ภาวะลำไส้อุดตัน

ภาวะลำไส้อุดตัน หรือ ลำไส้อุดตัน () เป็นการอุดตันของลำไส้ทางกลไกหรือการทำงาน 
ซึ่งขัดขวางการเคลื่อนที่ตามปกติของอาหารย่อย
อาจเกิดกับลำไส้เล็กหรือลำไส้ใหญ่ก็ได้
อาการรวมทั้งปวดท้อง อาเจียน ท้องอืด และไม่ผายลม
การอุดตันเชิงกลเป็นสาเหตุของประมาณ ของกรณีปวดท้องรุนแรงและเฉียบพลันซึ่งจำเป็นต้องเข้าโรงพยาบาล

สาเหตุของภาวะลำไส้อุดตันรวมถึงพังผืด (adhesion) ไส้เลื่อน ไส้บิดเกลียว (volvulus) เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ ลำไส้อักเสบ ไส้ติ่งอักเสบ เนื้องอก กระเปาะลำไส้ใหญ่อักเสบ ลำไส้ขาดเลือด วัณโรค และลำไส้กลืนกัน (intussusception)
การอุดตันของลำไส้เล็กมักเกิดจากพังผืดและไส้เลื่อน การอุดตันของลำไส้ใหญ่มักเกิดจากเนื้องอกและไส้บิดเกลียว
การวินิจฉัยอาจทำได้จากเอกซเรย์ธรรมดา แต่เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ก็จะแม่นยำกว่า
อัลตราซาวด์หรือเอ็มอาร์ไออาจช่วยในการวินิจฉัยสำหรับเด็กหรือสตรีมีครรภ์ได้

ภาวะนี้อาจรักษาได้ด้วยการดูแลแบบอนุรักษนิยมหรือด้วยการผ่าตัด
ทั่วไปจะให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ ใส่สายจากจมูกถึงกระเพาะอาหารเพื่อระบายลมในลำไส้ และให้ยาระงับปวด
โดยมักให้ยาปฏิชีวนะร่วมด้วย
เมื่อลำไส้เล็กอุดตัน ประมาณร้อยละ25 จะต้องผ่าตัด
ภาวะแทรกซ้อนอาจรวมถึงการติดเชื้อในกระแสเลือด ลำไส้ขาดเลือด (ischemia) และลำไส้ทะลุ

มีผู้ป่วยภาวะนี้ประมาณ ในปี2015 ซึ่งทำให้เสียชีวิต 
ทั้งชายหญิงได้รับผลกระทบเท่าเทียมกัน โดยเกิดขึ้นได้ทุกวัย
ภาวะนี้มีบันทึกไว้ตลอดประวัติศาสตร์ มีการกล่าวถึงกรณีต่างๆ ในพาไพรัสของเอเบอร์สที่บันทึกเมื่อประมาณ 1,550ปีก่อนคริสตกาล และโดยฮิปโปกราแตส

 อาการ 
ขึ้นอยู่กับระดับของการอุดตัน อาจมีอาการปวดท้อง ท้องอืด และท้องผูก
อาจมีภาวะแทรกซ้อน ได้แก่ ภาวะขาดน้ำและความผิดปกติของสมดุลอิเล็กโทรไลต์จากการอาเจียน
การหายใจบกพร่องจากแรงกดที่กะบังลมจากท้องที่โป่งพอง หรือการสำลักอาเจียน
ภาวะลำไส้ขาดเลือดหรือทะลุจากการโป่งขยายหรือจากแรงกดจากสิ่งแปลกปลอมเป็นเวลานาน แล้วต่อมานำไปสู่ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดจากเชื้อจุลินทรีย์ในลำไส้

ในภาวะลำไส้เล็กอุดตัน อาการปวดมักเป็นปวดบิดเกร็งและเป็นๆ หายๆ เป็นพักๆ ครั้งละไม่กี่นาที
อาการปวดมักอยู่บริเวณกึ่งกลางท้อง
อาจเกิดอาเจียนก่อนเกิดท้องผูก
ผลการตรวจร่างกายที่พบบ่อยอาจรวมอาการขาดน้ำ ท้องอืดร่วมกับเสียงโปร่งเมื่อเคาะ ความเจ็บที่ไม่จำเพาะเมื่อกดท้อง และเสียงในท้องดังแหลมเหมือนกระดิ่ง (tinkly bowel sound)

ในภาวะลำไส้ใหญ่อุดตัน อาการปวดจะรู้สึกที่ส่วนล่างของช่องท้อง และการเกร็งจะยาวนานกว่า
อาการที่พบบ่อย ได้แก่ ปวดท้อง ท้องอืด และท้องผูกรุนแรง
อาการท้องผูกจะเกิดขึ้นก่อนอาเจียน โดยอาการอาเจียนอาจเด่นน้อยกว่า
การอุดตันของลำไส้ใหญ่ส่วนต้นอาจแสดงอาการคล้ายภาวะลำไส้เล็กอุดตัน
ผู้ป่วยอาจมีประวัติท้องอืดและอุจจาระแคบลงก่อนที่จะเริ่มมีอาการรุนแรงมากขึ้น
อาการอาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในกรณีไส้บิดเกลียวและอาจค่อยๆ แสดงอาการเป็นเวลานานในกรณี
ผลตรวจร่างกายที่พบบ่อยอาจรวมถึงการคลำพบไส้เลื่อน ท้องอืดร่วมกับเสียงโปร่งเมื่อเคาะ การกดท้องส่วนล่างแล้วเจ็บที่ไม่จำเพาะ และการคลำพบก้อนในทวารหนัก

 สาเหตุ 
 ลำไส้เล็กอุดตัน 
ภาพเอกซเรย์ช่องท้องท่ายืนแสดงการอุดตันของลำไส้เล็ก ให้สังเกตระดับอากาศ-ของเหลวหลายระดับ
สาเหตุของภาวะลำไส้เล็กอุดตันรวมถึง
พังผืด (adhesion) จากการผ่าตัดที่ท้องมาก่อนโดยเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด
ไหมเย็บแผลชนิดมีเงี่ยง (barbed suture)
 ภาวะลำไส้อุดตันเทียม (intestinal pseudoobstruction)
 ไส้เลื่อนที่มีลำไส้ออกมาด้วย
 โรคโครห์นที่เกิดพังผืดหรือการตีบแคบจากการอักเสบ
 เนื้องอกทั้งร้ายและไม่ร้าย
 ภาวะลำไส้กลืนกัน (intussusception)
 ไส้บิดเกลียว (volvulus)
 กลุ่มอาการหลอดเลือดแดงส่วนบน () ซึ่งเป็นการกดทับของลำไส้เล็กส่วนต้น (duodenum) โดยหลอดเลือดแดงเมเซนเทอริกส่วนบนและหลอดเลือดแดงเอออร์ตาในช่องท้อง
 การตีบแคบจากภาวะขาดเลือด
 สิ่งแปลกปลอม (เช่น นิ่วถุงน้ำดีในภาวะลำไส้อุดตันจากนิ่ว หรือวัตถุที่กลืนเข้าไป เช่น ของเล่นดูดน้ำที่ขยายตัวได้)
 ภาวะลำไส้ตีบตันแต่กำเนิด (Intestinal atresia)
 การถ่ายปัสสาวะได้ไม่สุด (urinary retention)

หลังการผ่าตัดช่องท้อง อุบัติการณ์ของภาวะลำไส้เล็กอุดตันจากทุกสาเหตุอยู่ที่ร้อยละ9
ในกรณีที่ทราบสาเหตุของการอุดตันอย่างชัดเจน พังผืดเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด
ในประเทศพัฒนาแล้ว ประมาณ 3/4 ของภาวะลำไส้เล็กอุดตันทั้งหมดเกิดจากพังผืดหลังการผ่าตัด

 ภาวะลำไส้ใหญ่อุดตัน 
สาเหตุของภาวะลำไส้ใหญ่อุดตันรวมถึง
 เนื้องอก / มะเร็ง
 กระเปาะลำไส้ใหญ่อักเสบ / ภาวะมีกระเปาะลำไส้
 ไส้เลื่อน
 โรคลำไส้อักเสบ
 ไส้บิดเกลียว (volvulus) ส่วนซิกมอยด์ ซีคัม หรือลำไส้ใหญ่ส่วนขวาง
 พังผืด (adhesion)
 ท้องผูก
 อุจจาระอัดแน่น (fecal impaction)
 ก้อนอุจจาระแข็ง (Fecaloma)
 ภาวะลำไส้ใหญ่ตีบตันแต่กำเนิด (colon atresia)
 ภาวะลำไส้อุดตันเทียม (intestinal pseudoobstruction)
 เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่
 เกิดจากยาเสพติดกลุ่มโอปิออยด์ (โดยเฉพาะในขนาดสูงที่ให้แก่ผู้ป่วยมะเร็งหรือผู้ป่วยที่ดูแลอย่างประคับประคอง)

 การอุดกั้นทางออกของลำไส้ 
การอุดกั้นทางออกเป็นชนิดย่อยของภาวะลำไส้ใหญ่อุดตัน หมายถึงภาวะที่มีผลต่อบริเวณทวารหนักและไส้ตรงซึ่งขัดขวางการถ่ายอุจจาระ โดยเฉพาะความผิดปกติของพื้นเชิงกราน (pelvic floor) และหูรูดทวารหนัก
สามารถจำแนกออกเป็นสี่กลุ่ม คือ
 การอุดกั้นทางออกเชิงหน้าที่/การทำงาน
 การยับยั้งหูรูดทวารหนักชั้นในที่ไม่มีประสิทธิภาพ
 โรคเฮิร์ซปรุงชนิดช่วงสั้น
 โรคชากาส
 โรคกล้ามเนื้อหูรูดชั้นในชนิดถ่ายทอดทางพันธุกรรม (hereditary internal sphincter myopathy)
 การคลายตัวของกล้ามเนื้อพื้นเชิงกรานชนิดลายที่ไม่มีประสิทธิภาพ
 Anismus คือภาวะการทำงานไม่ประสานกันของพื้นเชิงกราน
 โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง
 รอยโรคที่ไขสันหลัง
 ภาวะอุดกั้นทางออกเชิงกล
 ภาวะลำไส้กลืนกันภายใน
 ไส้เลื่อน (enterocele)
 การสูญเสียทิศทางของแรงขับอุจจาระ
 ไส้ตรงยื่นย้อย (rectocele)
 ฝีเย็บหย่อน
 ไส้ตรงปลิ้น
 ความไวรู้สึกที่ไส้ตรง/ทวารหนักบกพร่อง
 Megarectum
 Rectal hyposensitivity

 การวินิจฉัย 
+ การขยายตัวของลำไส้เล็กในผู้ใหญ่เมื่อตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์
	 ขนาด  การประเมิน	 <2.5 ซม.  ไม่ขยาย	 2.5-2.9 ซม.  ขยายเล็กน้อย	 3–4 ซม.  ขยายปานกลาง	 >4 ซม.  ขยายมาก
ลำไส้เล็กอุดตันในภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์
ค่าเส้นผ่านศูนย์กลางด้านในเฉลี่ย และช่วงค่าส่วนต่างๆ ของลำไส้ใหญ่

เครื่องมือวินิจฉัยหลัก ได้แก่ การตรวจเลือด ภาพเอกซเรย์ช่องท้อง ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และอัลตราซาวด์
หากพบก้อนเนื้อ การตัดชิ้นเนื้อออกตรวจอาจช่วยระบุว่าเป็นอะไรได้

สัญญาณทางรังสีวิทยา ได้แก่ การขยายตัวของลำไส้ (ลำไส้เล็กขยายมากกว่า 3 ซม.) และการพบระดับอากาศ-ของเหลวหลายระดับ (มากกว่า 2 ระดับ) ในภาพเอกซเรย์ช่องท้องท่านอนหงายและท่ายืน
อัลตราซาวด์อาจมีประโยชน์พอๆ กับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ในการวินิจฉัย

การสวนแป้งทึบรังสีหรือการตรวจลำไส้เล็กด้วยสารทึบรังสี (small bowel series) หรือการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ สามารถใช้เพื่อกำหนดระดับของการอุดตัน ว่าอุดตันเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด และช่วยกำหนดสาเหตุของการอุดตัน
การปรากฏของสารทึบรังสีชนิดละลายน้ำได้ในซีคัมในภาพเอกซเรย์ช่องท้องภายใน หลังการรับประทาน สามารถทำนายการหายของภาวะลำไส้เล็กอุดตันจากพังผืดได้ โดยมีความไวร้อยละ97 และความจำเพาะร้อยละ96

การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ การตรวจลำไส้เล็กด้วยกล้องที่กลืน หรือการส่องกล้องแบบดันเข้าไป (push endoscopy) และการส่องกล้องตรวจช่องท้อง (laparoscopy) เป็นตัวเลือกการวินิจฉัยอื่นๆ

 การวินิจฉัยแยกโรค 
การวินิจฉัยแยกโรคของภาวะลำไส้อุดตัน รวมถึง
 ภาวะลำไส้อืด (Ileus)
 ภาวะลำไส้อุดตันเทียม (Pseudo-obstruction) หรือกลุ่มอาการ Ogilvie's syndrome
 ภาวะพิษเหตุติดเชื้อจากในช่องท้อง (Intra-abdominal sepsis)
 ปอดบวม หรือโรคที่เกิดทั่วร่างกายอื่นๆ

 การรักษา 
การรักษาลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่อุดตันในระยะแรกคล้ายคลึงกัน มีการรักษาแบบไม่ผ่าตัดเป็นแนวทางเริ่มต้น เนื่องจากภาวะลำไส้เล็กอุดตันส่วนใหญ่สามารถหายได้เองด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด
ทีมแพทย์จะติดตามผู้ป่วยด้วยภาพถ่ายเพื่อดูว่าดีขึ้นหรือหายจากภาวะอุดตันหรือไม่
หากไม่หายไป ก็จะต้องผ่าตัดเพื่อรักษารอยโรคที่เป็นสาเหตุ
ในภาวะลำไส้ใหญ่อุดตันจากมะเร็ง อาจใช้ขดลวดโลหะ (stent) ชนิดขยายตัวได้เอง ที่ใส่ผ่านกับการส่องกล้องเพื่อบรรเทาการอุดตันชั่วคราวโดยเป็นขั้นตอนก่อนการผ่าตัด
หรือเพื่อรักษาแบบประคับประคอง
การวินิจฉัยชนิดของภาวะลำไส้อุดตันโดยทั่วไปทำผ่านภาพเอกซเรย์ช่องท้องเบื้องต้น การตรวจด้วยสารทึบรังสีในลำไส้ การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรืออัลตราซาวด์ ก่อนกำหนดวิธีการรักษาที่เหมาะสมที่สุด

จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อพิจารณาว่าการให้สารอาหารทางหลอดเลือดดำมีประโยชน์ต่อผู้ที่มีภาวะลำไส้อุดตันซึ่งไม่สามารถผ่าตัดได้จากมะเร็งระยะลุกลามหรือไม่

 ภาวะลำไส้เล็กอุดตัน 
ในการจัดการภาวะลำไส้เล็กอุดตัน มีคำกล่าวทางศัลยกรรมที่อ้างถึงบ่อยว่า “อย่าให้พระอาทิตย์ขึ้นหรือตกกับภาวะลำไส้เล็กอุดตัน”
เพราะประมาณร้อยละ5.5 
ของภาวะลำไส้เล็กอุดตันอาจถึงแก่ชีวิตหากรักษาล่าช้า
ความก้าวหน้าของการถ่ายภาพทางรังสีสำหรับภาวะลำไส้เล็กอุดตันช่วยให้สามารถแยกแยะได้อย่างมั่นใจระหว่างการอุดตันแบบไม่ซับซ้อนซึ่งรักษาแบบอนุรักษนิยมได้ กับการอุดตันที่เป็นภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรม เช่น ไส้บิดเกลียว การอุดตันแบบวงปิด (closed-loop obstructions) ภาวะลำไส้ขาดเลือด ไส้เลื่อนติดคา เป็นต้น
ผลตรวจที่บ่งชี้ความบกพร่องซึ่งต้องผ่าตัดทันที ได้แก่ ปวดท้องรุนแรง เยื่อบุช่องท้องอักเสบ เช่น เจ็บเมื่อปล่อยมือที่กดท้อง (rebound tenderness) หัวใจเต้นเร็ว มีไข้ และค่าบ่งชี้การอักเสบในเลือดสูง เช่น กรดแลกติก

อาจใส่ท่อขนาดเล็กที่ยืดหยุ่นได้ (สายจากจมูกถึงกระเพาะอาหาร) ผ่านทางจมูกเข้าสู่กระเพาะอาหารเพื่อช่วยลดแรงดันในลำไส้ที่ขยายตัว
ท่อนี้ทำให้รู้สึกไม่สบาย แต่ก็ช่วยบรรเทาอาการปวดเกร็งในท้อง ท้องอืด และอาเจียน
มีการให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ และอาจติดตามปริมาณปัสสาวะด้วยสายสวนในกระเพาะปัสสาวะSmall Bowel Obstruction overview  . Retrieved February 19, 2010.

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีภาวะลำไส้เล็กอุดตันจะได้รับการดูแลแบบอนุรักษนิยมในระยะแรก เนื่องจากในหลายกรณีลำไส้จะกลับเปิดเอง
พังผืดบางกรณีอาจคลายตัวและการอุดตันก็จะคลี่คลาย
โดยผู้ป่วยจะได้รับการตรวจหลายครั้งต่อวัน และถ่ายภาพเอกซเรย์เพื่อให้แน่ใจว่าอาการไม่ได้แย่ลงSmall Bowel Obstruction: Treating Bowel Adhesions Non-Surgically  . Clear Passage treatment center online portal Retrieved February 19, 2010

การรักษาแบบอนุรักษนิยมประกอบด้วยการใส่สายจากจมูกถึงกระเพาะอาหาร และการแก้ไขการขาดน้ำรวมถึงความไม่สมดุลของอิเล็กโทรไลต์
อาจใช้ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดรุนแรง แต่มักเลือกใช้ยาแก้ปวดชนิดอื่นเป็นหลัก เนื่องจากโอปิออยด์สามารถลดการเคลื่อนไหวของลำไส้ได้
อาจให้ยาแก้อาเจียนหากผู้ป่วยอาเจียน
การอุดตันจากพังผืดมักคลี่คลายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
แต่หากอุดตันอย่างสมบูรณ์ ก็มักต้องผ่าตัด

ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะดีขึ้นด้วยการรักษาแบบอนุรักษนิยมภายใน 
เมื่อการอุดตันเกิดจากมะเร็ง การผ่าตัดเป็นการรักษาเพียงวิธีเดียว
ผู้ที่ได้รับการตัดลำไส้หรือการเลาะมักต้องนอนโรงพยาบาลต่ออีกหลายวันจนกว่าจะสามารถรับประทานอาหารและเดินได้Small Bowel Obstruction  The Eastern Association for the Surgery of Trauma. February 19, 2010

ภาวะลำไส้เล็กอุดตันที่เกิดจากโรคโครห์น จากมะเร็งที่กระจายทั่วเยื่อบุช่องท้อง จากเยื่อบุช่องท้องอักเสบแบบแข็งตัว จากลำไส้อักเสบเพราะรังสี และลำไส้อุดตันหลังคลอด มักรักษาแบบอนุรักษนิยม กล่าวคือโดยไม่ผ่าตัด

 พยากรณ์โรค 
พยากรณ์โรคของภาวะลำไส้เล็กอุดตันที่ไม่ขาดเลือดค่อนข้างจะดี โดยมีอัตราการเสียชีวิต 
ส่วนพยากรณ์โรคของภาวะที่ขาดเลือดอยู่ในระดับปานกลาง โดยมีอัตราการเสียชีวิตสูงได้ถึงร้อยละ30

กรณีลำไส้เล็กอุดตันที่เกี่ยวกับมะเร็งมีจะซับซ้อนมากกว่าและต้องรักษาเพิ่มเติมเพื่อจัดการกับความเป็นเนื้อร้าย การกลับเป็นซ้ำ และการแพร่กระจาย จึงสัมพันธ์กับพยากรณ์โรคที่แย่กว่า
ทางเลือกในการผ่าตัดผู้ป่วยที่มีภาวะลำไส้อุดตันจากมะเร็งจำเป็นต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ เนื่องจากแม้อาจช่วยบรรเทาอาการได้ในระยะสั้น แต่ก็เสี่ยงต่อการเสียชีวิตและการอุดตันซ้ำสูง

การผ่าตัดช่องท้องทุกกรณีสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของภาวะลำไส้เล็กอุดตันในอนาคต
สำหรับผู้ป่วยที่ผ่านการผ่าตัดภาวะลำไส้เล็กอุดตัน สถิติจากสาธารณสุขสหรัฐอเมริการายงานอัตราการกลับเข้ารักษาในโรงพยาบาลภายใน 30วันร้อยละ18.1
ผู้ป่วยมากกว่าร้อยละ90 ยังเกิดพังผืดหลังการผ่าตัดใหญ่ที่ช่องท้อง
ผลที่พบบ่อยจากการเกิดพังผืดเช่นนี้ ได้แก่ ภาวะลำไส้เล็กอุดตัน อาการปวดท้องเรื้อรัง อาการปวดเชิงกราน และภาวะมีบุตรยาก

 ประวัติ 
การรักษาภาวะลำไส้ใหญ่อุดตันด้วยการผ่าตัด ซึ่งมักเกิดจากเนื้องอกขนาดใหญ่ ได้มีการพยายามตั้งแต่ ค.ศ. 1776 แม้ว่าการรอดชีวิตได้ในระยะยาวและการใช้อย่างแพร่หลายจะต้องรอการพัฒนาเทคนิคปลอดเชื้อและยาระงับความรู้สึกในคริสต์ศตวรรษที่19
กรณีแรกที่ทราบของภาวะลำไส้เล็กอุดตันจากพังผืดหลังการผ่าตัดมีรายงานใน ค.ศ. 1872
เด็กคนแรกที่รอดชีวิตจากการผ่าตัดรักษาภาวะลำไส้กลืนกันเป็นเด็กหญิงอายุสองขวบใน ค.ศ. 1871

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 



หมวดหมู่:โรคระบบทางเดินอาหาร
หมวดหมู่:ศัลยกรรมทั่วไป
หมวดหมู่:ภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์