โภเชศวรมนเทียร

โภเชศวรมนเทียร () เป็นโบสถ์พราหมณ์ที่สร้างไม่เสร็จ ตั้งอยู่ในหมู่บ้านโภชปุระ รัฐมัธยประเทศ ประเทศอินเดีย สร้างขึ้นบูชาพระศิวะ ภายในประดิษฐานศิวลึงค์ขนาดสูง 

เชื่อว่าโภเชศวรมนเทียรสร้างขึ้นในศตวรรษที่ 11 โดยกษัตริย์โภชะแห่งปรมาร ตำนานยังเล่าว่ากษัตริย์โภชะยังเป็นผู้สภาปนาโภชปุระและผู้ดำริสร้างเขื่อนเก็บน้ำมากมายในพื้นที่ เนื่องจากมนเทียรนี้สร้างไม่แล้วเสร็จ จึงไม่ปรากฏจารึกว่าใครเป็นผู้สร้าง กระนั้นชื่อของพื้นที่แถบนี้ ซึ่งคือโภชปุระ บ่งบอกความสัมพันธ์กับกษัตริย์โภชะ ความเชื่อที่ว่านี้ถูกเน้นย้ำผ่านประติมากรรมที่พบในมนเทียร อายุราวศตวรรษที่ 11 ซึ่งยืนยันจากไชนมนเทียรอีกแห่งในโภชปุระซึ่งพบรอยช่างชุดเดียวกันกับที่ปรากฏที่มนเทียรนี้ มีจารึกระบุปีที่สร้างตรงกับ ค.ศ. 1035 หลักฐานทางโบราณคดีเป็นลายลักษณ์อักษรยืนยันว่ารัชสมัยของกษัตริย์โภชะครอบคลุมปี 1035 เช่น จารึกแผ่นสัมฤทธิ์จากโมทสะ (ค.ศ. 1010-11) เป็นต้น นอกจากนี้การค้นพบสระน้ำและเขื่อนอีกสามเขื่อนโดยรอบ ประกอบกับการสร้างมนเทียรพระศิวะขนาดใหญ่เช่นนี้ ต้องเป็นผลงานของผู้นำที่เรืองอำนาจมาก ทั้งหมดสนับสนุนความเชื่อที่ว่ามนเทียรนี้กษัตริย์โภชะเป็นผู้สร้าง

เข้าใจว่ามนเทียรหยุดสร้างอย่างกะทันหัน เหตุผลนั้นไม่ปรากฏชัดเจน แต่นักประวัติศาสตร์ตั้งข้อสันนิษฐานว่าอาจกระตุ้นจากภัยธรรมชาติฉับพลัน, ทรัพยากรไม่เพียงพอ หรือจากสงคราม อาคารของมนเทียรไม่มีหลังคาอยู่เดิม หลังคาที่ปรากฏในปัจจุบันเป็นของสร้างใหม่ในปี 2006–07 นักโบราณคดี เคเค มูฮัมเมด เสนอทฤษฎีว่าการที่ไม่พบหลังคานี้เกิดจากการคำนวณทางคณิตศาสตร์ผิดพลาด ทำให้หลังคาพังลงมา จากนั้นเหตุการณ์ต่าง ๆ เพิ่มเติมจึงทำให้กษัตริย์โภชะเลือกไม่ก่อสร้างมนเทียรนี้ต่อ หลักฐานจากแหล่งโบราณคดีนี้ช่วยให้นักวิชาการเข้าใจกลไกและการจัดระเบียบของการสร้างมนเทียรในศตวรรษที่ 11 ทางทิศเหนือและตะวันออกของมนเทียรมีแหล่งเหมืองหินหลายแหล่งที่ซึ่งองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมในระยะต่าง ๆ ถูกทิ้งไว้ นอกจากนี้ยังพบซากของพื้นเอียงช่วยลากจูงสำหรับลำเลียงแผ่นหินจากแหล่งเหมืองหินมายังมนเทียร กรมโบราณคดีอินเดียได้ขนย้ายประติมากรรมที่ถูกทิ้งไว้ทั้งหมดไปเก็บรักษาในโกดังในศตวรรษที่ 20

ที่ใจกลางในครรภคฤห์ของมนเทียรคือศิวลึงค์ซึ่งสร้างจากหินทรายสามก้อนประกบกัน มีความสูง  และเส้นผ่านศูนย์กลาง  ตั้งประดิษฐานบนฐานรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสขนาดกว้างและยาว  ความสูงรวมฐานอยู่ที่มากกว่า 

ปัจจุบัน มนเทียรเป็นแหล่งภายใต้การพิทักษ์ของกรมโบราณคดีอินเดีย ซึ่งทำการบูรณะใหญ่ สร้างหลังคาป้องกันน้ำฝน และทำความสะอาดฟื้นฟูสภาพของมนเทียรในปี 2006-7 เนื่องด้วยที่ตั้งที่ไม่ไกลจากนครโภปาล (28 กิโลเมตร) ทำให้มีนักท่องเที่ยวเดินทางมาจำนวนมาก ในปี 2015 มนเทียรยังได้รับรางวัลการท่องเที่ยวประจำชาติสาขาโบราณสถานที่ดูและดีที่สุดและเป็นมิตรกับผู้พิการ ("Best maintained and Disabled Friendly Monument") แม้จะสร้างไม่เสร็จ แต่มนเทียรยังคงมีสถานะการใช้งานทางศาสนาจนถึงปัจจุบัน มีศาสนิกชนหลายดันคนเดินทางมาฉลองมหาศิวราตรีที่มนเทียรนี้ และรัฐบาลของรัฐมัธยประเทศยังจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรมในชื่อ โภชปุรอุตสวะ ที่นี่ทุกปีในช่วงมหาศิวราตรี ซึ่งมีศิลปินเช่นไกลาศ เขร์, ริจา ศรรมา, คันนา สมีรโนวา, และ โสนู นิคม มาแสดง

อ้างอิง

บรรณานุกรม






หมวดหมู่:โบสถ์พระศิวะ
หมวดหมู่:โบสถ์พราหมณ์ในรัฐมัธยประเทศ