เมล็ด

ในทางพฤกษศาสตร์ เมล็ด () คือโครงสร้างของพืชที่ประกอบด้วยเอ็มบริโอหรือต้นอ่อน และสารอาหารที่สะสมอยู่ภายในเปลือกหุ้ม ซึ่งเรียกว่า เทสตา (testa) โดยทั่วไปแล้ว คำว่า "เมล็ด" หมายถึงสิ่งใดก็ตามที่สามารถนำไปเพาะปลูกได้ ซึ่งอาจรวมถึงเมล็ดพร้อมเปลือกหรือแกลบ หรือพร้อมหัว เมล็ดเป็นผลผลิตของออวุลหรือไข่อ่อนที่เจริญเติบโตเต็มที่ หลังจากที่ถุงเอ็มบริโอได้รับการปฏิสนธิด้วยสเปิร์มจากละอองเรณู ทำให้เกิดเป็นไซโกต ต้นอ่อนหรือเอ็มบริโอที่อยู่ภายในเมล็ดจะพัฒนามาจากไซโกตและเติบโตอยู่ภายในต้นแม่จนถึงขนาดหนึ่งก่อนที่การเติบโตจะหยุดชะงักลง

การก่อตัวของเมล็ด ถือเป็นส่วนที่บ่งชี้ถึงกระบวนการสืบพันธุ์ในพืชมีเมล็ด โดยเฉพาะพืชชนิดอื่น ๆ เช่น เฟิร์น มอสส์ และลิเวอร์เวิร์ต จะ ไม่มีเมล็ด และต้องใช้วิธีการแพร่พันธุ์ที่ต้องพึ่งพาน้ำ ปัจจุบันพืชมีเมล็ดครองนิเวศเฉพาะแหล่งบนบก ตั้งแต่ป่าไปจนถึงทุ่งหญ้า ทั้งในภูมิอากาศร้อนและเย็น

ในพืชดอก รังไข่จะเจริญเติบโตจนสุกกลายเป็นผลซึ่งบรรจุเมล็ดไว้ภายใน และทำหน้าที่ช่วยในการกระจายพันธุ์ โครงสร้างหลายอย่างที่เรียกกันทั่วไปว่า "เมล็ด" จริง ๆ แล้วคือผลแห้ง (dry fruits) เช่น เมล็ดทานตะวันบางครั้งถูกขายในเชิงพาณิชย์ในขณะที่ยังถูกห่อหุ้มอยู่ภายในผนังแข็งของผล ซึ่งจะต้องถูกกะเทาะออกเพื่อเข้าถึงเมล็ดที่อยู่ข้างใน พืชกลุ่มต่าง ๆ ก็มีการดัดแปลงอื่น ๆ เช่น ผลผนังชั้นในแข็ง (เช่น ท้อ) จะมีชั้นของผลที่แข็งตัว (เอนโดคาร์ป (endocarp) หรือเนื้อเยื่อชั้นในของผล) ที่เชื่อมติดและห่อหุ้มเมล็ดจริง ๆ ไว้ ส่วนผลเปลือกแข็งเมล็ดเดียวคือผลที่มีเมล็ดเดียว เปลือกแข็ง และเป็นผลของพืชบางชนิดที่มีเมล็ดไม่แตก เช่น ผลเปลือกแข็งมีกาบหุ้ม หรือเฮเซลนัต

หมวดหมู่:พฤกษศาสตร์
หมวดหมู่:การสืบพันธุ์ของพืช