ภาษาโตเกเลา

ภาษาโตเกเลา (; , )Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student's Handbook, Edinburgh เป็นภาษาพอลินีเชียที่พูดกันในโตเกเลาและในอดีตโดยประชากรจำวนน้อยในเกาะสเวนส์ (หรือโอโลเฮงา) ในอเมริกันซามัว ภาษานี้มีความใกล้ชิดกับภาษาตูวาลู และเกี่ยวข้องกับภาษาซามัวกับกลุ่มภาษาพอลินีเชียอื่น ๆ ภาษาโตเกเลามีสถานะภาษาราชการร่วมกับภาษาอังกฤษในโตเกเลา โดยมีผู้พูดภาษานี้ประมาณ 4,260 คน ในจำนวนนี้อาศัยอยู่ในนิวซีแลนด์ 2,100 คน ในโตเกเลา 1,400 คน และเกาะสเวนส์ 17 คน "โตเกเลา" หมายถึง "ตะวันออกเฉียงเหนือ-เหนือ"

โลอีมาตา อีอูปาตี ผู้อำนวยการฝ่ายการศึกษาประจำโตเกเลา ได้กล่าวว่าเขากำลังดำเนินการแปลคัมภีร์ไบเบิลจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาโตเกเลา แม้ว่าชาวโตเกเลาจำนวนมากจะพูดได้หลายภาษา แต่ภาษาโตเกเลาเป็นภาษาที่ใช้ในกิจการประจำวันในโตเกเลาจนถึงอย่างน้อยช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 และมีชาวโตเกเลาที่พูดภาษานี้ถึงร้อยละ 88 จากจำนวนผู้พูดภาษานี้ 4,600 คน มี 1,600 คนอาศัยอยู่ในสามอะทอลล์ของโตเกเลา ได้แก่ อาตาฟู นูกูโนนู และฟากาโอโฟ มีผู้พูดภาษาโตเกเลาประมาณ 3,000 คนในนิวซีแลนด์ และผู้พูดภาษาโตเกเลาเท่าที่รู้จักกันที่เหลือกระจายอยู่ทั่วออสเตรเลีย ฮาวาย และชายฝั่งตะวันตกของสหรัฐอเมริกา ภาษาโตเกเลามีความคล้ายคลึงกับภาษาซามัวซึ่งเป็นภาษาที่มีผู้พูดกันอย่างแพร่หลายและมีความสัมพันธ์ทางภาษาใกล้ชิดกัน ทั้งสองภาษามีความเข้าใจร่วมกันในระดับหนึ่ง

 การบันทึกภาษา 
Horatio Hale เป็นบุคคลแรกที่ตีพิมพ์พจนานุกรมภาษาโตเกเลา ซึ่งเขาทำใน ค.ศ. 1846 แทนที่จะเป็นพจนานุกรมตามความหมายที่ยอมรับกันโดยทั่วไป แต่กลับเป็นเพียงหนังสืออ้างอิงที่มีคำศัพท์เพียง 214 รายการ สิ่งพิมพ์ของ Hale ยังคงเป็นหนังสืออ้างอิงภาษาโตเกเลาเพียงเล่มเดียวที่ตีพิมพ์จนถึง ค.ศ. 1969 อย่างไรก็ตาม ภาษาโตเกเลาถูกนำมาใช้ในโรงเรียนในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1940 ก่อนการตีพิมพ์นี้ การสอนภาษาโตเกเลายังไม่คืบหน้ามากนัก ใน ค.ศ. 1969 กระทรวงศึกษาธิการนิวซีแลนด์ได้ตีพิมพ์หนังสือคำศัพท์ภาษาโตเกเลา–อังกฤษของ D. W. Boardman หนังสืออ้างอิงเล่มที่สองนี้ซึ่งมีความก้าวหน้ากว่า เป็นหนังสือรวบรวมคำศัพท์ประมาณ 1,200 รายการ ในช่วงหลังตีพิมพ์ครั้งที่สอง ความจำเป็นในการอ้างอิงภาษาที่ละเอียดและลึกซึ้งยิ่งขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ทางการศึกษาสำหรับชุมชนโตเกเลาได้รับการตระหนักโดย Hosea Kirifi (ซึ่งต่อมาได้เป็นผู้อำนวยการการศึกษาคนแรกของโตเกเลา) และ J. H. Webster ใน ค.ศ. 1975 Kirifi และ Webster ได้ตีพิมพ์พจนานุกรมโตเกเลาฉบับร่างอย่างเป็นทางการเล่มแรก ซึ่งมีคำศัพท์ประมาณ 3,000 คำ เรียกว่าพจนานุกรมโตเกเลา–อังกฤษ การเคลื่อนไหวทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากข้อเท็จจริงที่ว่าชาวโตเกเลามีความภาคภูมิใจในภาษาของตนอย่างมาก โรงเรียนโตเกเลาขาดทรัพยากรและวัสดุจำนวนมากที่สามารถใช้ในการให้ความรู้เกี่ยวกับภาษาแก่เด็ก ๆ ภาษามีความสำคัญอย่างยิ่งในวัฒนธรรมของพวกเขา และการฟื้นฟูและปรับปรุงภาษาสำหรับคนรุ่นใหม่ของพวกเขาได้มาถึงจุดที่ต้องมีการดำเนินการ หนึ่งปีหลังพจนานุกรมโตเกเลา–อังกฤษฉบับ ค.ศ. 1975 ได้รับการตีพิมพ์ รัฐบาลได้อนุมัติการแต่งตั้งโรปาตี ซีโมนาให้เป็นหัวหน้าโครงการพจนานุกรมโตเกเลา ซึ่งในที่สุดก็ได้นำไปสู่การตีพิมพ์พจนานุกรมโตเกเลาฉบับสมบูรณ์เล่มแรก คือ พจนานุกรมโตเกเลา โดยสำนักงานกิจการโตเกเลาใน ค.ศ. 1986

 ภูมิหลัง 
โตเกเลาเป็นดินแดนพึ่งพิงของนิวซีแลนด์ ประกอบด้วยสามส่วนหลักที่เป็นอะทอลล์ ได้แก่: อาตาฟู นูกูโนนู และฟากาโอโฟ อะทอลล์ทั้งสามนี้อยู่ห่างจากซามัวประมาณ 260 ไมล์ทะเล อะทอลล์ทั้งสามของโตเกเลายังเป็นที่รู้จักในชื่อ ดยุกแห่งยอร์ก ดยุกแห่งแคลเรนซ์ และดีวูล์ฟหรือโบว์ดิทช์ ตามลำดับ (ในแผนที่เก่า) โดยรวมแล้ว อะทอลล์เหล่านี้รู้จักกันในชื่อ หมู่เกาะยูเนียน กลุ่มยูเนียน และหมู่เกาะโตเกเลา ภาษาโตเกเลา ซึ่งเป็นภาษาของโตเกเลา จัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน และถือเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มย่อยของกลุ่มภาษาพอลินีเชีย ผู้พูดภาษาโตเกเลามากกว่าครึ่งหนึ่งอาศัยอยู่ในนิวซีแลนด์ ประมาณร้อยละ 30 อาศัยอยู่ในอาตาฟู นูกูโนนู หรือฟากาโอโฟ และส่วนน้อยอาศัยอยู่ในออสเตรเลีย (ซึ่งในทางภูมิศาสตร์อยู่ใกล้กับนิวซีแลนด์) และรัฐต่าง ๆ ในสหรัฐอเมริกาที่ติดกับมหาสมุทรแปซิฟิก (ฮาวายและรัฐทางตะวันตกอื่น ๆ ที่เป็นส่วนหนึ่งของแผ่นดินใหญ่) เนื่องจากโตเกเลาตั้งอยู่ใกล้กับซามัวมาก จึงเป็นเรื่องปกติที่จะคิดว่าภาษาโตเกเลาได้รับอิทธิพลจากภาษาซามัว แต่เนื่องจากขาดเอกสารที่ครอบคลุม จึงไม่ถูกต้องที่จะสันนิษฐานเช่นนั้น ภาษาโตเกเลายังคงถือว่าเป็นเพียงภาษาพูดจนกระทั่งคริสต์ทศวรรษ 1960 ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960 โรงเรียนเริ่มสอนผู้คนให้รู้จักอ่านและเขียนภาษาของตนเอง นอกจากนี้ยังมีการผลิตงานสั้น ๆ ในภาษาโตเกเลา และเป็นเรื่องปกติที่ผู้ใหญ่จะพูดภาษาซามัวและโตเกเลาได้อย่างคล่องแคล่ว ภาษาโตเกเลาเป็นภาษาที่มีผู้พูดน้อย และเป็นเช่นนั้นมาโดยตลอด แม้กระทั่งก่อนที่ชาวยุโรปจะเข้ามารุกราน เนื่องจากทรัพยากรที่มีจำกัดในแต่ละอะทอลล์ ซึ่งจำกัดจำนวนประชากรที่สามารถดำรงชีวิตได้ในแต่ละแห่ง

สัทวิทยาและอักขรวิธี
+ เสียงสระ หน้า กลาง หลัง         สูง            กลาง           ต่ำ        

เพื่อระบุว่าสระนั้นอ่านว่าสั้นหรือยาว ภาษาโตเกเลาจะใช้เครื่องหมายมาครอนเหนือสัญลักษณ์ตัวอักษรเพื่อแสดงถึงสระยาว มาครอนคือเส้นแนวนอนที่ขีดอยู่เหนือตัวอักษร

อย่างไรก็ตาม ใช่ว่าผู้พูดภาษาโตเกเลาทุกคนจะเห็นด้วยกับการใช้เครื่องหมายมาครอน ผู้ที่อาศัยอยู่ในหมู่อะทอลล์ทั้งสามของโตเกเลาเป็นที่ทราบกันดีว่าต่อต้านการใช้มาครอนอย่างมาก ในขณะที่ผู้พูดภาษาโตเกเลาในนิวซีแลนด์เปิดกว้างและยอมรับการใช้สัญลักษณ์ทางภาษาศาสตร์นี้มากกว่า

+ เสียงพยัญชนะริมฝีปากปุ่มเหงือกเพดานอ่อนเส้นเสียง นาสิก     ระเบิด    เสียดแทรก     ()  ข้างลิ้น 

ภาษาโตเกเลาเขียนด้วยอักษรละติน แม้ว่าใช้เพียง 15 ตัว: 
A, E, I, O, U, F, G, K, L, M, N, P, H, T และ V

 ดูเพิ่ม 
 ภาษานูกูโอโร

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:กลุ่มภาษาซามัว
หมวดหมู่:ภาษาในโตเกเลา
หมวดหมู่:ภาษาที่ใกล้สูญขั้นรุนแรง