แม่น้ำหลังสวน

แม่น้ำหลังสวน เป็นแม่น้ำสายสำคัญของในจังหวัดชุมพร มีต้นกำเนิดจากทิวเขาภูเก็ตซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาตะนาวศรี ไหลผ่านอำเภอพะโต๊ะและอำเภอหลังสวน ก่อนจะไหลลงอ่าวไทยที่ตำบลปากน้ำ อำเภอหลังสวน รวมความยาวลำน้ำประมาณ 100 กิโลเมตร หากรวมลำน้ำสาขาด้วยมีความยาวประมาณ 497 กิโลเมตร

 ภูมิศาสตร์ 
ต้นน้ำของแม่น้ำหลังสวนเริ่มจากลำธารสองสายหลักคือ คลองศอก และ คลองทรง ไหลมารวมกันที่ตำบลปากทรง อำเภอพะโต๊ะ แล้วกลายเป็นแม่น้ำหลังสวน ไหลผ่านพื้นที่ 12 ตำบลในสองอำเภอ ก่อนจะลงสู่อ่าวไทย พื้นที่ลุ่มน้ำได้รับน้ำฝนเฉลี่ยประมาณ 1,800–2,000 มม./ปี ทำให้น้ำไหลตลอดปี

 ระบบนิเวศ 
พื้นที่ต้นน้ำมีป่าดิบชื้นที่อุดมสมบูรณ์ เป็นเขตลุ่มน้ำชั้น 1A และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าควนแม่ยายหม่อน พบสัตว์ป่า เช่น ช้างเอเชีย, กระทิง, นกเงือกหัวหงอก และพันธุ์ไม้หายาก เช่น ตะเคียนทอง

ในแม่น้ำมีปลาน้ำจืด เช่น ปลากด, ปลาพลวง, ปลาแขยง, ปลากระทิง รวมถึงกุ้งน้ำจืด ส่วนปลายน้ำเป็นระบบนิเวศน้ำกร่อยและป่าชายเลน

 การใช้ประโยชน์ 
แม่น้ำหลังสวนเป็นแหล่งน้ำหลักของการเกษตรในพื้นที่ โดยเฉพาะสวนผลไม้ เช่น ทุเรียน, เงาะ และลองกอง มีการประมงพื้นบ้านและเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ เช่น ปลากะพงขาว, กุ้งกุลาดำ และใช้ผลิตน้ำประปาในพื้นที่

แม่น้ำยังเคยใช้เป็นเส้นทางคมนาคมในอดีต โดยเฉพาะการลำเลียงสินค้าข้ามคาบสมุทร และปัจจุบันยังใช้เพื่อกิจกรรมท่องเที่ยวเช่น ล่องแพ และล่องเรือชมธรรมชาติ

 ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม 
แม่น้ำหลังสวนเคยมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ท้องถิ่น โดยเมืองหลังสวนเคยเป็นจังหวัดหนึ่งในอดีต ก่อนถูกยุบรวมกับจังหวัดชุมพร

ชื่อ “หลังสวน” มาจากลักษณะบ้านเรือนที่ตั้งอยู่หลังแนวสวนผลไม้ริมแม่น้ำ ไม่มีบ้านตั้งอยู่ติดฝั่งโดยตรง

งานประเพณีสำคัญได้แก่ แห่พระแข่งเรือขึ้นโขนชิงธง ซึ่งจัดหลังวันออกพรรษาทุกปีที่อำเภอหลังสวน เป็นงานประจำปีที่ชาวบ้านและนักท่องเที่ยวให้ความสนใจ

 ปัญหาสิ่งแวดล้อม 
ในช่วงที่ไหลผ่านเมือง คุณภาพน้ำลดลงจากการปล่อยน้ำเสียของชุมชน แต่โดยรวมยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานประเภทที่ 3 เหมาะสำหรับเกษตรและสัตว์น้ำ

ลุ่มน้ำยังประสบปัญหาน้ำท่วมประจำจากน้ำป่า และการกัดเซาะตลิ่งในฤดูฝน มีการสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่งและปลูกพืชป้องกันริมฝั่งในหลายพื้นที่

 การอนุรักษ์ 
ชุมชนต้นน้ำเช่น บ้านหลางตาง มีการร่วมมือกับรัฐในการอนุรักษ์ป่า โดยออกกฎชุมชนห้ามใช้สารเคมีริมแม่น้ำ และสร้างฝายชะลอน้ำมากกว่า 100 จุดเพื่อรักษาความชุ่มชื้นและป้องกันน้ำหลาก

 ดูเพิ่ม 
 จังหวัดชุมพร
 แม่น้ำในประเทศไทย
 ลุ่มน้ำภาคใต้ฝั่งตะวันออก

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:แม่น้ำในประเทศไทย