ฝรั่งยี่แฮม

"ฝรั่งยี่แฮม" บ้างเรียก "ฝรั่งยี่เฮ็ม", "ฝรั่งยีแฮม" หรือ "ฝรั่งเดแฮน" เป็นเพลงไทยเดิมสำเนียงฝรั่ง ซึ่งได้รับอิทธิพลจากเพลง "เดอะเฮเวนลีไบรด์กรูมซูนวิลคัม" ("The Heavenly Bridegroom Soon Will Come") อันเป็นเพลงสวดของศาสนาคริสต์ คาดว่าคงได้รับอิทธิพลเมื่อช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา ทำนองเพลงมีลักษณะสนุกสนาน กอปรกับมีเนื้อร้องด้วยภาษาที่แปลกหู เพราะฟังไม่ได้ศัพท์ว่าความดั้งเดิมคือคำว่าอะไร  เป็นที่นิยมบรรเลงในวงปี่พาทย์ชุดสิบสองภาษา วงแตรวง และถูกใช้ประกอบการแสดงละคร

สันนิษฐานว่า ชื่อเพลง "ยี่แฮม", "ยี่เฮ็ม", "ยีแฮม" หรือ "เดแฮน" มาจากคำว่า hymn คือ เพลงที่ใช้ขับร้องและบรรเลงสรรเสริญพระเกียรติภายในโบสถ์คริสต์

 ที่มาของเพลง 
เมื่อคราวที่ดยุกโยฮันน์ อัลเบร็ชต์แห่งเมคเลินบวร์ค เสด็จเยือนอาณาจักรสยามเมื่อ พ.ศ. 2452 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดยุกโยฮันน์ อัลเบร็ชต์ ทอดพระเนตรการบรรเลงเพลงฝรั่งยี่แฮมโดยคณะลิเกเมืองเพชรบุรี การแสดงดังกล่าว หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุล ได้รับชมด้วย ทรงจดบันทึกเรื่อง "การรับดุ๊กโยฮันอัลเบรกต์ ร.ศ. 238" ทรงกล่าวว่า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เล่าประทานแก่ท่านหญิงว่า เพลงฝรั่งยี่แฮม (ทรงเขียนว่า ฝรั่งเดแฮน) เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) ได้มาจากเพลงสวดของศาสนาคริสต์ เมื่อคราวนำคณะละครไปเล่นในทวีปยุโรป ดังเนื้อความตอนหนึ่งว่า

"...เพลงฝรั่งแดแฮน ที่ข้าพเจ้าได้ยิน ร้องกันมาแต่เด็กๆ พอจะรู้แต่ว่า เพลงฝรั่ง ไม่ได้เอาใจใส่ จนมาวันหนึ่ง หญิงมารยาตร [หม่อมเจ้ามารยาตรกัญญา ดิศกุล] น้องสาวข้าพเจ้า ไปได้เนื้อร้องมา แล้วทูลถามเสด็จพ่อว่าเพลงอะไรกัน ท่านจึงทรงเล่าประทานว่าเมื่อเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ญ เพ็งกุล) นำละครไปเล่นในยุโรป ไปได้เพลงสวดมา..."

อย่างไรก็ตาม ในการแสดงครั้งนั้น ไม่มีใครทูลถามดยุกโยฮันน์ อัลเบร็ชต์ ว่าเนื้อร้องถูกต้องหรือเข้าพระทัยไม่ นอกจากทรงแย้มพระสรวลเท่านั้น

แต่จากการวิเคราะห์ของวราวุธ ผลานันท์ (2530) ระบุว่า คณะละครที่ไปทำการแสดงในทวีปยุโรป คือ คณะนายบุศย์มหินทร์ ซึ่งเป็นบุตรของเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) โดยออกแสดงตั้งแต่ พ.ศ. 2442 และก่อนหน้านี้ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง เคยเป็นอุปทูตเข้าไปเจริญสัมพันธไมตรีกับสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย และได้รับเชิญไปร่วมพระราชพิธีอาวาหมงคลระหว่างเจ้าหญิงวิกตอเรีย พระราชกุมารี กับเจ้าชายฟรีดริช วิลเฮ็ล์ม ณ โบสถ์น้อยหลวง เมื่อ พ.ศ. 2400 ดังนั้นหากเพลงฝรั่งยี่แฮมมาจากเพลงสวดจริง ก็คงจะมาจากเพลง "The Heavenly Bridegroom Soon Will Come" เพราะเป็นเพลงสวดที่ใช้ในงานแต่งงาน และสำนวนภาษาก็เป็นคำร้องตามลีลาการสวดในนิกายโปรเตสแตนต์ ซึ่งเป็นนิกายประจำราชวงศ์อังกฤษ

ขณะที่สุกรี เจริญสุข (2566) อธิบายว่า "ฝรั่งยี่แฮม" นี้ คือเพลงสวดในพิธีสมรสของคริสต์ศาสนิกชน เข้ามาพร้อมกับบาทหลวง ครั้นเมื่อมีวงแตรวงและวงปี่พาทย์นำไปเล่น ทำให้เป็นที่แพร่หลายในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา

 เนื้อเพลง 
 เพลง "The Heavenly Bridegroom Soon Will Come" เพลงฝรั่งยี่แฮม สำนวนแรก เพลงฝรั่งยี่แฮม สำนวนสอง เพลงฝรั่งยี่แฮม สำนวนสาม    

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เพลงไทย
หมวดหมู่:เพลงไทยเดิม
หมวดหมู่:ศาสนาคริสต์ในประเทศไทย