สุวรรณโคมคํา

สุวรรณโคมคํา เป็นเมืองในตำนานของพื้นที่ราบลุ่มริมฝั่งแม่น้ำโขง ในประเทศลาว ใกล้กันกับเขตพื้นที่เมืองเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ของประเทศไทย ชื่อของเมืองนี้ปรากฏอยู่ใน เอกสารโบราณชิ้นสำคัญอย่างน้อย 2 ฉบับ ได้แก่ ตำนานเมืองสุวรรณโคมคำ (พงศาวดารภาคที่ 72) และตำนานสิงหนวัติกุมาร โดยให้รายละเอียดและพิสดารมากในตำนานเมืองสุวรรณโคมคำ (พงศาวดารภาคที่ 72) ขณะที่ตำนานสิงหนวัติกุมารไม่ได้ให้รายละเอียดมากนัก

เนื้อหาในตำนาน
จิตร ภูมิศักดิ์ ระบุว่า "ตำนานเมืองสุวรรณโคมคำ…เป็นบันทึกความทรงจำว่าด้วยประวัติความเป็นมาของดินแดนล้านนาก่อนยุคไทยเข้ามาตั้งบ้านเมือง ยุคนั้นเป็นยุคของพวก ‘กรอม’ ตำนานเรื่องนี้จึงเป็นตำนานที่ว่าด้วยเรื่องของกรอมโดยเฉพาะ ไม่มีเรื่องอื่นปน" จากข้อความดังกล่าว จิตรระบุว่าเมืองสุวรรณโคมคำเป็นเมืองของพวกขอมโบราณ เพราะในตำนานระบุว่ากษัตริย์ผู้สถาปนาเมืองสุวรรณโคมคำที่ชื่อ เจ้าสุวรรณทวารมุขราช นั้น สืบเชื้อสายมาจากเมืองโพธิสารหลวง ซึ่งต่อมาเมืองนี้จะกลายเป็นนครอินทปัตถ์ ต่อมาประชาชนจากเมืองโพธิสารหลวง ก็พากันอพยพไปอยู่ที่เมืองสุวรรณโคมคำอย่างไม่ขาดสาย แถมกษัตริย์องค์สุดท้ายก่อนเมืองแห่งนี้จะล่มสลายยังเรียกว่า พระยากรอมดำ เมืองสุวรรณโคมคำจึงต้องเป็นเมืองของพวกขอม

เมืองสุวรรณโคมคำถึงคราวอวสาน เมื่อสมัยพระยากรอมดำครองเมือง ได้ใช้กลโกงริบเอาสินค้าในเรือของมานพหนุ่มนายหนึ่ง แล้วขับไล่จนเขาต้องไปทำไร่อยู่บนเกาะกลางน้ำโขง ห่างไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเมืองสุวรรณโคมคำราว 4,000 วา (ประมาณ 8 กิโลเมตร) มานพหนุ่มมีภรรยาเป็นนางนาค เมื่อรู้เรื่องเข้าจึงนำเรือสินค้าไปซ้อนแผนกลโกงของพระยากรอมดำ แล้วพาสามีกลับไปอยู่บ้านเกิดเมืองนอนของตัวเขาเอง จากนั้นก็นำเรื่องไปบอกพญานาคผู้เป็นพ่อของตนเอง พญานาคโกรธแค้นจึงนำบริวารจำนวนหนึ่งแสนโกฏิตนขึ้นมาขุดควักแม่น้ำโขงจนเมืองสุวรรณโคคำล่มจมน้ำลงไปในที่สุด

ชื่อ "สุวรรณโคมคำ" มีที่มาจากเรื่องราวของ เจ้าสุวรรณทวาร และพระอัยกา (ตา) คือ อยะมหาเสนาธิบดี ด้วยความสงสารหลานที่พลัดพราก อยะมหาเสนาธิบดี จึงได้ตั้งเสาโคมทองริมแม่น้ำโขง เพื่อไหว้พระพุทธเจ้าขอให้ได้พบหลาน ด้วยบุญญาธิการของเจ้าสุวรรณทวาร ทำให้แพที่ลอยไปกลับลอยตามแม่น้ำโขงมาถึงที่ตั้งของโคมทองคำ ณ จุดที่แพมาถึงนี้เอง อยะมหาเสนาธิบดี, นางอุรสาเทวี, และเจ้าสุวรรณทวาร ได้ร่วมกันตั้งเมืองขึ้น โดยตั้งชื่อว่า เมืองสุวรรณโคมคำ และให้เจ้าสุวรรณทวารปกครองในพระนาม เจ้าสุวรรณทวารมุขราช

ตำนานสิงหนวัติกุมาร กล่าวว่า ในสมัยต้นพุทธกาล สิงหนวัติกุมาร โอรสของพระเจ้าเทวกาลแห่งนครราชคฤห์ ได้เสด็จออกจากเมืองมาทางตะวันออกเฉียงใต้จนใกล้แม่น้ำโขง ถึงแคว้นที่มีชื่อว่าสุวรรณโคมคำซึ่งเป็นเมืองร้างไปแล้ว และได้สร้างเมืองโยนกเชียงแสนขึ้นตรงนั้น แสดงว่าเมื่อสมัยต้นพุทธกาล เมืองสุวรรณโคมคำก็เป็นเมืองร้างไปแล้ว

ข้อสันนิษฐาน
จิตร ภูมิศักดิ์ สันนิษฐานตำแหน่งเมืองสุวรรณโคมคำว่า "เมืองสุวรรณโคมคำตั้งอยู่บน ‘เกาะใหญ่’ ริมแม่น้ำโขงฝั่งลาว ตรงดอนมูล เยื้องปากแม่น้ำกกลงไปทางใต้เล็กน้อย ตรงข้ามบ้านสวนดอก อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย"

เมื่อ พ.ศ. 2567 มีการค้นพบพระพุทธรูปโบราณจำนวนมากที่ริมแม่น้ำโขงบริเวณบ้านต้นผึ้ง เมืองต้นผึ้ง แขวงบ่อแก้ว ประเทศลาว ได้มีกระแสคาดการณ์กันว่าพระพุทธรูปดังกล่าวน่าจะเป็นของสมัยอาณาจักรสุวรรณโคมคำ

อ้างอิง

หมวดหมู่:แขวงบ่อแก้ว
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ลาว
หมวดหมู่:เมืองโบราณ
หมวดหมู่:คติชนไทย
หมวดหมู่:คติชนลาว