ปฐมมูลมูลี

ปฐมมูลมูลี เป็นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาของชาวล้านนา ไม่ทราบว่าใครเป็นผู้แต่งแต่สันนิษฐานว่าแต่งขึ้นโดยพระภิกษุชาวล้านนาในสมัยพระเมืองแก้วแห่งราชวงศ์มังราย (พ.ศ. 2038–2068) รูปแบบคำประพันธ์ถือเป็นฉันทลักษณ์ท้องถิ่นคือ แบบร้อยแก้วสำนวนเทศน์และแบบนิสัย เริ่มต้นด้วยส่วนเกริ่นนำหรือปณามพจน์ ตอนนำเรื่อง ส่วนอธิบาย และตอนจบวิสิฎฐ์ คิดคำส่วน. แนวคิดเรื่องมนุษย์ในคัมภีร์ปฐมมูลมูลี = The Concept of man in the Pathamamulamuli / วิสิฎฐ์ คิดคำส่วน.. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่: เชียงใหม่; 2551.

เนื้อเรื่อกล่าวถึงตำนานปู่สังกะสาย่าสังกะสี มนุษย์คนแรกที่กำเนิดขึ้นในจักรวาล คือ นางอิตถังไคยสังคสี หรือ ย่าสังกัสสี (ย่าสังกะสี) หญิงสาวผู้เกิดมาจากธาตุดิน นางได้ปั้นดินสร้างสัตว์ 12 ชนิด ภายหลังได้กลายเป็นสัญลักษณ์ประจำปีนักษัตร ต่อมามีบุรุษผู้เกิดเองคนแรกจากธาตุไฟของจักรวาลชื่อ นาปุงสังไคยสังคสี หรือ ปู่สังกัสสา (ปู่สังกะสา) ทั้งคู่ได้ให้กำเนิดมนุษย์พวกแรกทั้งหมด 3 คนผ่านการปั้นดิน โดยมนุษย์คนแรกมีเพศชาย มนุษย์คนที่ 2 มีเพศหญิง และมนุษย์คนสุดท้ายมี 2 เพศ พอมีมนุษย์แล้วจึงมีการให้กำเนิดมนุษย์สืบทายาทต่อไป เนื้อหาแบ่งออกเป็น 3 ช่วง โดยในช่วงแรกกล่าวไว้ทำนองว่า เมื่อโลกเริ่มก่อกำเนิดขึ้น มีอิตถี (ผู้หญิง) ผู้หนึ่งเกิดจากธาตุดินชื่อ นางอิตถังไคยะสังกะสี ขณะนั้นโลกเต็มไปด้วยต้นไม้ใบหญ้า นางไม่มีความสุข จึงได้ปั้นดินเป็นสัตว์ต่าง ๆ ขึ้น แต่ต่อมาสัตว์เหล่านั้นก็ได้เที่ยวกินพืชพันธุ์ต้นไม้จนหมดสิ้น และในขณะที่นางกำลังคิดหาทางแก้ปัญหา ก็ได้เจอกับปู่สังกะสา ชายผู้ถือกำเนิดจากธาตุไฟ ทั้งสองได้สมสู่คู่กันและได้ช่วยกันสร้างมนุษย์ขึ้น

อ้างอิง

หมวดหมู่:คัมภีร์ของศาสนาพุทธเถรวาท
หมวดหมู่:วรรณกรรมศาสนาพุทธ