เขาสามบาตร

เขาสามบาตร เป็นภูเขาหินปูนลูกโดดตั้งอยู่ในเขตธรณีสงฆ์ วัดไพรสณฑ์ หมู่ที่ 4 ตำบลนาตาล่วง อำเภอเมืองตรัง จังหวัดตรัง มีแม่น้ำตรังอยู่ทางทิศเหนือและทิศตะวันตกประมาณ 100 เมตร ภายในมีถ้ำอยู่ 2 แห่ง คือ ถ้ำสามบาตรและถ้ำลูกยองโดยปรากฏมีหลักฐานทางโบราณคดี ทั้งสมัยก่อนประวัติศาสตร์ และสมัยประวัติศาสตร์ อยู่ร่วมกันภายในถ้ำจำนวนมาก เหตุที่ชื่อ "เขาสามบาตร" เพราะชาวบ้านเล่าว่ามีผู้นำทรัพย์สมบัติมาซุกซ่อนไว้มากถึง 3 บาตรพระ 

ประวัติการค้นพบ
พ.ศ. 2454 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์เคยเสด็จมาที่เขาสามบาตรและได้ทรงบันทึกเรื่องการพบรอยบันทึกบนผนังถ้ำแห่งนี้เอาไว้ โดยทรงวินิจฉัยว่าเป็นอักษรไทยสมัยอยุธยา และมีรูปลักษณ์แบบเดียวกับตัวหนังสือที่วัดป่าโมกข์ ร่วมสมัยพระเจ้าท้ายสระ (พ.ศ. 2252–2275)

พ.ศ. 2523 คณะสำรวจโครงการสำรวจแหล่งโบราณคดีและโบราณสถานภาคใต้ กองโบราณคดี กรมศิลปากร พบหลักฐานโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ ทั้งเศษภาชนะดินเผาเนื้อดิน (Earthenware) แบบหม้อสามขา ภาชนะดินเผาปากผาย เครื่องมือสะเก็ดหิน ค้อนหิน ชิ้นส่วนกระดูกสัตว์ เปลือกหอยเจาะรู และหลักฐานทางโบราณคดีสมัยอยุธยา คือ ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อดิน ขาวเหนียว แบบชามมีเชิง คนโทและพวยกา และใน พ.ศ. 2533 ชมรมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง สำรวจพบภาพเขียนสีแดง เขียนเป็นรูปคล้ายภูเขาสามลูกต่อกันกรมศิลปากร. "แหล่งโบราณคดีเขาสามบาตร " ระบบภูมิสารสนเทศ แหล่งมรดกทางศิลปวัฒนธรรม. (ออนไลน์). เข้าถึงเมื่อ 19 กรกฎาคม 2568. เข้าถึงจาก http://gis.finearts.go.th/fineart/

แหล่งโบราณคดี
ถ้ำบริเวณเขาสามบาตร บริเวณปากถ้ำกว้าง 4 เมตร และอยู่สูงจากระดับพื้นดิน 3-4 เมตร เพดานถ้ำมีลักษณะโค้งรูปโดม ส่วนตามผนังมีหลืบเป็นซอกเล็กๆ หลายหลืบ โดยภายในถ้ำจะแบ่งออกเป็น 4 ส่วน ส่วนแรกคือ ถ้ำส่วนหน้า เริ่มตั้งแต่ปากถ้ำเข้าไปประมาณ 4 เมตร จากนั้นคือ ถ้ำเสาภูมิ ซึ่งเป็นจุดที่พื้นถ้ำเริ่มลาดชันลงไป จนถึงหินงอกเป็นรูปเสาค้ำยัน ซึ่งชาวบ้านเรียกว่า เสาภูมิ ต่อจากนั้นคือ ถ้ำพระ ซึ่งจะไปทะลุช่องหลังสุดของถ้ำด้านทิศใต้ ส่วนบนเพดานมีช่องแสงลอดลงมา ในอดีตเคยมีพระพุทธรูปปูนปั้นอยู่องค์หนึ่ง แต่ปัจจุบันได้พังทลายไปแล้ว ส่วนสุดท้ายคือ ถ้ำน้ำ ซึ่งแยกออกไปเป็นซอกแคบ ๆ ยาว 3 เมตร ภายในมีลักษณะกว้าง เพดานไม่สูงนัก และสูงจากระดับพื้นดิน 17 เมตร

แหล่งภาพเขียนสีเขาสามบาตร ปรากฏกลุ่มภาพเขียนสี 2 สมัย คือ ยุคก่อนประวัติศาสตร์ อยู่บริเวณผนังโพรงถ้ำไม่ห่างจากปากถ้ำมากนัก ร่องรอยภาพเขียนสี ที่ปรากฏสีแดงยังค่อนข้างเด่นชัด ภาพเขียนมีลักษณะเป็นภาพคล้ายภูเขาสามลูกเรียงต่อกันและบางภาพไม่สามารถระบุได้ เป็นภาพเขียนสีแดงที่ใช้เทคนิคเขียนเป็นเส้นทึบ บางภาพมีร่องรอยถูกคราบหินปูนเคลือบทับไว้บางส่วน ส่วนภาพในยุคประวัติศาสตร์ สมัยอยุธยา อยู่บริเวณผนังโพรงถ้ำไม่ห่างจากปากถ้ำมากนัก เป็นตัวอักษรไทยสมัยอยุธยา จารึกที่ผนังถ้ำเขาสามบาตร บอกศักราช 2150 ตรงกับสมัยสมเด็จพระเอกาทศรถ แต่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ ทรงวินิจฉัยรูปแบบตัวอักษรว่าเป็นตัวอักษรลักษณะเดียวกับสมัยพระเจ้าท้ายสระ (พ.ศ. 2252 – 2275) 

อ้างอิง

หมวดหมู่:ภูเขาในประเทศไทย
หมวดหมู่:โบราณสถานในจังหวัดตรัง
หมวดหมู่:อำเภอเมืองตรัง
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์ของจังหวัดตรัง