเป็นสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับการทดลองนิวเคลียร์ใต้ดิน ทั้ง USGS และศูนย์เครือข่ายแผ่นดินไหวจีนรายงานว่าหลังการเกิดเหตุการณ์แรกตามมาด้วยแผ่นดินไหวครั้งที่สองที่มีขนาดเล็กกว่า ณ สถานที่ทดลองในอีกไม่กี่นาทีต่อมา ซึ่งมีลักษณะเป็นการพังถล่มของโพรงที่เกิดจากการจุดระเบิดในครั้งแรก

แม้รายงานทางวิชาการและข่าวกรองในระยะแรกจะบ่งชี้ว่ามีแรงระเบิดอยู่ระหว่าง 100 ถึง 160 กิโลตันของทีเอ็นที แต่การประเมินแรงระเบิดในภายหลังกลับอยู่ระหว่าง 250 ถึง 400 กิโลตัน การทดลองครั้งนี้ถือเป็นการทดลองใต้ดินครั้งแรกที่มีการบันทึกสัญญาณคลื่นใต้เสียงขณะเคลื่อนผ่านชั้นเทอร์โมสเฟียร์ผ่านระบบเฝ้าตรวจระหว่างประเทศ ก่อนหน้านี้เกาหลีเหนือเคยกล่าวอ้างว่าได้ทดลองระเบิดไฮโดรเจนในเดือนมกราคม ค.ศ. 2016 แต่ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ไม่ปักใจเชื่อ นักวิเคราะห์มีแนวโน้มจะยอมรับคำอธิบายว่าเป็นอาวุธเทอร์โมนิวเคลียร์ที่แท้จริงสำหรับการทดลองใน ค.ศ. 2017 มากกว่า ในขณะที่การประเมินแรงระเบิดนั้นพุ่งไปถึงขีดจำกัดสูงสุดของอาวุธฟิชชันบริสุทธิ์หรืออาวุธฟิชชันเสริมกำลังที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีการทดลองมา

การทดลองดังกล่าวถูกประณามจากนานาชาติ ทั้งประเทศในทวีปเอเชีย รวมถึงห้าประเทศสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ประกาศมาตรการป้องกันขีปนาวุธใหม่ โดยเกาหลีใต้พยายามจัดหาระบบป้องกันภัยเขตระดับความสูงลงปลายทาง (THAAD) จากสหรัฐ ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน สหรัฐขึ้นบัญชีเกาหลีเหนือเป็นรัฐที่สนับสนุนการก่อการร้ายอีกครั้ง

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 2018 เกาหลีเหนือประกาศพักการทดลองนิวเคลียร์และขีปนาวุธข้ามทวีปฝ่ายเดียว ตั้งแต่ ค.ศ. 2021 เกาหลีเหนือได้ทดสอบขีปนาวุธร่อนและขีปนาวุธพิสัยใกล้เป็นจำนวนมาก และใน ค.ศ. 2023 ได้กลับมาทดลองขีปนาวุธข้ามทวีปอีกครั้ง ณ ค.ศ. 2026 การทดลองนี้ยังคงเป็นการทดลองนิวเคลียร์ที่ได้รับการยืนยันเป็นครั้งล่าสุดของโลก

 อุปกรณ์นิวเคลียร์ 
รัฐบาลเกาหลีเหนือประกาศว่าได้จุดระเบิดระเบิดไฮโดรเจน (เทอร์โมนิวเคลียร์) ที่สามารถติดตั้งบนขีปนาวุธข้ามทวีป (ICBM) ได้ คำประกาศระบุว่าหัวรบดังกล่าวมีแรงระเบิดที่ปรับเปลี่ยนได้ ซึ่ง "อำนาจการระเบิดสามารถปรับได้ตั้งแต่ระดับหลายสิบกิโลตันไปจนถึงหลายร้อยกิโลตัน ... [และ] สามารถจุดระเบิดได้แม้ในระดับสูงมากเพื่อการโจมตีด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (EMP) ที่ทรงพลังมหาศาล" ในประกาศทางเทคนิคต่อมาเรียกอุปกรณ์นี้ว่า "อาวุธเทอร์โมนิวเคลียร์สองขั้นตอน" และระบุว่าผลการวัดผลการทดลองนั้นสอดคล้องกับคุณลักษณะที่ออกแบบไว้ทุกประการ อีกทั้งไม่มีการรั่วไหลของวัสดุกัมมันตรังสีจากการทดลองนิวเคลียร์ใต้ดิน

ภาพถ่ายของคิม จ็อง-อึน ผู้นำเกาหลีเหนือ ขณะตรวจสอบอุปกรณ์ที่มีลักษณะคล้ายหัวรบเทอร์โมนิวเคลียร์ถูกเผยแพร่ออกมาเพียงไม่กี่ชั่วโมงก่อนการทดลอง

นักวิเคราะห์มีแนวโน้มจะให้ความเชื่อถือต่อคำกล่าวอ้างของเกาหลีเหนือว่าเป็นระเบิดไฮโดรเจน โดย 38 นอร์ท ได้ปรับปรุงการประเมินแรงระเบิดของการทดลองครั้งนี้ไว้ที่ 250 กิโลตัน ซึ่งเป็นระดับที่ใกล้เคียงแรงระเบิดสูงสุดที่สถานทดลองพุงกเย-รีจะสามารถรองรับ  ทอม แพลนต์ ผู้อำนวยการด้านการแพร่ขยายอาวุธและนโยบายนิวเคลียร์ ณ สถาบันรอยัลยูไนเต็ดเซอร์วิซ กล่าวว่า "บางครั้งชาวเกาหลีเหนือก็มีการข่มขวัญบ้าง แต่เมื่อใดที่พวกเขาประกาศข้อเท็จจริงที่เป็นรูปธรรมเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ ส่วนใหญ่มักจะกลายเป็นเรื่องจริง ... ผมคิดว่าน้ำหนักเอนเอียงไปทางระเบิดเทอร์โมนิวเคลียร์มากกว่าระเบิดอะตอมตามแบบ" อย่างไรก็ตาม ผู้อื่นยังคงตั้งข้อสังเกตว่านี่อาจไม่ใช่การทดลองระเบิดไฮโดรเจนที่แท้จริงและประสบความสำเร็จอย่างสมบูรณ์ตามที่เกาหลีเหนือกล่าวอ้าง การตัดสินว่าอุปกรณ์ดังกล่าวเป็นระเบิดเทอร์โมนิวเคลียร์สองขั้นตอนหรือเป็นเพียงอาวุธฟิชชันเสริมกำลังอาจไม่สามารถทำได้หากปราศจากข้อมูลการปลดปล่อยนิวไคลด์กัมมันตรังสี การประเมินแรงระเบิดที่น้อยกว่า 300 กิโลตันนั้นถือว่าต่ำกว่าการทดลองอาวุธเทอร์โมนิวเคลียร์แบบใช้ปฏิกิริยาฟิวชันเป็นหลักครั้งแรกของประเทศอื่น ๆ ซึ่งปกติจะอยู่ในระดับ 1,000 กิโลตัน ในขณะที่อาวุธฟิชชันเสริมกำลังและอุปกรณ์นิวเคลียร์แบบปรับแรงระเบิดได้นั้นอาจมีกำลังต่ำเพียงไม่กี่ร้อยตัน แต่ไม่ถือว่าเป็นระเบิดไฮโดรเจน ทั้งนี้ระเบิดฟิชชันบริสุทธิ์ที่ใหญ่ที่สุดที่สหรัฐเคยทดลองคือไอวีคิง (Ivy King) ที่ 500 กิโลตัน บทความใน Scientific American วันที่ 2 ตุลาคม ระบุว่าการทดลองนี้ "ประเมินว่าเป็นการจุดระเบิดขนาด 160 กิโลตัน ซึ่งต่ำกว่าขีดความสามารถของระเบิดไฮโดรเจนอย่างมาก" While this assertion appears to be the author's, it is preceded and followed with quotations from Edwin Lyman of the Union of Concerned Scientists' Global Security Program. ส่วนสหราชอาณาจักรครองสถิติระเบิดฟิชชัน (เสริมกำลัง) ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยทดลองมาที่ 720 กิโลตัน ในชื่อออเรนจ์เฮรัลด์ (Orange Herald) มาร์ติน นาเวียส จากศูนย์ศึกษาด้านการป้องกันประเทศ คิงส์คอลเลจลอนดอน ตั้งข้อสังเกตว่าความก้าวหน้าที่จำเป็นในการเปลี่ยนจากอุปกรณ์ฟิชชันไปเป็นฟิวชันนั้นเกาหลีเหนือต้องดำเนินการด้วยตนเอง เนื่องจากจีน รัสเซีย ปากีสถาน และอิหร่านจะไม่หรือไม่อาจให้ความช่วยเหลือได้

เจนส์อินฟอร์เมชันกรุป ประเมินว่าระเบิดเทอร์โมนิวเคลียร์แบบเทลเลอร์–อูแลม (Teller-Ulam) ของเกาหลีเหนืออาจมีน้ำหนักระหว่าง 

จนถึงเดือนมกราคม ค.ศ. 2018 ยังไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการจากสหรัฐที่ยืนยันหรือโต้แย้งการจุดระเบิดของระเบิดไฮโดรเจน อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 15 กันยายน ค.ศ. 2017 จอห์น อี. ไฮเทน หัวหน้ากองบัญชาการยุทธศาสตร์สหรัฐ กล่าวว่า "เมื่อผมมองไปยังสิ่งที่ขนาดเท่านี้ ในฐานะนายทหาร ผมสันนิษฐานไว้ก่อนเลยว่ามันคือระเบิดไฮโดรเจน" 

 ผลกระทบ 

 แผ่นดินไหว 

การทดลองนิวเคลียร์ทำให้เกิดแผ่นดินไหวขนาด 6.3 ในหมู่บ้านพุงกเย ซึ่งส่งผลให้อาคารบ้านเรือนหลายหลังพังถล่ม แรงระเบิดจากการทดลองนิวเคลียร์กระตุ้นให้เกิดแผ่นดินไหวตาม (aftershocks) ภายในแปดนาที ส่งผลให้อาคารในหมู่บ้านใกล้เคียงได้รับความเสียหาย มีรายงานผู้เสียชีวิตหรือบาดเจ็บจากแผ่นดินไหวหลายสิบราย ในจำนวนนี้มีเด็กหลายคนที่เสียชีวิตเมื่ออาคารโรงเรียนของพวกเขาพังถล่ม รัฐบาลเกาหลีเหนือได้รับเสียงวิจารณ์อย่างรุนแรงหลังถูกกล่าวหาว่าไม่ได้แจ้งเตือนพลเรือนเกี่ยวกับการทดลองนิวเคลียร์เนื่องจากมีเด็กหลายคนอยู่ในโรงเรียนขณะเกิดแผ่นดินไหว นอกจากนี้ ผลกระทบดังกล่าวยังส่งผลถึงเกษตรกรในท้องถิ่น

 คลื่นใต้เสียง 
งานวิจัยในเดือนมกราคม ค.ศ. 2019 โดยนักธรณีวิทยาชาวเยอรมันได้ตรวจสอบลักษณะเฉพาะของคลื่นใต้เสียงจากการทดลองที่ตรวจวัดได้โดยระบบเฝ้าตรวจระหว่างประเทศ (International Monitoring System) มีการตรวจพบสัญญาณคลื่นใต้เสียงแยกกันสองสัญญาณที่สถานี I45RU ในประเทศรัสเซีย ซึ่งอยู่ห่างออกไป 401 กิโลเมตร สัญญาณหนึ่งระบุถึงการนำคลื่นในชั้นสตราโตสเฟียร์ กล่าวคือสัญญาณมีการหักเหกลับที่ความสูงระหว่าง 40 ถึง 55 กิโลเมตร และอีกสัญญาณหนึ่งระบุถึงการนำคลื่นในชั้นเทอร์โมสเฟียร์ คือสูงกว่า 100 กิโลเมตรผ่านอวกาศ เป็นการตรวจพบเส้นทางในชั้นเทอร์โมสเฟียร์ของสัญญาณเสียงจากการระเบิดนิวเคลียร์ใต้ดินเป็นครั้งแรก

 นิวไคลด์กัมมันตรังสี 
งานวิจัยในเดือนมกราคม ค.ศ. 2019 ยังตรวจสอบนิวไคลด์กัมมันตรังสีซีนอน-133 (xenon-133) ที่เก็บรวบรวมโดยระบบดังกล่าว ข้อมูลในเดือนกันยายนไม่ได้ระบุถึงการแพร่กระจายของสารกัมมันตรังสีจากสถานที่ทดลอง แต่ข้อมูลในเดือนตุลาคมสอดคล้องกับการแพร่กระจายขนาดเล็กที่ล่าช้าออกไป แม้จะยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัด นอกจากนี้ นักวิจัยในซีอาน ประเทศจีน ที่ตรวจสอบระดับไอโซโทปคาร์บอน-14 และไอโอดีน-129 ในท้องถิ่นไม่สามารถสรุปได้ว่ามีการรั่วไหลของกัมมันตรังสีที่ตรวจพบ

 การประเมินแรงระเบิด 
ในวันที่มีการทดลอง คิม ย็อง-อู  ประธานคณะกรรมาธิการกลาโหมของรัฐสภาเกาหลีใต้ ระบุว่าแรงระเบิดนิวเคลียร์มีค่าเทียบเท่าระมาณ 100 กิโลตันของทีเอ็นที (100 kt): "การทดลองครั้งล่าสุดของฝ่ายเหนือนั้นประเมินว่ามีแรงระเบิดสูงถึง 100 กิโลตัน แม้จะเป็นเพียงรายงานขั้นต้น" ด้านนอร์ซาร์ (NORSAR) หน่วยงานเฝ้าระวังแผ่นดินไหวอิสระ ประเมินว่าการระเบิดมีแรงระเบิดประมาณ 120 กิโลตัน โดยอิงจากขนาดความไหวสะเทือนทางธรณีวิทยาที่ 5.8

วันที่ 4 กันยายน ค.ศ. 2017 คณะนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศจีน เปิดเผยผลการศึกษาที่อิงตามข้อมูลแผ่นดินไหวและสรุปว่าการทดลองนิวเคลียร์เกิดขึ้นที่พิกัด  เวลา 03:30 UTC ห่างจากจุดทดลองสี่ครั้งก่อนหน้า (ค.ศ. 2009, 2013, มกราคม ค.ศ. 2016 และกันยายน ค.ศ. 2016) เพียงไม่กี่ร้อยเมตร โดยมีแรงระเบิดโดยประมาณอยู่ที่ 108.1 ± 48.1 กิโลตัน

วันที่ 5 กันยายน ค.ศ. 2017 รัฐบาลญี่ปุ่นให้ค่าประเมินแรงระเบิดไว้ที่ประมาณ 160 กิโลตัน โดยอิงจากการวิเคราะห์ข้อมูลแผ่นดินไหวขององค์การสนธิสัญญาว่าด้วยการห้ามทดลองนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ (CTBTO) ซึ่งเป็นการปรับแทนค่าประเมินเบื้องต้นที่เคยระบุไว้ 70 กิโลตัน

วันที่ 6 กันยายน ค.ศ. 2017 มีรายงานการประเมินขั้นต้นโดยข่าวกรองสหรัฐว่าแรงระเบิดอยู่ที่ 140 กิโลตัน โดยไม่เปิดเผยค่าความคลาดเคลื่อน ต่อมาในวันที่ 13 กันยายน มีรายงานว่าข่าวกรองสหรัฐได้อ้างถึงช่วงการประเมินแรงระเบิดขั้นต้นที่ 70 ถึง 280 กิโลตันซึ่งจัดทำโดยศูนย์ประยุกต์ใช้เทคนิคกองทัพอากาศ (AFTAC)

วันที่ 12 กันยายน ค.ศ. 2017 NORSAR ปรับปรุงค่าประเมินขนาดแผ่นดินไหวเพิ่มขึ้นเป็น 6.1 ซึ่งตรงกับค่าของ CTBTO แต่ยังน้อยกว่าค่าประเมินของ USGS ที่ระบุไว้ 6.3 โดยค่าประเมินแรงระเบิดถูกปรับปรุงเป็น 250 กิโลตัน พร้อมทั้งระบุว่าการประเมินมีความไม่แน่นอนบางประการและมีค่าความคลาดเคลื่อนที่ไม่เปิดเผย

วันที่ 13 กันยายน ค.ศ. 2017 มีการเผยแพร่การวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมเรดาร์ช่องเปิดสังเคราะห์ (SAR) ของสถานที่ทดลองทั้งก่อนและหลังเกิดเหตุ บ่งชี้ว่าการทดลองเกิดขึ้นภายใต้ชั้นหินลึก  และแรงระเบิด "อาจสูงเกินกว่า 300 กิโลตัน"

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 2019 บทความวิจัยโดยนักธรณีวิทยาชาวเยอรมันที่ใช้ข้อมูลสถานีแผ่นดินไหวของระบบเฝ้าตรวจระหว่างประเทศ (IMS) สรุปค่าประเมินแรงระเบิดไว้ที่ 400 กิโลตัน แต่ระบุว่าเป็นขีดจำกัดสูงสุดเนื่องจากอาจมีการประเมินค่าสูงเกินไปจากผลกระทบทางแผ่นดินไหวอื่น ๆ โดยให้ค่าประเมินแรงระเบิดขั้นต่ำไว้ที่ 160 กิโลตัน

ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2019 บทความวิจัยโดยองค์การวิจัยอวกาศอินเดียได้รับการตีพิมพ์ โดยใช้ข้อมูลเทคโนโลยีเรดาร์ช่องเปิดสังเคราะห์แบบอินเตอร์เฟอโรเมตรี (InSAR) จากดาวเทียมเพื่อวิเคราะห์การเสียรูปของพื้นผิว และใช้แบบจำลองเบย์เซียน (Bayesian modelling) เพื่อลดความไม่แน่นอน ผลการศึกษาพบว่าความลึกของการระเบิดอยู่ที่ 542 ± 30 เมตรใต้ภูเขามันทัป และมีแรงระเบิดอยู่ที่ 245–271 กิโลตัน

 ปฏิกิริยาจากนานาชาติ 
คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติเปิดประชุมฉุกเฉินในวันที่ 4 กันยายน ค.ศ. 2017 ตามคำร้องขอของสหรัฐ เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส และสหราชอาณาจักร

แคนาดา จีน อินโดนีเซีย ญี่ปุ่น มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ รัสเซีย สิงคโปร์ เกาหลีใต้ และสหรัฐต่างวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงต่อการทดลองนิวเคลียร์ดังกล่าว

ประธานาธิบดีดอนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐเขียนข้อความผ่านทวิตเตอร์ว่า "เกาหลีเหนือได้ทำการทดลองนิวเคลียร์ครั้งใหญ่ คำพูดและการกระทำของพวกเขายังคงเป็นปรปักษ์และเป็นอันตรายต่อสหรัฐอย่างยิ่ง" เมื่อทรัมป์ถูกถามว่าสหรัฐจะโจมตีเกาหลีเหนือหรือไม่ เขาตอบว่า "เราจะได้เห็นกัน" ด้านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เจมส์ แมตทิส เตือนเกาหลีเหนือว่าหากมีการข่มขู่สหรัฐหรือพันธมิตร จะต้องเผชิญกับ "การตอบโต้ทางทหารอย่างรุนแรง"

 ดูเพิ่ม 

รายชื่อแผ่นดินไหวใน ค.ศ. 2017
รายชื่อการทดลองอาวุธนิวเคลียร์
รายชื่อการทดลองอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

การทดลองนิวเคลียร์
2017
หมวดหมู่:ทวีปเอเชียในเดือนกันยายน พ.ศ. 2560
หมวดหมู่:การทดลองอาวุธนิวเคลียร์ใต้ดิน
หมวดหมู่:แผ่นดินไหวใน พ.ศ. 2560