อัษฎา ชัยนาม

อัษฎา ชัยนาม (17 กันยายน พ.ศ. 2484 – 12 มกราคม พ.ศ. 2569) เป็นนักการทูตชาวไทย เคยดำรงตำแหน่งสำคัญ เช่นเอกอัครราชทูตผู้แทนถาวรไทยประจำสหประชาชาติ ณ นครนิวยอร์ก, เอกอัครราชทูตไทยประจำเวียดนาม, สิงคโปร์ นิวซีแลนด์ และซามัวตะวันตก เขาเป็นที่รู้จักจากการวิพากษ์วิจารณ์ระบอบการปกครองของเมียนมา, ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทย คนที่ 23 และสุรเกียรติ์ เสถียรไทย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ

 ครอบครัวและการศึกษา 
อัษฎาเกิดเมื่อวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2484 ที่จังหวัดพระนครในครอบครัวนักการทูต เขาเป็นหลานของดิเรก ชัยนาม ซึ่งเป็นเอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศญี่ปุ่นในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง สุรพงษ์ ชัยนาม น้องชายของเขาเป็นเอกอัครราชทูตประจำประเทศเยอรมนี เวียดนาม และแอฟริกาใต้ น้องชายอีกคนหนึ่งคือ อภิพงศ์ เป็นอดีตอธิบดีกรมอเมริกาและแปซิฟิกใต้ อัษฎาแต่งงานกับอรสา สถาปิตานนท์และมีลูกสองคน

อัษฎาเข้าเรียนที่โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัยและวิทยาลัยเดนสโตนในประเทศอังกฤษ เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ลอสแอนเจลิส ในปี พ.ศ. 2507 ในสาขาศิลปศาสตร์ และระดับปริญญาโทในปี พ.ศ. 2508 ในสาขาเศรษฐศาสตร์

 การทำงานด้านการทูต 
เขาเข้าทำงานที่กระทรวงการต่างประเทศในปี พ.ศ. 2509 ในช่วงที่บิดาคือศาสตราจารย์ไพโรจน์ ชัยนาม ดำรงตำแหน่งปลัดกระทรวงการต่างประเทศ เขาดำรงตำแหน่งเลขานุการโท สถานเอกอัครราชทูตไทยประจำพม่า ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2512–2516 ต่อมาในปี พ.ศ. 2516 เขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้ากองเอเชียใต้และเอเชียตะวันตก กรมการเมือง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2517 ถึง พ.ศ. 2519 เขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้ากองกิจการพัฒนาการระหว่างประเทศ กรมองค์การระหว่างประเทศ

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 ถึง พ.ศ. 2522 เขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นเลขานุการเอกของสถานเอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงเวียนนา และยังดำรงตำแหน่งผู้แทนสำรองของประเทศไทยประจำองค์การพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งสหประชาชาติ (UNIDO) และทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) อีกด้วย ต่อมาเขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้าฝ่ายกิจการแอฟริกาและอาหรับที่กระทรวงการต่างประเทศ เขาได้รับการเลื่อนให้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการกองเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กรมการเมืองตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 ถึงปี พ.ศ. 2524

ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2524 ถึง พ.ศ. 2527 เขาถูกย้ายไปที่กรุงปารีส โดยทำหน้าที่เป็นรองผู้แทนประเทศไทยประจำยูเนสโก (UNESCO) หลังจากนั้น เขาได้เป็นเอกอัครราชทูตประจำเวียดนามตั้งแต่ปี พ.ศ. 2527 ถึง พ.ศ. 2529 เอกอัครราชทูตประจำสิงคโปร์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2529 ถึง พ.ศ. 2533 และเอกอัครราชทูตประจำนิวซีแลนด์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2533 ถึง พ.ศ. 2536

อัษฎาดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมองค์การระหว่างประเทศตั้งแต่ปี พ.ศ. 2538 ถึงปี พ.ศ. 2538 อัษฎาร่วมกับสุรพงษ์น้องชายของเขาเป็นผู้นำการเจรจาซึ่งส่งผลให้เมียนมาเข้าร่วมสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) ในปี พ.ศ. 2540 ต่อมาเขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นเอกอัครราชทูตไทยประจำองค์การสหประชาชาติระหว่างปี พ.ศ. 2539 ถึง พ.ศ. 2544Science Blog - New Permanent Representative Of Thailand Presents Credentials เขาเกษียณอายุราชการหลังจากเสร็จสิ้นการปฏิบัติหน้าที่ในสหประชาชาติ

 การวิพากษ์วิจารณ์ระบอบการปกครองของเมียนมา 
ในฐานะนักการทูต อัษฎามีมุมมองที่ตรงไปตรงมาต่อรัฐบาลทหารของเมียนมามานานแล้ว หลังจากเกษียณอายุราชการ เขาได้วิพากษ์วิจารณ์ระบอบการปกครองนี้มากขึ้น โดยระบุว่า "นโยบายการมีส่วนร่วมอย่างสร้างสรรค์ของอาเซียนล้มเหลว...ค่านิยมของอาเซียนเกี่ยวกับการไม่แทรกแซงกิจการภายในและการทูตอย่างเงียบ ๆ ควรได้รับการตรวจสอบและตีความใหม่สำหรับยุคสมัยใหม่" เขายังตั้งข้อสังเกตว่า "แล้วอาเซียนได้อะไรจากการที่พม่าเข้ามา [ในอาเซียน]? จริง ๆ แล้วไม่มีอะไรเลย นอกจากปัญหา... พม่าไม่เคยเคารพกฎของอาเซียนเลย แถมยังพยายามให้อาเซียนปรับตัวตามความต้องการของตัวเองด้วยซ้ำ แล้วอาเซียนก็ปล่อยให้เรื่องนี้เกิดขึ้น... ถ้าเราเปรียบเทียบอาเซียนเหมือนสุนัข และพม่าเหมือนหาง ดูเหมือนว่าหางกำลังกระดิกอยู่"

สุรพงษ์ น้องชายของอัษฎา ก็เป็นนักวิจารณ์รัฐบาลเมียนมาอย่างแข็งกร้าวเช่นกัน และเรียกนโยบายของไทยต่อเมียนมาว่า "แปดปีแห่งความเสื่อมเสียอันยาวนาน"บางคนมองว่าการย้ายนายสุรพงษ์จากอธิบดีกรมเอเชียตะวันออกไปเป็นเอกอัครราชทูตประจำประเทศเยอรมนีเป็นการลงโทษที่พูดตรงไปตรงมามากเกินไป

หลังจากรัฐบาลทักษิณ ชินวัตรสานต่อนโยบายของรัฐบาลชวน หลีกภัย ในการเข้าแทรกแซงเมียนมา ส่งผลให้อัษฎาเริ่มวิพากษ์วิจารณ์ทักษิณและสุรเกียรติ์ เสถียรไทย รมว.ต่างประเทศในเวลานั้นต่อสาธารณะ อัษฎาอ้างว่านโยบายของไทยเป็นผลมาจากผลประโยชน์ทางธุรกิจของไทยในเมียนมา ในส่วนของแผนงานการปรองดองระหว่างสุรเกียรติ์กับเมียนมา อัษฎากล่าวว่า “นักการทูต แม้แต่เจ้าหน้าที่ระดับล่างของกระทรวงการต่างประเทศ ก็มองเห็นได้ชัดเจนว่าแผนงานของไทยนั้นล้มเหลวตั้งแต่เริ่มแรกแล้ว” เขาเรียกนโยบายของไทยว่า "มือใหม่" และตั้งข้อสังเกตว่า "นักการเมืองที่เพิ่งเข้ามาทำงานอาจไม่ชัดเจน แต่สำหรับนักการทูตที่ผ่านการฝึกฝนมาอย่างดีแล้ว เป็นเรื่องสามัญสำนึกทางการเมืองที่สภาสันติภาพและการพัฒนาแห่งรัฐจะไม่ยอมรับข้อเสนอของไทยในการจัดเวทีนี้"

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๑๓ ตอนที่ ๒๒ ข หน้า ๓, ๔ ธันวาคม ๒๕๓๙
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐๘ ตอนที่ ๒๐๘ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๖, ๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๓๔
ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐๙ ตอนที่ ๗๖ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๒๘๓, ๑๐ มิถุนายน ๒๕๓๕

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บุคคลจากกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:นักการทูตชาวไทย
หมวดหมู่:ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทย
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทยประจำเวียดนาม
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย