ไพโรจน์ ชัยนาม

ศาสตราจารย์ ไพโรจน์ ชัยนาม (13 เมษายน พ.ศ. 2454 – 4 เมษายน พ.ศ. 2537) เป็นนักกฎหมายและนักการทูตชาวไทย เคยดำรงนำแหน่งสำคัญ ๆ เช่น ปลัดกระทรวงการต่างประเทศ, อธิบดีกรมโฆษณาการ (กรมประชาสัมพันธ์ในปัจจุบัน), เอกอัครราชทูตไทยประจำหลายประเทศ และสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

 ประวัติ 
ไพโรจน์เกิดเมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2454 ที่บ้านถนนอนุวงศ์ อำเภอจักรวรรดิ์ จังหวัดพระนคร เป็นบุตรชายของพระยาอุภัยพิพากษา (เกลื่อน ชัยนาม) กับคุณหญิงจันทร์ อุภัยพิพากษา มีพี่ชายร่วมมารดา 1 คนคือดิเรก ชัยนาม สมาชิกคณะราษฎร อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และอดีตเอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศญี่ปุ่นในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง และยังมีพี่น้องต่างมารดาอีก 6 คน

ไพโรจน์เข้าศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนวัดจักรวรรดิราชาวาส ระดับมัธยมศึกษาและเตรียมอุดมศึกษาที่โรงเรียนอัสสัมชัญ จากนั้นจึงเข้าศึกษาต่อที่โรงเรียนกฎหมายของกระทรวงยุติธรรม จนสอบได้เป็นเนติบัณฑิตสยามเมื่อปี พ.ศ. 2474 ขณะอายุ 20 ปี

ชีวิตส่วนตัว ไพโรจน์สมรสกับคุณหญิงบรรเลง ชัยนาม มีบุตรชายทั้งหมด 5 คน

ไพโรจน์ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคหัวใจล้มเหลว เมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2537 สิริอายุได้ 82 ปี

 การทำงาน 
 รับราชการ 
ไพโรจน์เริ่มต้นรับราชการหลังการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 ในสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร จากนั้นจึงได้โอนย้ายไปรับราชการที่กองโฆษณาการในปี พ.ศ. 2476 ซึ่งในเวลาต่อมาได้ยกฐานะเป็นสำนักงานโฆษณาการ โดยเริ่มแรกดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนกปาฐกถาก่อน ต่อมาหลังจากยกฐานะขึ้นเป็นกรมโฆษณาการ ไพโรจน์ได้ขึ้นมาดำรงตำแหน่งผู้ช่วยอธิบดีในปี พ.ศ. 2483 ก่อนจะขึ้นมารักษาการในตำแหน่งอธิบดีในปี พ.ศ. 2484 และมีบทบาทสำคัญในด้านการประชาสัมพันธ์ของประเทศไทยในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง จนกระทั่งได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมโฆษณาการเมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2485

ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง ไพโรจน์ได้ไปดำรงตำแหน่งเลขาธิการพฤฒิสภา ในปี พ.ศ. 2489 ก่อนกลับไปดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมโฆษณาการอีกครั้งในเดือนมกราคม พ.ศ. 2490 จากนั้นจึงได้โอนย้ายมารับราชการที่กระทรวงการต่างประเทศ โดยได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมพิธีการเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2491 ต่อมาเมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2493 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมสนธิสัญญา

ในวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2495 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นรัฐทูตวิสามัญและอัครราชทูตผู้มีอำนาจเต็มประจำสาธารณรัฐอิตาลี ในวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2497 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นรัฐทูตวิสามัญและอัครราชทูตผู้มีอำนาจเต็มประจำประเทศอิสราเอลอีกตำแหน่งหนึ่ง ต่อมาศาสตราจารย์ไพโรจน์ได้เป็นเอกอัครราชทูตไทยประจำสาธารณรัฐอิตาลีคนแรกเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2499 หลังจากมีการยกฐานะสถานอัครราชทูตของทั้งสองประเทศขึ้นเป็นสถานเอกอัครราชทูตเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2499

ต่อมาในวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2502 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นเอกอัครราชทูตวิสามัญผู้มีอำนาจเต็มประจำประเทศกรีซอีกตำแหน่งหนึ่ง จากนั้น ในวันที่ 5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นเอกอัครราชทูตวิสามัญผู้มีอำนาจเต็มประจำประเทศอิสราเอลอีกตำแหน่งหนึ่ง ในปี พ.ศ. 2504 ได้กลับมาเป็นเอกอัครราชทูตประจำกระทรวง ในวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2505 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นปลัดกระทรวงการต่างประเทศ ต่อจากหม่อมเจ้าวงศานุวัตร เทวกุล

วันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2510 พ้นจากตำแหน่งปลัดกระทรวงการต่างประเทศ โดยได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตวิสามัญผู้มีอำนาจเต็มประจำประเทศเบลเยียม เนเธอร์แลนด์ และลักเซมเบิร์ก รวมถึงเป็นหัวหน้าคณะผู้แทนไทยประจำประชาคมเศรษฐกิจยุโรป และยังเป็นเอกอัครราชทูตประจำกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส และกรุงลิสบอน ประเทศโปรตุเกสในช่วงปี พ.ศ. 2512–2514 ก่อนเกษียณอายุราชการ

 ตำแหน่งพิเศษ 
 22 ตุลาคม พ.ศ. 2507 – ศาสตราจารย์พิเศษ

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ศาสตราจารย์ ไพโรจน์ ชัยนาม ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
 ประเทศไทย 
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๘๔ ตอนที่ ๔๑ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๒๒, ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๑๐
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๘๑ ตอนที่ ๑๑๘ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๑๒, ๑๗ ธันวาคม ๒๕๐๗
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๗๖ ตอนที่ ๑๑๕ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๓๘, ๑๖ ธันวาคม ๒๕๐๒
ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีรายนามผู้ที่ได้รับพระราชทานเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ, เล่ม ๕๓ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๔๒๔, ๑๗ พฤษภาคม ๒๔๗๙
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญช่วยราชการเขตภายใน, เล่ม ๕๘ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๙๔๘, ๒๓ มิถุนายน ๒๔๘๔
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญช่วยราชการเขตภายใน, เล่ม ๖๑ ตอนที่ ๓๓ ง หน้า ๙๓๗, ๓๐ พฤษภาคม ๒๔๘๗
ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๗๔ ตอนที่ ๑๑๓ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๔๖๑, ๓๑ ธันวาคม ๒๕๐๐

 พ.ศ. 2500 – 80px เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ

 ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสาธารณรัฐอิตาลี ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๘ ตอนที่ ๕๘ ง หน้า ๑๖๙๐, ๑๘ กรกฎาคม ๒๕๐๔
  :
 พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์นักบุญเกรกอรีมหาสมณะ ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์
  :
 พ.ศ. 2505 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๗๙ ตอนที่ ๑๐๙ ง หน้า ๒๖๓๓, ๑๑ ธันวาคม ๒๕๐๕
  :
 พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์เกียรติคุณแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นที่ 1 มหากางเขน (ประถมาภรณ์พร้อมสายสะพาย)ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๐ ตอนที่ ๔๑ ง หน้า ๑๓๒๒, ๓๐ เมษายน ๒๕๐๖
  :
 พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เยออร์ยีโอสที่ 1 ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประกับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๐ ตอนที่ ๑๐๑ ง หน้า ๒๓๕๕, ๑๕ ตุลาคม ๒๕๐๖
  :
 พ.ศ. 2507 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออเรนจ์-นัสเซา ชั้นที่ 1 อัศวินมหากางเขนราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๑ ตอนที่ ๘๘ ง หน้า ๒๔๐๒, ๑๕ กันยายน ๒๕๐๗
  :
 พ.ศ. 2507 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎเบลเยียม ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์
  :
 พ.ศ. 2509 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณทางการทูต ชั้นที่ 1 กวังฮวาใหญ่ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๘๓ ตอนที่ ๘๗ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๑๙, ๑ ตุลาคม ๒๕๐๙

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2454
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2537
หมวดหมู่:อธิบดีกรมประชาสัมพันธ์
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนอัสสัมชัญ
หมวดหมู่:สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
หมวดหมู่:ปลัดกระทรวงการต่างประเทศไทย
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทยประจำอิตาลี
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทยประจำอิสราเอล