สัญชาตญาณ

สัญชาตญาณ () คือความโน้มเอียงโดยธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตไปสู่พฤติกรรมที่ซับซ้อนเฉพาะอย่าง ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบที่ติดตัวมาแต่กำเนิด ตัวอย่างที่ง่ายที่สุดของพฤติกรรมตามสัญชาตญาณคือรูปแบบการกระทำตายตัว (fixed action pattern; FAP) ซึ่งเป็นลำดับการกระทำที่มีความยาวสั้นถึงปานกลาง โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่กำหนดไว้อย่างชัดเจน

พฤติกรรมใด ๆ จะถือเป็นสัญชาตญาณเมื่อเกิดขึ้นโดยไม่อาศัยประสบการณ์มาก่อน หรือกล่าวคือไม่ผ่านการเรียนรู้ จึงนับเป็นการแสดงออกของปัจจัยทางชีววิทยาที่มีมาแต่กำเนิด เต่าทะเลที่เพิ่งฟักออกจากไข่บนชายหาดจะเคลื่อนที่ไปยังมหาสมุทรโดยสัญชาตญาณ สัตว์มีกระเป๋าหน้าท้องจะปีนเข้าไปในถุงหน้าท้องของแม่ทันทีที่เกิด ตัวอย่างอื่น ๆ ได้แก่ การต่อสู้ของสัตว์ พฤติกรรมการเกี้ยวพาราสีของสัตว์ กลไกการหลบหนีภายใน และการสร้างรัง แม้ว่าสัญชาตญาณจะตั้งอยู่บนพื้นฐานของลักษณะเฉพาะที่มีมาแต่กำเนิดและค่อนข้างคงที่ แต่รายละเอียดของการแสดงออกสามารถปรับเปลี่ยนได้จากประสบการณ์ ตัวอย่างเช่น สุนัขสามารถพัฒนาทักษะการฟังคำสั่งให้ดีขึ้นได้ผ่านการฝึกฝน

สัญชาตญาณคือรูปแบบพฤติกรรมที่ซับซ้อนซึ่งติดตัวมาตั้งแต่เกิด พบได้ในสิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่ และควรแยกแยะออกจากปฏิกิริยารีเฟล็กซ์ ซึ่งเป็นการตอบสนองอย่างง่ายของสิ่งมีชีวิตต่อสิ่งเร้าเฉพาะ เช่น การหดตัวของรูม่านตาเมื่อเจอแสงสว่าง หรือการกระตุกของขาเมื่อถูกเคาะที่เข่า การขาดความสามารถในการตัดสินใจไม่ควรสับสนกับการไม่สามารถปรับเปลี่ยนรูปแบบการกระทำตายตัวได้ ตัวอย่างเช่น มนุษย์สามารถปรับเปลี่ยนรูปแบบการกระทำที่ถูกกระตุ้นขึ้นได้โดยการรับรู้จุดที่กระตุ้นอย่างมีสติและเลือกหยุดการกระทำนั้น ขณะที่สัตว์ซึ่งมีขีดความสามารถด้านการตัดสินใจจำกัดอาจไม่สามารถหลุดพ้นจากรูปแบบการกระทำตายตัวได้เมื่อถูกกระตุ้นแล้ว

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:พฤติกรรมวิทยา