คณะภคินีพระหฤทัยของพระเยซูเจ้าแห่งกรุงเทพฯ

คณะภคินีพระหฤทัยของพระเยซูเจ้าแห่งกรุงเทพฯ (; ) เป็นคณะนักบวชหญิงโรมันคาทอลิกพื้นเมืองของประเทศไทยที่อยู่ภายใต้สิทธิอำนาจของประมุขแห่งอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ โดยมีรากมาจากคณะรักกางเขน

ประวัติ
ในปีค.ศ. 1834 ได้มีคริสตศาสนิกชนชาวเวียดนาม หรือ คริสตังค์ญวน กว่า 1,350 คนอพยพลี้ภัยจากการเบียดเบียนคริสต์ศาสนิกชนของจักรพรรดิมิญ หมั่งในประเทศเวียดนามมายังสยามเพื่อมาพึ่งพระบรมโพธิสมภารในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ในครั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯให้คริสตังค์ญวนจำนวนประมาณ 1,350 คน นั้น ตั้งบ้านเรือนอยู่ในบริเวณวัดส้มเกลี้ยง เหนือบ้านเขมรซึ่งมีคริสตังค์จำนวนหนึ่งอาศัยอยู่ก่อนแล้ว ทรงใช้เงินส่วนพระองค์ซื่อที่ดินสวนแปลงใหญ่ใกล้เคียงกัน พระราชทานให้อาศัยอยู่ โปรดเกล้าให้สร้างโรงใหญ่เพื่อเป็นที่พักอาศัย พร้อมทั้งพระราชทานเครื่องอุปโภคให้อีกเป็นจำนวนมาก ทรงพระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์สร้างโบสถ์หลังแรก ซึ่งเป็นโบสถ์ชั่วคราวทำด้วยไม้ไผ่ ใช้ชื่อว่า วัดแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ (; ปัจจุบันถูกเรียกว่า วัดนักบุญฟรังซิสเซเวียร์  สามเสน) ชุมชนนี้จึงถูกเรียกว่า บ้านญวณแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ และในกลุ่มชาวเวียดนามอพยพเหล่านี้ ได้มีภคินีคณะรักกางเขนจากโคชินไชนารวมอยู่ด้วย เมื่อเห็นว่ามีวัดเป็นที่เรียบร้อยแล้ว บรรดาภคินีเหล่านั้นได้ขอร้องคุณพ่อเจ้าวัดให้รับตนกลับมาเป็นภคินีผู้ปฏิบัติวินัยดังเดิม  พระสังฆราชยัง ปอล ฮิแลร์ มิแชล กูรเวอซี () เห็นสมควร จึงได้สร้างอารามแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ขึ้น  รับภคินีได้ 15 คน  ให้ถือวินัยอย่างเดียวกับที่เคยใช้ในโคชินไชนา คณะภคินีเหล่านี้เป็นกำลังในการสอนนักเรียนหญิงดังได้กล่าวข้างต้น และยังได้ทำหน้าที่รับเลี้ยงเด็กหญิงกำพร้าด้วย

ในปีค.ศ. 1851 คุณพ่อโกลเดต์ เจ้าอาวาสวัดแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ สามเสนในขณะนั้น ได้สนใจอารามภคีนี ซึ่งพระสังฆราชกูรเวอรซี่สร้างขึ้นและมีภคินีอยู่แล้ว 15 รูป คุณพ่อใคร่จะขยายอารามและเพิ่มจำนวนภคินีขึ้น จึงเริ่มรับสมัครหญิงสาว ซึ่งทำหน้าที่ช่วยสอน คำสอนอยู่แล้ว ให้เข้ารับการอบรมเพิ่มขึ้น แล้วจัดให้ได้เข้าพิธีสวมเสื้อภคินีกระทำ คือให้สวมเสื้อคำยาว กางเกงดำ มีรูปไม้กางเขนแขวนห้อยที่หน้าอก ภายนอกมองดูคล้ายภคินี แต่ความจริง ยังมิได้เป็นภคินีแท้  ถือระเบียบวินัยน้อยกว่า นับเป็นหญิงสาวถวายตัวเพื่อทำงานวัดทำหน้าที่เป็นครูสอน  คำสอนและสอนวิชาอื่น ๆ ให้เด็กหญิง พวกเขาอยากถวายตัวเป็นภคีนี แต่อารามยังไม่พร้อมกระนั้นก็ดี

ในปีค.ศ. 1871  คุณพ่ออาลอยส์ อันฟองส์ ดอนต์ () หรือที่รู้จักกันในนามของ คุณพ่อปีโอ พระสงฆ์คณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส เชื้อชาติเบลเยี่ยม ได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสวัดแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ สามเสน และยังได้รับหน้าที่พระอุปสังฆราชควบคู่ไปด้วย คุณพ่อได้เห็นปัญหาต่าง ๆ ของมิสซังที่มีจำนวนมิชชันรีหรือพระสงฆ์น้อย บางวัดไม่มีพระสงฆ์ประจำอยู่และบรรดามิชชันรีต่างก็ล้มป่วยด้วยโรคที่เกี่ยวกับสภาพอากาศ คุณพ่อจึงเกิดความคิดที่จะนำเหล่าภคินีมาเป็นผู้ช่วยพระสงฆ์ในงานแพร่ธรรม สอนศาสนา สอนหนังสือ ดูแลเด็กกำพร้า ช่วยด้านพิธีกรรมของวัดและดูแลอาหารสำหรับมิชชันนารีที่ออกไปแพร่ธรรม โดยยึดถือจิตตารมณ์แรกเริ่มที่สืบทอดมาจากพระสังฆราชลัมแบร์ต เดอ ลาม๊อต ผู้สถาปนาคณะรักกางเขน ต่อมาในปีค.ศ. 1897 คุณพ่อได้ทำการปรับปรุงอารามแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ขึ้นใหม่ แทนหลังเก่าซึ่งทรุดโทรมมาก ในปีถัดมา ได้รับผู้สมัครเข้าอบรมเป็นภคินีแท้ได้ 12 คน  คือได้จากอารามเดิม 6 คน อีก 6 คนเป็นผู้สมัครใหม่ คุณพ่อดอนต์เอาใจใส่ให้การอบรมเองอย่างดีที่สุด โดยคุณพ่อได้เริ่มเปิดนวกสถานและอบรมเหล่าบรรดาภคินีด้วยตนเอง คุณพ่อได้ปราถนาที่จะถวายกิจการนี้เพื่อเป็นเกียรติแด่พระหฤทัยของพระเยซู ซึ่งคุณพ่อรักและศรัทธาเป็นพิเศษ และบรรดาภคินีเหล่านี้ได้ถูกเรียกอย่างลำลองว่า ภคินีสามเสน

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 1898 ฯพณฯ พระสังฆราชชอง หลุยส์ เวย์  () ผู้แทนพระสันตะปาปาประจำราชอาณาจักรสยามในเวลานั้นได้ทำหนังสือตกลงร่วมกันกับแมร์กังดีด () เจ้าคณะภาคตะวันออกไกล คณะภคินีเซนต์ปอล เดอ ชาร์ตร ซึ่งประจำอยู่ที่ไซ่ง่อนในการส่งภคินี 7 คนจากไซง่อนมาดำเนินการในโรงพยาบาลเซนต์หลุยส์ ทั้งนี้ คุณพ่อปีโอได้ประทับใจในการทำงานของบรรดาภคินีเหล่านี้มาก คุณพ่อจึงส่งหนังสือไปถึงแมร์กังดีดที่ไซ่ง่อนให้ส่งภคินีมาเป็นผู้ให้การอบรมเหล่าแก่เหล่าภคินีสามเสน โดยความเห็นชอบของพระสังฆราชชอง หลุยส์ เวย์

ในปี ค.ศ. 1900 คณะภคินีเซนต์ปอล เดอ ชาร์ตร ได้ส่งภคินี 2 คนจากไซ่ง่อนคือ เซอร์ฮังเรียต และ เซอร์ยุสติน มาประจำอยู่ที่อารามสามเสนเพื่อให้การอบรมทางด้านชีวิตนักบวชแก่บรรดาภคินีพื้นเมือง ต่อมา คณะเซนต์ปอล เดอ ชาร์ตร ได้ย้าย เซอร์ เซราฟิน เดอ มารี ลูเตนบาคเคอร์, SPC  () ซึ่งประจำอยู่ที่โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์ตั้งแต่เริ่มก่อตั้ง มาแทนเซอร์ยูสติน และแต่งตั้งเซอร์เซราฟิน เดอ มารี เป็นอธิการิณีของอารามสามเสนแทนเซอร์ฮังเรียตในปีค.ศ. 1903 โดยเซอร์เซราฟิน  เดอ มารี เป็นผู้วางรากฐานด้านชีวิตนักบวชและชีวิตจิต

ต่อมาในปีค.ศ. 1924 ฯพณฯ พระสังฆราชเรอเน แปร์รอสได้ยกฐานะของคณะภินีแห่งอารามสามเสนจากการที่จำกัดตนเองอยู่กับวัดแซงต์ฟร็องซัวส์ซาเวียร์ สามเสนให้เป็นคณะนักบวชที่ขึ้นตรงกับมิสซังเพื่อประโยชน์ของพระศาสนจักรและได้แต่งตั้งเซอร์ เซราฟิน เดอ มารี ลูเตนบาคเคอร์เป็นมหาธิการิณีคนแรก และให้คุณพ่อแปรูดง ซึ่งเป็นคุณพ่อปลัดในขณะนั้น เป็นพระสงฆ์วิญญาณารักษณ์องค์แรกของคณะ 

ในปีค.ศ. 1930 พระคุณเจ้าโคลัมบัน มารีย์ เดรเยร์ () ผู้แทนพระสันตะปาปาประจำอินโดจีนของฝรั่งเศสได้มาเยี่ยมและตรวจการมิสซังสยามและได้มาตรวจการ ณ อารามสามเสน ท่านได้ทำเอกสารเกี่ยวกับการดำเนินงานของอารามพระหฤทัยที่สามเสนนี้ ยื่นต่อพระคุณเจ้าแปร์รอส ฉบับที่หนึ่งลงวันที่ 6 มีนาคม 1930 ซึ่งทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครองที่ชัดเจนขึ้น กล่าวคือ ให้พระสังฆราชจัดการอย่างเร่งด่วนเพื่อให้คณะรักกางเขนที่สามเสนได้ขึ้นต่อมิสซังโดยตรงและย้ายออกจากบริเวณวัดสามเสน คณะจะได้ขยายออกไปและเป็นประโยชน์มากขึ้นต่อพระศาสนจักรโดยส่วนรวม

ในปีค.ศ. 1931 คณะได้ย้ายสำนักศูนย์กลางมาที่คลองเตย โดยขายอารามเก่าที่สามเสนให้กับคณะภคินีเซนต์ปอล เดอ ชาร์ตร ซึ่งในปัจจุบันเป็นที่ตั้งของโรงเรียนเซนต์ฟรังซีสซาเวียร์คอนแวนต์ 

ในวันที่ 25 สิงหาคม ค.ศ. 1957 พระสังฆราชหลุยส์ โชแรง ได้ประกาศรับรองคณะเป็นทางการในนามของพระศาสนจักรโดยมอบนามแก่คณะว่า “คณะภคินีพระหฤทัยแห่งกรุงเทพฯ” และมอบพระวินัยแก่ภคินี เพื่อเป็นหลักปฏิบัติในการดำเนินชีวิตนักบวชของคณะนี้ตลอดไป นับเป็นการเปิดศักราชใหม่แห่งการเป็นคณะนักบวชที่สมบูรณ์ของพระศาสนจักรคณะได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจากพระศาสนจักร และได้ชื่อว่า “คณะภคินีพระหฤทัยแห่งกรุงเทพฯ”

(ภายหลังปี ค.ศ.1990 เปลี่ยนให้สมบูรณ์เป็น "คณะภคินีพระหฤทัยของพระเยซูเจ้าแห่งกรุงเทพฯ") ปัจจุบันคณะพระหฤทัยฯได้ก่อตั้งมาเป็นเวลากว่าหนึ่งศตวรรษ เพื่อรักและรับใช้พระเจ้าในพระศาสนจักรท้องถิ่นในประเทศไทย ปัจจุบันคณะรับใช้พระศาสนจักรท้องถิ่นในประเทศไทยใน 5 สังฆมณฑล คือ อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ สังฆมณฑลราชบุรี สังฆมณฑลนครสวรรค์ สังฆมณฑลเชียงใหม่ และสังฆมณฑลเชียงราย นอกจากนั้น ยังคงทำงานในสังฆมณฑลพนมเปญ ประเทศกัมพูชา อีก 1 แห่งด้วยการร่วมมือกับพระสงฆ์ในงานแพร่ธรรมและการอภิบาลของวัดด้วยจิตตารมณ์พระหฤทัยฯ

 ภารกิจของคณะ 
ภารกิจของคณะ คือ  การรับใช้ประชากรของพระเจ้า  โดยภคินีเป็นผู้ช่วยพระสงฆ์ในงานแพร่ธรรมด้านต่าง ๆ ของวัดเป็นต้น ด้านการสอนคำสอน ด้านการศึกษา ด้านสังคมพัฒนา ด้านแม่บ้าน ด้านอภิบาลและประกาศข่าวดี  นอกนั้น คณะยังทำงานด้านการสงเคราะห์ผู้ยากจนและงานอื่นๆ  ที่เห็นว่าเป็นประโยชน์ต่อพระศาสนจักร (ธ.ว. 6)

เมื่อผู้ใหญ่ของคณะส่งภคินีไปทำงานในที่ใดให้ถือว่าเป็นพระศาสนจักร ส่งตนไปร่วมในภารกิจเพื่อช่วยมนุษย์ให้รอด ภคินีควรไปในทุกสถานที่ที่ผู้ใหญ่เห็นเหมาะสมและพร้อมที่จะทำงานทุกอย่างด้วยความขยันขันแข็งและรับผิดชอบเพื่อเผยแผ่พระอาณาจักรของพระเจ้า” (ธ.ว. 96)

คณะได้แบ่งภารกิจของภคินีออกเป็น 4 ด้าน ได้แก่
 ภารกิจด้านแม่บ้าน 
ภคินีที่ทำงานด้านแม่บ้านทำหน้าที่ด้วยความรักและรับผิดชอบ โดยถือว่าการทำงานนั้นเป็นส่วนหนึ่งของการแพร่ธรรม ดังนั้น ภคินีควรถือตามแบบอย่างของแม่พระและนักบุญโยเซฟที่นาซาเรธ โดยยินดีทำงานต่างๆ แม้เล็กน้อยด้วยความเอาใจใส่ เพราะความรักต่อพระคริสตเจ้าเหนือสิ่งอื่นใด (ธ.ว. 105)
 ภารกิจด้านการศึกษา 
คณะเริ่มต้นภารกิจด้านการศึกษาจากการเป็นครูสอนหนังสือที่โรงเรียนนักบุญเทเรซา สามเสน (ปัจจุบันคือโรงเรียนโยนออฟอาร์ค) และหลังจากที่คณะได้ย้ายบ้านศูนย์กลางไปอยู่ที่คลองเตย คุณแม่เซราฟิน เดอ มารีได้ก่อตั้งโรงเรียนพระหฤทัยคอนแวนต์ โดยใช้อารามเป็นห้องเรียน ถือว่าเป็นสถานศึกษาของคณะแห่งแรก

ปัจจุบัน คณะได้ทำงานด้านการศึกษาในโรงเรียนของคณะ 5 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนพระหฤทัยคอนแวนต์ โรงเรียนพระหฤทัยดอนเมือง โรงเรียนพระหฤทัยนนทบุรี โรงเรียนพระหฤทัยพัฒเวศม์ และโรงเรียนพระหฤทัยสวรรคโลก ตามเป้าหมายของการศึกษาคาทอลิก นอกจากนั้น คณะยังได้ร่วมบริหารโรงเรียนของสังฆมณฑลต่าง ๆ กว่า 26 โรงเรียน
 ภารกิจด้านการสังคมพัฒนา 
คณะมีส่วนงานในการช่วยเหลือสังคม ทั้งในส่วนของความร่วมมือกับพระศาสนจักรท้องถิ่น และกิจกรรมที่อยู่ในความรับผิดชอบของคณะ ในด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิต ศักดิ์ศรี  และสิทธิมนุษยชนไม่ว่าจะเป็นคนยากจน คนชรา เด็กกำพร้า หรือผู้ด้อยโอกาสต่าง ๆ  รวมทั้งบรรดาเยาวชน  กลุ่มชาติพันธุ์  หรือเด็กพิเศษ เน้นการเสริมโอกาสและพัฒนาศักยภาพ ทั้งนี้ เพื่อให้บุคคลเหล่านั้น “ได้มีชีวิต และมีชีวิตอย่างสมบูรณ์” (ยน.10:10)

อนึ่ง ในการดำเนินกิจการดังกล่าว ให้พยายามใช้หรือพัฒนาทรัพยากร  และโอกาสที่มีอยู่แล้ว เช่น ที่บ้านสวนพระหฤทัยลำปาง บ้านพระหฤทัยสวรรคโลก มูลนิธิประสานใจ มูลนิธิพระหฤทัยอุปถัมภ์  ให้ตอบสนองความต้องการเหล่านี้อย่างเต็มศักยภาพ
 ภารกิจด้านงานอภิบาลและประกาศข่าวดี 
 โครงการจัดอบรมคุณธรรม – จริยธรรมสำหรับเด็กนักเรียนโรงเรียนในเครือคณะ
 โครงการสอนคำสอนเด็กวันอาทิตย์
 โครงการคำสอนนอกโรงเรียน (สำหรับผู้ที่สนใจทั่วไป)
 โครงการค่ายคุณธรรม – คำสอน
 โครงการพัฒนาบุคลากรด้านอภิบาลและประกาศข่าวดี
 โครงการสำรวจ – เยี่ยมเยียนสัตบุรุษในเขตวัดอาราม
 โครงการสำรวจ – เยี่ยมเยียนสัตบุรุษในเขตวัดอาราม
 โครงการส่งเสริมจิตตารมณ์ยุวธรรมทูตในโรงเรียน

 จิตตารมณ์ของคณะ 
จิตตารมณ์ของคณะคือจิตตารมณ์ของพระหฤทัยของพระเยซูเจ้า ภคินียึดเอาดวงพระหฤทัยของพระองค์เป็นแหล่งพลังและแบบอย่างในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านความรัก ความสุภาพ และใจน้อมน้อม พร้อมที่จะยอมรับทุกสิ่งเป็นพลีบูชาเพื่อความรอดของมนุษย์ (ธว.5)

พระพรพิเศษของคณะ เป็นพระพรแห่งการรับใช้ประชากรของพระเจ้าโดยภคินีเป็นผู้ช่วยพระสงฆ์ในการแพร่ธรรมต่าง ๆ ของวัดและงานอื่น ๆ ของสังฆมณฑลด้วยจิตตารมณ์ของพระหฤทัยของพระเยซูเจ้า ตามพระพรที่ได้รับสืบทอดมาจากคุณพ่ออาลอยส์ อันฟองส์ ดอนต์ ผู้ก่อตั้งคณะ

 มหาธิการิณี 
คณะภคินีพระหฤทัยของพระเยซูเจ้าแห่งกรุงเทพฯ มี มหาธิการิณี เป็นผู้ปกครองคณะสูงสุด โดยจะมีการการเลือกตั้งมหาธิการิณีในทุก ๆ วาระ มีรายนามดังนี้
ลำดับรายนามปีที่ดำรงตำแหน่ง (ค.ศ.)หมายเหตุ1.คุณแม่เซราฟิน เดอ มารี ลูเตนบาคเคอร์, SPC(Mère Séraphine de Marie LUTTENBACHER, SPC;ชื่อเดิม: Eugénie LUTTENBACHER) สมัยที่ 1 : ปี 1924 - 1942สมัยที่ 2: ปี 1948 - 1951ชาวฝรั่งเศสจากแคว้นอาลซัสภคินีของคณะเซนต์ปอล เดอ ชาร์ตรได้รับการแต่งตั้งเป็นมหาธิการิณีโดยพระสังฆราชเรอเน แปร์รอส2.คุณแม่เอลีซาแบ็ธ ธานี บุญคั้นผลสมัยที่ 1 : ปี 1942 - 1945สมัยที่ 2: ปี 1951 - 1953มหาธิการิณีคนไทยคนแรกของคณะสัตบุรุษวัดพระผู้ไถ่ อ.องครักษ์ จ.นครนายก3.คุณแม่แบร์นาแด็ต ดารี บุญคั้นผลสมัยที่ 1 : ปี 1954 - 1957สมัยที่ 2: ปี 1957 - 1963สมัยที่ 3: ปี 1963 - 1969สัตบุรุษวัดพระผู้ไถ่ อ.องครักษ์ จ.นครนายก4.คุณแม่ซีดอนี วราภรณ์ บรรจง ปี 1968 - 1973สัตบุรุษวัดพระหฤทัย วัดเพลง  อ.ปากท่อ  จ.ราชบุรี5.คุณแม่กัลลิสต์ ธีรา  มากสกุลสมัยที่ 1 : ปี 1973 - 1979สมัยที่ 2: ปี 1979 - 1985สมัยที่ 3: ปี 1990 - 1995สัตบุรุษวัดพระคริสตหฤทัย วัดเพลง จ.ราชบุรี6.คุณแม่มารีอา สมพิศ กตัญญูปี 1985 - 1990สัตบุรุษวัดเซนต์นิโกลาส จ.พิษณุโลก7.คุณแม่มารีอา เชลียง เวชยันต์สมัยที่ 1 : ปี 1995 - 2000สมัยที่ 2: ปี 2006 - 2010สมัยที่ 3: ปี 2011 - 2015สัตบุรุษวัดนักบุญเทเรซา หน้าโคก จ.พระนครศรีอยุธยา8.คุณแม่อังเยลา เมริชี พรรณี ภู่เรือนหงษ์ปี 2001 - 20057.คุณแม่อันนา อรัญญา กิจบุญชูสมัยที่ 1 : ปี 2016 - 2020สมัยที่ 2: ปี 2021 - ปัจจุบันสัตบุรุษวัดนักบุญเปโตร อ.สามพราน จ.นครปฐม

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:คณะนักบวชคาทอลิกหญิง
หมวดหมู่:ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2414
หมวดหมู่:องค์การในเขตคลองเตย