พรมแดนจีน–เกาหลีเหนือ

พรมแดนจีน–เกาหลีเหนือ เป็นเขตแดนระหว่างประเทศที่แบ่งประเทศจีนและประเทศเกาหลีเหนือ โดยมีอาณาเขตแผ่ขยายจากอ่าวเกาหลีทางทิศตะวันตกไปจนถึงจุดบรรจบสามประเทศร่วมกับประเทศรัสเซียทางทิศตะวันออก ความยาวรวมของพรมแดนคือ 1,352 กิโลเมตร (840 ไมล์) พรมแดนปัจจุบันถูกสร้างขึ้นโดยสนธิสัญญาลับสองฉบับที่ลงนามระหว่างประเทศจีนและเกาหลีเหนือใน ค.ศ. 1962 และ 1964

 ภูมิศาสตร์ 
จากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก ทั้งสองประเทศถูกแบ่งด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่สำคัญสามประการ ได้แก่ แม่น้ำยาลู่ ภูเขาแพ็กดู และแม่น้ำตูเมน

ตานตง ในมณฑลเหลียวหนิงของประเทศจีน บนดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำยาลู่ เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดบนเส้นพรมแดนRogers, Jenny. "New group reaches out to China ." Gold Coast Bulletin. October 2, 2012. Retrieved on October 23, 2012. อีกฝั่งหนึ่งของแม่น้ำคือเมืองชินอึยจูในจังหวัดพย็องอันเหนือ ประเทศเกาหลีเหนือ ทั้งสองเมืองตั้งอยู่บนดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำยาลู่ ณ ปลายสุดทางทิศตะวันตกของพรมแดน ใกล้ทะเลเหลือง พื้นที่ริมน้ำของทั้งสองเมืองเผชิญหน้ากันและเชื่อมต่อกันด้วยสะพานมิตรภาพจีน–เกาหลี

มีเกาะจำนวน 205 เกาะบนแม่น้ำยาลู่ สนธิสัญญาพรมแดน ค.ศ. 1962 ระหว่างประเทศเกาหลีเหนือและจีนได้แบ่งเกาะต่าง ๆ ตามกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่บนแต่ละเกาะ เกาหลีเหนือครอบครอง 127 เกาะ และจีนครอบครอง 78 เกาะ ด้วยเกณฑ์การแบ่งดังกล่าว เกาะบางแห่ง เช่น เกาะฮวังกึมพย็อง จึงตกเป็นของเกาหลีเหนือแม้จะตั้งอยู่ทางฝั่งจีนของแม่น้ำก็ตาม ทั้งสองประเทศมีสิทธิในการเดินเรือในแม่น้ำ รวมถึงในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำด้วย

 ประวัติศาสตร์ 

 ก่อนสมัยใหม่ 
ในทางประวัติศาสตร์ พื้นที่พรมแดนเป็นข้อพิพาทระหว่างการเมืองจีนและเกาหลีที่สืบทอดอำนาจต่อกันมา แม้พรมแดนปัจจุบันที่ใช้แม่น้ำยาลู่และแม่น้ำตูเมนดูเหมือนจะเริ่มใช้มาตั้งแต่ช่วงกลางศตวรรษที่ 15 ราชวงศ์แมนจู (ชิง) ของจีนสามารถรวมอำนาจควบคุมจีนตะวันออกเฉียงเหนือ (แมนจูเรีย) ได้สำเร็จ และสถาปนาการปกครองแบบ "รัฐบรรณาการ" ที่คลุมเครือเหนืออาณาจักรโชซ็อนของเกาหลี ใน ค.ศ. 1712 จักรพรรดิคังซีแห่งจีนและพระเจ้าซุกจงแห่งโชซ็อนได้อนุมัติภารกิจพรมแดนเพื่อวิเคราะห์การจัดแนวพรมแดนในบริเวณต้นน้ำยาลู่-ตูเมนบนภูเขาแพ็กดู มีการปักปันเสาหินระบุแนวพรมแดนในส่วนนี้ และมีการกำหนดเขตปลอดทหารที่เป็นกลางตามแนวชายแดน ใน ค.ศ. 1875 จีนซึ่งเกรงกลัวการปรากฏตัวของรัสเซียทางทิศตะวันออก ได้เข้ายึดครองพื้นที่ส่วนที่เป็นเขตเป็นกลางของตน คณะสำรวจเขตแดนจีน-เกาหลีได้สำรวจพื้นที่ภูเขาแพ็กดูในช่วง ค.ศ. 1885–87 อย่างไรก็ตาม เกิดข้อพิพาทว่าเสาหินถูกเคลื่อนย้ายหรือไม่ และทั้งสองฝ่ายไม่สามารถตกลงกันได้อย่างแน่ชัดว่าลำธารต้นน้ำสายใดในหลายสายควรเป็นเส้นเขตแดน ใน ค.ศ. 1889 ฝ่ายจีนได้กำหนดเขตแดนในพื้นที่ดังกล่าวเพียงฝ่ายเดียว โดยทำเครื่องหมายด้วยชุดของเสาหลัก แต่ต่อมาเสาเหล่านี้ถูกทำลายโดยชาวเกาหลี นอกจากนี้ เกาหลียังอ้างสิทธิ์เป็นระยะในดินแดนที่มีชาวเกาหลีอาศัยอยู่ (เจียนเต่า) ทางตอนเหนือของแม่น้ำตูเมน ยุทธการที่เปียงยางและแม่น้ำยาลู่กลายเป็นชัยชนะของญี่ปุ่น

ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 เกาหลีตกอยู่ภายใต้อิทธิพลที่เพิ่มขึ้นของญี่ปุ่น และภายใน ค.ศ. 1905 ถูกถือว่าเป็นรัฐในอารักขาของญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1909 จีนและญี่ปุ่นลงนามในอนุสัญญาคันโต โดยเกาหลีถูกบังคับให้สละการอ้างสิทธิ์ใด ๆ ทางตอนเหนือของแนวแม่น้ำยาลู่-ตุเมนเพื่อแลกกับการที่จีนยอมผ่อนปรนสิทธิประโยชน์มหาศาลให้แก่ญี่ปุ่น ในพื้นที่ภูเขาแพ็กดู เสาหิน ค.ศ. 1712 ได้รับการยืนยันให้เป็นเครื่องหมายเขตแดน และใช้ลำธารต้นน้ำฉืออี่/โซกุลเป็นแนวพรมแดนไปจนถึงแม่น้ำจูเมน ในปีต่อมาญี่ปุ่นได้ผนวกเกาหลีอย่างเป็นทางการ

 พรมแดนปัจจุบัน 

เกาหลีได้รับเอกราชหลังการยอมจำนนของญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1945 และต่อมาถูกแบ่งออกเป็นสองส่วน โดยมีคิม อิล-ซ็องเป็นนายกรัฐมนตรีคนแรกใน ค.ศ. 1948 (ต่อมาดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีใน ค.ศ. 1972) และเป็นประธานาธิบดีตลอดกาลของเกาหลีเหนือใน ค.ศ. 1994 การบุกครองแมนจูเรียของสหภาพโซเวียตในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1945 นำไปสู่การเข้ายึดครองเกาหลีเหนือโดยโซเวียต กองทัพที่ 25 ของโซเวียตประจำการอยู่ที่เปียงยาง และกรรมาธิการการเมือง พลเอก เตเรียนตีย์ ชืยคอฟ กลายเป็นผู้ปกครองสูงสุดโดยพฤตินัยและสถาปนิกผู้สร้างรัฐเกาหลีเหนือในช่วงแรกจนกระทั่งมีการสถาปนารัฐเมื่อวันที่ 9 กันยายน ค.ศ. 1948 ในทางกลับกัน ยาโคฟ โนวิเชนโค พร้อมด้วยกองทัพที่ 25 ประจำการอยู่ที่เปียงยางเพื่อช่วยเหลือรัฐบาลทหาร ประธานเหมาและพรรคคอมมิวนิสต์ (CPC) เข้าปกครองจีนหลังจากชนะสงครามกลางเมืองจีน ภายหลังการปลดปล่อยปักกิ่งโดยกองทัพปลดปล่อยประชาชน (PLA) ใน ค.ศ. 1949 ทั้งสองประเทศก้าวขึ้นมาเป็นรัฐคอมมิวนิสต์ (มากซ์–เลนิน) ในยุคหลังสงคราม นำไปสู่การจัดแนวทางอุดมการณ์ที่เข้มแข็งและความสัมพันธ์ทางการทูตในระยะเริ่มแรกระหว่างทั้งสองประเทศเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม ค.ศ. 1949

ใน ค.ศ. 1962 เกาหลีเหนือและจีนได้ลงนามในสนธิสัญญาพรมแดนอย่างลับ ๆ ซึ่งกำหนดเส้นแบ่งเขตแดนตามแม่น้ำยาลู่และแม่น้ำตูเมน โดยส่วนกลางที่เป็นทางบกทอดผ่านภูเขาแพ็กดูและทะเลสาบสวรรค์ พิธีสารต่อมาใน ค.ศ. 1964 ได้จัดสรรเกาะเล็ก ๆ ในแม่น้ำจำนวนมาก โดยมอบให้เกาหลีเหนือ 264 เกาะ และให้จีน 187 เกาะ สนธิสัญญาทั้งสองฉบับนี้เป็นตัวกำหนดพรมแดนสมัยใหม่ระหว่างสองประเทศ

ระหว่างเดือนมีนาคม ค.ศ. 1968 ถึงมีนาคม ค.ศ. 1969 เกิดการปะทะกันทางทหารระหว่างกองกำลังเกาหลีเหนือและจีน

 การค้าและการติดต่อ 
พรมแดนของเกาหลีเหนือที่ติดกับจีนได้รับการอธิบายว่าเป็น "เส้นตายสำหรับโลกภายนอก"Onishi, Norimitsu. "Tension, Desperation: The China-North Korean Border ." The New York Times. October 22, 2006. Retrieved on October 23, 2012. การค้าส่วนใหญ่ระหว่างจีนและเกาหลีเหนือผ่านทางท่าเรือของตานตง

เป็นที่ทราบกันดีว่าสัญญาณบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ของจีนครอบคลุมลึกเข้าไปในดินแดนเกาหลีถึง  นำไปสู่การพัฒนาของตลาดมืดสำหรับโทรศัพท์เคลื่อนที่จากจีนในบริเวณพื้นที่ชายแดน การโทรศัพท์ระหว่างประเทศเป็นสิ่งต้องห้ามอย่างระมัดระวังในเกาหลีเหนือ และผู้ฝ่าฝืนต้องเผชิญกับอันตรายอย่างยิ่งในการครอบครองโทรศัพท์ดังกล่าว

นักท่องเที่ยวในตานตงสามารถนั่งเรือเร็วไปตามแนวชายฝั่งฝั่งเกาหลีเหนือของแม่น้ำยาลู่และเข้าไปตามลำน้ำสาขาได้

กิจกรรมวันแต่งงานตามปกติสำหรับคู่รักชาวจีนบางคู่รวมถึงการเช่าเรือ สวมเสื้อชูชีพทับชุดแต่งงาน และเดินทางไปยังพรมแดนเกาหลีเหนือเพื่อถ่ายภาพแต่งงาน

มีรายงานว่าการ์ดความจำและตุ๊กตาหมีเป็นหนึ่งในสินค้าที่ได้รับความนิยมมากที่สุดสำหรับชาวเกาหลีเหนือที่มาเลือกซื้อสินค้าในตานตง

 จุดผ่านแดน 

 จุดผ่านแดนจีน–เกาหลีเหนือ ชื่อ เมืองของจีนที่ติดพรมแดน เมืองของเกาหลีเหนือที่ติดพรมแดน เปิดให้พลเมืองประเทศที่สาม ผ่าน จุดข้ามทางรถไฟ หมายเหตุ เกาะฮวังกึมพย็อง ถังฉือ เจิ้นซิง ตานตง ชินโด จังหวัดพย็องอันเหนือ ไม่ ไม่ อยู่ในแผนการ สะพานข้ามแม่น้ำยาลู่ใหม่ ถังฉือ เจิ้นซิง ตานตง ชินอึยจูพย็องอันเหนือ ใช่ ไม่ อยู่ระหว่างการก่อสร้าง สะพานขาดข้ามแม่น้ำยาลู่ ถังฉือ เจิ้นซิง ตานตง ชินอึยจู พย็องอันเหนือ ไม่ ไม่ เลิกใช้งาน สะพานมิตรภาพจีน–เกาหลี ถังฉือ เจิ้นซิง ตานตง ชินอึยจู พย็องอันเหนือ ใช่ ใช่ เปิดใช้งาน สะพานโป๊ะไม้ขาดข้ามแม่น้ำยาลู่ ตำบลเจินจูเจิ้นอัน ตานตง ชินอึยจู พย็องอันเหนือ ไม่ ใช่ เลิกใช้งาน สะพานขาดเหอโข่ว ฉางเตี้ยนควนเตี้ยน ตานตง อำเภอซักจูพย็องอันเหนือ ไม่ ไม่ เลิกใช้งาน สะพานรถไฟเหอโข่วตอนบน ฉางเตี้ยน ควนเตี้ยน ตานตง ซักจู พย็องอันเหนือ ไม่ ใช่ เปิดใช้งาน สะพานรถไฟจี๋อาน จี๋อานทงฮฺว่า มันโพจังหวัดชากัง ไม่ ใช่ เปิดใช้งาน สะพานถนนจี๋อาน จี๋อาน ทงฮฺว่า มันโพ ชากัง ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานรถไฟชากังซัมกัง ทะเลสาบยฺวิ่นเฟิง จี๋อาน ทงฮฺว่า มันโพ ชากัง ไม่ ใช่ เลิกใช้งาน สะพานรถไฟคูอุนบง ทะเลสาบยฺวิ่นเฟิง จี๋อาน ทงฮฺว่า ชาซ็องชากัง ไม่ ใช่ เลิกใช้งาน สะพานข้ามแม่น้ำยาลู่ หลินเจียง หลินเจียง ไป๋ชาน ชุงกังชากัง ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานฉางไป๋–ฮเยซัน ฉางไป๋ไป๋ชาน ฮเยซันจังหวัดรยังกัง ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานคาริม เอ้อร์ฉือเต้าโกวฉางไป๋ ไป๋ชาน โพช็อน รยังกัง ไม่ ไม่ เลิกใช้งาน จุดผ่านแดนซัมจีย็อน เอ้อร์ดต้าไป๋เหออันถู หยันเปียน ซัมจีย็อน รยังกัง ไม่ ไม่ จุดผ่านแดนทางบกใกล้ภูเขาแพ็กดู สะพานกู่เฉิงหลี่ ฉงชานเหอหลง หยันเปียน แทฮงดัน รยังกัง ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานหนานผิง หนานผิงเหอหลง หยันเปียน มูซันจังหวัดฮัมกย็องเหนือ ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานซานเหอ ซานเหอหลงจิ่ง หยันเปียนฮเวรย็อง ฮัมกย็องเหนือ ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานเฉาไค ไคชานถุนหลงจิ่ง หยันเปียน ซัมบง อนซ็อง ฮัมกย็องเหนือ ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานรถไฟพรมแดนถูเหมิน ถูเหมิน หยันเปียน นัมยังอนซ็อง ฮัมกย็องเหนือ ใช่ ใช่ เปิดใช้งาน สะพานถนนพรมแดนถูเหมิน ถูเหมินหยันเปียน นัมยัง อนซ็อง ฮัมกย็องเหนือ ใช่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานขาดเหลียงฉุ่ย เหลียงฉุ่ยถู่เหมิน หยันเปียน อนซ็อง ฮัมกย็องเหนือ ไม่ ใช่ เลิกใช้งาน สะพานรถไฟหุนยุง อิงอาน,หุนชุน หยันเปียน ฮันยังคย็องว็อน ฮัมกย็องเหนือ ไม่ ใช่ เลิกใช้งาน สะพานชาถัวจื่อ ซานเจียจื่อ ฮุนชุน หยันเปียน คย็องว็อนฮ้มกย็องเหนือ ไม่ ไม่ เปิดใช้งาน สะพานเฉฺวียนเหอ–ยฺวิ่นถิง จิ้งซิ่น () หุนชุน หยันเปียน ว็อนจ็องเขตซ็อนบงราซ็อน ใช่ ไม่เปิดใช้งาน 

 การรักษาความปลอดภัยบริเวณพรมแดน 
ใน ค.ศ. 2005 พรมแดนระหว่างประเทศเกาหลีเหนือและประเทศจีนได้รับการอธิบายว่า "มีช่องโหว่"

รัฐบาลจีนโอนย้ายความรับผิดชอบในการจัดการพรมแดนจากตำรวจไปยังกองทัพใน ค.ศ. 2003Foley, James. “China Steps Up Security on North Korean Border”, Jane's Intelligence Review, 1 November 2003. ทางการจีนเริ่มสร้างรั้วลวดหนาม "บนเส้นทางหลักของการแปรพักตร์ตามแนวแม่น้ำตูเมน" ใน ค.ศ. 2003Ng Gan Guan, China Erects Fence Along N. Korea Border , Associated Press (October 16, 2006). เริ่มตั้งแต่เดือนกันยายน ค.ศ. 2006 ประเทศจีนได้ติดตั้งรั้วยาว  บนพรมแดนใกล้กับตานตง ตามแนวพื้นที่ส่วนขยายของดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำยาลู่ที่มีตลิ่งต่ำและมีความกว้างแคบ รั้วคอนกรีตและลวดหนามมีความสูงตั้งแต่  ถึง 

ใน ค.ศ. 2007 เจ้าหน้าที่สหรัฐระบุว่าประเทศจีนกำลังสร้าง "รั้วและสิ่งติดตั้งเพิ่มเติมที่ด่านตรวจชายแดนสำคัญ" ในปีเดียวกัน มีรายงานว่าประเทศเกาหลีเหนือได้เริ่มสร้างรั้วตามแนวความยาว  ในฝั่งของตนบนแม่น้ำยาลู และยังได้สร้างถนนเพื่อเฝ้าระวังพื้นที่ดังกล่าวwww.edmontonsun.com "North Korea building fence on China border"

ใน ค.ศ. 2011 มีรายงานว่าประเทศจีนกำลังสร้างรั้วสูง  ใกล้ตานตง และมีการสร้างรั้วใหม่นี้ไปแล้วเป็นระยะทาง นอกจากนี้ยังมีรายงานว่าประเทศจีนกำลังเสริมกำลังการลาดตระเวน และมีการสร้างจุดตรวจลาดตระเวนใหม่บนพื้นที่สูงเพื่อให้สามารถมองเห็นพื้นที่ได้กว้างขวางขึ้น ตามคำบอกเล่าของผู้อยู่อาศัยในพื้นที่: "เป็นครั้งแรกที่มีการติดตั้งรั้วพรมแดนที่แข็งแกร่งเช่นนี้ที่นี่ ดูเหมือนว่าจะเกี่ยวกับสถานการณ์ที่ไม่มั่นคงในเกาหลีเหนือ" ผู้อยู่อาศัยยังกล่าวเสริมอีกว่า ก่อนหน้านี้ "ใคร ๆ ก็สามารถข้ามไปได้ถ้าพวกเขาต้องการจริง ๆ" เพราะรั้วเคยมีความสูงเพียง  และไม่มีลวดหนามFoster, Peter and agencies, Beijing. "China builds higher fences over fears of instability in North Korea ." The Daily Telegraph. March 30, 2011. Retrieved on October 26, 2012."China boosts North Korea border fence ." The China Post. Thursday March 31, 2011. Retrieved on October 26, 2012.

ใน ค.ศ. 2014 นักข่าวชาวออสเตรเลียที่ไปเยือนเมืองตานตงรายงานว่าระดับการรักษาความปลอดภัยบริเวณพรมแดนอยู่ในระดับต่ำ ใน ค.ศ. 2015 มีรายงานว่าการล้อมรั้วเป็นข้อยกเว้นมากกว่าจะเป็นกฎเกณฑ์ทั่วไป ใน ค.ศ. 2015 ช่างภาพข่าวที่เดินทางตามแนวพรมแดนฝั่งจีนให้ความเห็นว่าการล้อมรั้วนั้นหาได้ยาก และน่าจะเป็นเรื่องง่ายที่จะข้ามแม่น้ำยาลู่เมื่อน้ำในแม่น้ำกลายเป็นน้ำแข็ง รายงานฉบับเดียวกันระบุถึงการติดต่อกันอย่างเป็นมิตรระหว่างผู้คนในทั้งสองฝั่งของพรมแดน ใน ค.ศ. 2018 ช่างภาพข่าวได้ขับรถไปตามแนวพรมแดนและอธิบายว่ามันเป็น "พื้นที่ว่างเปล่านยาวหลายไมล์ที่ไม่มีใครเฝ้า"

ใน ค.ศ. 2015 ทหารเกาหลีเหนือที่แตกแถวเพียงนายเดียวได้สังหารพลเมืองจีนเชื้อสายเกาหลี 4 คนที่อาศัยอยู่ตามแนวพรมแดนจีนที่ติดกับประเทศเกาหลีเหนือ

ข่าวลือเรื่องการเคลื่อนกำลังพลของจีนบริเวณพรมแดนแพร่สะพัดอยู่บ่อยครั้งในช่วงเวลาที่มีความตึงเครียดสูงบนคาบสมุทรเกาหลี ตามความเห็นของนักวิชาการ อดัม แคทคาร์ต ข่าวลือเหล่านี้ยากจะยืนยันข้อเท็จจริงและยากจะตีความ

เอกสารของบริษัทไชนาโมบายล์ (China Mobile) ที่รั่วไหลออกมาและกลายเป็นกระแสในสื่อสังคมออนไลน์ของจีนเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม ค.ศ. 2017 อ้างว่าได้เปิดเผยแผนการของรัฐบาลจีนในการสร้าง "จุดตั้งถิ่นฐานของผู้ลี้ภัย" 5 แห่งตามแนวพรมแดนติดกับเกาหลีเหนือในอำเภอฉางไป๋และมณฑลจี๋หลิน เห็นได้ชัดว่าเป็นการเตรียมพร้อมสำหรับการหลั่งไหลเข้ามาจำนวนมากของผู้ลี้ภัยชาวเกาหลีเหนือหากระบอบคิมล่มสลายจากความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นกับสหรัฐ เดอะการ์เดียน อ้างถึงเอกสารดังกล่าวว่า: "ด้วยความตึงเครียดข้ามพรมแดน... คณะกรรมการพรรค [คอมมิวนิสต์] และรัฐบาลอำเภอฉางไป๋ได้เสนอให้ตั้งค่ายผู้ลี้ภัยห้าแห่งในเขตพื้นที่นี้"

การควบคุมพรมแดนได้รับเสริมความแข็งแกร่งอย่างมีนัยสำคัญใน ค.ศ. 2020 จากการระบาดทั่วของโควิด-19 เกาหลีเหนือปิดพรมแดนที่ติดกับจีนในเดือนมกราคม ค.ศ. 2020 ภายในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2020 ระบอบได้กำหนดเขตกันชน 1–2 กิโลเมตร หน้าพื้นที่พรมแดนซึ่งต้องใช้ใบอนุญาตอย่างเป็นทางการในการเข้าพื้นที่ ผู้บุกรุกจะถูก "ยิงโดยไม่มีการเตือน" ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2023 มีการสังเกตเห็นกำแพงสองชั้นและจุดตรวจที่สร้างขึ้นใหม่ตามแนวพรมแดนความยาวหลายร้อยกิโลเมตร ตามภาพถ่ายดาวเทียมที่เผยแพร่โดยรอยเตอร์ส

 แผนที่ 

หมายเหตุ

 ดูเพิ่ม 
 ผู้แปรพักตร์เกาหลีเหนือ
 ความสัมพันธ์จีน–เกาหลีเหนือ

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

ช่องทางเข้าออกประเทศจีน
โครงการจัดทำเอกสารแม่น้ำตูเมน ที่ Sino-NK

 เขตแดนจีน–เกาหลี


หมวดหมู่:เขตแดนจีน
หมวดหมู่:เขตแดนเกาหลีเหนือ
หมวดหมู่:เขตแดนระหว่างประเทศ