การภาคยานุวัติเข้าเป็นสมาชิกอาเซียนของติมอร์-เลสเต

กระบวนการภาคยานุวัติเข้าเป็นรัฐสมาชิกสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) ของประเทศติมอร์-เลสเต เริ่มต้นขึ้นหลังจากการได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 เมื่อผู้นำประเทศในขณะนั้นระบุว่าได้ "ตัดสินใจเชิงกลยุทธ์" ที่จะเข้าร่วมเป็นรัฐสมาชิกของอาเซียนในอนาคต พรรคการเมืองทั้งหมดในประเทศติมอร์-เลสเต สนับสนุนความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นกับอาเซียน ประเทศติมอร์-เลสเต ได้ยื่นขอเป็นสมาชิกอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2554 รัฐสมาชิกอาเซียนตกลงในหลักการที่จะรับประเทศนี้ในปี พ.ศ. 2565 และผู้นำรัฐสมาชิกทุกคนได้ร่วมกันลงนามในปฏิญญาว่าด้วยการภาคยานุวัติเข้าเป็นสมาชิกอาเซียนของติมอร์-เลสเต เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2568 ในพิธีเปิดการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 47

ติมอร์-เลสเตมีอัตราผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (จีดีพี) น้อยที่สุดในอาเซียน โดยคิดเป็นเพียง 15% ของจีดีพีในประเทศลาวที่มีอัตราจีดีพีน้อยที่สุดในกลุ่มรัฐสมาชิกอาเซียนก่อนหน้านี้

 ข้อกำหนดการเข้าร่วม 
กฎบัตรอาเซียนกำหนดเกณฑ์การเป็นสมาชิกดังต่อไปนี้

 รัฐจะต้องตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
 รัฐจะต้องได้รับการยอมรับจากรัฐสมาชิกอาเซียนทุกแห่ง
 รัฐจะต้องยินยอมผูกพันตามกฎบัตรอาเซียน
 รัฐจะต้องสามารถและเต็มใจที่จะปฏิบัติตามพันธกรณีของสมาชิก เช่น
 การคงไว้ซึ่งสถานทูตในรัฐสมาชิกปัจจุบันทั้งหมดของกลุ่ม
 การเข้าร่วมการประชุมสุดยอดและการประชุมระดับรัฐมนตรีทุกครั้ง
 การเข้าร่วมสนธิสัญญา คำประกาศ และข้อตกลงทั้งหมดในกลุ่ม

 ปัญหาในการเป็นสมาชิกของติมอร์-เลสเต 
เพื่อการเข้าเป็นสมาชิกอาเซียน ประเทศติมอร์-เลสเต จำเป็นต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขและพันธกรณีขององค์กรอย่างครบถ้วน ซึ่งรวมถึงความสามารถในการปฏิบัติตามข้อกำหนดสำหรับการเข้าร่วมในสามเสาหลัก ได้แก่ การเมืองและความมั่นคง เศรษฐกิจ และสังคมวัฒนธรรม แม้ว่าจะไม่มีข้อกำหนดในการเป็นสมาชิกที่เกี่ยวข้องกับระดับการพัฒนาของประเทศ แต่บางประเทศเคยคัดค้านการเข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียนของติมอร์-เลสเต เนื่องจากเศรษฐกิจของประเทศยังพัฒนาไม่เต็มที่ อินโดนีเซีย มาเลเซีย บรูไน ไทย กัมพูชา ฟิลิปปินส์ และเมียนมาร์ สนับสนุนติมอร์-เลสเตในการต้องการเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบ แต่มีการแสดงความกังวลอย่างลับ ๆ ว่าอาเซียนมีปัญหาเรื่องสิทธิมนุษยชนและความขัดแย้งภายในกับเมียนมาร์มามากพอแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สิงคโปร์ ที่สงสัยว่าติมอร์-เลสเต จะสามารถรับมือกับปัญหาหลังการภาคยานุวัติได้หรือไม่ ซึ่งข้อคัดค้านเหล่านี้ได้รับการแก้ไขในที่สุดในปี พ.ศ. 2568

ติมอร์-เลสเต เป็นหนึ่งในประเทศที่ยากจนที่สุดในเอเชีย เผชิญกับความท้าทายมากมาย รวมถึงการรักษาความมั่นคง การพัฒนาเศรษฐกิจ ความพยายามในการปราบปรามการทุจริตในงบประมาณแผ่นดิน และการพึ่งพาการส่งออกน้ำมันเป็นอย่างมาก เนื่องจากคิดเป็น 80–90% ของรายได้ทั้งหมด นอกจากนี้ การปรับปรุงระบบสุขภาพและการศึกษาก็เป็นสิ่งสำคัญ โครงสร้างพื้นฐานของประเทศยังค่อนข้างด้อยพัฒนา และอัตราการรู้หนังสืออยู่ที่ประมาณ 72% ในปี 2022 ข้อมูลจากธนาคารโลกในปี พ.ศ. 2555 ติมอร์-เลสเตมีประชากร 1,200,000 คน และมีอัตราผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (จีดีพี) 1.29 พันล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งคิดเป็นเพียง 15% ของรัฐสมาชิกอาเซียนที่มีขนาดเศรษฐกิจเล็กที่สุดก่อนหน้านี้คือ ประเทศลาว ที่มีจีดีพี 9.2 พันล้านเหรียญสหรัฐ ดังนั้น การเร่งรัดการเข้าร่วมอาเซียนของติมอร์-เลสเตในขณะนั้น จึงถูกมองว่าเป็นการรีบร้อนเกินไป

ภายในปี พ.ศ. 2558 ติมอร์-เลสเต ได้ปฏิบัติตามข้อกำหนดหลักสามประการ ได้แก่ ประเทศตั้งอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้รับการยอมรับจากรัฐสมาชิกอาเซียนทั้งหมด และเปิดสถานทูตในรัฐสมาชิกอาเซียนทุกแห่ง

แผนงานการเป็นสมาชิกในปี พ.ศ. 2566 ครอบคลุมขั้นตอนต่าง ๆ มากมายที่ติมอร์-เลสเต ต้องปฏิบัติ เช่น ความสามารถในการจัดการประชุมขนาดใหญ่ และเจ้าหน้าที่รัฐบาลที่พูดภาษาอังกฤษได้เพียงพอ

 ลำดับเหตุการณ์ความสัมพันธ์กับอาเซียน 
เส้นเวลาวันที่เหตุการณ์20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545ติมอร์-เลสเต แยกตัวออกจากอินโดนีเซีย และได้รับการยอมรับให้เป็นผู้สังเกตการณ์อาเซียน26 กรกฎาคม พ.ศ. 2548ติมอร์-เลสเต เข้าร่วมการประชุมอาเซียนว่าด้วยความร่วมมือด้านการเมืองและความมั่นคงในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก (เออาร์เอฟ) ในระหว่างการประชุมครั้งที่ 12 ที่เวียงจันทน์ ประเทศลาว หลังจากการพิจารณาเป็นรายกรณี และความล่าช้าในการให้ประเทศปากีสถานเข้าร่วมการประชุมเออาร์เอฟ เนื่องจากประเทศอินเดียคัดค้าน13 มกราคม พ.ศ. 2550ติมอร์-เลสเต ลงนามในสนธิสัญญามิตรภาพและความร่วมมือในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้4 มีนาคม พ.ศ. 2554ติมอร์-เลสเต สมัครเข้าเป็นรัฐสมาชิกอาเซียนอย่างเป็นทางการ6 กรกฎาคม พ.ศ. 2562อาเซียนจัดตั้งคณะทำงานตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับติมอร์-เลสเตขึ้น คณะทำงานชุดนี้จะตรวจสอบคุณสมบัติและความพร้อมของติมอร์-เลสเต ในการเข้าร่วมประชาคมอาเซียน ซึ่งประกอบด้วย 3 เสาหลัก ได้แก่ ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน และประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน22 กรกฎาคม พ.ศ. 2562ติมอร์-เลสเต ส่งคณะผู้แทนจำนวน 20 คน เข้าร่วมการประชุมวิชาการของสำนักเลขาธิการอาเซียน ถือเป็นคณะผู้แทนจากรัฐบาลติมอร์-เลสเต ชุดใหญ่ที่สุดที่เดินทางมาเยือนสำนักเลขาธิการอาเซียน ก่อนที่ติมอร์-เลสเตจะเข้าร่วม ซึ่งนำและประสานงานโดยอธิบดีกรมอาเซียน ในกระทรวงการต่างประเทศและความร่วมมือ คณะผู้แทนประกอบด้วยอธิบดีและผู้ประสานงานหลักจากกระทรวงต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ดำเนินงานเพื่อมุ่งสู่การเข้าร่วมอาเซียนในทั้ง 3 เสาหลัก ครอบคลุมประเด็นสำคัญต่าง ๆ ซึ่งรวมถึงการเรียนรู้เกี่ยวกับกรอบสถาบันและโครงสร้างองค์กรของอาเซียน หน่วยงานและกระบวนการตัดสินใจ เครื่องมือและข้อตกลงทางกฎหมาย และความร่วมมือทางวิชาการ3 กันยายน พ.ศ. 2562ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน (เอพีเอสซี) เริ่มพิจารณากลั่นกรองคุณสมบัติของติมอร์-เลสเต6 กรกฎาคม พ.ศ. 2565ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน (เอเอสซีซี) เริ่มพิจารณากลั่นกรองคุณสมบัติของติมอร์-เลสเต19 กรกฎาคม พ.ศ. 2565ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) เริ่มพิจารณากลั่นกรองคุณสมบัติของติมอร์-เลสเต ในระหว่างภารกิจค้นหาข้อเท็จจริงของเออีซีเป็นเวลา 3 วัน ผู้แทนได้พบปะกับกระทรวง/หน่วยงานรัฐบาลสำคัญของติมอร์-เลสเตที่เกี่ยวข้องกับการเข้าร่วมความตกลงว่าด้วยเศรษฐกิจอาเซียนของประเทศ  นอกจากนี้ ยังมีการประชุมกับหอการค้าและอุตสาหกรรมของติมอร์-เลสเต รวมถึงภาคธุรกิจ11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2565อาเซียนตกลง "ในหลักการ" ที่จะยอมรับติมอร์-เลสเต เข้าเป็นสมาชิกอาเซียน และมอบสถานะผู้สังเกตการณ์ในการประชุมระดับสูงของอาเซียนทั้งหมดให้25 ตุลาคม พ.ศ. 2568ติมอร์-เลสเต ยื่นภาคิยานุวัติสารเข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียน และลงนามในสนธิสัญญาเขตปลอดอาวุธนิวเคลียร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้26 ตุลาคม พ.ศ. 2568ผู้นำรัฐสมาชิกอาเซียนทั้งหมดลงนามในปฏิญญาว่าด้วยการภาคยานุวัติเข้าเป็นสมาชิกอาเซียนของติมอร์-เลสเต ทำให้ติมอร์-เลสเต ได้รับการยกระดับขึ้นเป็นรัฐสมาชิกอาเซียนลำดับที่ 11 อย่างเป็นทางการ

 ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกับประเทศสมาชิกอาเซียน 
  ไทย (20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  บรูไน (20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  มาเลเซีย (20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  ฟิลิปปินส์ (20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  สิงคโปร์ (20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)  อินโดนีเซีย (2 กรกฎาคม พ.ศ. 2545)
  เวียดนาม (28 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  กัมพูชา (29 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  ลาว (29 พฤษภาคม พ.ศ. 2545)
  เมียนมาร์ (26 กันยายน พ.ศ. 2549)

 รัฐผู้สังเกตการณ์อื่น ๆ 
  ปาปัวนิวกินี (22 กรกฎาคม พ.ศ. 2545)

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้