กบฏบาร์ คอคบา

กบฏบาร์ คอคบา () หรือ สงครามบาร์ คอคบา สงครามเบตาร์ และ สงครามยิว–โรมันครั้งที่สาม เป็นการกบฏครั้งสุดท้ายและรุนแรงที่สุดในบรรดาการก่อกบฏครั้งใหญ่ของชาวยิวสามครั้งต่อจักรวรรดิโรมัน เกิดขึ้นระหว่าง ค.ศ. 132–136 กลุ่มกบฏนำโดย ซีโมน บาร์ คอคบาได้ตั้งอำนาจปกครองของชาวยิวซึ่งควบคุมส่วนต่าง ๆ ของยูเดียอยู่นานหลายปี ที่สุดแล้วการกบฏถูกกองทัพโรมันปราบปราม นำไปสู่การสังหารหมู่ การจับไปเป็นทาสอย่างกว้างขวาง และการพลัดถิ่นขนานใหญ่ของประชากรชาวยิวในใจกลางยูเดีย ซึ่งได้รับความเสียหายอย่างหนัก

ความไม่พอใจต่อการปกครองมณฑลยูเดียโดยโรมัน รวมถึงความหวังในการฟื้นฟูชาติและศาสนายังคงรุนแรงหลังจากกรุงเยรูซาเลมและพระวิหารที่สองถูกทำลายระหว่างสงครามยิว–โรมันครั้งที่หนึ่งใน ค.ศ. 70 ปัจจัยสำคัญที่จุดชนวนความไม่พอใจเชื่อกันว่าเกิดจากการที่จักรพรรดิฮาดริอานุสตัดสินใจสร้างกรุงเยรูซาเลมขึ้นใหม่ในชื่อ "อาเอลีอา คาปิโตลินา" (Aelia Capitolina) ซึ่งเป็นโคโลเนียที่ตั้งใจอุทิศให้แก่เทพจูปิเตอร์ ขัดแย้งกับความหวังของชาวยิวที่จะสร้างพระวิหารขึ้นใหม่ แหล่งข้อมูลภายหลังยังกล่าวถึงการห้ามพิธีสุหนัต แม้ว่าช่วงเวลาและขอบเขตของคำสั่งนี้จะยังเป็นที่ถกเถียง ในช่วงต้นของการกบฏ กลุ่มกบฏสามารถยึดครองดินแดนได้ และซีโมน บาร์ คอคบาได้รับการประกาศให้เป็น "นาซี" (נָשִׂיא) หรือเจ้าชายแห่งอิสราเอล พวกเขาจัดตั้งการบริหารระหว่างสงคราม มีการกำหนดระบบชั่งน้ำหนักและผลิตเหรียญเป็นของตนเอง เอกสารร่วมสมัยได้เฉลิมฉลองช่วงเวลานี้ว่าเป็น "การไถ่ถอนของอิสราเอล" เมื่อสงครามดำเนินไป กลุ่มกบฏก็หันไปพึ่งพายุทธวิธีแบบกองโจรและซ่อนตัวในที่หลบภัยใต้ดินตามหมู่บ้านต่าง ๆ มากขึ้น

สถานการณ์เริ่มเปลี่ยนไปเมื่อจักรพรรดิฮาดริอานุสแต่งตั้งแซ็กสตุส ยูลิอุส แซเวรุส หนึ่งในแม่ทัพผู้ชำนาญศึกที่สุดของโรมันให้เป็นผู้ปราบปรามกบฏ แซเวรุสได้รับการสนับสนุนจากกองทัพโรมันจำนวนมหาศาล ซึ่งรวมถึงลีเจียน (legion) อ็อกซิลีอา (auxilia) หรือกองทหารสนับสนุน และเว็กซิลลาติโอ (vexillatio) หรือหน่วยแยกที่ถูกระดมมาจากทั่วทั้งจักรวรรดิ โดยฮาดริอานุสดูแลการรบในภาพรวม ขณะที่แซเวรุสเป็นผู้บัญชาการภาคสนามโดยตรง กองทัพโรมันได้ทำลายเมือง หมู่บ้านและชนบทอย่างเป็นระบบ ใน ค.ศ. 135 เบตาร์ ซึ่งเป็นเมืองปราการอันเป็นที่มั่นสุดท้ายของกลุ่มกบฏถูกยึดทำลาย และซีโมน บาร์ คอคบาถูกสังหาร ช่วงท้ายสงคราม กลุ่มกบฏและผู้ลี้ภัยจำนวนมากได้หลบหนีไปซ่อนในถ้ำ โดยเฉพาะในทะเลทรายยูเดีย แต่กองทัพโรมันได้ปิดล้อมที่ซ่อนเหล่านั้นและตัดเสบียง ก่อนจะสังหาร ปล่อยให้ตายหรือจับกุมผู้ที่อยู่ภายในทั้งหมด

ผลที่ตามมานั้นเลวร้ายอย่างยิ่ง แหล่งข้อมูลโบราณและภายหลังระบุว่ามีผู้คนถูกสังหารนับหลายแสนคน อีกจำนวนมากถูกจับไปเป็นทาสหรือถูกเนรเทศ พื้นที่ส่วนใหญ่ในดินแดนยูเดียซึ่งเป็นศูนย์กลางดั้งเดิมของชาวยิวถูกทำให้ร้างหรือถูกยึดครอง ศูนย์กลางทางจิตวิญญาณของชาวยิวถูกย้ายไปยังกาลิลี และการพลัดถิ่นของชาวยิวเพิ่มสูงขึ้น ความเชื่อในพระเมสสิยาห์กลายเป็นสิ่งที่ต้องระมัดระวังมากขึ้น ส่วนศาสนายูดาห์รับบี (rabbinic Judaism) หันมาใช้แนวทางที่รอบคอบและไม่เน้นการปฏิวัติ และความแตกแยกระหว่างศาสนายูดาห์กับศาสนาคริสต์ยุคแรกยิ่งลึกซึ้งขึ้น แหล่งข้อมูลของชาวยิวและชาวคริสต์ในภายหลังบรรยายว่าชาวโรมันได้กำหนดข้อจำกัดทางศาสนาอย่างเข้มงวด รวมถึงการจำกัดการปฏิบัติบางอย่าง เช่น การเข้าสุหนัตและการถือศีลในวันสะบาโตในที่สาธารณะ อย่างไรก็ตาม ขอบเขต การบังคับใช้และระยะเวลาของการห้ามเหล่านี้ยังเป็นที่ถกเถียงกันในหมู่นักประวัติศาสตร์ ชาวโรมันยังได้ก่อตั้งกรุงเยรูซาเลมขึ้นใหม่ให้เป็นอาณานิคมของลัทธินอกศาสนา โดยมีทหารและทหารผ่านศึกของโรมันเป็นผู้อยู่อาศัยหลัก ส่วนชาวยิวถูกห้ามไม่ให้พำนักอยู่ภายในเมือง ตำนานในภายหลังมีการกล่าวถึงข้อห้ามที่ครอบคลุมถึงการเข้าใกล้เมืองและการจำกัดให้ชาวยิวสามารถเข้าเมืองได้เพียงปีละหนึ่งครั้ง

แต่กระนั้น นักวิชาการสมัยใหม่ปฏิเสธข้อกล่าวอ้างก่อนหน้านี้ที่ว่ายูเดียแทบจะไม่มีชาวยิวหลงเหลืออยู่เลยหลังจากการกบฏ ในขณะที่ส่วนต่าง ๆ ของใจกลางยูเดียถูกทิ้งร้าง ไม่มีผู้อยู่อาศัยหรือถูกยึดครอง แต่ชุมชนชาวยิวขนาดใหญ่นั้นยังคงมีอยู่ในภูมิภาคนั้นหลังจาก ค.ศ. 136 ศูนย์กลางทางประชากรและศาสนาหลักของชาวยิวได้ย้ายไปทางเหนือที่กาลิลี แต่แนวคิดที่ว่าประชากรชาวยิวทั้งหมดของยูเดียถูกสังหารหรือเนรเทศนั้น ปัจจุบันถือกันโดยทั่วไปว่าเป็นเรื่องที่กล่าวเกินจริงหรือผิดไปจากข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์

 เชิงอรรถ 
 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:ชาวยิว
หมวดหมู่:กบฏ
หมวดหมู่:การล้างชาติพันธุ์
หมวดหมู่:สงครามศาสนา
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับจักรวรรดิโรมัน