ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ

ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ () เป็นหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิด สังกัดศูนย์บัญชาการทางทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย ก่อตั้งขึ้นตามพันธกรณีในอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลซึ่งไทยเข้าร่วมในปี พ.ศ. 2540

 ประวัติ 
ประเทศไทยประสบปัญหาเกี่ยวกับทุ่นระเบิดอันเนื่องมาจากปัญหาความขัดแย้งต่าง ๆ ทางอุดมการณ์และความคิด ทั้งในประเทศไทยและแนวชายแดนของประเทศทั้ง 4 ประเทศ รวมไปถึงสรรพวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด (Unexploded Ordnance : UXO) ทำให้ประชาชนได้รับผลกระทบทั้งด้านของชีวิตและทรัพย์สินรวมถึงการพัฒนาพื้นที่ชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน
จากปัญหาดังกล่าว ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติก่อตั้งขึ้นตามพันธกรณีในอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลซึ่งประเทศไทยได้เข้าร่วมลงนามเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2540 ที่ออตตาวา ประเทศแคนาดา และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2542 โดยสำนักนายกรัฐมนตรีได้มีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรมแห่งชาติ มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ระดับหัวหน้าส่วนราชการที่มีความเกี่ยวข้องเป็นกรรมการ และมอบหมายให้กับกองบัญชาการกองทัพไทยจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติสำหรับเป็นศูนย์กลางในการปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องกับทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม และก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2543 โดยมีสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมพระนราธิวาสราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินีเป็นองค์ประธานในพิธี

 โครงสร้าง 
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ ประกอบด้วยโครงสร้าง ดังนี้

 ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ
 ส่วนบัญชาการ
 ส่วนนโยบายและแผน
 ส่วนประสานการปฏิบัติและประเมินผล
 ส่วนกิจการพิเศษ
 ส่วนธุรการและสนับสนุน
 หน่วยตรวจค้นและทำลายทุ่นระเบิด
 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 1 (นปท.1)
 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 2 (นปท.2)
 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 3 (นปท.3)
 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 4 (นปท.4)
 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรม ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (นปท.ศทช.)
 ศูนย์ฝึกอบรม
 ศูนย์ฝึกตรวจค้นและทำลายทุ่นระเบิด (ศตท.)
 ศูนย์ฝึกการแจ้งเตือนและให้ความรู้ (ศจร.)
 ศูนย์ฝึกสุนัขตรวจค้นทุ่นระเบิด (ศสท.)

 ภารกิจ 
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ มีภารกิจในการอำนวยการ ประสานงาน วางแผน และกำกับดูแลการปฏิบัติการทุ่นระเบิดให้เป็นไปตามอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคล เป็นศูนย์สำหรับประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการกำกับดูแลในการเก็บกู้ทุ่นระเบิดรวมถึงสรรพวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด

นอกจากนี้ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติยังมีหน้าที่สำคัญนอกเหนือไปจากการค้นหาและเก็บกู้วัตถุระเบิด คือการให้ความรู้ แจ้งเตือน ให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่เกิดจากทุ่นระเปิด ดำเนินการทางกฎหมายตามอนุสัญญาฯ และทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลที่เก็บสะสมในคลัง

 พื้นที่รับผิดชอบ 
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ แบ่งพื้นที่รับผิดชอบ ดังนี้
+หน่วยที่ตั้งพื้นที่รับผิดชอบหมายเหตุหน่วยตรวจค้นและทำลายวัตถุระเบิดหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 1 (นปท.1)กองกำลังบูรพา อำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้วจังหวัดสระแก้ว, กาญจนบุรี, ราชบุรี, เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 2 (นปท.2)บ้านพญากัมพุช อำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรีจังหวัดจันทบุรี และตราดหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 3 (นปท.3)กองกำลังสุรนารี อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ จังหวัดบุรีรัมย์, สุรินทร์, ศรีสะเกษ, อุบลราชธานี, หนองคาย, อุดรธานี และหนองบัวลำภูหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 4 (นปท.4) ค่ายพ่อขุนผาเมือง อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์จังหวัดเลย, เพชรบูรณ์, น่าน, พิษณุโลก, อุตรดิตถ์, พะเยา, เชียงราย, แม่ฮ่องสอน, เชียงใหม่ และตากศูนย์ฝึกอบรมศูนย์ฝึกตรวจค้นและทำลายทุ่นระเบิด (ศตท.)กรมการทหารช่าง ค่ายภาณุรักษี อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรีทั่วประเทศศูนย์ฝึกการแจ้งเตือนและให้ความรู้ (ศจร.)กองพันปฏิบัติการจิตวิทยา ค่ายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรีทั่วประเทศศูนย์ฝึกสุนัขตรวจค้นทุ่นระเบิด (ศสท.)ศูนย์การสุนัขทหาร กรมการสัตว์ทหารบก ตำบลหนองสาหร่าย อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมาทั่วประเทศ

 พื้นที่ปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิด 
จากผลการปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีการประกาศปรับลดพื้นที่ปนเปื้อนทุ่นระเบิดเพิ่มเติมขึ้นมาเรื่อย ๆ ตามลำดับ เช่น ในปี พ.ศ. 2562-2563 จังหวัดเชียงใหม่, แม่ฮ่องสอน, ชุมพร และจันทบุรี ได้รับการประกาศรับรองว่าปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิด

ในขณะที่ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2568 ได้มีการลักลอบวางทุ่นระเบิดเพิ่มเติมอีกครั้งในพื้นที่ช่องบก จังหวัดอุบลราชธานี หลังจากที่เคยกวาดล้างไปแล้วในปี พ.ศ. 2565 ทำให้สถานะการปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิดในพื้นที่ดังกล่าวกลับมาปนเปื้อนอีกครั้งระหว่างวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568 ส่งผลให้มีทหารได้รับบาดเจ็บ 5 นาย โดย 2 นายในนั้นต้องสูญเสียขาจนพิการ ซึ่งทุ่นระเบิดดังกล่าวไม่มีใช้งานในราชการของไทย และสภาพแวดล้อมไม่มีวัขพืชปกคลุมเป็นทุ่นระเบิดเก่าตามที่กัมพูชากล่าวอ้าง

 ความร่วมมือ 

 สหรัฐ 
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ มีความใกล้ชิดอย่างยิ่งภายใต้ความร่วมมือกับสหรัฐอเมริกาผ่านกระทรวงกลาโหมสหรัฐ ตามคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 151/2541 ที่ส่งเสริมความร่วมมือกันในปี พ.ศ. 2541 โดยให้การสนับสนุนต่าง ๆ ทั้งการฝึกร่วมทางปฏิบัติการทุ่นระเบิด ร่วมกันกับศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติในการกำหนดมาตรฐานในระดับภูมิภาค การสนับสนุนยุทโธปกรณ์ในการเก็บกู้ รวมไปถึงการเปิดศูนย์ความเป็นเลิศด้านการเก็บกู้ทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม

 มูลนิธิ 
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ ได้รับการสนับสนุนจากองค์การและมูลนิธิต่าง ๆ ได้แก่ องค์การความช่วยเหลือแห่งประชาชนชาวนอร์เวย์ (Norwegian Peoples’ Aid, NPA), สมาคมผู้เก็บกู้ระเบิดพลเรือนไทย (Thai Civilian Deminer Association, TDA) และ มูลนิธิเพื่อมนุษยธรรมโกลเด้นเวสท์ประจำประเทศไทย (Golden West Humanitarian Foundation, GWHF)

 ระเบียงภาพ 

 ดูเพิ่ม 
 การทำลายล้างวัตถุระเบิด
 วิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:กองบัญชาการกองทัพไทย