พิพิธภัณฑ์สักทอง

พิพิธภัณฑ์สักทอง () หรือ พิพิธภัณฑ์สักทอง วัดเทวราชกุญชร วรวิหาร () เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ตั้งในวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร บนถนนศรีอยุธยา แขวงวชิรพยาบาล เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร 

 ประวัติ 
พิพิธภัณฑ์สักทองมีจุดเริ่มต้นมาจากบ้านไม้สักทองชื่อ "บ้านแก้ว" บ้านไม้สักทองขนาดใหญ่คู่กับบ้านประทับใจในจังหวัดแพร่ บ้านแก้วสร้างจากการรวมไม้สักทองในภาคเหนือที่ใช้ปลูกบ้านอยู่อาศัยจำนวน 11 หลังมาปลูกเป็นบ้านหลังเดียว บ้านมีรูปทรงเป็นทรงทางเหนือใต้ถุนมุงหลังคาสังกะสี ชั้นล่างเป็นพื้นดินถมแน่นเพื่อใช้จอดรถส่วนตัว เมื่อเจ้าของบ้านแก้วมีอายุมากและสุขภาพไม่ดี อีกทั้งลูกหลานก็แยกย้ายไปประกอบอาชีพและรับราชการในกรุงเทพมหานคร เจ้าของบ้านมีความประสงค์จะขายบ้านให้ผู้อื่นแต่เกรงว่าไม้สักทองทั้งหมดจะถูกแปรรูปเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย จึงได้เสนอให้มูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวินรับซื้อไว้เมื่อประมาณเดือนกันยายน พ.ศ. 2531 เพราะเชื่อว่ามูลนิธิจะรักษาสภาพไม้ของบ้านแก้วไว้เป็นอย่างดี

เมื่อ พ.ศ. 2532 มูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวินดำเนินการสร้าง "บ้านสักทอง" ขึ้นจากไม้สักทองที่ได้จากบ้านแก้ว โดยสร้างตามแนวทางของบ้านแบบขนมปังขิง เพื่อผสมผสานสถาปัตยกรรมแบบตะวันออกและตะวันตกเข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน และสร้างตามแนวทางอนุรักษ์คุณค่าของไม้สักทองไว้ในสภาพที่เป็นธรรมชาติที่สุด 

เมื่อ พ.ศ. 2549 อุกฤษ มงคลนาวิน และมณฑินี มงคลนาวิน ในฐานะประธานและรองประธานโครงการบูรณะพระอารามของวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร ได้ถวายบ้านสักทองให้เป็นสมบัติของวัดเทวราชกุญชร และเริ่มดำเนินโครงการสร้างเป็นพิพิธภัณฑ์สักทองเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2559 ร่วมดำเนินโครงการโดยพระพรหมวชิราทร (โสภณ โสภณจิตฺโต ป.ธ.9) เจ้าอาวาสวัดเทวราชกุญชร ขณะดำรงสมณศักดิ์เป็นพระเทพคุณาภรณ์ พร้อมด้วยคณะสงฆ์และประชาชนผู้มีจิตศรัทธา จุดประสงค์ของโครงการคือเพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้การอนุรักษ์ เป็นศูนย์เผยแพร่ความรู้ด้านศาสนาพุทธ และเพื่อเป็นการเฉลิมฉลองเนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปีใน พ.ศ. 2549 และทรงมีพระชนมายุครบ 80 พรรษาใน พ.ศ. 2550 และในวโรกาสที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมีพระชนมายุครบ 75 พรรษาเมื่อ พ.ศ. 2550 การก่อสร้างพิพิธภัณฑ์แล้วเสร็จเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2551 มีค่าใช้จ่ายในการก่อสร้าง 110 ล้านบาทมูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวิน, หน้า 12-18.

พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดพิพิธภัณฑ์สักทองเมื่อวันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2552

 ส่วนจัดแสดง 
อาคารของพิพิธภัณฑ์สักทองเป็นอาคารทรงปั้นหยาประยุกต์ 2 ชั้น กว้าง 16.75 เมตร ยาว 30.15 เมตร มีพื้นที่ชั้นละประมาณ 505 ตารางเมตร รวมมีพื้นที่ประมาณ 1,010 ตารางเมตร โครงสร้างเป็นเสาไม้สักทองจำนวน 59 ต้น

บริเวณทางเข้าด้านนอกของพิพิธภัณฑ์เป็นที่ประดิษฐานอมรินทรเทวราช หรือพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ซึ่งถือเป็นเทวดาประจำวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร

ภายในอาคารพิพิธภัณฑ์แบ่งส่วนจัดแสดงต่อไปนี้:

 ชั้นล่าง
 โถงกลาง: เป็นส่วนที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับประวัติของบ้านสักทอง มีการจัดแสดงเขียงไม้สักทอง อธิบายโครงสร้างภายในเนื้อไม้ และเทียบเคียงวงปีของไม้สักทองกับช่วงเวลาในประวัติศาสตร์ไทย
 ห้องด้านซ้าย: เป็นที่ประดิษฐานของเทวรูปจำลองของพระสยามเทวาธิราช ภายในห้องยังมีบอร์ดจัดแสดงผลงานด้านต่าง ๆ ของอุกฤษ มงคลนาวิน และมีจุดจำหน่ายของที่ระลึก
 ห้องด้านขวา: เป็นที่ประดิษฐานเทวรูปจำลองของพระคลังในพระคลังมหาสมบัติ ภายในห้องยังมีมุมอ่านหนังสือ ซึ่งมีหนังสือและรูปภาพเกี่ยวกับผลงานต่าง ๆ ของอุกฤษ มงคลนาวิน

 ชั้นบน
 โถงกลาง: เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปางห้ามสมุทรสมัยอาณาจักรอยุธยาตอนต้น เนื้อสำฤทธิ์ สูง 29 นิ้ว มีพระโอษฐ์เป็นทองคำ เดิมประดิษฐานอยู่ที่บ้านของอุกฤษ มงคลนาวิน ภายหลังเมื่อมีการสร้างพิพิธภัณฑ์สักทองจึงอัญเชิญมาประดิษฐานในพิพิธภัณฑ์ ภายในโถงกลางยังมีพระพุทธรูปอีก 6 องค์ที่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานให้แก่พิพิธภัณฑ์ โดยเป็นพระพุทธรูปปางห้ามสมุทร 3 องค์ และปางอื่น ๆ อีก 3 องค์ โดยหนึ่งในนั้นเป็นพระไภษัชยคุรุ นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงพระกริ่งวัดเทวราช (พระกริ่งช่อ) ซึ่งจัดสร้าง ณ พระอุโบสถของวัดเทวราชกุญชร เนื่องในโอกาสที่พระพรหมวชิราทรเจริญอายุครบ 50 ปีเมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2556 
 ห้องด้านซ้าย: จัดแสดงหุ่นขี้ผึ้งไฟเบอร์กลาสของสมเด็จพระสังฆราชแห่งกรุงรัตนโกสินทร์จำนวน 19 พระองค์ ตั้งแต่สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) ในสมัยรัชกาลที่ 1 ถึงสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร ในสมัยรัชกาลที่ 9 ภายในห้องเล็กที่ติดกับห้องด้านซ้ายมีพระบรมฉายาลักษณ์และพระบรมราชานุสาวรีย์จำลองของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และพระฉายาลักษณ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์
 ห้องด้านขวา: เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุซึ่งพระพรหมวชิราทรและคณะอัญเชิญมาจากประเทศศรีลังกามาประดิษฐานในพิพิธภัณฑ์เมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2552 ภายในห้องยังจัดแสดงหุ่นขี้ผึ้งไฟเบอร์กลาสของพระอริยสงฆ์ไทยจำนวน 19 รูป จัดเรียงตามสมณศักดิ์ อายุ และพรรษาที่อุปสมบท ภายในห้องเล็กที่ติดกับห้องด้านขวามีโต๊ะหมู่บูชาลายดอกพุดตานของจังหวัดลำพูน ศิลปะสมัยรัชกาลที่ 3

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 มูลนิธิศาสตราจารย์ ดร.อุกฤษ มงคลนาวิน-ท่านผู้หญิงมณฑินี มงคลนาวิน, พิพิธภัณฑ์สักทอง วัดเทวราชกุญชร วรวิหาร, ม.ป.ท., ม.ป.ป.

 แหล่งข้อมูลอื่น 


 พิพิธภัณฑ์สักทอง ที่เว็บไซต์มิวเซียมไทยแลนด์
 พิพิธภัณฑ์สักทอง ที่เว็บไซต์ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร

สักทอง

สักทอง
หมวดหมู่:ก่อตั้งในกรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2552
สักทอง
สักทอง
หมวดหมู่:เทเวศร์