จันทร์สม สายธารา

จันทร์สม สายธารา (1 เมษายน พ.ศ. 2475 – 15 มิถุนายน พ.ศ. 2556)  เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปะเพลงพื้นบ้าน โดยได้รับการเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง ประจำ พ.ศ. 2539:: ประเพณีล้านนา :: จันทร์สม สายธารา

 ประวัติ 
จันทร์สม เกิดเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2475 ที่บ้านชะเยือง ตำบลดอนแก้ว อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ เป็นบุตรคนสุดท้องของนายปวน กับนางทา ต้นคำ มีพี่น้อง 4 คน ด้านครอบครัวสมรสกับนายสมบูรณ์ ปัญญามานะ เมื่ออายุ 20 ปี มีบุตร 7 คน เสียชีวิตในวัยเยาว์ 2 คน คงเหลือชาย 4 คน และหญิง 1 คน อาทิ เทพธารา ปัญญามานะ ศิลปินล้านนา (เสียชีวิตแล้ว)เทพธารา ผู้แต่งเพลงไอ้หนุ่มดอยเต่า เสียชีวิตแล้วด้วยโรคมะเร็ง ต่อมาจันทร์สมได้หย่ากับสามี และใช้นามสกุลใหม่ที่คิดขึ้นเองว่า “สายธารา” โดยยังคงใช้ชีวิตร่วมกับสามีปกติ จนกระทั่งสามีเสียชีวิตลงเมื่อ พ.ศ. 2526

สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 4 จากโรงเรียนบ้านชะเยือง ตำบลดอนแก้ว อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ และได้รับปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาศิลปะการแสดงพื้นบ้าน จากมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ (เทียบเท่าปริญญาโท)

 ความสนใจซอ 
ด้วยความที่มีความสนใจในศิลปะแขนงนี้อยู่แล้ว จึงได้เริ่มศึกษาและฝึกการซอด้วยตนเอง โดยการ ดู สังเกต และจดจำจากการแสดงขอของศิลปินช่างซอหลายคนที่มีความสามารถ เมื่ออายุได้ 14 ปี ในสมัยนั้นช่างซอนายจันทร์ทิพย์ เรือนรักเรา (จั๋นติ๊บ บ้านสามหลัง) และนางคำน้อย เฉียบแหลม (คำน้อย ยางเนิ้ง) ช่างซอชื่อดังในขณะนั้นได้มาแสดงขับขอที่บ้านขอนตาล อำเภอแม่ริม มมารดาของจันทร์สมจึงไปขอฝากเรียนซอกับคำน้อย แต่ไม่มีเงินเรียน เพราะคำน้อย คิดค่าเรียนขับซอเป็นเงินจำนวน 200 บาท จึงไม่ได้เรียนซอกับคำน้อย พอดีจันทร์ทิพย์ เกิดความเมตตาเลยพาไปฝากตัวเป็นศิษย์ของคำบาน สบอาว ปัจจุบันอยู่เขตอำเภอดอยหล่อ จังหวัดเชียงใหม่ โดยติดตามไปปรนนิบัติรับใช้เป็นเวลา 1 เดือนเต็ม ซึ่งเป็นการตอบแทนการประสิทธิ์ ประสาทวิชาความรู้ที่คำบาน ถ่ายทอดให้ประกอบกับความมานะพยายาม และพรสวรรค์ ทำให้จันทร์สม สามารถออกรับงานแสดงขับซอด้วยตนเองในระยะเวลาไม่ถึง 1 ปี โดยออกรับงานแสดงคู่กับช่างขอฝ่ายชายหลายคน ได้แก่ เมือง ศรีออน (สองเมือง ร่ำเปิง), จันทร์ทิพย์ เรือนรักเรา (จั๋นติ๊บ สามหลัง), อินเหลา เมืองลวง, ทองคำ สามชุ่ม, ทองสุข สิงห์สา และจันทร์ตา ต้นเงิน เป็นต้น ด้วยไหวพริบและปฏิภาณที่ดีทำให้จันทร์สมจึงมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักของคนฟังตั้งแต่บัดนั้น นอกเหนือจากการซอเวลาว่างจันทร์สม ชอบไปสอบถามเจ้าอาวาสที่วัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร เพื่อนำเกร็ดธรรมะเล็ก ๆ น้อย ๆ มาทำเป็นปัญหาซอและนำมาสอดแทรกในการซอทำให้ซอมีสาระธรรมออกไปสู่คนฟัง มากขึ้น

พ.ศ. 2493 เมื่ออายุ 18 ปี ภายหลังจากเรียนซอสำเร็จและฝึกซ้อมแสวงหาประสบการณ์จนชำนาญแล้ว จันทร์สมกับทองสุข สิงห์สา ได้รับคัดเลือกจากห้างกมล สุโกศล ให้บันทึกแผ่นเสียงเป็นครั้งแรก หลังจากนั้นได้บันทึกแผ่นเสียงต่อมาอีกหลายครั้ง รวมทั้งได้รับคัดเลือกจากห้าง ต. เง็กชวน ซึ่งถือว่าห้างคู่แข่งของห้างกมล สุโกศล ในการบันทึกขอลงในแผ่นเสียงครั้งนั้นนับเป็นการเผยแพร่การซอ ซึ่งถือว่าเป็นเพลงพื้นบ้านล้านนาดั้งเดิมให้แพร่หลายไปสู่สาธารณะชนเป็นโอกาสแรก แผ่นเสียงชุดนี้ขายดีจนได้รับการบันทึกเสียงในโอกาสต่อมาอีกหลายครั้ง นับว่าเป็นความสำเร็จในอาชีพ “ช่างซอ” ตั้งแต่อายุยังน้อย

พ.ศ. 2496 เมื่ออายุ 21 ปี ด้วยผลงานแผ่นเสียงที่เผยแพร่ออกไป ทำให้เริ่มมีลูกศิษย์มาฝากตัวเพื่อจะเรียนซอจากจันทร์สม และมีติดต่อกันมาหลายรุ่นจนถึงปัจจุบันเป็นจำนวนมาก ทั้งชายและหญิงมีจำนวนรวมกันแล้ว ประมาณ 10 กว่าคน และที่มีชื่อเสียงต่อมาและยังคงยึดอาชีพขออยู่จนถึงปัจจุบัน

พ.ศ. 2500 เมื่ออายุ 25 ปี ด้วยจิตสำนึกอันสูงยิ่งที่จันทร์สมมีต่อปะเพลงพื้นบ้านประเภท “ซอ” จึงทำให้พยายามใฝ่ใจสร้างสรรค์ศิลปะการซอให้เป็นที่ยอมรับของสังคม ท่ามกลางกระแสอันเชี่ยวกรากของศิลปะการแสดงแขนงอื่น จึงเริ่มหาความรู้จากหนังสือที่เกี่ยวกับพุทธศาสนา และชาดกพื้นบ้านซึ่งเป็นบทสอนธรรมะต่าง ๆ จำนวนมาก นอกจากนี้ยังติดตามฟังและเทศน์และปาฐกถาธรรมจากพระภิกษุที่มีชื่อเสียง ตลอดจนนักวิชาการพื้นบ้านที่มีชื่อเสียงหลายท่าน เช่น นายตา ยุวุฒิ, อาจารย์สิงฆะ วรรณสัย, ศาสตราจารย์ มณี พยอมยงค์ เป็นต้น ทำให้ได้รับความรู้และข้อมูลจากการติดตามศึกษาเรื่องเหล่านี้มาใช้ประโยชน์ในการประยุกต์ “การซอ”

ให้ “เครือซอ” ของตนเองมีเนื้อหาที่อุดมไปด้วยข้อคิดและคติธรรมคำสอนทั้งคดีโลก และคดีธรรมอันแฝงไว้ในรูปของนิทานและชาดกต่าง ๆ จากวิธีการดังกล่าว ช่วยให้ศิลปะการขอของล้านนาสามารถยืนหยัดและแข่งขันกับการแสดงประเภทอื่น ๆ ได้ และมีผลทำให้คณะซอของจันทร์สมยังคงได้รับการต้อนรับจากประชาชนใน 8 จังหวัดภาคเหนือ ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่, จังหวัดลำพูน, จังหวัดลำปาง จังหวัดแพร่, จังหวัดน่าน, จังหวัดพะเยา จังหวัดเชียงราย และจังหวัดแม่ฮ่องสอน ในอาณาบริเวณดังกล่าวนี้ จันทร์สมและคณะเคยได้ไปแสดงซอแก่ชุมชนเหล่านั้นมาทั้งหมด 

และในยุคนั้นหากจะกล่าวว่าเพราะคุณสมบัติพิเศษ ของจันทร์สมในด้านศิลปะการซอที่โดดเด่นด้วยความใส่ใจศึกษาไม่ท้อถอยดังกล่าว จึงนับเป็นบุคลากรที่ได้ทำหน้าที่อนุรักษ์เผยแพร่ และสืบทอดศิลปะการซอ ซึ่งเป็นเพลงพื้นบ้านล้านนาที่สำคัญยิ่ง แม้จันทร์สมจะเป็นศิลปินที่มีอาวุโสสูงแต่ก็ยังรับงานแสดงด้วยใจรัก ในปีเดียวกันจันทร์สมได้รับเกียรติให้เผยแพร่ผลงานของตำรวจเชียงใหม่ ที่กรุงเทพมหานคร โดยใช้วิธีการขับซอพรรณนาผลงานของตำรวจเชียงใหม่ ในสมัยพลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ เป็นอธิบดีกรมตำรวจ

พ.ศ. 2510 ด้วยเนื้อหา และเครือซอ ที่โดดเด่นในการส่งเสริมศีลธรรม และประเพณีพื้นบ้านภาคเหนืออันดีงามเหล่านี้ นอกจากถูกนำเสนอสู่ผู้ฟังตามงานบุญต่าง ๆ แล้ว ยังแพร่หลายทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จังหวัดเชียงใหม่, สถานีวิทยุโทรทัศน์ภาคเหนือ จังหวัดลำปาง ทำให้จันทร์สม ได้รับการยอมรับในฐานะ “ช่างซอ 4 แนวอนุรักษนิยม” และเป็นที่รู้จักของ นักวิชาการและบุคคลในสถาบันการศึกษาต่าง ๆ มากขึ้น จนทำให้นักวิชาการทั้งชาวไทยและต่างประเทศได้มาศึกษาและสัมภาษณ์ผลงานของจันทร์สม เช่น ฮาอินกริต, ฮอนดิอุส อินกริด ชาวเยอรมันได้มาสัมภาษณ์และถ่ายวิดีโอรวมทั้งนักวิชาการชาวญี่ปุ่น อเมริกา และชาวจีนแผ่นดินใหญ่อีกด้วย

ดังนั้นจันทร์สม ผู้มีใจรักในศิลปะการซอเป็นชีวิตจิตใจ จึงต้องคิดหาวิธีการที่จะช่วยให้การแสดงซอนี้ยังคงมีชีวิตอยู่ จึงคิดวิธีการประยุกต์การซอแบบโบราณให้เข้ากับสมัยใหม่เพื่อความอยู่รอด โดยจัดตั้ง “คณะละครซอกลิ่นเอื้องเสียงซึ่ง” ขึ้นประมาณ พ.ศ. 2510 โดยการประยุกต์เอาแนวคิดการเล่นละครกับการซอมาผนวกกัน ทำให้ซอได้รับความนิยมอีกครั้ง โดยได้นำละครซอออกอากาศที่สถานีวิทยุกระจายเสียง วปถ. 2 เชียงใหม่ ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น “คณะสายธารา” และได้รับความนิยมเป็นอันมาก ทำให้มีการบันทึกเทปละครซอออกเผยแพร่และขายดีไปทั่วภาคเหนือนับว่าระยะนั้นเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของศิลปะการซอเป็นอย่างยิ่ง นับว่าละครซอพื้นเมืองได้เกิดขึ้นในวงการบันเทิงตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ต่อจากนั้น จันทร์สมได้ปรับปรุงให้เป็นละครซอเวที นับเป็นการสร้างพัฒนาการซอในมิติใหม่ให้เกิดขึ้น ทั้งนี้เพราะว่าในการไปรับงานซอที่อำเภอแม่สาย เป็นเวลา 7 วัน โดยการจัดงานมหกรรมของสมาคมจีน เมื่อซอแบบโบราณ ไปได้ 1-2 วัน ปรากฏว่าไม่มีประชาชนสนใจมาชมหรือมาชมน้อย มีแต่คนแก่เท่านั้นที่ยังเป็นแฟนการแสดงอยู่แต่ก็น้อยเต็มที เพราะวงดนตรี CM ของเชียงใหม่ สมัยนั้นกำลังเฟื่องฟู จันทร์สมที่มีคณะซอไปด้วยกัน 7 คน จึงเกิดความคิดขึ้นมาทันทีว่า หากยังแสดงแบบเดิมต่อไป คนหนุ่มสาวคงจะพากันไปชมการแสดงดนตรีกันหมด ดังนั้นจึงช่วยกันปรับปรุงการแสดงเป็นแบบละครซอเวที ซึ่งเคยร่วมแสดงละครซอทางวิทยุกระจายเสียงมาแล้ว ปรากฏว่าได้รับความนิยมเป็นอันมาก สามารถเรียกผู้ชมจากจุดอื่น ๆ ให้หันมาชมละครขอเวทีคณะของจันทร์สมอย่างล้นหลาม นับแต่นั้นมา “ละครซอเวทีคณะสายธารา” ก็ได้รับความนิยม ทำให้ละครซอเวทีแพร่หลายไปทั่วภาคเหนือ ซึ่งล้วนแต่เลียนแบบไปจากผลงานคิดของจันทร์สมทั้งสิ้น

จากการที่จันทร์สมไปร่วมอภิปรายในรายการ "วันพบนักเขียน ของสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2534 ร่วมกับวิมล ศิริไพบูลย์ (ทมยันตี), ภูเตศวร (นามปากกา) และบริทธิ์ สีตะสุวรรณ ซึ่งเป็นนักเขียนบทโทรทัศน์เรื่อง “สี่แผ่นดิน” ได้มีผู้ฟังซักถามนางจันทร์สมว่าในการแสดงละครซอคณะของจันทร์สมมีการเขียนบทละครหรือไม่ จันทร์สม ตอบว่าไม่มี เพียงแต่ตกลงกันว่าใครจะแสดงเป็นตัวละครตัวไหนบ้าง บางคนรับเป็นตัวละครถึง 2-3 ตัว โดยไม่ต้องใช้บท แต่ใช้ปฏิภาณของแต่ละคนช่วยแก้ปัญหาในการดำเนินเรื่อง ก็สามารถทำให้การแสดงประสบความสำเร็จทุกครั้งเป็นอันมากทีเดียว เนื้อเรื่องที่ใช้แสดงละครนั้นประยุกต์ใช้ชาดกจากที่เคยได้ยินได้ฟังและสนใจศึกษาจากคัมภีร์ที่พระเทศน์ในวัดนั่นเอง ส่วนเรื่องสมัยใหม่ก็คิดประยุกต์เรื่องได้น่าสนใจโดยนำเอาวรรณกรรมสมัยใหม่หรือเหตุการณ์ปัจจุบันมาประยุกต์ ให้เหมาะแก่โอกาสและสภาวการณ์ นับว่าจันทร์สม ซึ่งเป็นผู้คิดริเริ่มละครเวทีนี้ ได้แสดงคุณสมบัติให้เห็นถึงความเป็นศิลปินที่มีความทันสมัยและทรงคุณค่ายิ่งของจังหวัดเชียงใหม่

นอกจากจะแสดงด้านขับซอแล้ว จันทร์สม ยังมีความ สามารถในการเล่นละครวิทยุโดยใช้ภาษาท้องถิ่น คือ “ละครวิทยุคำเมือง” ตามสถานีวิทยุต่าง ๆ ทั่วภาคเหนือโดยใช้ชื่อคณะว่า “คณะสายธาราวิทยุ”

จันทร์สม เป็นหัวหน้าคณะละครซออันดับต้น ๆ ในภาคเหนือ ยังมีลูกศิษย์ที่แยกไปตั้งคณะละครซอเป็นของตัวเองก็มีอยู่มาก เช่น ละครซอคณะ ไอ้เก่า-อีต่วม เป็นต้น ซึ่งหัวหน้าคณะละครขอวงนี้ได้ร่ำเรียนวิชาการขอตลกจากจันทร์สมโดยตรง จึงทำให้คณะละครซอนี้โด่งดังไปทั่วภาคเหนือ ในการขับซอจันทร์สม เป็นการซอที่ไม่เหมือนใครในล้านนา เพราะว่าจันทร์สม มีโวหารและคารมคมคายเป็นเลิศในการใช้ภาษาการใช้สำนวนสุภาษิตบวกกับหลักคำสอนของพระพุทธศาสนาแทรกเข้าไป และการนำสิ่งที่อยู่รอบตัวเรา มาประยุกต์ใช้ ทำให้คำซอที่ขับออกมามีความตลกขบขัน ติดใจคนในงานสร้างแนวคิดแปลกใหม่ ให้กับคนฟังเข้าใจง่าย จนโด่งดังทั่วภาคเหนือ แล้วช่างซอในล้านนายังร่วมขนานนาม ให้แก่จันทร์สม สายธารา เป็นต้นแบบแห่งการซอตลกของล้านนา

จันทร์สมเป็นผู้หนึ่งที่ไม่เคยปฏิเสธงานสาธารณกุศลใด ๆ แม้จะอายุมากแล้วก็ตาม เช่น การเป็นพิธีกรต่าง ๆ และการแสดงเกี่ยวกับเพลงพื้นบ้านเรื่องซอได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นในปัจจุบัน เพราะมีการประยุกต์การแสดงให้ทันสมัยขึ้น จันทร์สม เป็นศูนย์รวมศิลปินพื้นบ้านและผู้สนใจศึกษาทั้งนักศึกษาชาวไทยและชาวต่างประเทศไปสัมภาษณ์และเรียนรู้เพื่อเก็บข้อมูลอยู่ตลอดเวลา นับว่าจันทร์สม ได้อุทิศชีวิตเพื่อการแสดง และเผยแพร่ศิลปะล้านนา มาโดยตลอด

และได้รับเชิญให้สอนในภาควิชา “ดนตรีศึกษา” เพื่อฝึกช่างขอชาย-หญิงแก่นักศึกษาที่สนใจในศิลปะพื้นบ้านประเภทนี้ จนทำให้คณะศิลปินลูกศิษย์ของจันทร์สมสามารถออกไปแสดงศิลปะเพลงพื้นบ้านภาคเหนือในรายการเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมจากประเทศไทยในอเมริกา นับเป็นผลงานของจันทร์สมในส่วนของการถ่ายทอดได้เป็นอย่างดี

 เกียรติประวัติ 

 พ.ศ. 2532 ได้รับการเชิดชูเกียรติในฐานะบุคคลดีเด่นทางวัฒนธรรม สาขาศิลปะการแสดง (เพลงพื้นบ้าน) ของจังหวัดเชียงใหม่ จากศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่
 พ.ศ. 2533 ได้รับเกียรติให้เป็นอาจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัยพายัพ ให้เป็นอาจารย์พิเศษ สอนเกี่ยวกับขับซอและช่วยสอนในภาควิชาดนตรีศึกษาเพื่อฝึกช่างซอชาย-หญิง แก่นักศึกษาที่สนใจศิลปะพื้นบ้าน
 พ.ศ. 2535 ได้รับเกียรติให้เป็นวิทยากรของศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคเหนือ จังหวัดลำปาง และศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคเหนือ จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อถ่ายทอดศิลปะการขอแก่ประชาชนนอกระบบการศึกษาที่สนใจจะฝึกฝนการซอ เพื่อเป็นอาชีพแก่ผู้สนใจทั่วไป โดยเปิดรับสอนที่บ้าน
 พ.ศ. 2536 ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาวรรณศิลป์ (วรรณกรรมมุขปาฐะ) จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ
 พ.ศ. 2537 ได้รับการยอมรับจากภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้เป็นผู้จัดรายการเพื่อส่งเสริมและเผยแพร่ศิลปะการซอ และศิลปะเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ ในรายการ “มรดกล้านนา” ภาค FM 100 ระหว่างเวลา 14.20-14.45 น. เป็นเวลา 25 นาที เป็นประจำในวันพุธ ทุกสัปดาห์ และได้ร่วมกับอุดม รังสี จัดรายการ “พื้นบ้านล้านนา” ทางสถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งประเทศไทย ช่อง 11 จังหวัดลำปาง นับเป็นสิ่งที่น่าสรรเสริญในการเป็นศิลปินที่เรียนรู้ศิลปะพื้นบ้านล้านนาแล้วนำมาเผยแพร่แก่ สาธารณชนให้มีโอกาสได้รับฟังและชื่นชมกับมรดกล้านนาในวาระเฉลิมฉลองสมโภช 700 ปีเมืองเชียงใหม่
 4 ธันวาคม พ.ศ. 2539 ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาเพลงพื้นบ้าน (ซอพื้นเมือง) ประจำปี พ.ศ. 2539
 พ.ศ. 2546 สภาสถาบันมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ ได้อนุมัติปริญญา “ศิลปศาสตร มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์” สาขาวิชาศิลปะการแสดงพื้นบ้าน

 ผลงานการแสดง 
 ขับซอ 
ผลงานการขับซอของจันทร์สม สายธารา ที่ได้บันทึกเป็นแผ่นเสียงและเทปคาสเซ็ทไว้ ดังนี้

 เรื่อง คู่กับ สุมาครัวตาน จั๋นติ๊บ สามหลัง อวยพรปีใหม่ ทำสัญญา เกี้ยวหยิกหยอก สองเมือง ร่ำเปิง ลอยกระทง ถามทรัพย์ ทองสุข แม่หยวก ประเพณีสมรส ชีวิตชาวนา ขี้เหล้า ขับซอเดี่ยว เทวทูตทั้ง 5 แม่กำเผือกพระเจ้าห้าพระองค์ ศรีพล สันป่ายาง ตำนานพระธาตุดอยสุเทพ เทวทัตพญามาร ขึ้นบ้านใหม่ ประพันธ์ แก้วเก๋ ปอยข้าวสังข์ มัดมือลูกแก้ว ประวัติพระธาตุดอยสุเทพ จำลอง ปองรัก ประวัติพระเจ้าสามกษัตริย์ อนุรักษ์ธรรมชาติ เทวทัต ประวัติครูบาเจ้าศรีวิชัย วัฒนธรรมการซอ ก๋วนดา เชียงตา ตำนานอินทขิลเมืองเชียงใหม่ การตานทอด มานพ เมืองพร้าว พญามัฆวาน ขึ้นบ้านใหม่ ถาวร ช่างคำ 700 ปีเมืองเชียงใหม่ พระคุณแม่/อานิสงส์บวช ขึ้นบ้านใหม่ ศรีใจ ล้านตอง ปอยข้าวสังข์ ดาปอยบวชพระ ประเพณีปีใหม่เมือง

 ละครซอ 
 เรื่อง นิยายธรรมเกำกำดำ นิยายธรรมพระเจ้าทรงธรรมราชา นิยายธรรมเจ้าจันทรกุมาร นิยายธรรมเจ้าสุวัตร-นางบัวคำ ผ้าป่าพาเศร้า หนุ่มนาฝันหวาน สงกรานต์บ้านเฮา พ่อค้าทอง เก็บนกสมัยใหม่ เก็บนกประยุกต์อีสาน เก็บนกโบราณ ดาปอยลูกแก้ว เชียงใหม่แดน อิสาน ปี่จุมประยุกต์เข้าแคนอีสาน ต่อต้านยาเสพติด สุขบัญญัติ 10 ประการ

 เสียชีวิต 
จันทร์สม ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2556 ณ โรงพยาบาลนครพิงค์ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ด้วยโรคเส้นเลือดในสมองตีบ, โรคหัวใจ และความดันโลหิต สิริอายุ 81 ปี ตั้งบำเพ็ญกุศล ณ วัดปิยาราม อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ และมีพิธีพระราชทานเพลิงเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2556 ณ สุสานบ้านป่าแงะ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่สิ้นครูจันทร์สมศิลปินแห่งชาติขับซอพื้นบ้าน

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอแม่ริม
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดเชียงใหม่
หมวดหมู่:นักร้องจากจังหวัดเชียงใหม่
หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง
หมวดหมู่:นักดนตรีพื้นเมืองภาคเหนือ
หมวดหมู่:อาจารย์คณะดุริยางค์-ดนตรี
หมวดหมู่:บุคคลจากวิทยาลัยดุริยศิลป์ มหาวิทยาลัยพายัพ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.