มัสยิดบาโงยลางา

มัสยิดนัจมุดดีน หรือ มัสยิดบาโงยลางา เป็นมัสยิดแห่งหนึ่งตั้งอยู่ที่บ้านควนลังงา ตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี ตามมุขปาฐะอธิบายว่ามัสยิดแห่งนี้ถูกสร้างเมื่อราว 300 ปีก่อนโดยหลวงพ่อหมาน เจ้าอาวาสวัดทรายขาว ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกัน ร่วมกับโต๊ะอิหม่ามและสมาชิกในชุมชนคนอื่น ๆ ทำให้มัสยิดแห่งนี้มีสถาปัตยกรรมแบบท้องถิ่นและคล้ายศาลาการเปรียญของศาสนาพุทธ

 ศัพทมูลวิทยา 
ชื่อมัสยิดบาโงยลางา มาจากคำมลายูว่า "บาโงย" แปลว่า เนิน หรือควน ในภาษาไทยถิ่นใต้ กับคำว่า "ลางา" แปลว่า การปะทะ เพราะที่นี่เคยเป็นส่วนหนึ่งของสมรภูมิระหว่างอาณาจักรอยุธยากับอาณาจักรปตานีมาก่อน

มัสยิดแห่งนี้มีอีกชื่อว่า มัสยิดบ้านควนลังงา และมัสยิดนัจมุดดีน

 ประวัติ 
มุขปาฐะของชุมชนทรายขาว เล่าสืบต่อมา พระยาภักดีชุมพลอพยพผู้คนทั้งไทยพุทธและมลายูมุสลิมมาจากเมืองไทรบุรี ตั้งถิ่นฐานบริเวณบ้านทรายขาวที่มีความอุดมสมบูรณ์ เมื่อประชากรเพิ่มจำนวนขึ้นจึงคิดสร้างมัสยิดขึ้นใน พ.ศ. 2177 ตรงกับรัชสมัยของรายาอูงู ซึ่งมีพระหมาน เคยเข้ารีตอิสลามจากการสมรสกับสตรีมุสลิม ต่อมาท่านเห็นว่าชุมชนแห่งนี้ไม่มีวัดจึงได้ออกบวชเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนาหลังภรรยาถึงแก่กรรม และสร้างวัดเป็นเจ้าอาวาสวัดทรายขาว ส่วนสหายของพระหมานที่เป็นโต๊ะอิหม่ามก็มีแนวคิดที่จะสร้างมัสยิดเช่นกัน จึงได้รวบรวมผู้คนทั้งไทยพุทธและมลายูมุสลิมในท้องถิ่นทรายขาว ตัดไม้แคและไม้ตะเคียนลากลงมาจากเทือกเขาสันกาลาคีรีสำหรับใช้ในการก่อสร้าง ประกอบเครื่องไม้โดยไม่ใช้ตะปู ส่วนกระเบื้องดินเผานำมาจากบ้านตาระบาตอ ตำบลกะมิยอ อำเภอเมืองปัตตานี โดยมีพระหมานเป็นผู้ออกแบบโครงสร้างมัสยิด จึงทำให้มัสยิดแห่งนี้มีลักษณะคล้ายศาลาการเปรียญของวัดในศาสนาพุทธมาก

ต่อมาในช่วงที่เกิดสงครามระหว่างกรุงศรีอยุธยากับปตานี โดยมีโต๊ะหยังเป็นผู้หญิงคนหนึ่งหนีภัยสงครามจนพลัดตกลงไปในเหวลึก โดยกอดพระคัมภีร์อัลกุรอานไว้แน่น กระทั่งมีผู้มาช่วยเหลือ ภายหลังพระคัมภีร์ของโต๊ะหยังดังกล่าวได้รับการประดิษฐานภายในมัสยิดแห่งนี้ ทั้งนี้พระคัมภีร์ดังกล่าว ปกทำจากเปลือกไม้มะม่วงหิมพานต์ เขียนด้วยมือ ซึ่งอ้างว่ามีอายุราว 900 ปี นอกจากนี้ภายในมัสยิดยังมีกลองโบราณ ซึ่งลิ้นกลองทำจากไม้ไผ่ ทำให้มีเสียงดังกังวานไปไกลถึง 3 กิโลเมตร ใช้สำหรับตีบอกเวลาละหมาด หรือแจ้งเตือนเหตุร้าย

ในปัจจุบันมัสยิดบาโงยลางามีศาสนิกชนเพิ่มขึ้นโดยลำดับ จึงได้มีการสร้างอาคารมัสยิดศิลปะร่วมสมัยอีกหลังสำหรับรองรับศาสนิกชนที่ร่วมประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ซึ่งก็ได้รับการสนับสนุนจากพระอาจารย์นอง พระภิกษุจากวัดทรายขาวในยุคต่อมา

มัสยิดบาโงยลางาเป็นอาคารที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ และเป็นสถาปัตยกรรมอิสลามที่ทำจากไม้ซึ่งหาชมได้ยาก กอปรกับมีการดูแลรักษาให้มีสภาพดั้งเดิมทั้งสถาปัตยกรรมและวัสดุ ทำให้ได้รับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม ประจำปี 2566 ประเภท ก. งานอนุรักษ์มรดกทางสถาปัตยกรรมและชุมชน ระดับดี

 สถาปัตยกรรม 
มัสยิดบาโงยลางาสร้างโดยใช้ไม้แคและไม้ตะเคียน ซึ่งเป็นไม้เนื้อแข็งที่มีอยู่มากในเทือกเขาสันกาลาคีรี มีลักษณะเป็นอาคารโถง ไม่มีผนัง ไม่ยกพื้น มีผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ากว้าง 9.40 เมตร ยาว 13.80 เมตร ประกอบเครื่องไม้ต่าง ๆ โดยไม่ใช้ตะปูหากแต่ใช้ลิ่มไม้และการเข้าสลักไม้

ส่วนหลังคาเป็นทรงจั่วต่อปีกนก มุงด้วยกระเบื้องดินเผานำมาจากบ้านตาระบาตอ ตำบลกะมิยอ อำเภอเมืองปัตตานี ลาดเทไปยังด้านตะวันออก ด้านเหนือ และด้านใต้ ส่วนทิศตะวันตกทำเป็นจั่วเล็กลดชั้นลงมาแทนการทำปีกนกสำหรับมิห์รอบหรือชุมทิศหันไปทางนครมักกะฮ์

มัสยิดบาโงยลางา มีรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ใกล้เคียงกับมัสยิดตะโละมาเนาะ ตำบลลุโบะสาวอ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส และมัสยิดอาโห ตำบลมะนังยง อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:มัสยิดในจังหวัดปัตตานี
หมวดหมู่:อำเภอโคกโพธิ์