ปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์

ปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์ () เป็นคำที่ใช้ในรัฐศาสตร์และการศึกษาด้านสื่อ เพื่ออธิบายผลกระทบของสื่อใหม่ และแหล่งข้อมูลสื่อต่อการเมืองโลก กล่าวคือ การลดการผูกขาดข้อมูลของรัฐบาลและสื่อกระแสหลัก และการส่งเสริมอำนาจให้กับกลุ่มต่าง ๆ ซึ่งก่อนหน้านี้ไม่มีเสียงในระดับโลก ตัวอย่างหลักคือที่มาของชื่อปรากฏการณ์ นั่นคือ ผลกระทบของเครือข่ายสื่ออัลญะซีเราะฮ์ต่อการเมืองของโลกอาหรับ

 แหล่งกำเนิดและการใช้งาน 
อัลญะซีเราะฮ์ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1996 ด้วยการผสมผสานเงินทุนของเอมีร์แห่งกาตาร์ และบุคลากรจากบริการบีบีซีภาษาอาหรับที่ปิดตัวลงไป เริ่มต้นจากการตอบสนองต่อการควบคุมอย่างเข้มงวดที่รัฐบาลหลายประเทศในกลุ่มสันนิบาตอาหรับมีต่อการสื่อสารมวลชนเกือบทุกรูปแบบ รวมถึงการขาดเสรีภาพของสื่อมวลชน  ทั้งผู้ชมและนักข่าวต่างให้ความสนใจกับเป้าหมายของอัลญะซีเราะฮ์ในการรายงานข่าวโดยปราศจากการตรวจพิจารณาของรัฐบาล รวมถึงการสรรหานักข่าวผู้เชี่ยวชาญที่รายงานมุมมองที่หลากหลายในประเด็นเดียว ในขณะนั้น ผู้ชมไม่เคารพการสื่อสารมวลชนเพราะมองว่านักข่าวส่วนใหญ่เป็นกระบอกเสียงของเผด็จการหรือกลุ่มการเมือง เอมีร์แห่งกาตาร์พยายามทำลายการบริหารสื่อที่เข้มงวดของรัฐบาล เพราะพระองค์ทรงมีแนวคิดก้าวหน้าในการขยายการมีส่วนร่วมทางการเมืองและอนุญาตให้สื่อมวลชนมีอิสระ

ในทำนองเดียวกัน การก่อตั้งอัลญะซีเราะฮ์เป็นไปเพื่อต่อต้านมุมมองตะวันตกที่ทรงอิทธิพลตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 20 เกี่ยวกับชาวอาหรับและวัฒนธรรมอาหรับ แม้ในช่วงเวลาดังกล่าวชาวอาหรับจะพึ่งพาบีบีซีและซีเอ็นเอ็น อินเทอร์เนชันนัล แต่ก็รู้สึกหงุดหงิดที่ต้องฟังมุมมองจากโลกตะวันตกที่มองมายังตนเอง วิลเลียม ลาฟิ ยูมันส์ ระบุว่าการใช้คำนี้ครั้งแรกเกิดจาก ฟิลลิป เซป ผู้เขียน The Al Jazeera Effect: How the New Global Media Are Reshaping World Politics (2008) Search for "Al Jazeera effect". อย่างไรก็ตาม ไซมอน เฮนเดอร์สัน ระบุว่าคำนี้เกิดจาก "นักการทูตในภูมิภาค" ซึ่งได้ใช้คำนี้ตั้งแต่ปี 2000 เขายังกล่าวว่าความหมายดั้งเดิมของปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์นั้น หมายถึงรัฐบาลอาหรับตะวันออกกลางที่สูญเสียการผูกขาดข้อมูล เนื่องจากความนิยมและการเข้าถึงได้ง่ายของเครือข่ายสื่อโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมของอัลญะซีเราะฮ์ โดยนักวิชาการยังคงใช้วลีดังกล่าวในบริบทที่จำกัดเช่นนี้ โทมัส แอล. แมคเฟล ใช้คำนี้เพื่ออ้างถึงการเปลี่ยนแปลงในสื่ออาหรับทั้งหมด เซปยังได้ขยายความไปยังสื่อใหม่อื่น ๆ ที่ขับเคลื่อนด้วยอินเทอร์เน็ตทั่วโลก

อัลญะซีเราะฮ์ท้าทายรัฐบาลเผด็จการด้วยการกระตุ้นให้เกิดการอภิปรายในหัวข้อต่าง ๆ และผ่านการเสนอมุมมองและความคิดเห็นที่หลากหลาย คำขวัญของอัลญะซีเราะฮ์คือ "ทัศนะและอีกทัศนะหนึ่ง" () ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการนำเสนอมุมมองที่หลากหลาย แทนที่จะยืนหยัดในประเด็นใดประเด็นหนึ่งเพียงประเด็นเดียว นอกจากนี้ อัลญะซีเราะฮ์ยังทำหน้าที่เป็น "เสียงของผู้ไร้เสียง" แทนที่จะพึ่งพาคำแถลงอย่างเป็นทางการจากเจ้าหน้าที่และบุคคลผู้มีอำนาจอื่น ๆ เพียงอย่างเดียว แม้อัลญะซีเราะฮ์จะไม่ใช่สถานีโทรทัศน์ดาวเทียมแห่งแรกของอาหรับ แต่ได้สร้างมาตรฐานและคุณค่าใหม่ ๆ ให้กับสื่อข่าวอาหรับ

 ผลกระทบ 
อัลญะซีเราะฮ์ยุติการไหลเวียนของข้อมูลในรูปแบบจาก "ตะวันตกสู่ส่วนที่เหลือ" โดยมุ่งเน้นไปที่การรายงานข่าวจากประเทศที่ไม่ได้รับการนำเสนออย่างเพียงพอ เพื่อต่อต้านการไหลเวียนของข้อมูลสื่อทางเดียวจากโลกเหนือไปยังโลกใต้ ซาอัด อัล-ดิน อิบราฮิม นักเคลื่อนไหวต่อต้านรัฐบาลชาวอียิปต์ กล่าวถึงอัลญะซีเราะฮ์ว่าสำนักข่าวนี้ให้ประชาชนชาวอาหรับมีพื้นที่สาธารณะที่เปิดกว้างและโอกาสใหม่ ๆ ในการแสดงออกและการยืนหยัดในความคิดของตน ซึ่งเห็นได้จากรายการทอล์กโชว์ การอภิปราย และการสัมภาษณ์ทางโทรศัพท์หรือวิดีโอคอลภายในรายการ นักวิจารณ์หลายคนยอมรับบทบาทของอัลญะซีเราะฮ์ในการช่วยเหลือการปฏิรูปในช่วงอาหรับสปริง เมื่อปี 2005 โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการรายงานข่าวการเลือกตั้งอิรักและการประท้วงในเลบานอน

นอกจากนี้ อัลญะซีเราะฮ์ได้สร้างระบบการลงคะแนนเสียงที่ผู้ชมสามารถลงคะแนนเสียงออนไลน์ได้ ซึ่งถือเป็นการสร้างระบอบประชาธิปไตยรูปแบบหนึ่งผ่านระบบดาวเทียม ระบบนี้เป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ในการวัดความคิดเห็นของประชาชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นที่ถกเถียงกันในโลกอาหรับ ผลจากรายการของอัลญะซีเราะฮ์ ทำให้ประชาชนในตะวันออกกลางได้เรียนรู้เกี่ยวกับประชาธิปไตยและการเมืองของโลกตะวันตกมากกว่าแหล่งข้อมูลอื่น ๆ ในอดีต

ปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์มีรูปแบบที่คล้ายคลึงกับปรากฏการณ์ซีเอ็นเอ็น รวมถึงผลกระทบเร่ง ผลกระทบขัดขวาง และผลกระทบการกำหนดวาระ เซปตั้งข้อสังเกตว่าผลกระทบของปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์สามารถมองได้ว่าขนานไปกับปรากฎการณ์ซีเอ็นเอ็น ซึ่งระบุว่าการรายงานเหตุการณ์ระหว่างประเทศสามารถบังคับให้รัฐบาลที่ไม่เกี่ยวข้องดำเนินการได้ ในขณะที่ปรากฏการณ์ของซีเอ็นเอ็นใช้ในบริบทของเครือข่ายสื่อกระแสหลักแบบดั้งเดิมเช่นซีเอ็นเอ็น ปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์ขยายความนี้ไปยังผู้ทำการใหม่ ๆ เช่น องค์กรข่าวแบบไม่ดั้งเดิม นักข่าวประชาชน บล็อกเกอร์ สื่อต้านกระแสหลัก ขบวนการทางสังคม และองค์การนอกภาครัฐ เขายังโต้แย้งว่าสื่อใหม่เสริมสร้างเอกลักษณ์และให้เสียงกับกลุ่มที่เคยถูกกีดกัน ซึ่งก่อนหน้านี้ไม่มีช่องทางสื่อของตนเอง เขาอ้างถึงชาวเคิร์ดเป็นตัวอย่าง องค์กรสื่อใหม่จำนวนมากมีความเกี่ยวข้องกับกลุ่มดังกล่าว ขบวนการทางสังคม หรือองค์กรที่คล้ายคลึงกัน สื่อใหม่ทำให้การผูกขาดข้อมูลของรัฐหลายแห่งอ่อนแอลง เนื่องจากการตรวจพิจารณาอินเทอร์เน็ตอย่างกว้างขวางในประเทศต่าง ๆ เช่น จีน ก็ไม่ได้ผลอย่างสมบูรณ์ เขาสรุปว่าสื่อใหม่ แม้จะไม่ได้ถูกนำไปใช้ในทางที่ผิด แต่ส่วนใหญ่แล้วมีส่วนทำให้เกิดประชาธิปไตยและการปฏิรูปการเมืองทั่วโลก วิลเลียม ลาฟิ ยูมันส์ ตั้งข้อสังเกตว่าคำทำนายของเซปที่ว่าปรากฏการณ์อัลญะซีเราะฮ์จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในตะวันออกกลางนั้น เกิดขึ้นจริงในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 2010 ระหว่างเหตุการณ์อาหรับสปริง โดยสื่อใหม่ก่อให้เกิดการถกเถียงและการประท้วงอย่างกว้างขวางภายในภูมิภาค ปรากฏการณ์ทั้งที่เกิดกับซีเอ็นเอ็นและอัลญะซีเราะฮ์ ส่งผลกระทบอย่างมากต่อนโยบายและรัฐบาล ทั้งสองสื่อมีอิทธิพลต่อนโยบายต่างประเทศของสหรัฐอเมริกา การมีอยู่ขององค์กรข่าวดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสื่อสารระดับโลกและมีแนวโน้มที่ดีในแง่ของการเผยแพร่ประชาธิปไตย

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่มเติม 

 Khogali, Walied, and Anita Krajnc, "'Al-Jazeera Effect' Counters 'CNN Effect': Canadians Deserve Al Jazeera", Toward Freedom, 5 June 2009
 Miles, Hugh "The Al Jazeera Effect", Foreign Policy, 9 February 2011
 Ricchiardi, Sherry "The Al Jazeera Effect", American Journalism Review, March & April 2011

 Zingarelli, Megan E. The CNN Effect and the Al Jazeera Effect, Master's Thesis

หมวดหมู่:อัลญะซีเราะฮ์
หมวดหมู่:ประเด็นทางสื่อมวลชน