ซูดานของอังกฤษและอียิปต์

ซูดานของอังกฤษและอียิปต์ () คือดินแดนใต้การปกครองร่วมของสหราชอาณาจักรและอียิปต์ในระหว่างปี ค.ศ. 1899 ถึง ค.ศ. 1956 ครอบคลุมพื้นที่ที่เป็นประเทศซูดานและซูดานใต้ในปัจจุบัน รวมถึงบางส่วนของลิเบียทางตะวันออกเฉียงใต้ ตามกฎหมายแล้วอำนาจอธิปไตยและการปกครองเป็นของทั้งสองประเทศร่วมกัน แต่ในทางปฏิบัติโครงสร้างของดินแดนใต้การปกครองร่วมนี้ทำให้สหราชอาณาจักรสามารถควบคุมซูดานได้อย่างเบ็ดเสร็จ ในขณะที่อียิปต์มีอำนาจและอิทธิพลในท้องถิ่นที่จำกัด อีกทั้งในขณะนั้นอียิปต์เองก็อยู่ภายใต้อิทธิพลของอังกฤษมากขึ้นเรื่อย ๆ หลังจากการปฏิวัติอียิปต์ ค.ศ. 1952 อียิปต์ได้เรียกร้องให้ยุติการเป็นดินแดนใต้การปกครองร่วมและให้ซูดานได้รับเอกราช จากข้อตกลงระหว่างอียิปต์และสหราชอาณาจักรในปี ค.ศ. 1953 ซูดานได้รับเอกราชในฐานะสาธารณรัฐซูดานในวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1956 และต่อมาในปี ค.ศ. 2011 ซูดานใต้ได้แยกตัวออกไปและได้รับเอกราชในฐานะ สาธารณรัฐซูดานใต้

ในช่วงปี ค.ศ. 1805 มุฮัมมัด อะลีได้ขึ้นมามีอำนาจปกครองอียิปต์ แม้ในทางทฤษฎีเขาจะยังคงเป็นเมืองขึ้นของจักรวรรดิออตโตมัน แต่ในทางปฏิบัติอียิปต์ภายใต้การปกครองของเขามีสถานะเสมือนรัฐเอกราช ด้วยความมุ่งมั่นที่จะก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจในภูมิภาคแทนที่จักรวรรดิออตโตมัน มุฮัมมัด อะลีได้ประกาศตนเป็น "เคดีฟ" และขยายอาณาเขตของอียิปต์ออกไปทางใต้สู่ซูดาน และทางตะวันออกสู่ดินแดนลิแวนต์และอาระเบีย ซึ่งเป็นการรุกล้ำดินแดนของออตโตมันโดยตรง ดินแดนในซูดานถูกผนวกเข้ากับอียิปต์และปกครองในฐานะส่วนหนึ่งของประเทศอย่างสมบูรณ์ ประชาชนชาวซูดานได้รับสัญชาติอียิปต์ในที่สุด แต่การขยายอำนาจของอียิปต์ต้องหยุดชะงักลงเมื่อชาติมหาอำนาจเข้ามาแทรกแซงเพื่อสนับสนุนจักรวรรดิออตโตมัน ทำให้อียิปต์ต้องส่งคืนดินแดนลิแวนต์และอาระเบียทั้งหมดคืนให้ออตโตมันหลังการเสียชีวิตของมุฮัมมัด อะลี อย่างไรก็ตาม การขยายดินแดนทางตอนใต้ของอียิปต์ไม่ถูกขัดขวางแต่อย่างใด

ในรัชสมัยของ อิสมาอีล พาชา ผู้เป็นหลานของมุฮัมมัด อะลี อียิปต์ได้รวบรวมและขยายอำนาจปกครองเหนือซูดานไปจนถึงแถบทะเลสาบใหญ่ และในขณะเดียวกันก็ได้ผนวกดินแดนที่ปัจจุบันคือประเทศชาด เอริเทรีย จิบูตี และโซมาเลีย นอกจากนี้ การใช้ตำแหน่ง "เคดีฟ" ที่ไม่เคยได้รับการรับรองมาก่อน ก็ได้รับการอนุมัติอย่างเป็นทางการจากสุลต่านออตโตมัน ทำให้อียิปต์อยู่ในจุดสูงสุดของอำนาจ โดยอิสมาอีลมีความมุ่งมั่นที่จะสถาปนาจักรวรรดิแอฟริกาที่เชื่อมต่อกัน เพื่อใช้เป็นฐานอำนาจในการต้านทานการขยายตัวของยุโรปในทวีปแอฟริกา

แต่ความทะเยอทะยานอันยิ่งใหญ่ของอิสมาอีลต้องสิ้นสุดลงด้วยความพ่ายแพ้อันย่อยยับในสงครามอียิปต์-เอธิโอเปีย ซึ่งซ้ำเติมปัญหาทางการเงินที่อียิปต์เผชิญอยู่แล้ว อันเนื่องมาจากโครงการพัฒนาประเทศที่ต้องใช้เงินมหาศาล ในที่สุดเหตุการณ์นี้ก็ทำให้ชาติมหาอำนาจตัดสินใจปลดอิสมาอีลออกจากตำแหน่งในปี ค.ศ. 1879 และแต่งตั้งเตาฟีก พาชา ลูกชายของเขาขึ้นเป็นเคดีฟแทน หลังจากนั้นอียิปต์จึงถอนตัวออกจากดินแดนทั้งหมดที่อยู่นอกเหนือจากซูดานและอียิปต์เอง

ความไม่พอใจในการปกครองของเตาฟีก ได้จุดชนวนให้เกิดการจลาจลขึ้นสองครั้งในปี ค.ศ. 1881 คือการจลาจลของมะฮ์ดีในซูดาน และการจลาจลของโอราบีในอียิปต์ แม้ว่าการเข้าแทรกแซงทางทหารของสหราชอาณาจักรในปี ค.ศ. 1882 จะสามารถปราบปรามการจลาจลของโอราบีลงได้ และฟื้นฟูอำนาจของเตาฟีกในอียิปต์อย่างเป็นทางการ แต่การจลาจลของมะฮ์ดียังคงขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ทำให้ซูดานตกอยู่ภายใต้การปกครองของกลุ่มกบฏมะฮ์ดีในที่สุด

การเข้าประจำการของกองทัพอังกฤษในอียิปต์ได้เปลี่ยนสถานะของประเทศให้กลายเป็นรัฐในอารักขาของสหราชอาณาจักร แม้ว่าตามกฎหมายแล้วอียิปต์จะยังคงเป็นรัฐเมืองขึ้นที่ปกครองตนเองของจักรวรรดิออตโตมัน แต่อำนาจที่แท้จริงกลับอยู่ในมือของผู้แทนสหราชอาณาจักรที่ประจำอยู่ในกรุงไคโร ในช่วงทศวรรษต่อมา สหราชอาณาจักรได้ปรับปรุงและปฏิรูปกองทัพอียิปต์ให้เป็นไปตามแบบแผนของกองทัพอังกฤษ และด้วยกำลังร่วมของทั้งสองฝ่าย พวกเขาจึงค่อย ๆ เอาชนะกลุ่มกบฏมะฮ์ดีได้สำเร็จ และฟื้นฟูอำนาจของเคดีฟแห่งอียิปต์ในซูดานขึ้นมาได้อีกครั้ง อย่างไรก็ตาม เช่นเดียวกับในอียิปต์เอง อำนาจนี้เป็นเพียงในนามเท่านั้น เนื่องจากอำนาจที่แท้จริงยังคงอยู่ภายใต้การควบคุมของอังกฤษ

ในปี ค.ศ. 1899 สหราชอาณาจักรได้บีบบังคับอับบาสที่ 2 ผู้สืบทอดตำแหน่งเคดีฟต่อจากเตาฟีก ให้เปลี่ยนสถานะของซูดาน จากการเป็นส่วนหนึ่งของอียิปต์ มาเป็นดินแดนใต้การปกครองร่วมที่มีอธิปไตยร่วมกันระหว่างอียิปต์และสหราชอาณาจักร เมื่อมีการจัดตั้งดินแดนใต้การปกครองร่วมนี้ขึ้นมา อำนาจการควบคุมของอียิปต์ก็ลดลงเรื่อย ๆ และตลอดช่วงเวลาส่วนใหญ่ของการเป็นดินแดนใต้การปกครองร่วมนี้ ซูดานจึงอยู่ภายใต้การปกครองโดยพฤตินัยของสหราชอาณาจักร ผ่านทางตำแหน่งข้าหลวงใหญ่ในคาร์ทูม ซึ่งประเด็นนี้กลายเป็นหนึ่งในชนวนความขัดแย้งที่สำคัญระหว่างเคดีฟอับบาสที่ 2 ซึ่งเป็นชาตินิยม กับสหราชอาณาจักร โดยอับบาสพยายามที่จะหยุดยั้งและกลับคืนกระบวนการที่อังกฤษเข้ามามีอำนาจเพิ่มขึ้นทั้งในอียิปต์และซูดาน

ภายหลังการเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่หนึ่งของจักรวรรดิออตโตมันในฐานะฝ่ายมหาอำนาจกลางเมื่อปี ค.ศ. 1914 สหราชอาณาจักรได้ปลด อับบาสที่ 2 ซึ่งเป็นผู้นำฝ่ายต่อต้านอังกฤษลง แล้วตั้ง ฮุซัยน์ กามิล ผู้เป็นอาและมีแนวคิดสนับสนุนอังกฤษขึ้นมาแทน สถานะตามกฎหมายของการเป็นรัฐเมืองขึ้นของออตโตมันถูกยกเลิกไป และรัฐสุลต่านอียิปต์ที่ถูกทำลายไปตั้งแต่ปี ค.ศ. 1517 ก็ได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่ โดยมีฮุซัยน์ กามิลเป็นสุลต่าน อย่างไรก็ตาม แม้จะมีการฟื้นฟูรัฐสุลต่านขึ้นมา แต่อำนาจของอังกฤษในอียิปต์และซูดานก็ยังคงไม่ลดลง เนื่องจากสหราชอาณาจักรได้ประกาศให้อียิปต์เป็นรัฐในอารักขาอย่างเป็นทางการ แม้ว่าอียิปต์จะไม่ได้ถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอังกฤษโดยตรง และกษัตริย์อังกฤษก็ไม่เคยเป็นประมุขของอียิปต์ แต่สถานะการเป็นรัฐในอารักขานี้ทำให้อียิปต์ไม่ได้รับเอกราชที่แท้จริง กล่าวคือในทุกแง่มุม รัฐสุลต่านอียิปต์ก็ยังคงอยู่ภายใต้การควบคุมของสหราชอาณาจักรไม่ต่างอะไรกับสมัยเคดีฟ ความโกรธแค้นของกลุ่มชาตินิยมที่เพิ่มขึ้นต่อการควบคุมของอังกฤษได้นำไปสู่การปฏิวัติอียิปต์ ค.ศ. 1919 ซึ่งผลักดันให้สหราชอาณาจักรต้องยอมรับเอกราชของอียิปต์ในปี ค.ศ. 1922 ในฐานะราชอาณาจักรอียิปต์ กลุ่มชาตินิยมอียิปต์และชาวซูดานที่สนับสนุนการรวมชาติกับอียิปต์ได้เรียกร้องให้ซูดานรวมอยู่ภายใต้อาณาเขตของราชอาณาจักร โดยคำว่า "ราชอาณาจักรอียิปต์และซูดาน" ได้กลายเป็นคำที่นิยมใช้ในกลุ่มชาตินิยม อย่างไรก็ตาม ในเงื่อนไขทางกฎหมายที่อังกฤษรับรองเอกราชของอียิปต์นั้น มีการระบุไว้อย่างชัดเจนว่าประเด็นการปกครองซูดานเป็นเรื่องที่จะต้องแก้ไขในอนาคต สหราชอาณาจักรค่อย ๆ เข้ามาควบคุมดินแดนใต้การปกครองร่วมซูดานมากขึ้นเรื่อย ๆ โดยไม่สนใจข้อเรียกร้องของอียิปต์และซูดาน จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1924 อำนาจของอียิปต์แทบจะถูกตัดออกไปจนหมดสิ้น

ตลอดหลายทศวรรษต่อมา ความไม่พอใจและความโกรธของชาวอียิปต์และซูดานต่อการปกครองของอังกฤษก็เพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ จนกระทั่งวันที่ 16 ตุลาคม ค.ศ. 1951 รัฐบาลอียิปต์ได้ยกเลิกข้อตกลงที่เป็นรากฐานของดินแดนใต้การปกครองร่วม และประกาศว่าอียิปต์กับซูดานได้รวมกันอย่างถูกต้องตามกฎหมายในนามราชอาณาจักรอียิปต์และซูดาน โดยมีพระเจ้าฟารูกเป็นกษัตริย์แห่งอียิปต์และซูดาน แปดเดือนต่อมา การปฏิวัติอียิปต์ ค.ศ. 1952 ก็เกิดขึ้น และโค่นล้มราชบัลลังก์ของพระเจ้าฟารูกลง รัฐบาลปฏิวัติใหม่ภายใต้การนำของมุฮัมมัด นะญีบและญะมาล อับดุนนาศิรได้กำหนดให้เอกราชของซูดานเป็นวาระสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มุฮัมมัด นะญีบ ซึ่งมีเชื้อสายซูดานครึ่งหนึ่ง และเกิดและเติบโตในเมืองคาร์ทูม ภายใต้แรงกดดันอย่างต่อเนื่อง ในปี ค.ศ. 1953 สหราชอาณาจักรจึงยอมทำตามข้อเรียกร้องของอียิปต์ โดยรัฐบาลของทั้งสองประเทศตกลงที่จะยุติสถานะดินแดนใต้การปกครองร่วม และให้ซูดานได้รับเอกราชในปี ค.ศ. 1956 และในที่สุด วันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1956 อำนาจอธิปไตยของอียิปต์และอังกฤษเหนือซูดานก็สิ้นสุดลงอย่างเป็นทางการ และซูดานก็กลายเป็นประเทศเอกราชในที่สุด

อ้างอิง


หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2442
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปแอฟริกา
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ซูดานใต้
หมวดหมู่:อดีตอาณานิคมและรัฐในอารักขาของอังกฤษในทวีปแอฟริกา
หมวดหมู่:จักรวรรดิบริติชในสงครามโลกครั้งที่สอง