การเสื่อมถอยของพระธรรม

การเสื่อมถอยของพระธรรม หรือ ยุคของธรรมะ สื่อถึงเรื่องราวทางพุทธศาสนาดั้งเดิมที่เชื่อว่าศาสนาพุทธและหลักคำสอนของพระพุทธเจ้า (ธรรมะ) เสื่อมถอยลงตลอดประวัติศาสตร์ ถือเป็นแก่นสำคัญของอวสานวิทยาแบบพุทธและเป็นแบบจำลองวัฏจักรของประวัติศาสตร์ เริ่มต้นจากยุคแห่งคุณธรรมที่การปฏิบัติธรรมให้ผลดีอย่างล้นเหลือ และสิ้นสุดลงด้วยยุคแห่งความขัดแย้ง ซึ่งในที่สุดพระพุทธศาสนาก็ถูกลืมเลือนไปอย่างสิ้นเชิง บันทึกทางพุทธศาสนาเกี่ยวกับกระบวนการนี้สิ้นสุดลงด้วยการเสด็จมาของพุทธะองค์ใหม่ คือ พระศรีอริยเมตไตรย

มีเรื่องราวเกี่ยวกับกระบวนการเสื่อมถอยของพระธรรมนี้มากมาย ซึ่งเริ่มต้นจากการปรินิพพานของพระโคตมพุทธเจ้า และดำเนินต่อไปตลอดหลายชั่วอายุคน ขณะที่สังคมและความรู้เกี่ยวกับคำสอนของพระพุทธเจ้าเสื่อมถอยลงตลอดหลายศตวรรษ

ยุคของธรรมะ

มีเรื่องราวเกี่ยวกับความเสื่อมถอยของคำสอนของพระพุทธเจ้า (พุทธธรรม) หรือที่เรียกว่าพุทธศาสนา ที่แตกต่างกัน เรื่องราวเหล่านี้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์อันยาวนานและจักรวาลวิทยาเชิงโลกีย์ในพุทธศาสนา มักสันนิษฐานถึงรูปแบบวัฏจักรแห่งคุณธรรมและความเสื่อมถอย ในยุคสมัยที่เสื่อมถอย คำสอนของพระพุทธเจ้าในปัจจุบันจะถูกละเลยและถูกลืมเลือน ในสมัยแห่งคุณธรรม พระพุทธเจ้าองค์ใหม่จะถือกำเนิดขึ้นเพื่อสอนธรรมะ (โดยปกติจะถือว่าเป็นเวลาหลายล้านปีในอนาคต)

คำสอนเกี่ยวกับความเสื่อมถอยของธรรมะพบได้ในแหล่งข้อมูลทางพุทธศาสนายุคแรก中國末法思想探微. การอ้างอิงถึงความเสื่อมถอยของธรรมะตามกาลเวลายังพบได้ในพระสูตรมหายาน รวมถึงวัชรปรัชญาปารมิตาสูตรและสัทธรรมปุณฑรีกสูตร

แหล่งข้อมูลทั้งมหายานและนิกาย (ไม่ใช่มหายาน) ต่างเห็นพ้องต้องกันว่ายุคสมัยปัจจุบันของเรากำลังอยู่ในช่วงขาลงของความเสื่อมถอยของสังคม และหลังจากช่วงเวลาแห่งความขัดแย้งและภัยพิบัติ วัฏจักรจึงจะกลับไปสู่ช่วงเวลาแห่งการพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไปNattier 1991, p. 25. ผู้เขียนและธรรมเนียมต่าง ๆ เสนอเรื่องราวเกี่ยวกับเส้นเวลาแห่งความเสื่อมถอยที่แตกต่างกันNattier 1991, p. 28.

 จักกวัตติสูตร 
หนึ่งในแหล่งข้อมูลยุคแรกสุดที่กล่าวถึงการเสื่อมถอยทางประวัติศาสตร์ของพระพุทธศาสนา พบได้ในCakkavatti-Sīhanāda Sutta (ทีฆนิกาย 26) ของพระไตรปิฎกภาษาบาลี (รวมถึงแหล่งข้อมูลคู่ขนานอื่น ๆ ในพระไตรปิฎกอื่น ๆ เช่น Dīrghāgama sutra ลำดับที่ 6)Nattier 1991, pp. 13–15. พระสูตรนี้เล่าเรื่องราวของกษัตริย์ในตำนาน (จักรวรรติน) ผู้มีพระชนม์ชีพในอดีตกาลอันไกลโพ้น กษัตริย์พระองค์นี้ทรงปกครองโดยชอบธรรมและธำรงไว้ซึ่งธรรมะ ก่อให้เกิดสันติภาพและความเจริญรุ่งเรือง เมื่อเวลาผ่านไป พระราชาแต่ละพระองค์ละเลยหลักธรรมและล้มเหลวในการธำรงไว้ซึ่งธรรมะ พวกพระองค์กลายเป็นคนโลภ ไร้ความยุติธรรม และเห็นแก่ตัว เมื่อเวลาผ่านไป ค่านิยมทางสังคมเสื่อมถอยลง นำไปสู่ความยากจน อาชญากรรม และความเสื่อมโทรมทางศีลธรรมอย่างกว้างขวาง อายุขัยของมนุษย์ในแต่ละยุคสมัยจึงลดลง สะท้อนให้เห็นถึงความเสื่อมถอยทางศีลธรรมและจิตวิญญาณ พระสูตรยังบรรยายถึงอายุขัยที่ลดลงจาก 80,000 ปี (เมื่อกษัตริย์ผู้ "หมุนวงล้อ" ครองราชย์) เหลือเพียง 10 ปีในช่วงที่สังคมเสื่อมโทรมถึงขีดสุด ในช่วงเวลาแห่งความหดหู่นี้ ความรุนแรงและความไร้กฎหมายครอบงำ สังคมแตกแยกและวุ่นวายมากขึ้น ผู้คนจึงหลบภัยอยู่ในถ้ำเพื่อหลีกหนีการสู้รบ

จากนั้น พระสูตรยังบรรยายถึงจุดเปลี่ยนในประวัติศาสตร์ บุคคลบางคนที่หลีกหนีจากความวุ่นวาย ละทิ้งความรุนแรงและยอมรับความประพฤติทางศีลธรรม ตัวอย่างของพวกเขาเป็นแรงบันดาลใจให้ผู้อื่นเปลี่ยนแปลง ค่อย ๆ ฟื้นฟูความปรองดองในสังคม เมื่อความประพฤติทางศีลธรรมดีขึ้น อายุขัยของมนุษย์ก็เริ่มเพิ่มขึ้นอีกครั้ง และสภาพแวดล้อมแห่งความเจริญรุ่งเรืองและความสงบสุขก็ได้รับการฟื้นฟูโดยกษัตริย์ผู้ "หมุนวงล้อ" พระองค์ใหม่นามว่า Sankha ในที่สุด พุทธเมตไตรย (พระศรีอริยเมตไตรย) ก็เสด็จลงมา พระองค์คือพระพุทธเจ้าองค์ต่อไปต่อจากพระศากยมุนี ซึ่งจะทรงแสดงธรรมในช่วงเวลาแห่งการฟื้นฟู ภายใต้การชี้นำของพระองค์ ผู้คนจะกลับมาเดินตามเส้นทางแห่งคุณธรรมและปัญญาอีกครั้ง และบรรลุถึงการหลุดพ้น

 ข้อมูลเถรวาท 
พระวินัยของนิกายเถรวาท (Cullavagga X, 1,6.) อ้างว่าธรรมะแท้จะคงอยู่เพียง 500 ปี โดยระบุว่าธรรมะที่แท้จริง (สัทธรรม) จะคงอยู่ได้นานกว่า (1,000 ปี) หากไม่รับสตรีเข้าเป็นภิกษุณีในสงฆ์Nattier 1991, p. 28. ข้อกล่าวอ้างนี้ยังปรากฏในตำราของสำนัก Sthavira อื่น ๆ ด้วย ได้แก่ ธรรมคุปต์ สรวาสติวาท และมหีศาสกะ แต่ไม่พบในตำราใดที่หลงเหลือจากสำนักมหาสังฆิกะNattier 1991, pp. 29–32. Nattier นักเขียน กล่าวว่า "โดยทั่วไปแล้ว นักวิชาการสมัยใหม่มักลังเลที่จะยอมรับคำกล่าวอ้างนี้ว่าเป็นพระดำรัสของพระพุทธเจ้า โดยเห็นว่าเป็นการสมเหตุสมผลมากกว่าที่จะสันนิษฐานว่าคำกล่าวอ้างนี้เกิดขึ้นในหมู่ผู้เกลียดชังผู้หญิงหลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้วนานพอสมควร"Nattier 1991, p. 30. เธอยังโต้แย้งว่าเนื่องจากข้อกล่าวอ้างนี้ไม่พบในงานเขียนมหาสังฆิกะใด ๆ จึงชี้ให้เห็นว่าข้อกล่าวอ้างนี้พัฒนาขึ้นบ้างหลังจากการสังคายนาครั้งแรก

มุมมองมาตรฐานของนิกายเถรวาทในปัจจุบันคือตารางเวลาแห่งความเสื่อมถอยที่กินเวลาห้าพันปีNattier 1991, p. 58.By contrast, refer to  แผนการนี้ได้รับการสอนครั้งแรกในผลงานของพระพุทธโฆสะ นักอรรถาธิบายในคริสต์ศตวรรษที่ห้าNattier 1991, p. 56. ตารางเวลานี้แบ่งออกเป็นห้าช่วง ๆ เวลาหนึ่งพันปี ในแต่ละช่วงเวลาจะมีองค์ประกอบบางประการของธรรมะสูญหาย:Nattier 1991, p. 57.

 การสูญหายของความบรรลุ (บาลี: อธิคม): ในช่วงหนึ่งพันปีแรก ผู้คนจะค่อย ๆ สูญเสียความสามารถในการการบรรลุธรรมทั้งสี่ขั้น
 การสูญหายของวิธีปฏิบัติ (ปฏิปัตติ): ในช่วงเวลานี้ ผู้คนจะค่อย ๆ เลิกปฏิบัติธรรมและรักษาศีลอย่างถูกต้อง
 การสูญหายของความรู้ (ปริยัติ): คัมภีร์ต่าง ๆ เริ่มสูญหายไปทีละน้อยจนกระทั่งสูญหายไปทั้งหมดเมื่อสิ้นสุดช่วงเวลานี้
 การสูญหายของสัญญาณ (นิมิต): พระภิกษุละทิ้งผ้าจีวรและเข้าสู่ชีวิตทางโลก 
 การสูญหายของเรลิก (พระบรมสารีริกธาตุ): พระบรมสารีริกธาตุที่ผู้คนบูชาก็จะค่อย ๆ หายไป

 อภิธรรม 

 ในข้อมูลมหายาน 

 ในพุทธแบบทิเบต 

 สาเหตุ 

แหล่งข้อมูลทางพุทธศาสนามีคำอธิบายมากมายเกี่ยวกับสาเหตุและปัจจัยที่ทำให้ธรรมะเสื่อมถอย สาเหตุบางประการเกิดจากปัจจัยภายนอก เช่น การรุกรานและการข่มเหงจากผู้มิใช่ชาวพุทธ ส่วนแหล่งข้อมูลอื่น ๆ โทษชาวพุทธที่ทำให้ศาสนาอ่อนแอลงจากภายใน ซึ่งอาจเป็นเพราะความคิดเห็นนอกรีต หรือความหละหลวมในการประพฤติปฏิบัติและการทำสมาธิ ความประมาท หรือความบกพร่องทางศีลธรรมอื่น ๆNattier 1991, pp. 119–121.

ข้อความคลาสสิกมาจากสังยุตตนิกายซึ่งระบุว่า:มีธรรมแห่งความเสื่อม 5 ประการที่นำไปสู่ความเสื่อมและการสูญหายของธรรมแท้ ธรรม 5 ประการใด? ธรรมเหล่านี้คือเมื่อภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา ไม่เคารพและไม่เคารพต่อครูบาอาจารย์ (sat-thar, นั่นคือ พระพุทธเจ้า) ไม่เลื่อมใสและไม่เคารพต่อธรรม ไม่เลื่อมใสและไม่เคารพต่อคณะสงฆ์ ไม่เลื่อมใสและไม่เคารพต่อการอบรม (สิกขา) และไม่เลื่อมใสและไม่เคารพต่อสมาธิ (สมาธิ)Nattier 1991, pp. 121-122.ข้อความอื่น ๆ กล่าวถึงการทะเลาะวิวาทและความแตกแยกทางนิกายภายในคณะสงฆ์ว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญของความเสื่อมของธรรม รวมถึงการพัฒนาธรรมที่ผิดหรือธรรมะ "ปลอม"Nattier 1991, pp. 123–124.

ในส่วนที่เกี่ยวกับการกระทำของผู้ที่ไม่ใช่ชาวพุทธ แหล่งข้อมูลส่วนใหญ่กล่าวถึงผู้รุกรานจากต่างประเทศและการกระทำของรัฐที่มีอำนาจว่าเป็นสาเหตุของความเสื่อมของธรรมะNattier 1991, pp. 126–127. ในส่วนประเด็นเรื่องการควบคุมของรัฐ Humane Kings Sutra กล่าวถึงข้อจำกัดของรัฐเกี่ยวกับการบวช การสร้างเจดีย์ และการประดิษฐ์รูปเคารพ ซึ่งจะนำไปสู่การเสื่อมถอยต่อไปNattier 1991, pp. 128–129

 ในศาสนาอื่น 
ศาสนาพื้นเมืองจีนบางส่วนยืมแนวคิดยุคสุดท้ายของธรรมะจากพุทธ ศาสนาจีนบางส่วนยังสอนว่ายุคทั้งสามนี้มีความเกี่ยวข้องกับบุคคลสำคัญทางพุทธศาสนา เช่น พระทีปังกรพุทธเจ้า พระโคตมพุทธเจ้า และพระเมตไตรย

อ้างอิง

ข้อมูล














แหล่งข้อมูลอื่น
 The Buddha Speaks the Ultimate Extinction of the Dharma Sutra, The Buddhist Text Translation Society

หมวดหมู่:จักรวาลวิทยาในศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:อวสานวิทยาในศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:หลักธรรมของศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธแบบนิจิเร็ง
หมวดหมู่:เทียนไถ
หมวดหมู่:เวลาในศาสนาพุทธ