ต๊กอิ้ว

ต๊กอิ้ว("ครั้นอยู่ประมาณเดือนหนึ่ง มีหนังสือรับสั่งให้ต๊กอิ้วถือมาถึงเล่าปี่ว่า ถ้าเปนไพร่ได้เลื่อนที่เปนขุนนางหัวเมืองขึ้นแล้ว จะเรียกเอาส่วย เล่าปี่รู้ข่าวก็ออกไปรับถึงนอกเมือง เล่าปี่คำนับหนังสือรับสั่งตามธรรมเนียมแล้วถามข้อราชการแก่ต๊กอิ้ว ๆ มิได้เกรงเล่าปี่ บอกข้อราชการแล้วเอาแซ่ม้าชี้หน้าเล่าปี่")  เทียบกับ (到縣未及四月，朝廷降詔，凡有軍功為長吏者當沙汰。玄德疑在遣中。適督郵行部至縣，玄德出墎迎接，見督郵施禮。督郵坐於馬上，惟微以鞭指回答。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 2. ในภาษาจีนกลางเรียกว่า ตูโหยว () มีความหมายว่า ผู้ตรวจการ เป็นตำแหน่งทางราชการของจีนยุคโบราณ เริ่มมีในยุคราชวงศ์ฮั่น (漢) 

 ภาพรวม 
ต๊กอิ้วเป็นข้าราชการตำแหน่งสำคัญในระดับเมืองหรือกุ๋น (郡 จฺวิ้น)  โดยปกติต๊กอิ๋วได้รับมอบหมายจากเจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ให้ออกเดินทางไปตรวจสอบข้าราชการท้องถิ่นในอำเภอต่าง ๆ ที่อยู่ในเขตเมืองนั้น ๆ ว่าปฏิบัติหน้าที่ได้เป็นอย่างดีหรือไม่ นอกจากนี้ต๊กอิ้วยังมีหน้าที่กำกับดูแลสถานีม้าเร็วในเมือง และยังมีอำนาจในการสอบสวนคดีความและพิจารณาความผิดทางกฎหมาย ในกรณีที่เมืองนั้น ๆ มีการแบ่งออกเป็นเขตปกครองย่อยหลายเขต จะมีการแต่งตั้งต๊กอิ้วประจำแต่ละเขต (เช่น ต๊กอิ้วเขตตะวันตก ต๊กอิ้วเขตตะวันออก เป็นต้น) ในสมัยของรัฐวุยก๊ก (魏國 เว่ย์กั๋ว) ในยุคสามก๊ก (三國 ซานกั๋ว) และในยุคราชวงศ์จิ้น (晉) ตำแหน่งต๊กอิ้วเริ่มลดบทบาทความสำคัญลง หลังจากนั้นการแต่งตั้งต๊กอิ้วก็ค่อย ๆ ลดน้อยลง ตัวอย่างเช่นในสมัยราชวงศ์ฉีเหนือ (北齊 เป่ย์ฉี) มีการแต่งตั้งตำแหน่งต๊กอิ้วเฉพาะที่เมืองชิงตู (清都郡 ชิงตูจฺวิ้น) เท่านั้น ท้ายที่สุดเมื่อราชวงศ์สุย (隋) ยกเลิกระบบเมือง (กุ๋น) ตำแหน่งต๊กอิ้วจึงถูกยกเลิกไปด้วย

ข้าราชการที่มีความเกี่ยวข้องกับต๊กอิ้ว เช่น ผู้ช่วยต๊กอิ้ว (督郵掾 ตูโหยว-ยฺเหวี่ยน), เสมียนผู้ช่วยต๊กอิ้ว (督郵書掾 ตูโหยวชู-ยฺเหวี่ยน) เป็นต้น

 ในนวนิยาย สามก๊ก 
ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เรื่อง สามก๊ก (三國演義 ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 2 เล่าว่า เมื่อครั้งที่เล่าปี่ (劉備 หลิว เป้ย์) ดำรงตำแหน่งผู้กำกับการอำเภอ (縣尉 เซี่ยนเว่ย์) ประจำอำเภออันห้อก้วน (安喜縣 อานสี่เซี่ยน) ข้าราชการตำแหน่งต๊กอิ้วได้เดินทางมาตรวจราชการ แต่เนื่องจากต๊กอิ้วไม่ได้รับสินบนจากเล่าปี่ ต๊กอิ้วจึงบีบบังคับเจ้าพนักงานอำเภอให้ใส่ร้ายเล่าปี่("เล่าปี่จึงหาปลัดมาปรึกษาว่า ต๊กอิ้วถือรับสั่งมาว่าดังนี้เราจะทำประการใด ปลัดจึงว่าต๊กอิ้วทำสง่าทั้งนี้ ปราถนาจะเอาสินบนเปนประโยชน์แก่ตัว เล่าปี่จึงว่าตั้งแต่เรามาอยู่เมืองนี้จะได้ค่าธรรมเนียมแลเบียดเบียฬด้ายเส้นหนึ่งเข็มเล่มหนึ่งแก่อาณาประชาราษฎรให้ได้ความเดือดร้อนหามิได้ จะเอาสิ่งใดมาให้สินบนแก่ต๊กอิ้วนั้นก็ขัดสนอยู่แล้ว ครั้นรุ่งขึ้นต๊กอิ้วจึงเอาตัวปลัดลอบมาขู่เข็นโบยตี จะให้ปลัดนั้นว่าเล่าปี่ฉ้อราษฎร ปลัดจะได้ว่าตามคำต๊กอิ้วหามิได้")  เทียบกับ (歸到縣中，與縣吏商議。吏曰：「督郵入威，無非要賄賂耳。」玄德曰：「我與民秋毫無犯，那得財物與他？」次日，督郵先提縣吏去，勒令指稱縣尉害民。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 2. เป็นเหตุทำให้เตียวหุย (張飛 จาง เฟย์) โกรธจัด เตียวหุยจับตัวต๊กอิ้วไปมัดไว้กับหลักผูกม้าแล้วใช้กิ่งของต้นหลิว (柳 หลิ่ว) โบยตีต๊กอิ้วอย่างรุนแรง("ต๊กอิ้วตกใจเงยขึ้นเห็นเตียวหุยยังมิทันจะตอบประการใด เตียวหุยเข้าจับจิกผมกระชากต๊กอิ้วตกลงจากเก้าอี้ แล้วเอาผมกระหมวดมือลากออกมาถึงศาลากลาง จึงเอาผมต๊กอิ้วผูกกับหลักม้า แล้วหักเอากิ่งสนธิ์มาตีต๊กอิ้วเจ็บปวดเปนสาหัส")  เทียบกับ (督郵未及開言，早被張飛揪住頭髮，扯出館驛，直到縣前馬樁上縛住；扳下柳條，去督郵兩腿上著力鞭打，一連打折柳條十數枝。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 2. เล่าปี่รีบมาช่วยชีวิตต๊กอิ้วไว้ แล้วจึงละทิ้งตำแหน่งพากวนอู (關羽 กวาน ยฺหวี่) กับเตียวหุยออกจากอำเภออันห้อก้วนไป ต๊กอิ้วกลับไปรายงาน ณ ที่ว่าการมณฑลเต๊งจิ๋ว (定州 ติ้งโจว) แล้วให้ออกหมายจับเล่าปี่("เล่าปี่ได้ยินกวนอูว่าดังนั้นเห็นชอบด้วย จึงกลับเข้าไปเอาตราสำหรับที่มาผูกคอต๊กอิ้วไว้แล้วจึงว่า ตัวเองเปนข้าหลวงมาทำขี้ฉ้อดังนี้ควรแต่เราตัดสีสะเสีย นี่เราให้ชีวิตตัวไว้ บัดนี้เราไม่พอใจอยู่ทำราชการแล้ว เองจงเอาตรานี้กลับไปเมืองด้วยเถิด เราก็จะไปบ้านเมืองที่อาศรัยแห่งเรา แล้วเล่าปี่ก็พากวนอูเตียวหุยกับพรรคพวกยี่สิบคนนั้นออกจากเมืองอันห้อก้วน ฝ่ายต๊กอิ้วจึงเอาตราสำหรับที่เล่าปี่ พาพรรคพวกมาถึงเมืองเต๊งจิ๋วแล้วเอาเนื้อความทั้งปวงบอกแก่เจ้าเมืองเต๊งจิ๋ว ๆ จึงให้มีหนังสือไปทุกหัวเมือง ให้จับเล่าปี่กวนอูเตียวหุยสามคนผู้กระทำผิดส่งเข้ามา")  เทียบกับ (玄德乃取印綬，掛於督郵之頸，責之曰：「據汝害民，本當殺卻；今姑饒汝命。吾繳還印綬，從此去矣！」督郵歸告定州太守，太守申文省府，差人捕捉。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 2. ใน ซานกั๋วจื้อผิงฮฺว่า (三國志平話) ระบุว่าข้าราชการตำแหน่งต๊กอิ้วคนนี้มีชื่อว่า "ชุย เหลียน" (崔廉)

 ข้อเท็จจริงทางประวัคิศาสตร์ 
ใน สามก๊กจี่ (三國志 ซานกั๋วจื้อ) บทชีวประวัติเล่าปี่บันทึกว่า ข้าราชการตำแหน่งต๊กอิ้วเดินทางมาอำเภออันห้อก้วนด้วยเรื่องราชการ เล่าปี่ขอเข้าพบต๊กอิ้วแต่ถูกห้ามไม่ให้เข้าพบ เล่าปี่จึงบุกเข้าไปจับตัวต๊กอิ้วมามัดไว้และใช้ไม้โบยตี 200 ครั้ง จากนั้นจึงนำตราประจำตำแหน่งมาผูกกับคอของต๊กอิ้ว นำตัวต๊กอิ้วไปมัดไว้กับหลักม้า แล้วจึงทิ้งตำแหน่งหนีไป(督郵以公事到縣，先主求謁，不通，直入縛督郵，杖二百，解綬繫其頸着馬枊，棄官亡命。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 32. 

ใน เตี่ยนเลฺว่ (典略) บันทึกว่า ในช่วงเวลานั้น ราชสำนักมีพระราชโองการมาถึงมณฑลและเมืองต่าง ๆ ว่าผู้ที่มีความดีความชอบทางการทหารจนได้เป็นข้าราชการถึงชั้นจ่างลี่ (長吏) จะต้องถูกปลดจากตำแหน่ง เล่าปี่สงสัยว่าตนก็เข้าข่ายจะถูกปลดจากตำแหน่งเช่นกัน เมื่อต๊กอิ้วเดินทางไปมาถึงอำเภออันห้อก้วนเพื่อเตรียมจะปลดเล่าปี่ออกจากตำแหน่ง เล่าปี่ทราบเรื่องจึงขอเข้าพบต๊กอิ้วที่เรือนรับรอง แต่ต๊กอิ้วอ้างว่าป่วยไม่ยอมให้เล่าปี่เข้าพบ เล่าปี่โกรธจัดจึงกลับไปยังที่ว่าการอำเภอ นำเหล่าเจ้าพนักงานไปที่เรือนรับรองอีกครั้ง บุกผ่านประตูเข้าไปพร้อมประกาศว่า "ข้าได้รับคำสั่งลับจากท่านเจ้าเมืองให้จับกุมต๊กอิ้ว" เล่าปี่จึงจับตัวต๊กอิ้วที่นอนอยู่บนเตียงมัดไว้ พาตัวออกมาที่สุดเขตอำเภอ จากนั้นเล่าปี่จึงนำตราประจำตำแหน่งผูกกับคอของต๊กอิ้ว นำตัวต๊กอิ้วมามัดไว้กับต้นไม้และใช้ไม้โบยตีร้อยกว่าครั้ง แล้วเล่าปี่ก็คิดจะสังหารต๊กอิ้ว แต่เมื่อต๊กอิ้วร้องขอชีวิต เล่าปี่จึงยอมปล่อยตัวไป(其後州郡被詔書，其有軍功為長吏者，當沙汰之，備疑在遣中。督郵至縣，當遣備，備素知之。聞督郵在傳舍，備欲求見督郵，督郵稱疾不肯見備，備恨之，因還治，將吏卒更詣傳舍，突入門，言「我被府君密教收督郵」 。遂就床縛之，將出到界，自解其綬以繫督郵頸，縛之著樹，鞭杖百餘下，欲殺之。督郵求哀，乃釋去之。) อรรถาธิบายจาก เตี่ยนเลฺว่ ใน สามก๊กจี่ เล่มที่ 32.

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
 ปาน เปียว; ปาน กู้; ปาน เจา (คริสต์ศตวรรษที่ 2). ฮั่นชู.
 เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
 ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้).
 เหยียน ชือกู่ (คริสต์ศตวรรษที่ 7). อรรถาธิบายฮั่นชู (ฮั่นชูจู้).

หมวดหมู่:ข้าราชการจีนโบราณ