กุสุมาสนเทวี

กุสุมาสนเทวี [อ่านว่า กุสุมาสะนะ] (; สวรรคต 10 กรกฎาคม ค.ศ. 1613) หรือ กาตารีนา ดึ กันเดีย () เคยดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระราชินีนาถแห่งกัณฏิเมื่อ ค.ศ. 1581 ต่อมาพระองค์ถูกถอดจากพระอิสริยยศ และได้ดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระราชินีแห่งกัณฏิอีกครั้งในฐานะพระอัครมเหสีของพระเจ้าวิมลธรรมสูริยะที่ 1 ช่วง ค.ศ. 1594 ถึง 1604 และเป็นพระอัครมเหสีในพระเจ้าเสนรัต ช่วง ค.ศ. 1604 ถึง 1613 หลังพระเจ้าวิมลธรรมสูริยะที่ 1 เสด็จสวรรคต

 พระราชประวัติ 
 พระชนม์ชีพช่วงต้น 
กุสุมาสนเทวี เป็นพระราชธิดาในพระเจ้าการัลลียัทเท พัณฑาระ () กับสมเด็จพระราชินีกลอุฑะ อัสถานะ () หลังการเผยแผ่ศาสนาโดยชาวโปรตุเกสที่เข้ามาบนเกาะลังกา พระเจ้าการัลลียัทเท พัณฑาระ ผู้เป็นพระราชชนกทรงเข้ารีตไปนับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิกอย่างเปิดเผย หลังจากการที่พระเจ้าราชสิงหะที่ 1 กษัตริย์แห่งสีตาวกะ ผู้มีพระราชสมัญญาว่า ราชสีห์แห่งสีตาวกะ ()the first up-country Sinhalese who ascended the throne The Observer - December 29, 2002 รุกรานอาณาจักรกัณฏิใน ค.ศ. 1574  พระเจ้าการัลลียัทเท พัณฑาระ ทรงนำกุสุมาสนเทวีลี้ภัยไปพึ่งพระคุณอาณาจักรแจฟฟ์นาซึ่งอยู่เขตอิทธิพลฝ่ายโปรตุเกส จากนั้นชาวโปรตุเกสได้นำกุสุมาสนเทวีเข้าพิธีล้างบาปตามธรรมเนียมคาทอลิก พระองค์มีพระนามเป็นภาษาโปรตุเกสว่า โดนา กาตารีนา ()

กุสุมาสนเทวีอภิเษกสมรสกับยมสิงหะ พัณฑาระ [อ่านว่า ยะมะสิงหะ] หรือมีพระนามเป็นภาษาโปรตุเกสว่า ดง ฟีลีเป () ซึ่งเป็นพระประยูรญาติฝ่ายพระชนก และต่างเข้ารีตคาทอลิกตามธรรมเนียมโปรตุเกสด้วยกันทั้งสองพระองค์A True and Exact Description of the great island of Ceylon, Phillipus Baldaeus, 1672, p. 8 กุสุมาสนเทวีประสูติการพระราชโอรสด้วยกันเพียงพระองค์เดียว คือ ฟีลีเปน้อย ซึ่งสิ้นพระชนม์ลงหลังประสูติกาลเพียงไม่กี่สัปดาห์

 เสวยราชย์และการถูกถอดถอน 
หลังพระเจ้าการัลลียัทเท พัณฑาระ พระราชชนก เสด็จสวรรคต ฝ่ายโปรตุเกสได้ตั้งให้กุสุมาสนเทวีในวัยกำดัดเป็นราชินีหุ่นเชิดภายใต้การปกครองของโปรตุเกสในยุทธการดันตูเร แต่ความพยายามของโปรตุเกสล้มเหลวโดยสิ้นเชิง เพราะกองกำลังของโปรตุเกสล้วนปราชัยไปเสียสิ้น พระเจ้าราชสิงหะที่ 1 ได้กำชัยชนะเหนือชาวโปรตุเกส พระองค์มีพระราชโองการถอดกุสุมาสนเทวีออกจากพระอิสริยยศใน ค.ศ. 1581 หรือภายในปีเดียวกันกับที่เสวยราชสมบัตินั่นเอง

 สมเด็จพระราชินีแห่งกัณฏิ 
พระเจ้าวิมลธรรมสูริยะที่ 1 () หรือพระนามเป็นภาษาโปรตุเกสว่า ดง ฌูเวา ดึ ออสเตรีย () ซึ่งเสวยราชสมบัติเป็นกษัตริย์แห่งกัณฏิเมื่อ ค.ศ. 1592 กระทั่ง ค.ศ. 1594 หรือสองปีถัดมา มีพระราชโองการแต่งตั้งให้กุสุมาสนเทวีเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีในพระองค์เพื่อสิทธิธรรมในการสืบราชสันตติวงศ์Rajiva Wijesinha: Political Principles and Their Practice in Sri Lanka  พระองค์มีพระราชบุตรด้วยกันสามพระองค์ ได้แก่ มกุฎราชกุมารมหัสถานะ เจ้าหญิงสุริยะ และเจ้าหญิงสามะ

หลังพระเจ้าวิมลธรรมสูริยะที่ 1 เสด็จสวรรคตใน ค.ศ. 1604 พระเจ้าเสนรัต () อดีตพระเทวัน ได้ขึ้นครองราชสมบัติแทน ด้วยเหตุที่เสนรัตเป็นเพียงพระญาติวงศ์ของพระเจ้าวิมลธรรมสูริยะที่ 1 เท่านั้น พระเจ้าเสนรัตจึงมีพระราชโองการแต่งตั้งให้กุสุมาสนเทวีเป็นสมเด็จพระอัครมเหสี พร้อมด้วยเจ้าหญิงสุริยะ และเจ้าหญิงสามะ เพื่อสิทธิธรรมโดยชอบในการสืบราชบัลลังก์เช่นเดียวกับพระเจ้าวิมลธรรมสูริยะ กุสุมาสนเทวีมีพระราชบุตรกับพระเจ้าเสนรัตสามพระองค์ ได้แก่ พระเจ้าราชสิงหะที่ 2, วิชยปาละ และกุมารสิงหะ

 สวรรคต 
กุสุมาสนเทวีเริ่มมีพระอาการประชวรเพราะเสียพระราชหฤทัยที่มหัสถานะ พระราชโอรสพระองค์ใหญ่สิ้นพระชนม์ลงใน ค.ศ. 1612 ภายหลังกุสุมาสนเทวีเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม ค.ศ. 1613 สิริพระชนมายุ 35 พรรษา

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ 

 บรรณานุกรม 

หมวดหมู่:สมเด็จพระราชินีนาถ
หมวดหมู่:บุคคลจากกัณฏิ
หมวดหมู่:คริสต์ศาสนิกชนนิกายโรมันคาทอลิกชาวศรีลังกา
หมวดหมู่:บุคคลจากศาสนาพุทธที่เปลี่ยนไปนับถือศาสนาคริสต์