ชาตินิยมจีน

ชาตินิยมจีน () เป็นรูปแบบหนึ่งของชาตินิยมที่ยืนยันว่าชาวจีนคือชาติและส่งเสริมความสามัคคีทางวัฒนธรรมและประชาชาติของชาวจีนทุกคน ตามปรัชญาของซุน ยัตเซ็นในสามหลักการแห่งประชาชน ชาตินิยมจีนได้รับการประเมินว่าเป็นชาตินิยมพหุชาติพันธุ์ ซึ่งควรแยกความแตกต่างจากชาตินิยมฮั่นหรือชาตินิยมชาติพันธุ์ท้องถิ่น

ชาตินิยมจีนสมัยใหม่เกิดขึ้นในช่วงปลายราชวงศ์ชิง (ค.ศ. 1644–1912) เพื่อตอบสนองต่อความพ่ายแพ้อันน่าอับอายของจีนในตอนท้ายของ สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่งและการรุกรานและปล้นสะดมปักกิ่งโดยพันธมิตรแปดชาติ ภายหลังเหตุการณ์ทั้งสองนี้ จีนถูกบังคับให้จ่ายค่าปฏิกรรมสงครามและมอบสิทธิพิเศษแก่ชาวต่างชาติ ภาพลักษณ์ทั่วประเทศของจีนในฐานะอาณาจักรสวรรค์ที่เหนือกว่า ซึ่งตั้งอยู่ ณ ศูนย์กลางของจักรวาลได้ถูกทำลายลง และความพยายามในนาทีสุดท้ายเพื่อปรับปรุงระบบเก่าให้ทันสมัยก็ไม่ประสบความสำเร็จ ความพยายามในนาทีสุดท้ายเหล่านี้เห็นได้ชัดที่สุดในกรณีของเหลียง ฉี่เชา นักปฏิรูปปลายราชวงศ์ชิง ผู้ซึ่งล้มเหลวในการปฏิรูปรัฐบาลชิงใน ค.ศ. 1896 และต่อมาถูกขับออกจากจีนและหนีไปญี่ปุ่น ซึ่งที่นั่นเขาเริ่มพัฒนาแนวคิดชาตินิยมจีนของเขา

ผลกระทบของสงครามโลกครั้งที่หนึ่งยังคงหล่อหลอมชาตินิยมจีนอย่างต่อเนื่อง แม้จีนจะเข้าร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตร แต่จีนก็ถูกทำให้รู้สึกอับอายอย่างรุนแรงอีกครั้งโดยสนธิสัญญาแวร์ซาย ค.ศ. 1919 ซึ่งโอนสิทธิพิเศษที่เคยให้แก่เยอรมนีไปให้แก่จักรวรรดิญี่ปุ่น เหตุการณ์นี้กระตุ้นให้เกิดขบวนการ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1919 ซึ่งพัฒนาไปเป็นการประท้วงทั่วประเทศด้วยการหลั่งไหลของชาตินิยมจีน ในช่วงสมัยขุนศึก การทัพขนาดใหญ่ที่นำโดยก๊กมินตั๋งเอาชนะขุนศึกในมณฑลต่าง ๆ และลดสิทธิพิเศษสำหรับชาวต่างชาติลงอย่างมาก ซึ่งมีส่วนช่วยในการเสริมสร้างและขยายความรู้สึกของการเป็นอัตลักษณ์แห่งชาติจีน
หลังจากที่จักรวรรดิญี่ปุ่นพ่ายแพ้ต่อฝ่ายสัมพันธมิตรในตอนท้ายของสงครามโลกครั้งที่สอง ชาตินิยมจีนก็ได้รับแรงผลักดันอีกครั้งเมื่อจีนกอบกู้ดินแดนที่สูญเสียให้ญี่ปุ่นก่อนสงครามกลับคืนมา รวมถึงพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและเกาะไต้หวัน อย่างไรก็ตาม สงครามกลางเมืองจีน (ซึ่งหยุดไปในช่วงสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง) ได้กลับมาปะทุขึ้นอีกครั้ง สร้างความเสียหายต่อภาพลักษณ์ของอัตลักษณ์จีนที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน พรรคคอมมิวนิสต์จีน (CCP) ได้รับชัยชนะใน ค.ศ. 1949 ในขณะที่รัฐบาลของก๊กมินตั๋งถอยร่นไปยังไต้หวัน ภายใต้ประธานเหมา เจ๋อตง พรรคคอมมิวนิสต์จีนเริ่มใช้ชาตินิยมจีนเป็นเครื่องมือทางการเมือง ชาตินิยมจีนเน้นความเป็นชาวฮั่นมากขึ้นนับตั้งแต่สี จิ้นผิงขึ้นเป็นเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์และขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 2012

พัฒนาการทางประวัติศาสตร์

รัฐแรกของจีนได้รับการยืนยันว่าเป็นราชวงศ์ชาง (ประมาณ 1570 ปีก่อนคริสต์ศักราช - ประมาณ 1045 ปีก่อนคริสต์ศักราช) แนวคิดของชาวจีนเกี่ยวกับโลกส่วนใหญ่แบ่งแยกระหว่างโลกที่มีอารยธรรมและโลกของอนารยชนและมีแนวคิดน้อยมากที่เชื่อว่าผลประโยชน์ของจีนจะบรรลุผลได้ด้วยรัฐจีนที่ทรงอำนาจ นักวิจารณ์ ลูเซียน พาย โต้แย้งว่า "รัฐชาติ" สมัยใหม่มีความแตกต่างโดยพื้นฐานจากจักรวรรดิดั้งเดิม และโต้แย้งว่าพลวัตของสาธารณรัฐประชาชนจีนในปัจจุบัน ซึ่งคือการรวมศูนย์อำนาจไว้ที่จุดศูนย์กลางของอำนาจ มีความคล้ายคลึงที่สำคัญกับจักรวรรดิหมิงและชิง

เมื่อชาตินิยมจีนเกิดขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 มันถูกจำลองตามชาตินิยมญี่ปุ่น โดยเฉพาะตามที่ซุน ยัตเซ็นมองและตีความ ใน ค.ศ. 1894 ซุนก่อตั้งสมาคมฟื้นฟูจีน สมาคมปฏิวัติชาตินิยมจีนแห่งแรก

ชาตินิยมจีนมีรากฐานมาจากประเพณีทางประวัติศาสตร์อันยาวนานที่จีนถือเป็นศูนย์กลางของโลก โดยที่รัฐอื่น ๆ ล้วนเป็นแขนงของจีนและต้องแสดงความเคารพต่อจีนในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ความรู้สึกถึงความเหนือกว่านั้นต้องเผชิญกับชุดของความตกใจอันน่าสะพรึงในศตวรรษที่ 19 รวมถึงการกบฏภายในขนาดใหญ่ และที่ร้ายแรงกว่านั้นคือการที่ชาติมหาอำนาจต่าง ๆ ได้รับและยึดเอาสิทธิพิเศษต่าง ๆ ไปอย่างเป็นระบบซึ่งพิสูจน์ให้เห็นถึงความเหนือกว่าทางทหารของพวกเขาในช่วง สงครามฝิ่นครั้งที่หนึ่งและสอง ซึ่งมีพื้นฐานมาจากเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ขาดแคลนในจีน มันเป็นเรื่องของความอับอายครั้งแล้วครั้งเล่า การสูญเสียศรัทธาในราชวงศ์ชิง ภายในทศวรรษ 1890 ปัญญาชนชาวจีนที่ไม่พอใจเริ่มพัฒนา "ความมุ่งมั่นชาตินิยมใหม่ต่อจีนในฐานะรัฐชาติในโลกที่ถูกครอบงำโดยรัฐชาติจักรวรรดินิยมที่รุกรานผู้อื่น" โดยรวมแล้ว ความกังวลของพวกเขาไม่ได้อยู่ที่การรักษาระเบียบแบบจีนดั้งเดิมแต่เป็นการสร้างรัฐและสังคมที่เข้มแข็งที่สามารถยืนหยัดได้ในเวทีระหว่างประเทศที่เป็นปรปักษ์

ไม่เหมือนกับโครงการชาตินิยมจำนวนมากในประเทศอื่น ๆ แนวโน้มในหมู่ปัญญาชนชาวจีนคือการมองว่าประเพณีไม่เหมาะสมสำหรับการอยู่รอดของจีน แต่กลับมองว่าประเพณีเป็นแหล่งที่มาของปัญหาของจีน สำหรับราชวงศ์ชิง ชาติพันธุ์เป็นปัญหายุ่งยาก ชาติพันธุ์บางกลุ่มภายในจักรวรรดิถูกระบุตามภาษาและวัฒนธรรม รวมถึงชาวแมนจูซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากประชากรที่ไม่ใช่ชาวฮั่นและปกครองราชวงศ์ พลเมืองส่วนใหญ่มีหลายอัตลักษณ์ โดยที่ท้องถิ่นมีความสำคัญมากกว่าชาติโดยรวม ใครก็ตามที่ต้องการก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งราชการที่ไม่ใช่ทหารจะต้องศึกษาคัมภีร์ขงจื๊ออย่างลึกซึ้ง และผ่านการสอบขุนนาง หากได้รับการยอมรับ พวกเขาจะถูกหมุนเวียนไปทั่วประเทศ ดังนั้นข้าราชการจึงไม่ได้ยึดติดกับท้องถิ่น ความเข้าใจและความไว้วางใจสองทางที่พัฒนาขึ้นโดยผู้นำทางการเมืองของยุโรปและผู้ติดตามของพวกเขาจึงไม่มีอยู่On how Confucianism was an invented tradition in China see Lionel M. Jensen, Manufacturing Confucianism: Chinese traditions & universal civilization (Duke UP, 1997) pp. 3–7.

ความพ่ายแพ้ของจีนต่อญี่ปุ่นในตอนท้ายของสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 1894–1895) เป็นพื้นฐานสำหรับการพัฒนาของชาตินิยมจีนในยุคแรก จุดเปลี่ยนที่น่าทึ่งที่สุดมาถึงใน ค.ศ. 1900 ภายหลังการรุกราน ยึดครอง และปล้นสะดมเมืองหลวงของชาติโดยพันธมิตรแปดชาติที่ลงโทษจีนสำหรับการจลาจลของกบฏนักมวยMary Clabaugh Wright, ed. China and revolution: the first phase, 1900–1913 (1968) pp. 1–23. ในช่วงการปฏิรูปปลายราชวงศ์ชิง กระแสของการศึกษาแห่งชาติที่เพิ่มขึ้นได้เน้นย้ำถึงการปลูกฝังคุณค่าของชาติในการศึกษาและสร้างแรงบันดาลใจให้เกิดความรู้สึกรักชาติ ตัวอย่างเช่น ตำราภูมิศาสตร์ของจีนที่ตีพิมพ์ในช่วงเวลานั้นมักจะยกย่องสภาพทางภูมิศาสตร์ที่เหนือกว่าของจีน และข้อความดังกล่าวโดยทั่วไปมาจากบทแรก ๆ ของตำรา ซึ่งสะดวกสำหรับการชี้แนะให้นักเรียนพัฒนาความรักต่อมาตุภูมิเมื่อพวกเขาเริ่มติดต่อกับภูมิศาสตร์ของจีน ชาตินิยมจีนได้รับแรงบันดาลใจจากชัยชนะของญี่ปุ่นในสงครามรัสเซีย–ญี่ปุ่น ซึ่งพวกเขามองโดยรวมว่าเป็นการแสดงให้เห็นถึงความผิดพลาดของลำดับชั้นทางเชื้อชาติที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ยุโรป

สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่สุดในการสร้างชาตินิยมจีนสมัยใหม่ ประสบการณ์ของจีนในสงครามช่วยสร้างอุดมการณ์ที่ตั้งอยู่บนแนวคิดของ "ประชาชน" ในฐานะองค์กรการเมืองที่มีสิทธิในตัวเอง "ประชาชาติสมัยใหม่ที่ตรงกันข้ามกับจักรวรรดิศักดินา"

ที่มาทางอุดมการณ์

การถกเถียงเกี่ยวกับชาตินิยมจีนสมัยใหม่ได้ครอบงำการอภิปรายทางการเมืองและทางปัญญามาตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ซุ่ยเชิง จ้าว นักรัฐศาสตร์ โต้แย้งว่าชาตินิยมในจีนไม่ใช่แนวคิดเอกภาพเพราะมันมีอยู่ในหลากหลายรูปแบบ รวมถึงชาตินิยมการเมือง เสรีนิยม ชาติพันธุ์ และชาตินิยมรัฐ

ชาตินิยมจีนส่วนหนึ่งถูกหล่อหลอมโดยระบบเวสต์ฟาเลียที่มาจากตะวันตก ในช่วงครึ่งแรกของศตวรรษที่ 20 ชาตินิยมจีนเป็นส่วนสำคัญของอุดมการณ์การเมืองหลายอย่าง รวมถึงลัทธิต่อต้านแมนจู ซึ่งได้รับการสนับสนุนระหว่างการปฏิวัติ ค.ศ. 1911 ความรู้สึกต่อต้านจักรวรรดินิยมของขบวนการ 4 พฤษภาคมใน ค.ศ. 1919 และความคิดลัทธิเหมาที่นำทางการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ใน ค.ศ. 1949 ต้นกำเนิดของชาตินิยมจีนสมัยใหม่สามารถสืบย้อนไปถึงการถกเถียงทางปัญญาเกี่ยวกับประเด็นเรื่องเชื้อชาติและประชาชาติที่เกิดขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 นักปฏิรูปและปัญญาชนต่างก็จัดการถกเถียงเกี่ยวกับวิธีที่พวกเขาควรสร้างอัตลักษณ์ชาติจีนใหม่โดยอิงตามระเบียบทางเชื้อชาติที่เหมาะสม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างแมนจู–ฮั่นซึ่งได้รับอิทธิพลจากการสนทนาทั่วโลกเกี่ยวกับทฤษฎีดาร์วินทางสังคม หลังจากที่ระบอบชิงล่มสลายและมีการก่อตั้งสาธารณรัฐจีนใน ค.ศ. 1912 ความกังวลเกี่ยวกับภัยคุกคามภายในประเทศและระหว่างประเทศทำให้บทบาทของการเหยียดเชื้อชาติลดลงและในช่วงทศวรรษ 1910 การต่อต้านจักรวรรดินิยมกลายเป็นอุดมการณ์ที่โดดเด่นใหม่ของชาตินิยมจีน ขณะที่ปัญญาชนและชนชั้นนำสนับสนุนแนวคิดที่แตกต่างกันเกี่ยวกับชาตินิยมจีน นักรัฐศาสตร์ ชาลเมอส์ จอห์นสัน ชี้ให้เห็นว่าแนวคิดเหล่านี้ส่วนใหญ่มีส่วนเกี่ยวข้องน้อยมากกับประชากรส่วนใหญ่ของจีน นั่นคือชาวนาจีน ดังนั้น เขาจึงเสนอให้เสริมอุดมการณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในการถกเถียงเรื่องชาตินิยมจีน ซึ่งเขาเรียกว่า "ชาตินิยมชาวนา"thumb|วาง จิงเว่ย์
ในแวดวงปฏิวัติบางส่วนในศตวรรษที่ 19 ความสำคัญของการพัฒนาอัตลักษณ์ชาติจีนเป็นผลมาจากความพยายามที่จะระบุตัวตนของชาวฮั่นในเชิงลบโดยการหันพวกเขาต่อต้านราชวงศ์ชิง ซึ่งในมุมมองของพวกเขาถือว่าไม่ใช่ชาวจีน ภายใต้มุมมองเบื้องต้นของชาตินิยมจีนนี้ อัตลักษณ์จีนมีความเกี่ยวข้องหลักกับกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนใหญ่คือ ชาวฮั่น

หลังความพ่ายแพ้ของจีนในราชวงศ์ชิงในตอนท้ายของสงครามจีน–ญี่ปุ่น ค.ศ. 1895 นักปฏิรูปและปัญญาชนได้ถกเถียงกันเกี่ยวกับวิธีเสริมสร้างประเทศ ซึ่งการสนทนานั้นมีประเด็นเรื่องเชื้อชาติเป็นศูนย์กลาง เหลียง ฉี่เชา นักปฏิรูปปลายราชวงศ์ชิงที่เข้าร่วมในการปฏิรูปร้อยวัน ค.ศ. 1898 โต้แย้งว่าต้องลบขอบเขตระหว่างฮั่นกับแมนจูออก เหลียงเป็นหนึ่งในนักชาตินิยมที่โดดเด่นที่สุดที่มองว่าแนวคิดก่อนหน้านี้เกี่ยวกับอัตลักษณ์แห่งชาติที่เน้นชาวฮั่นนั้นแคบเกินไป เหลียงโทษการเสื่อมถอยของจีนว่าเป็นผลมาจากราชวงศ์ชิงซึ่งก่อตั้งโดยชาวแมนจู ที่ปฏิบัติต่อชาวฮั่นว่าเป็น "เชื้อชาตินอก" กำหนดลำดับชั้นทางเชื้อชาติระหว่างฮั่นกับแมนจูและเพิกเฉยต่อภัยคุกคามที่เกิดจากอำนาจจักรวรรดินิยม อย่างไรก็ตาม การวิพากษ์วิจารณ์ของเหลียงต่อราชสำนักชิงและความสัมพันธ์ระหว่างแมนจู–ฮั่นได้วางรากฐานสำหรับการต่อต้านแมนจู อุดมการณ์ที่นักปฏิวัติสาธารณรัฐและนักชาตินิยมยุคแรก ๆ สนับสนุนตามความพยายามของพวกเขาที่จะโค่นล้มราชวงศ์ชิงและก่อตั้งสาธารณรัฐใหม่ในจีน โดยรวมแล้ว มุมมองของเหลียงคือความทันสมัยคือ "ยุคแห่งการต่อสู้ระหว่างประชาชาติเพื่อการอยู่รอดของผู้ที่แข็งแกร่งที่สุด" และด้วยเหตุนี้รัฐบาลชิงจึงควรสนับสนุนอุตสาหกรรมวิวัฒน์และพัฒนาคนจีนให้มีจรรยาบรรณในการทำงานที่เข้มแข็ง "ความรู้สึกชาตินิยมที่เข้มแข็ง และความคิดแบบทหาร"

ในงานเขียนของเขาเรื่อง "กองทัพปฏิวัติ" โจว หรง นักปฏิวัติชาวจีนที่มีบทบาทในช่วงเปลี่ยนศตวรรษที่ 20 เรียกร้องให้มีการปฏิวัติการศึกษาสำหรับชาวฮั่นที่กำลังทนทุกข์ภายใต้การปกครองที่กดขี่ของชาวแมนจู เขาโต้แย้งว่าจีนควรเป็นชาติของชาวฮั่นดั้งเดิมและเชื้อชาตินอกจะต้องไม่ปกครองพวกเขา ตามคำกล่าวของโจว ชาวฮั่นในฐานะลูกหลานของหฺวางตี้ จะต้องโค่นล้มการปกครองของแมนจูเพื่อฟื้นฟูความชอบธรรมและสิทธิของพวกเขา วาง จิงเว่ย์ นักปฏิวัติชาวจีนที่ต่อมากลายเป็นบุคคลสำคัญในก๊กมินตั๋ง ก็เชื่อว่าชาวแมนจูเป็นเชื้อชาติที่ด้อยกว่า วางโต้แย้งว่ารัฐที่ประกอบด้วยเชื้อชาติเดียวจะเหนือกว่ารัฐที่มีหลายเชื้อชาติ นักปฏิวัติสาธารณรัฐส่วนใหญ่เห็นพ้องต้องกันว่าการรักษาเชื้อชาติเป็นสิ่งสำคัญสำหรับการอยู่รอดของชาติ เนื่องจากชาวฮั่นได้ยืนยันบทบาทที่โดดเด่นในชาตินิยมจีน ชาวแมนจูจึงต้องถูกกลืนกินหรือถูกกำจัด นักประวัติศาสตร์ ประเสนนชิต ดูวารา สรุปเรื่องนี้โดยระบุว่านักปฏิวัติสาธารณรัฐส่วนใหญ่ดึงแนวคิดจากวาทกรรมระหว่างประเทศของ "วิวัฒนาการนิยมเหยียดเชื้อชาติ" เพื่อจินตนาการถึง "จีนที่ถูกชำระให้บริสุทธิ์ทางเชื้อชาติ"thumb|ซุน ยัตเซ็น ผู้ก่อตั้งก๊กมินตั๋ง
หลังการปฏิวัติ ค.ศ. 1911 ซุน ยัตเซ็นได้ก่อตั้งสาธารณรัฐจีน ธงชาติประกอบด้วยห้าสี แต่ละสีเป็นสัญลักษณ์ของชาติพันธุ์หลักของจีน การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นจุดเปลี่ยนจากวาทกรรมก่อนหน้านี้เกี่ยวกับการเหยียดเชื้อชาติอย่างรุนแรงและการกลืนกินกลุ่มที่ไม่ใช่ชาวฮั่นไปสู่วาทกรรมเกี่ยวกับการปกครองตนเองทางการเมืองของห้าเชื้อชาติ โจเซฟ เอเชอริก นักประวัติศาสตร์จีน ชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงทางวาทกรรมนี้ตั้งอยู่บนความกังวลเชิงปฏิบัติเกี่ยวกับภัยคุกคามจากจักรวรรดิจากสภาพแวดล้อมระหว่างประเทศและความขัดแย้งบริเวณชายแดนจีน ในขณะที่ทั้งญี่ปุ่นและรัสเซียกำลังรุกล้ำจีน สาธารณรัฐที่เพิ่งเกิดใหม่ก็เผชิญกับการเคลื่อนไหวของชาติพันธุ์ในมองโกเลียและทิเบตที่อ้างว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิชิงมากกว่าสาธารณรัฐจีน ด้วยแรงกดดันจากทั้งปัญหาภายในประเทศและระหว่างประเทศ ระบอบสาธารณรัฐที่เปราะบางจึงตัดสินใจ รักษากำแพงชายแดนของจักรวรรดิชิงไว้เพื่อรักษาดินแดนให้คงเดิม ด้วยภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้นจากอำนาจจักรวรรดินิยมในทศวรรษ 1910 ความรู้สึกต่อต้านจักรวรรดินิยมจึงเริ่มเติบโตและแพร่กระจายในจีน การต่อต้านจักรวรรดินิยมเป็นอุดมการณ์ของ "จักรวาลที่มีความยุติธรรมทางศีลธรรม" ทำให้การเหยียดเชื้อชาติปรากฏเป็นสิ่งที่น่าละอายและเข้ามารับบทบาทที่โดดเด่นในการสร้างแนวคิดชาตินิยมจีน อย่างไรก็ตาม การเหยียดเชื้อชาติไม่เคยหมดไป แต่กลับถูกฝังอยู่ในขอบเขตทางสังคมอื่น ๆ รวมถึงวาทกรรมของสุพันธุศาสตร์และสุขอนามัยทางเชื้อชาติ

สมาคมเสื้อน้ำเงิน องค์การกึ่งทหารฟาสซิสต์ภายในก๊กมินตั๋งที่จำลองแบบมาจากกลุ่มเสื้อดำของมุสโสลินีในพรรคชาตินิยมฟาสซิสต์ มีแนวคิดต่อต้านต่างชาติและต่อต้านคอมมิวนิสต์ และระบุวาระของตนเองว่าคือการขับไล่จักรวรรดินิยมต่างชาติ (ญี่ปุ่นและตะวันตก) ออกจากจีน ทำลายลัทธิคอมมิวนิสต์ และกำจัดศักดินา นอกเหนือจากการต่อต้านคอมมิวนิสต์แล้ว สมาชิกก๊กมินตั๋งบางคน เช่น ไต้ ลี่ มือขวาของเจียง ไคเชก ก็ต่อต้านอเมริกา และต้องการขับไล่อิทธิพลของอเมริกา นอกจากนี้ ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างจีน-เยอรมนีในขณะนั้นยังส่งเสริมความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างรัฐบาลชาตินิยมกับนาซีเยอรมนี ขบวนการชีวิตใหม่เป็นการเคลื่อนไหวพลเมืองนำโดยรัฐบาลในจีนช่วงทศวรรษ 1930 ที่ริเริ่มโดยเจียง ไคเชกเพื่อส่งเสริมการปฏิรูปวัฒนธรรมและศีลธรรมทางสังคมแบบขงจื๊อใหม่และเพื่อรวมจีนภายใต้อุดมการณ์ที่เป็นศูนย์กลางหลังเกิดความท้าทายทางอุดมการณ์ต่อสภาพที่เป็นอยู่ การเคลื่อนไหวนี้พยายามตอบโต้ภัยคุกคามจากจักรวรรดินิยมตะวันตกและญี่ปุ่นผ่านการฟื้นฟูศีลธรรมจีนดั้งเดิม ซึ่งถือว่าเหนือกว่าค่านิยมตะวันตกสมัยใหม่ ด้วยเหตุนี้ ขบวนการนี้จึงตั้งอยู่บนลัทธิขงจื๊อ ผสมกับศาสนาคริสต์ ชาตินิยม และอำนาจนิยม ที่มีความคล้ายกับฟาสซิสต์ มันปฏิเสธปัจเจกนิยมและเสรีนิยม ขณะเดียวกันก็ต่อต้านสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์ นักประวัติศาสตร์บางคนมองว่าการเคลื่อนไหวนี้เลียนแบบลัทธินาซีและเป็นการเคลื่อนไหวชาตินิยมใหม่ที่ใช้เพื่อยกระดับการควบคุมชีวิตประจำวันของเจียง เฟรเดอริก เวกแมน แนะนำว่าขบวนการชีวิตใหม่คือ "ฟาสซิสต์ขงจื๊อ"

เพื่อตอบสนองต่อการปฏิวัติวัฒนธรรม เจียง ไคเชกได้ริเริ่มขบวนการฟื้นฟูวัฒนธรรมจีน ซึ่งดำเนินรอยตามขบวนการชีวิตใหม่ โดยขบวนการนี้ได้ส่งเสริมค่านิยมขงจื๊อ

นอกเหนือจากการต่อต้านแมนจูและต่อต้านจักรวรรดินิยมแล้ว นักรัฐศาสตร์ ชาลเมอส์ จอห์นสัน ยังโต้แย้งว่าการขึ้นสู่อำนาจของพรรคคอมมิวนิสต์จีนผ่านการเป็นพันธมิตรกับชาวนาควรถูกเข้าใจว่าเป็น "รูปแบบหนึ่งของชาตินิยม" จอห์นสันสังเกตว่าการระดมพลทางสังคม พลังที่รวมผู้คนให้ก่อตั้งชุมชนทางการเมืองเข้าด้วยกัน เป็น "เครื่องมือหลัก" ในการสร้างแนวคิดชาตินิยม ในบริบทของการระดมพลทางสังคม ชาตินิยมจีนปรากฏอย่างสมบูรณ์ในช่วงสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง (ค.ศ. 1937–1945) เมื่อพรรคคอมมิวนิสต์จีนระดมชาวนาเพื่อต่อสู้กับผู้รุกรานชาวญี่ปุ่น จอห์นสันโต้แย้งว่าชาตินิยมยุคแรกของก๊กมินตั๋งค่อนข้างคล้ายชาตินิยมปลายศตวรรษที่ 19 ในยุโรป เนื่องจากทั้งสองหมายถึงการค้นหาอัตลักษณ์และตำแหน่งของชาติตนในโลกสมัยใหม่โดยปัญญาชน เขาโต้แย้งว่าชาตินิยมที่สร้างโดยปัญญาชนไม่เหมือนกับชาตินิยมที่มีพื้นฐานมาจากการระดมมวลชน เนื่องจากขบวนการชาตินิยมนำโดยก๊กมินตั๋ง รวมถึงขบวนการ 4 พฤษภาคมใน ค.ศ. 1919 ไม่ใช่การเคลื่อนไหวมวลชน เพราะผู้เข้าร่วมเป็นเพียงสัดส่วนเล็กน้อยของสังคมที่ไม่มีชาวนาอยู่เลย เมื่อสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองปะทุขึ้นใน ค.ศ. 1937 พรรคคอมมิวนิสต์จีนเริ่มระดมชาวนาจีนผ่านการโฆษณาชวนเชื่อเรื่องการกู้ชาติ () จอห์นสันสังเกตว่าการเปลี่ยนแปลงหลักของการโฆษณาชวนเชื่อของพรรคคอมมิวนิสต์จีนหลัง ค.ศ. 1937 คือการมุ่งเน้นไปที่วาทกรรมของการกู้ชาติและการถอยร่นชั่วคราวของวาระคอมมิวนิสต์ว่าด้วยการต่อสู้ทางชนชั้นและการแจกจ่ายที่ดินใหม่ พันธมิตรยามสงครามระหว่างชาวนาจีนและพรรคคอมมิวนิสต์จีนแสดงให้เห็นว่าอุดมการณ์ชาตินิยมของพรรคคอมมิวนิสต์จีน หรือชาตินิยมชาวนา เสริมสร้างความปรารถนาของชาวจีนที่จะกอบกู้และสร้างประเทศที่เข้มแข็งได้อย่างไร

การเรียกร้องดินแดนคืนและลัทธิการขยายอาณาเขตก็มีบทบาทในชาตินิยมจีน โดยประกาศว่าจีนควรได้ดินแดนที่ "สูญหาย" กลับคืนมาและก่อตั้งจีนที่สมบูรณ์ จนถึงทุกวันนี้ สาธารณรัฐจีนยังคงรักษาการอ้างสิทธิ์ในดินแดนตั้งแต่เริ่มต้นใน ค.ศ. 1912 การอ้างสิทธิ์ในดินแดนนั้นสืบทอดมาจากรัฐบาลต้าชิงซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระราชกฤษฎีกาสละราชสมบัติของจักรพรรดิชิงImperial Edict of the Abdication of the Qing Emperor, 12 February 1912. ... May Yuan Shikai organize with full powers a provisional republican Government and confer with the people's army as to the methods of procedure for the Union, such that peace may be assured and restored to the people and country, all while retaining the complete territorial integrity of the lands of the five races—Manchu, Han, Mongol, Hui, and Tibetan—which shall combine to form a great Republic of China. ...

ในกระแสทางปัญญาร่วมสมัยของจีน ชาตินิยมจีนเชื่อมโยงกับวาทกรรมหลังยุคอาณานิคมและหลังยุคนวนิยม ในกรอบความคิดเหล่านี้ ชาตินิยมจีนถูกมองว่ามีบทบาทสำคัญในการก่อตั้งรัฐจีนสมัยใหม่และถูกพิจารณาว่าเป็นพลังก้าวหน้า

ชาติพันธุ์

การกำหนดความสัมพันธ์ระหว่างชาติพันธุ์และอัตลักษณ์จีนเป็นประเด็นที่ซับซ้อนมากตลอดประวัติศาสตร์จีน ในศตวรรษที่ 17 ด้วยความช่วยเหลือของกบฏจีนสมัยราชวงศ์หมิง ชาวแมนจูได้เข้ายึดครองเขตจีนแท้และสถาปนาราชวงศ์ชิง ตลอดหลายศตวรรษถัดมา พวกเขารวมกลุ่มต่าง ๆ เช่น ชาวทิเบต ชาวมองโกล และชาวอุยกูร์เข้ามาในดินแดนที่พวกเขาควบคุม ชาวแมนจูเผชิญกับภารกิจที่ต้องดำเนินการไปพร้อมกันคือการรักษาความภักดีในหมู่ผู้คนที่พวกเขาปกครองและการรักษาอัตลักษณ์ที่แตกต่างของตนเอง วิธีการหลักที่พวกเขาใช้ในการควบคุมใจกลางแผ่นดินจีนคือการแสดงภาพลักษณ์ของตนเองว่าเป็นนักปราชญ์ขงจื๊อผู้รอบรู้ ซึ่งเป้าหมายส่วนหนึ่งคือการรักษาและพัฒนาอารยธรรมจีน ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา ชาวแมนจูค่อย ๆ ถูกกลืนเข้ากับวัฒนธรรมจีนและในที่สุด ชาวแมนจูเองก็ระบุว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของชาวจีน

ประชาชาติจีนยังถูกกล่าวถึงว่าเป็นผู้สืบเชื้อสายของจักรพรรดิเหยียนและจักรพรรดิเหลือง ผู้ปกครองในตำนานที่ถือว่าเป็นบรรพบุรุษทางประวัติศาสตร์ของชาวหฺวาเซี่ย กลุ่มชาติพันธุ์ที่มีสมาชิกเป็นบรรพบุรุษของชาวฮั่น

ความซับซ้อนของความสัมพันธ์ระหว่างชาติพันธุ์และอัตลักษณ์จีนเห็นได้ชัดที่สุดในช่วงกบฏไท่ผิง ซึ่งกลุ่มกบฏต่อสู้อย่างดุเดือดกับชาวแมนจูบนพื้นฐานที่ว่าพวกเขาเป็นอนารยชนและคนต่างชาติ ขณะเดียวกัน คนอื่น ๆ ก็ต่อสู้อย่างดุเดือดในนามของชาวแมนจูบนพื้นฐานที่ว่าพวกเขาเป็นผู้รักษาค่านิยมจีนดั้งเดิมthumb|left|200px|ทหารของอี้เหอถวน
อี้เหอถวน หรือที่รู้จักในนามนักมวย เป็นสมาคมลับชาตินิยมจีนและสนับสนุนสถาบันกษัตริย์ราชวงศ์ชิงซึ่งเป็นผู้ยุยงและนำกบฏนักมวยตั้งแต่ ค.ศ. 1899 ถึง 1901 แรงจูงใจของพวกเขาคือการต่อต้านศาสนาคริสต์และการต่อต้านความเป็นตะวันตก ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด กลุ่มนักมวยได้รับการสนับสนุนจากสมาชิกบางส่วนของกองทัพจักรวรรดิ คำขวัญของพวกเขาคือ "สนับสนุนชิง ทำลายต่างชาติ!"

ใน ค.ศ. 1909 กฎหมายสัญชาติแห่งต้าชิง () ได้รับการประกาศใช้โดยรัฐบาลแมนจู ซึ่งกำหนดความเป็นจีนด้วยกฎต่อไปนี้: 1) เกิดในจีนในขณะบิดาเป็นชาวจีน; 2) เกิดหลังการเสียชีวิตของบิดาในขณะบิดาเป็นชาวจีนในขณะเสียชีวิต; 3) มารดาเป็นชาวจีนในขณะสัญชาติบิดาไม่ชัดเจนหรือเป็นคนไร้สัญชาติ

ใน ค.ศ. 1919 ขบวนการ 4 พฤษภาคมเติบโตขึ้นจากการประท้วงของนักเรียนต่อต้านสนธิสัญญาแวร์ซาย โดยเฉพาะเงื่อนไขที่อนุญาตให้ญี่ปุ่นเก็บดินแดนที่เยอรมนียอมจำนนหลังการล้อมชิงเต่าไว้ได้ และกระตุ้นให้เกิดการหลั่งไหลของชาตินิยมจีนในการประท้วง

ในทศวรรษ 1920 และ 1930 ทัศนคติชาตินิยมจีนอย่างเป็นทางการได้รับอิทธิพลอย่างมากจากนวยุคนิยมและทฤษฎีดาร์วินทางสังคม และรวมถึงการสนับสนุนการกลืนกลายทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในมณฑลทางตะวันตกและภาคกลางเข้าสู่รัฐฮั่นที่ "ก้าวหน้าทางวัฒนธรรม" ซึ่งเป็นนโยบายที่จะช่วยให้พวกเขากลายเป็นสมาชิกของประชาชาติจีนได้ทั้งในนามและความเป็นจริง นอกจากนี้ ยังได้รับอิทธิพลจากชะตากรรมของรัฐพหุชาติพันธุ์ เช่น จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีและจักรวรรดิออตโตมัน อีกทั้งยังกลายเป็นพลังที่ทรงอานุภาพมากในช่วงที่ญี่ปุ่นยึดครองชายฝั่งจีนในทศวรรษ 1930 และ 1940 และความโหดร้ายที่เกิดขึ้นในขณะนั้น

ด้วยอิทธิพลจากการปฏิวัติ ค.ศ. 1911 และการปรากฏของทฤษฎีชาตินิยมสมัยใหม่ "จงหฺวาหมินจู๋" ในสมัยสาธารณรัฐจีนตอนต้น จึงหมายถึงแนวคิดห้าเชื้อชาติใต้หนึ่งสหภาพ หลักการนี้ระบุว่าห้ากลุ่มชาติพันธุ์หลักในจีน ได้แก่ ชาวฮั่น ชาวแมนจู ชาวมองโกล ชาวหุย และชาวทิเบต ล้วนอยู่ในอัตลักษณ์จีนเดียวกัน รัฐบาลส่งเสริมชาตินิยมจีนสำหรับกลุ่มชาติพันธุ์ทั้งห้านี้แต่มีชาวฮั่นเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลักของ "จงหฺวาหมินจู๋" หรือประเทศจีน ซึ่งดำเนินต่อไปภายใต้การปกครองของชาตินิยมภายใต้เจียง ไคเชกและก๊กมินตั๋ง ของเขาในจีนแผ่นดินใหญ่ทั้งหมดจนกระทั่งมีการประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนในจีนแผ่นดินใหญ่และสาธารณรัฐจีนถอยร่นไปยังไต้หวัน

แม้ในตอนแรกจะถูกปฏิเสธโดยเหมา เจ๋อตงและพรรคคอมมิวนิสต์จีนของเขา แต่ต่อมาก็ได้รับการยอมรับ แนวคิดของ "ความเป็นจีน" ที่พัฒนาขึ้นในสมัยการปกครองของเหมาคือ "ครอบครัวจีนขนาดใหญ่" หรือสหภาพการเมืองที่รวมชาวฮั่นและ 55 กลุ่มชาติพันธุ์อื่น หลังการสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน รัฐบาลได้ขยายจำนวนชาติพันธุ์ที่ประกอบเป็นประชาชาติจีนเป็น 56 กลุ่มนี้

ก่อนสี จิ้นผิงจะขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 2012 ชาตินิยมจีนในสาธารณรัฐประชาชนจีนได้รับอิทธิพลอย่างมากจากนโยบายโคเรนิซัตซียาของสหภาพโซเวียต พรรคคอมมิวนิสต์จีนยังวิพากษ์วิจารณ์การสนับสนุนของสาธารณรัฐจีนที่นำโดยก๊กมินตั๋งต่อลัทธิคลั่งชาติฮั่น อุดมการณ์อย่างเป็นทางการของสาธารณรัฐประชาชนจีนยืนยันว่าจีนเป็นรัฐพหุชาติพันธุ์ โดยที่ชนกลุ่มน้อยฮั่นเป็นหนึ่งในหลายกลุ่มชาติพันธุ์ของจีน ซึ่งวัฒนธรรมและภาษาของแต่ละกลุ่มควรได้รับการเคารพ (คล้ายกับความรักประเทศชาติแบบโซเวียต) รัฐบาลยังกำหนดนโยบายการดำเนินการเชิงบวก โดยทั่วไปแล้ว นโยบายชาติพันธุ์ของสาธารณรัฐประชาชนจีนในขณะนั้นได้รับอิทธิพลอย่างมากจากลักษณะของรัฐมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์ แม้จะมีทัศนคติอย่างเป็นทางการนี้ แต่ทัศนคติที่มุ่งเน้นการกลืนชาติยังคงฝังลึก และมุมมองที่เป็นที่นิยมและความสัมพันธ์ทางอำนาจที่แท้จริงได้สร้างสถานการณ์ที่ชาตินิยมจีนในทางปฏิบัติหมายถึงการครอบงำของชาวฮั่นเหนือพื้นที่และผู้คนที่เป็นชนกลุ่มน้อยและการกลืนกลุ่มเหล่านั้น นับตั้งแต่สี จิ้นผิงขึ้นสู่อำนาจ การกลืนชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ที่ไม่ใช่ชาวฮั่นมีความชัดเจนและรุนแรงขึ้น ขณะที่นโยบายสิทธิพิเศษสำหรับชนกลุ่มน้อยลดน้อยลง

ในทศวรรษ 1960 และ 1970 ชาตินิยมจีนในจีนแผ่นดินใหญ่ผสมผสานกับวาทศิลป์ของลัทธิมากซ์ และเป็นผลให้วาทศิลป์ชาตินิยมถูกรวมเข้ากับวาทศิลป์สากลนิยมเป็นส่วนใหญ่ กลับกัน จุดสนใจหลักของชาตินิยมจีนในไต้หวันคือการรักษามุดมคติและสายตระกูลของซุน ยัตเซ็น พรรคที่เขาก่อตั้งขึ้น ก๊กมินตั๋ง และการต่อต้านคอมมิวนิสต์ แม้นิยามของชาตินิยมจีนจะแตกต่างกันในสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่ทั้งก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีนต่างก็ยืนกรานในข้อเรียกร้องเหนือดินแดนจีน เช่น หมู่เกาะเซ็งกากุ (เตี้ยวยฺหวีไถ)

ในทศวรรษ 1990 การล่มสลายของสหภาพโซเวียต มาตรฐานทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้น และการขาดอุดมการณ์อื่น ๆ ที่ให้ความชอบธรรม ได้นำไปสู่สิ่งที่ผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่มองว่าเป็นการฟื้นตัวของชาตินิยมในจีนแผ่นดินใหญ่

 ชนกลุ่มน้อย 
 ชาวจีนมุสลิมและอุยกูร์ 

ชาวจีนมุสลิมมีบทบาทสำคัญในชาตินิยมจีน ชาวจีนมุสลิม หรือที่รู้จักในนามชาวหุย เป็นลูกหลานที่ผสมผสานกันของชาวมุสลิมต่างชาติ เช่น ชาวอาหรับและชาวเปอร์เซีย ซึ่งผสมกับชาวฮั่นที่เปลี่ยนมานับถือศาสนาอิสลาม ชาวจีนมุสลิมสามารถพูดภาษาจีนและปฏิบัติตามหลักปรัชญาขงจื๊อได้

หู ซงชาน อิหม่ามชาวมุสลิมจากหนิงเซี่ย เป็นชาตินิยมจีนและเทศนาเรื่องชาตินิยมจีนและความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาวจีนทุกคนและต่อต้านจักรวรรดินิยมต่างชาติและภัยคุกคามอื่น ๆ ต่ออำนาจอธิปไตยของจีน เขายังสั่งให้มีการแสดงความเคารพต่อธงชาติจีนในระหว่างการละหมาด และให้อิหม่ามทุกคนในหนิงเซี่ยเทศนาชาตินิยมจีน หู ซงชานนำอิควัน หรือภราดรภาพมุสลิมจีน ซึ่งกลายเป็นองค์การชาตินิยมและรักประเทศชาติของจีน โดยเน้นการศึกษาและความเป็นอิสระของปัจเจกบุคคล หู ซงชานยังเขียนคำอธิษฐานเป็นภาษาอาหรับและภาษาจีน โดยขอให้อัลลอฮ์สนับสนุนรัฐบาลก๊กมินตั๋งของจีนและเอาชนะญี่ปุ่นLipman, Familiar Strangers, p 200 หู ซงชานยังอ้างถึงหะดีษ () ซึ่งเป็นคำกล่าวของศาสดามุฮัมมัดที่กล่าวว่า "การรักมาตุภูมิเท่ากับการรักศรัทธา" () หู ซงชานวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงต่อผู้ไม่รักประเทศชาติและผู้สอนแนวคิดต่อต้านชาตินิยม โดยกล่าวว่าพวกเขาเป็นมุสลิมปลอม

หมา ฉี่ซี เป็นนักปฏิรูปมุสลิมและผู้นำซีเต้าถัง เขาสอนว่าศาสนาอิสลามจะสามารถเข้าใจได้โดยใช้เพียงวัฒนธรรมจีน เช่น ลัทธิขงจื๊อเท่านั้น เขาอ่านตำราจีนโบราณและได้รับแรงบันดาลใจจากเล่าจื๊อเมื่อเขาตัดสินใจไปแสวงบุญที่มักกะฮ์

หม่า ฝูเสียง นายพลชาวจีนมุสลิมและสมาชิกก๊กมินตั๋ง เป็นชาตินิยมจีนอีกคนหนึ่ง หม่า ฝูเสียงเทศนาเรื่องความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาวจีนทุกคนและแม้แต่คนที่ไม่ใช่ชาวฮั่น เช่น ชาวทิเบตและชาวมองโกลให้อยู่ในประเทศจีน เขาประกาศว่ามองโกเลียและทิเบตเป็นส่วนหนึ่งของสาธารณรัฐจีน ไม่ใช่ประเทศเอกราชLipman, Familiar Strangers, p. 167 หม่า ฝูเสียงภักดีต่อรัฐบาลจีนและปราบปรามกบฏมุสลิมเมื่อได้รับคำสั่ง หม่า ฝูเสียงเชื่อว่าการศึกษาสมัยใหม่จะช่วยให้ชาวหุยสร้างสังคมที่ดีขึ้นและช่วยให้จีนต่อต้านจักรวรรดินิยมต่างชาติและช่วยสร้างชาติ เขาได้รับคำชมเชยจากผู้ที่ไม่ใช่มุสลิมสำหรับ "สำนึกแห่งชาติ" ของเขา หม่า ฝูเสียงยังตีพิมพ์หนังสือหลายเล่ม และเขียนเกี่ยวกับขงจื๊อและอิสลาม โดยได้ศึกษาทั้งอัลกุรอานและพงศาวดารชุนชิว

หม่า ฝูเสียงเคยรับราชการภายใต้ต่ง ฝูเสียง นายพลชาวจีนมุสลิม และต่อสู้กับชาวต่างชาติในช่วงกบฏนักมวยLipman, Familiar Strangers, p. 169 หน่วยมุสลิมที่เขารับราชการขึ้นชื่อว่าต่อต้านต่างชาติ โดยเกี่ยวข้องกับการยิงชาวตะวันตกและชาวญี่ปุ่นเสียชีวิตก่อนที่กบฏนักมวยจะปะทุขึ้น มีรายงานว่ากองทหารมุสลิมกำลังจะกำจัดชาวต่างชาติเพื่อนำพายุคทองกลับคืนสู่จีน และชาวมุสลิมได้โจมตีโบสถ์ต่างชาติ ทางรถไฟ และสถานทูตซ้ำแล้วซ้ำเล่า ก่อนที่การสู้รบจะเริ่มต้นขึ้น กองทหารมุสลิมติดอาวุธด้วยปืนเล็กยาวและปืนใหญ่ที่ทันสมัย และมีรายงานว่ากระตือรือร้นที่จะรุกและสังหารชาวต่างชาติ หม่า ฝูเสียงนำการซุ่มโจมตีชาวต่างชาติที่หลางฟางและสร้างความสูญเสียจำนวนมาก โดยใช้รถไฟเพื่อหลบหนี ต่ง ฝูเสียงเป็นพวกเกลียดกลัวต่างชาติและเกลียดชาวต่างชาติ ต้องการขับไล่พวกเขาออกจากจีน

องค์การมุสลิมต่าง ๆ ในจีน เช่น สมาคมอิสลามแห่งประเทศจีนและสมาคมมุสลิมจีน ได้รับการสนับสนุนจากก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีน

อิหม่ามชาวจีนมุสลิมได้สังเคราะห์ศาสนาอิสลามและขงจื๊อในฮั่นกิตาบ พวกเขายืนยันว่าไม่มีความขัดแย้งระหว่างขงจื๊อกับอิสลาม และไม่มีความขัดแย้งระหว่างการเป็นพลเมืองจีนกับการเป็นมุสลิม นักเรียนมุสลิมจีนที่เดินทางกลับจากการศึกษาในต่างประเทศ จากสถานที่ต่าง ๆ เช่น มหาวิทยาลัยอัลอัซฮัรในอียิปต์ ได้เรียนรู้เกี่ยวกับชาตินิยมและสนับสนุนชาตินิยมจีนในประเทศ อิหม่ามคนหนึ่ง หวัง จิ้งไจ ซึ่งศึกษาที่มักกะฮ์ ได้แปลหะดีษ หรือคำกล่าวของมุฮัมหมัดว่า "อ้ายกั๋วอ้ายเจี้ยว" - การรักประเทศเท่ากับการรักศรัทธา ชาวจีนมุสลิมเชื่อว่า "วะฏ็อน" () ของพวกเขาคือสาธารณรัฐจีนทั้งหมด รวมถึงผู้ที่ไม่ใช่มุสลิมด้วย

ไป๋ ฉงสี่ นายพลขุนศึกแห่งกว่างซี และสมาชิกก๊กมินตั๋ง นำเสนอตัวเองในฐานะผู้พิทักษ์ศาสนาอิสลามในจีนและให้ที่พักพิงแก่ปัญญาชนมุสลิมที่หลบหนีจากการรุกรานของญี่ปุ่นในกว่างซี นายพลไป๋เทศนาชาตินิยมจีนและการต่อต้านจักรวรรดินิยม ชาวจีนมุสลิมถูกส่งไปยังซาอุดีอาระเบียและอียิปต์เพื่อประณามญี่ปุ่น การแปลจากงานเขียนของอียิปต์และอัลกุรอานถูกนำมาใช้เพื่อสนับสนุนโฆษณาชวนเชื่อที่สนับสนุนญิฮาดต่อต้านญี่ปุ่น

หม่า ปู้ฟาง นายพลชาวจีนมุสลิมที่เป็นส่วนหนึ่งของก๊กมินตั๋ง สนับสนุนชาตินิยมจีนและความอดทนระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์จีนที่แตกต่างกัน ชาวญี่ปุ่นพยายามติดต่อเขาเพื่อขอรับการสนับสนุนแต่ไม่สำเร็จ หม่าแสดงตนว่าเป็นชาตินิยมจีนที่ต่อสู้กับจักรวรรดินิยมตะวันตกต่อชาวจีนเพื่อเบี่ยงเบนการวิพากษ์วิจารณ์จากฝ่ายตรงข้ามว่ารัฐบาลของเขาเป็นศักดินาและกดขี่ชนกลุ่มน้อย เช่น ชาวทิเบตและชาวมองโกลที่นับถือศาสนาพุทธ เขาแสดงตนเป็นชาตินิยมจีนเพื่อประโยชน์ของตนเองในการรักษาอำนาจ ตามที่นักเขียน อุราดีน เออร์เดน บูลัก ตั้งข้อสังเกตไว้

ในซินเจียง นายพลชาวจีนมุสลิม หมา หู่ชาน สนับสนุนชาตินิยมจีน เขาเป็นหัวหน้ากองพลที่ 36 กองทัพปฏิวัติแห่งชาติ เขาเผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อต่อต้านโซเวียตและต่อต้านญี่ปุ่น และตั้งระบอบอาณานิคมเหนือชาวอุยกูร์ ชื่อถนนและป้ายอุยกูร์ถูกเปลี่ยนเป็นภาษาจีน และกองทหารจีนมุสลิมนำเข้าพ่อครัวและห้องอาบน้ำแบบจีน แทนการใช้แบบอุยกูร์ ชาวจีนมุสลิมถึงกับบังคับให้อุตสาหกรรมพรมอุยกูร์ที่โฮตันเปลี่ยนการออกแบบเป็นแบบจีน หม่าประกาศความภักดีต่อหนานจิง ประณามเชิ่ง ชื่อไฉว่าเป็นหุ่นเชิดของโซเวียต และต่อสู้กับเขาใน ค.ศ. 1937

ชาวดุงกาน (ชาวจีนมุสลิมหุย) ก็มีความรู้สึกต่อต้านญี่ปุ่นเช่นกัน

หม่า จ้งอิง น้องชายของนายพลหมา หู่ชาน ประณามการแบ่งแยกดินแดนในการกล่าวสุนทรพจน์ที่มัสยิดอิดกะฮ์และบอกให้ชาวอุยกูร์ภักดีต่อรัฐบาลจีนหนานจิง กองพลที่ 36 ได้ปราบปรามสาธารณรัฐอิสลามตุรกีเติร์กสถานตะวันออก และนายพลชาวจีนมุสลิม หม่า จ้านชาง ได้ตัดศีรษะเจ้าผู้ครองนครอุยกูร์ อับดุลลาห์ บูฆราและนูร์ อาหมัด จาน บูฆรา หม่า จ้านชางยกเลิกชะรีอะฮ์ กฎหมายอิสลามที่ชาวอุยกูร์ตั้งขึ้น เขาจัดตั้งการปกครองทางทหารแทน คงไว้ซึ่งอดีตเจ้าหน้าที่จีน และให้พวกเขาอยู่ในอำนาจต่อไป ชาวอุยกูร์ได้ส่งเสริมลัทธิอิสลามในรัฐบาลแบ่งแยกดินแดนของตน แต่หมา หู่ชานกำจัดศาสนาออกจากการเมือง ศาสนาอิสลามแทบไม่ถูกกล่าวถึงหรือนำมาใช้ในการเมืองหรือชีวิต ยกเว้นในฐานะจุดเน้นทางจิตวิญญาณอย่างคลุมเครือสำหรับการต่อต้านสหภาพโซเวียตอย่างเป็นเอกภาพ

ยูลบาร์ส ข่าน ขุนศึกอุยกูร์เป็นพวกสนับสนุนจีนและสนับสนุนสาธารณรัฐจีน มาซูด ซาบรี นักการเมืองอุยกูร์ทำหน้าที่เป็นผู้ว่าการมณฑลซินเจียงตั้งแต่ ค.ศ. 1947 ถึง 1949

 ชาวทิเบต 
250px|thumb|right|สาธารณรัฐประชาชนจีนเข้ายึดครองเมืองหลวงลาซ่าในระหว่างการผนวกดินแดนโดยจีนใน ค.ศ. 1951
สปอมดาซัง รัปกา นักการเมืองทิเบต ก่อตั้งพรรคปรับปรุงทิเบต โดยมีเป้าหมายในการปรับปรุงให้ทันสมัยและการรวมทิเบตเข้ากับสาธารณรัฐจีน

แป็นแช็นลามะที่ 9 ทุบเต็น โชกี นีมา ถูกมองว่า "สนับสนุนจีนอย่างยิ่ง" ตามแหล่งข้อมูลทางการของจีน

 ชาวมองโกล 
กองทหารจีนจำนวนมากที่ยึดครองมองโกเลียใน ค.ศ. 1919 เป็นชาวมองโกลชะฮาร์; นั่นเป็นสาเหตุหลักของความเกลียดชังระหว่างชาวคาลคาและชาวมองโกลในมองโกเลียใน

 ชาวแมนจู 
ในช่วงปลายราชวงศ์ชิง พวกปฏิวัติ โดยเฉพาะโจว หรง ได้ยุยงให้เกิดการต่อต้านชาวแมนจูเพื่อล้มราชวงศ์

หัวข้อที่เป็นที่ถกเถียงกันของประวัติศาสตร์จีนคือการถกเถียงว่าด้วยขอบเขตที่ราชวงศ์หยวนที่นำโดยชาวมองโกลและราชวงศ์ชิงที่นำโดยชาวแมนจู แสดงถึงจีนในฐานะประเทศชาติเนื่องจากอัตลักษณ์ที่ไม่ใช่ชาวฮั่นของราชวงศ์ผู้ปกครอง

ในไต้หวัน

เป้าหมายร่วมกันประการหนึ่งของรัฐบาลจีนในปัจจุบันคือการรวมจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวันเข้าด้วยกัน เป็นเป้าหมายที่ทั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐจีนซึ่งเป็นชื่ออย่างเป็นทางการของรัฐบาลบนไต้หวันได้กล่าวถึงก่อน ค.ศ. 1992 แต่ทั้งสองฝ่ายมีความเห็นต่างกันอย่างชัดเจนในรูปแบบของการรวมชาติเนื่องจากความแตกต่างทางอุดมการณ์การเมือง ชาตินิยมจีนในไต้หวันสามารถแบ่งออกได้เป็นผู้ยึดถือความชอบธรรมของสาธารณรัฐจีน (เช่น กลุ่มพันธมิตรแพนบลู) และผู้สนับสนุนสาธารณรัฐประชาชนจีน

ในไต้หวัน มีฉันทามติโดยทั่วไปที่สนับสนุนสถานะที่เป็นอยู่ของการเป็นเอกราชโดยพฤตินัยของไต้หวันในฐานะชาติที่แยกจากกัน อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างชาตินิยมจีนกับไต้หวันยังคงเป็นประเด็นถกเถียงกัน ซึ่งเกี่ยวข้องกับประเด็นเชิงสัญลักษณ์ เช่น การใช้ชื่อ "สาธารณรัฐจีน" เป็นชื่ออย่างเป็นทางการของรัฐบาลในไต้หวันและการใช้คำว่า "จีน" ในชื่อบริษัทของรัฐบาล มีการสนับสนุนน้อยมากในไต้หวันสำหรับการรวมชาติในทันที การสนับสนุนอย่างเปิดเผยสำหรับการประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการก็ถูกจำกัดเช่นกันเนื่องจากสาธารณรัฐประชาชนจีนยืนกรานจะใช้ปฏิบัติการทางทหารหากไต้หวันประกาศอย่างเป็นทางการเช่นนั้น ข้อโต้แย้งต่อการรวมชาติส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและคำถามที่ว่าชาวไต้หวันที่เป็นประชาธิปไตยควรจะมองตนเองว่าเป็นชาวจีน หรือชาวไต้หวัน และส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับความไม่ไว้วางใจต่อพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่เป็นเผด็จการ บันทึกด้านสิทธิมนุษยชนของพรรค และการกระทำที่ลดความเป็นประชาธิปไตยในฮ่องกง (เช่น การปฏิรูปการเลือกตั้งฮ่องกง ค.ศ. 2014–2015 ซึ่งกระตุ้นให้เกิดขบวนการร่ม) ความไม่พอใจเหล่านั้นแพร่หลายเป็นพิเศษในกลุ่มคนรุ่นใหม่ของชาวไต้หวัน ซึ่งโดยทั่วไปถือว่าตนเองมีความเชื่อมโยงกับจีนน้อยมากหรือไม่มีเลย

ในอดีต ไต้หวันภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นมีกลุ่มชาตินิยมจีน เช่น พรรคประชาชนไต้หวันซึ่งมีอุดมการณ์ที่ใช้ชาตินิยมจีนจากสามประการแห่งประชาชนเพื่อต่อต้านการล่าอาณานิคมของญี่ปุ่นและกระตุ้นให้เกิดการผนวกไต้หวันของญี่ปุ่นกลับคืนสู่การปกครองของจีน

ชาตินิยมจีนทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวันถือว่าผู้สนับสนุนเอกราชไต้หวันเป็นฮั่นเจียน (ผู้ทรยศ) ใน ค.ศ. 2015 สมาชิกสภานิติบัญญัติของก๊กมินตั๋งและประธานาธิบดีในขณะนั้น หม่า อิงจิ่ว กล่าวหาอดีตประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีนและผู้สนับสนุนเอกราชไต้หวัน หลี่ เติงฮุย ซึ่งเคยรับราชการในกองทัพจักรวรรดิญี่ปุ่นด้วยว่าเป็นฮั่นเจียน

มีกลุ่มชาตินิยมจีนที่ "ขวาจัด" ในไต้หวันที่สนับสนุนการรวมชาติกับจีนในทันที ผ่านวิธีการรุนแรงมากขึ้น กลุ่มชาตินิยมจีนหัวรุนแรงบางกลุ่มในไต้หวัน ได้แก่ สมาคมพันธมิตรผู้รักประเทศชาติที่ก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1993 และพรรคส่งเสริมการรวมชาติจีนที่ก่อตั้งโดยจาง อันเล่อ ผู้นำมาเฟียไต้หวัน กลุ่มแรกมีส่วนร่วมในการต่อสู้กับอิทธิพลของฝ่าหลุนกงในไต้หวัน ในขณะที่กลุ่มหลังถูกกล่าวหาว่าใช้ความรุนแรงต่อฝ่ายค้านในฮ่องกง เช่น เดนิส เหอและหลิน หรงจี สมาคมสังคมนิยมแห่งชาติ ซึ่งเป็นองค์การนีโอนาซีและชาตินิยมจีนสุดโต่งในไต้หวัน ปฏิบัติตามส่วนผสมของสังคมนิยมแห่งชาติและลัทธิเจียง องค์การนี้เรียกร้องให้มีการรวมชาติจีนภายใต้เผด็จการฟาสซิสต์สาธารณรัฐจีนใหม่และการยึดคืนแผ่นดินใหญ่ผ่านการพิชิตทางทหาร

สัญลักษณ์ชาตินิยม

นอกเหนือจากสัญลักษณ์ประจำชาติของจีน สัญลักษณ์ประจำชาติของสาธารณรัฐจีน และธงของจีนแล้ว ยังมีสัญลักษณ์มากมายที่ถูกเลือกใช้โดยกลุ่มชาตินิยมจีน บางส่วนของสัญลักษณ์เหล่านี้รวมถึงบุคคลในตำนานหรือสมัยโบราณของจีน เช่น จักรพรรดิเหลือง และจักรพรรดิไฟ พระเจ้าอวี่มหาราช จิ๋นซีฮ่องเต้ หรือบุคคลสมัยใหม่ เช่น ซุน ยัตเซ็น เจียง ไคเชก หรือเหมา เจ๋อตง อีกสัญลักษณ์หนึ่งที่ถูกนำมาใช้บ่อยครั้งคือมังกรจีนในฐานะบุคลาธิษฐานของชาติจีน

ชาตินิยมจีนในรูปแบบทหารก็ได้ใช้ศาลเจ้าผู้เสียสละ蔡錦堂:〈從神社忠烈祠－－戰前與戰後台灣「國家宗祀的轉換」〉。 ซึ่งรำลึกและยกย่องผู้เสียสละ (โดยทั่วไปคือทหารจีน) ที่ต่อสู้เพื่อประเทศจีน เช่นในสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง ทหารและวีรบุรุษสงครามอื่น ๆ ของจีน (ทั้งสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีน) ได้รับการประดิษฐานที่ศาลเจ้าเหล่านี้ ศาลเจ้าผู้เสียสละถือเป็นสิ่งที่เทียบเท่ากับศาลเจ้าโกะโกะคุของญี่ปุ่น เช่น ศาลเจ้ายาซูกูนิ

คล้ายกับการใช้เบญจมาศ ซึ่งมีความสำคัญทางวัฒนธรรมในจีนเช่นกัน ในญี่ปุ่นในฐานะตราแผ่นดินของญี่ปุ่น ดอกบ๊วยก็เป็นสัญลักษณ์ประจำชาติของจีนเช่นกัน โดยได้รับการกำหนดโดยสภานิติบัญญัติในสาธารณรัฐจีนเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 1964Government Information Office, Republic of China - National Flower  นอกจากนี้ยังเคยมีการเสนอให้เป็นดอกไม้ประจำชาติของสาธารณรัฐประชาชนจีนด้วย*People's Daily Online -- Plum blossom, peony proposed to be national flowers  เพลงรักประเทศชาติของสาธารณรัฐจีน "ดอกบ๊วย" (The Plum Blossom) มีเนื้อหาเกี่ยวกับการใช้ดอกไม้ชนิดนี้เป็นสัญลักษณ์ของจีน

ในสาธารณรัฐจีน ในฐานะดอกไม้ประจำชาติ ดอกบ๊วยเป็นสัญลักษณ์ของ::
 สามหน่อและห้ากลีบ – เป็นสัญลักษณ์ของสามหลักประการแห่งประชาชนและห้าสาขาของรัฐบาลตามรัฐธรรมนูญ
 ดอกบ๊วยทนทานต่อฤดูหนาวอันหนาวเย็น (จะบานสะพรั่งมากขึ้นในอุณหภูมิที่เย็นกว่า) – เป็นสัญลักษณ์ของความซื่อสัตย์ ความแน่วแน่ และความศักดิ์สิทธิ์ เป็นตัวแทนของจิตวิญญาณแห่งชาติของพลเมืองสาธารณรัฐจีน
 กลีบดอกทั้งห้า – เป็นสัญลักษณ์ของห้าเชื้อชาติใต้หนึ่งสหภาพ และยังเป็นสัญลักษณ์ของความสัมพันธ์พื้นฐานทั้งห้า (Wǔlún) ความคงที่ทั้งห้า (Wǔcháng) และจริยธรรมห้าประการ (Wǔjiào) ตามปรัชญาขงจื๊อ (ปรัชญาประจำชาติของจักรวรรดิจีนเป็นเวลาสองพันปีจนถึง ค.ศ. 1912 เมื่อราชวงศ์ชิงถูกโค่นล้มและมีการสถาปนาสาธารณรัฐจีน)
 กิ่งก้าน (枝橫) เงา (影斜) ความยืดหยุ่น (曳疏) และความต้านทานความเย็น (傲霜) ของดอกบ๊วยยังแสดงถึงคุณธรรมอันสูงส่งสี่ประการ "กำเนิดและแทรกซึม เป็นประโยชน์และมั่นคง" ที่กล่าวถึงในอี้จิง

การต่อต้าน

มีการเคลื่อนไหวเพื่อการแยกตัวออกจากจีนตามภูมิภาคและการเป็นเอกราชของไต้หวัน

พันธมิตรชานม ก่อตั้งโดยชาวเน็ตจากฮ่องกง ไต้หวัน และไทย เริ่มต้นจากการเป็นปฏิกิริยาต่อต้านนักวิจารณ์ชาตินิยมจีนทางออนไลน์

องค์ประกอบของชาตินิยมญี่ปุ่นมีความเป็นปรปักษ์ต่อจีน ในสงครามโลกครั้งที่สอง จักรวรรดิญี่ปุ่นได้ยึดครองดินแดนจีนเป็นบริเวณกว้าง และชาตินิยมร่วมสมัยจำนวนมากในญี่ปุ่นปฏิเสธเหตุการณ์การสังหารหมู่นานกิงYoshida, pp. 157–158

ประเภท
ชาตินิยมประชานิยม
ชาตินิยมประชานิยม หรือชาตินิยมของปวงชน () เป็นพัฒนาการที่ค่อนข้างใหม่ในชาตินิยมจีนในช่วงทศวรรษ 1990 เริ่มมีรูปร่างที่จดจำได้หลัง ค.ศ. 1996 อันเป็นผลรวมของการพัฒนาแนวคิดชาตินิยมในช่วงต้นทศวรรษ 1990 และการถกเถียงอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับความเป็นสมัยใหม่ หลังสมัยใหม่ หลังอาณานิคม และนัยยะทางการเมืองของแนวคิดเหล่านี้ที่เป็นการถกเถียงที่เกิดขึ้นในหมู่ปัญญาชนชาวจีนหลายคนตั้งแต่ต้น ค.ศ. 1995

ชาตินิยมรัฐ

ชาตินิยมรัฐ ชาตินิยมนำโดยรัฐ หรือเรียกอย่างง่ายว่า "รัฐนิยม" คือชาตินิยมจากเบื้องบน ตรงกันข้ามกับชาตินิยมประชานิยม ชาตินิยมรัฐได้รับการสนับสนุนอย่างแข็งขันจากชนชั้นนำทางการเมืองที่ดำรงตำแหน่งอยู่ทั้งในระบอบก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีน ชาตินิยมรัฐนำโดยก๊กมินตั๋งในอดีตหรือพรรคคอมมิวนิสต์จีนในปัจจุบัน สนับสนุนชาตินิยมจีนและถือว่า 'ชาติ'/'รัฐ' (國家) และ 'พรรค' (黨) เป็นสิ่งเดียวกันเพื่อสร้างระบบพรรคเดียว ผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่ระบุว่า ชาตินิยมรัฐไม่ได้ทำให้พฤติกรรมระหว่างประเทศของสาธารณรัฐประชาชนจีนมีความก้าวร้าวหรือแข็งกร้าวเป็นพิเศษ แต่กลับมีความระมัดระวังและฉวยโอกาสมากกว่า นักวิชาการ ฟรานเซส ยาปิง หวัง กล่าวว่า "ถ้าเราเปรียบชาตินิยมเหมือนมังกรเลี้ยงที่อยู่ใต้การควบคุมของหน่วยงานของรัฐในจีน เราอาจกล่าวได้ว่ารัฐทำให้มันมีชีวิตและบางครั้งก็ยั่วยุ [ชาตินิยม] ตราบใดที่มันไม่พ่นไฟ อย่างไรก็ตาม เมื่อมันพ่นไฟและก้าวข้ามขอบเขตไปบ้างเป็นครั้งคราว นายผู้เป็นรัฐก็จะดึงมันกลับมาเพื่อตรวจสอบให้แน่ใจว่าเปลวไฟนั้นไม่ทำร้ายพวกเขา" นักวิชาการ ซุ่ยเชิง จ้าว เขียนว่าการเพิ่มขึ้นของ "ชาตินิยมปฏิบัตินิยมนำโดยรัฐ" ในจีนทศวรรษ 1990 เป็นการตอบสนองเชิงเครื่องมือต่อการล่มสลายของสหภาพโซเวียต

ลักษณะเด่นของชาตินิยมรัฐจีนในสาธารณรัฐประชาชนจีนคือการมีพรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นศูนย์กลาง โดยถือว่าพรรคเป็นศูนย์รวมของเจตจำนงของชาติและถือว่าชาติเป็นเพียงเครื่องมือมากกว่าเป็นเป้าหมายในตัวเอง ดังนั้น วัตถุประสงค์หลักของมันคือ 'ความมั่นคง' สำหรับรัฐพรรคเดียว แม้พรรคจะกระตือรือร้นที่จะรักษาอัตลักษณ์ของชาติ ความเป็นเอกภาพของชาติ และความเป็นอิสระของชาติก็ตาม

กลุ่มนักวิชาการด้านกฎหมาย "รัฐนิยม" ของจีนกำลังมีอิทธิพลต่อนโยบายเผด็จการของรัฐบาลจีน ซึ่งได้รับอิทธิพลจากคาร์ล ชมิตต์ นักทฤษฎีกฎหมายฝ่ายอนุรักษนิยมสุดขั้วและนาซีเยอรมนี โดยให้ความสำคัญกับ "อำนาจรัฐ" กลุ่มรัฐนิยมยังเกี่ยวข้องกับการลดความเป็นอิสระของรัฐบาลจีนเหนือฮ่องกงด้วย

ชาตินิยมชาวฮ่องกงและไต้หวันที่มีวิจารณ์ต่อชาตินิยมจีนได้วิจารณ์ชาตินิยมรัฐจีนเป็นพิเศษ

ชาตินิยมชาติพันธุ์

ชาตินิยมชาติพันธุ์ () แบ่งออกเป็นสองรูปแบบในจีน โดยอิงตาม "ชาตินิยมฮั่น" ที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ชาติพันธุ์ที่โดดเด่น (หรือลัทธิคลั่งชาติฮั่น) และ "ชาตินิยมชาติพันธุ์ท้องถิ่น" ที่อิงตามชนกลุ่มน้อย รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนและพรรคคอมมิวนิสต์จีนต่อต้านชาตินิยมชาติพันธุ์เดี่ยวเหล่านี้และส่งเสริม ชาตินิยมพหุชาติพันธุ์ (คล้ายชาตินิยมพลเมืองมากกว่า) อย่างไรก็ตาม พรรคคอมมิวนิสต์จีนแสดงภาพลักษณ์ตนเองว่าเป็นผู้ดูแลวิสัยทัศน์อนุรักษนิยมที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ชาวฮั่นในเรื่อง "วัฒนธรรมดั้งเดิมที่โดดเด่นของจีน"

รัฐบาลจีนยังดำเนินนโยบายชาตินิยมชาติพันธุ์ที่มุ่งดึงดูดชาวจีนโพ้นทะเล

ฝ่ายเหนือและฝ่ายใต้

นักวิชาการชาวอเมริกัน เอ็ดเวิร์ด ฟรีดแมน โต้แย้งว่ามีชาตินิยมจีนฝ่ายเหนือที่เป็นของรัฐบาล การเมืองและระบบราชการ ซึ่งขัดแย้งกับชาตินิยมจีนฝ่ายใต้ที่เป็นของภาคการค้า

ชาตินิยมสุดโต่ง

ชาตินิยมสุดโต่ง () เกิดขึ้นจากความคิดของเจียง ไคเชกและสมาคมเสื้อน้ำเงินที่สนับสนุนเจียง ในช่วงรัฐบาลชาตินิยม ซึ่งมีแนวโน้มและอิทธิพลของลัทธิฟาสซิสต์ ภายใต้การนำของก๊กมินตั๋งของเจียง ไคเชก จีนมีความสัมพันธ์ทางการทูตที่เป็นมิตรกับนาซีเยอรมนี จนกระทั่งสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองเมื่อเยอรมนีในที่สุดก็เลือกญี่ปุ่นทางการทูต

นับตั้งแต่สี จิ้นผิงขึ้นสู่อำนาจ พรรคคอมมิวนิสต์จีนถูกกล่าวหาว่าบ่มเพาะชาตินิยมสุดโต่ง ฝ่ายขวาจัด

สมัยใหม่

ในสมัยสงครามเย็น ยุทธศาสตร์ของอเมริกาในการควบคุมการแพร่กระจายของคอมมิวนิสต์ได้กระตุ้นความรู้สึกชาตินิยมในจีน รวมถึงผลที่ตามมาจากสงครามเกาหลี วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวัน การที่สาธารณรัฐประชาชนจีนถูกกีดกันจากสหประชาชาติ และการคว่ำบาตรจีนของสหรัฐ

การสิ้นสุดของสงครามเย็นทำให้เกิดการฟื้นตัวของความรู้สึกและความปรารถนาชาตินิยมทั่วโลก ชาตินิยมถูกมองว่าเป็นการเพิ่มความชอบธรรมของการปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์จีน และถูกดำเนินการในลักษณะปฏิบัติได้จริงและยืดหยุ่นมากขึ้นเมื่อเทียบกับนโยบายในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม ปรากฏการณ์ที่น่าทึ่งอย่างหนึ่งในการเพิ่มขึ้นของชาตินิยมจีนหลังสงครามเย็นคือการที่ปัญญาชนจีนกลายเป็นหนึ่งในแรงผลักดัน ผู้มีการศึกษาจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นนักสังคมศาสตร์ นักมนุษยศาสตร์ นักเขียน และผู้เชี่ยวชาญอื่น ๆ ได้แสดงความเห็นและแม้กระทั่งกลายเป็นผู้แสดงออกถึงวาทกรรมชาตินิยมที่เพิ่มขึ้นในทศวรรษ 1990 นักวิจารณ์บางคนเสนอว่า "ชาตินิยมเชิงบวก" อาจเป็นปัจจัยรวมชาติที่สำคัญสำหรับประเทศเหมือนที่เคยเป็นสำหรับประเทศอื่น ๆNiklas Swanstrom. Positive nationalism could prove bond for Chinese  . 4 May 2005, Baltimore Sun.

เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม ค.ศ. 1999 ระหว่างการทิ้งระเบิดยูโกสลาเวียโดยเนโท สหรัฐได้ทิ้งระเบิดใส่สถานทูตจีนในเบลเกรด ทำให้พลเมืองจีนเสียชีวิตสามคน สหรัฐอ้างว่าการทิ้งระเบิดเป็นอุบัติเหตุที่เกิดจากการใช้แผนที่ล้าสมัย แต่มีชาวจีนเพียงไม่กี่คนที่ยอมรับคำอธิบายนี้ เหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความโกรธแค้นอย่างกว้างขวาง และหลังการโจมตี เจ้าหน้าที่จีนกล่าวถึงการทิ้งระเบิดว่าเป็น "การกระทำสุดป่าเถื่อน" และ "อาชญากรรมสงคราม" ในขณะที่นักศึกษาจีนในยุโรปและอเมริกาประท้วงต่อต้าน 'ลัทธิฟาสซิสต์เนโท' ในประเทศจีน มีประชาชนหลายพันคนเข้าร่วมการประท้วงในปักกิ่งและเมืองหลวงของมณฑลอื่น ๆ ผู้ประท้วงบางคนขว้างระเบิดแก๊สและก้อนหินใส่คณะผู้แทนทางทูตของสหรัฐและประเทศเนโทอื่น ๆ ขณะที่ในเฉิงตู บ้านพักของกงสุลอเมริกันถูกวางระเบิดเพลิง ทำให้ความรู้สึกต่อต้านตะวันตกและต่อต้านอเมริกาในจีนรุนแรงขึ้น จีนพร้อมด้วยรัสเซีย ได้ให้การสนับสนุนสลอบอดัน มีลอเชวิชและสหพันธ์สาธารณรัฐยูโกสลาเวียในระหว่างสงครามคอซอวออยู่แล้ว และต่อต้านการทิ้งระเบิดยูโกสลาเวียโดนเนโท

หนังสือ ค.ศ. 1995 เรื่อง China Can Say No, ซึ่งมีพื้นฐานมาจากเรียงความ ค.ศ. 1989 เรื่อง The Japan That Can Say No ของชินทาโระ อิชิฮาระ เป็นจุดวัดความรู้สึกชาตินิยมในทศวรรษ 1990 ฟอรัมชาตินิยมออนไลน์ รวมถึง Strong China Forum และ Iron Blood กลายเป็นฟอรัมยอดนิยมสำหรับการแสดงความรู้สึกชาตินิยมบนอินเทอร์เน็ต ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา อินเทอร์เน็ตยังคงเพิ่มความสำคัญในฐานะเวทีสำหรับชาตินิยมจีน

ในศตวรรษที่ 21 ตัวกระตุ้นที่สำคัญของชาตินิยมจีนระดับรากหญ้าเติบโตขึ้นจากสิ่งที่สาธารณชนจีนมองว่าเป็นการกีดกันประเทศของตนจากญี่ปุ่นและโลกตะวันตก เหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้นในอุบัติการณ์เกาะไหหลำเมื่อวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 2001 ซึ่งเครื่องบินสอดแนม US EP-3 ของสหรัฐชนกลางอากาศกับเครื่องบินขับไล่ Shenyang J-8 ของจีนเหนือน่านน้ำทะเลจีนใต้ จีนต้องการคำขอโทษอย่างเป็นทางการ และเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์ เจียง เจ๋อหมิน ยอมรับการแสดงความ "เสียใจอย่างยิ่ง" ของรัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ คอลิน พอเวลล์ ว่าเพียงพอ อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ดังกล่าวก่อให้เกิดความรู้สึกเชิงลบต่อสหรัฐจากสาธารณชนจีนและเพิ่มความรู้สึกชาตินิยมจีนในหมู่ประชาชน

ข้อพิพาทตำราเรียนประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น รวมถึงการเยือนศาลเจ้ายาซูกูนิของนายกรัฐมนตรีจุนอิจิโร โคอิซึมิเป็นแหล่งที่มาของความโกรธแค้นอย่างมากในบล็อกของจีน นอกจากนี้ การประท้วงที่ตามมาหลังความไม่สงบในทิเบต ค.ศ. 2008 ของขบวนการคบเพลิงโอลิมปิกได้รวบรวมการต่อต้านอย่างรุนแรงภายในชุมชนชาวจีนทั้งในจีนและต่างประเทศ การประท้วงของชาวทิเบตเกือบทุกครั้งตามเส้นทางคบเพลิงโอลิมปิกถูกตอบโต้ด้วยการประท้วงสนับสนุนจีนในจำนวนมาก เนื่องจากโอลิมปิกฤดูร้อน 2008 เป็นแหล่งความภาคภูมิใจของชาติที่สำคัญ ความรู้สึกต่อต้านโอลิมปิกจึงมักถูกมองว่าเป็นความรู้สึกต่อต้านจีนภายในประเทศจีน ยิ่งไปกว่านั้น แผ่นดินไหวเสฉวน ค.ศ. 2008 ได้กระตุ้นความรู้สึกชาตินิยมอย่างสูงจากชาวจีนทั้งในและต่างประเทศ การตอบสนองอย่างรวดเร็วของรัฐบาลกลางต่อภัยพิบัติเป็นเครื่องมือในการรวบรวมการสนับสนุนทั่วไปจากประชากรท่ามกลางการวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงต่อการจัดการเหตุจลาจลในลาซ่าของจีนเมื่อสองเดือนก่อนหน้า ใน ค.ศ. 2005 มีการจัดการประท้วงต่อต้านญี่ปุ่นทั่วเอเชียอันเป็นผลมาจากเหตุการณ์ต่าง ๆ เช่น ข้อพิพาทตำราเรียนประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 2012 ผู้คนทั่วจีนแผ่นดินใหญ่ ฮ่องกง และไต้หวันจัดการประท้วงต่อต้านญี่ปุ่นเนื่องจากข้อพิพาทหมู่เกาะเซ็งกากุที่ทวีความรุนแรงขึ้น

ชาตินิยมถูกพบเห็นในการวิ่งคบเพลิงโอลิมปิก 2008 โดยมีการประท้วงสนับสนุนโอลิมปิกโดยชาวจีนโพ้นทะเลเพื่อตอบสนองต่อการขัดขวางโดยนักเคลื่อนไหวต่อต้านจีนในปารีสและลอนดอน ชาวอเมริกันเชื้อสายจีนอย่างน้อย 5,000 คน รวมถึงผู้อพยพจากจีนแผ่นดินใหญ่ ฮ่องกง ไต้หวัน และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยังประท้วงนอกสำนักงานฮอลลีวูดของ CNN หลังจากที่นักวิจารณ์ของ CNN แจ็ก คาฟเฟอร์ตี บรรยายผลิตภัณฑ์จีนว่าเป็น "ของไร้ค่า" และคนจีนว่าเป็น "อันธพาล" และ "นักเลง" ในระหว่างส่วนหนึ่งเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของจีนกับอเมริกา เมื่อคบเพลิงโอลิมปิกผ่านปารีส ผู้ประท้วงเรียกร้องเอกราชทิเบตพยายามคว้าคบเพลิงจากนักกีฬาจีนพิการวัยเยาว์คนหนึ่งที่กำลังถืออยู่ ภาพเหล่านั้นถูกเผยแพร่ทางโทรทัศน์อย่างกว้างขวางและนำไปสู่ข่าวลือทางอินเทอร์เน็ตที่กล่าวหาบริษัทซูเปอร์มาร์เก็ตฝรั่งเศส คาร์ฟูร์ ว่าให้ทุนสนับสนุนกลุ่มเรียกร้องเอกราชทิเบต ส่งผลให้เกิดการประท้วงและการเรียกร้องให้คว่ำบาตร ซึ่งสุดท้ายก็สงบลง ส่วนหนึ่งเนื่องจากความพยายามของเจ้าหน้าที่ฝรั่งเศสในการขอโทษสำหรับการโจมตีคบเพลิงในปารีส

การสำรวจผู้ใหญ่ชาวจีนใน ค.ศ. 2013 พบว่าผู้ตอบแบบสอบถามที่ได้รับข้อมูลเกี่ยวกับข้อพิพาทจากสื่อมวลชนดั้งเดิม ซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐมากกว่า ให้การสนับสนุนแนวคิดที่ว่าจีนควรใช้นโยบายสายแข็งในข้อพิพาทดินแดนในทะเลจีนใต้น้อยกว่า นักวิจัยที่ทำการสำรวจสรุปว่าการรายงานข่าวข้อพิพาทของสื่อของรัฐบาลจีนเป็น "ปัจจัยยับยั้งมากกว่าเป็นตัวขับเคลื่อนความต้องการนโยบายชาตินิยม"

ตัวอย่างอื่นของชาตินิยมสมัยใหม่ในจีนคือขบวนการฮั่นฝู ซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวของจีนในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 ที่แสวงหาการฟื้นฟูเครื่องแต่งกายจีนดั้งเดิม

สงครามการค้าจีน–สหรัฐยังกระตุ้นความรู้สึกชาตินิยมในหมู่ทั้งผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์และสาธารณชนทั่วไป แรงกดดันภายนอกของสงครามการค้าทำให้สี จิ้นผิงสามารถชี้ให้เห็นถึงการกระทำของสหรัฐอเมริกาว่าเป็นเหตุผลสำหรับเศรษฐกิจจีนที่ชะลอตัว สาธารณชนจีนตอบสนอง นักวิชาการ ซุ่ยเชิง จ้าว สรุปว่า "ด้วยความภาคภูมิใจในความสำเร็จของตนจากการทำงานหนัก การเสียสละครั้งใหญ่ ความมุ่งมั่นที่ไม่ย่อท้อ และนโยบายที่จัดทำขึ้นอย่างดี ชาวจีนจำนวนมากเบื่อหน่ายกับคำวิจารณ์ของสหรัฐที่ว่าการผงาดขึ้นของจีนเป็นเพราะจีนไม่ได้ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ละเมิดข้อผูกพันระหว่างประเทศ และเอื้อประโยชน์ต่อบริษัทจีน"

เครดิตสวิสพิจารณาจากการสำรวจใน ค.ศ. 2018 ว่าผู้บริโภคชาวจีนรุ่นใหม่กำลังหันไปใช้ตราสินค้าท้องถิ่นอันเป็นผลมาจากชาตินิยมที่เพิ่มขึ้น ตราสินต้าท้องถิ่นอย่างเลอโนโวก็ถูกต่อต้านจากชาวจีนออนไลน์บางคนว่าไม่รักประเทศชาติ

วันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 2021 สี จิ้นผิงกล่าวสุนทรพจน์ชาตินิยมที่จัตุรัสเทียนอันเหมินเนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ 100 ปีพรรคคอมมิวนิสต์จีน สีกล่าวว่า "ประชาชนจีนจะไม่อนุญาตให้กองกำลังต่างชาติมารังแก กดขี่ หรือเป็นทาสของเราอย่างเด็ดขาด" และ "ใครก็ตามที่เลี้ยงดูความหลงผิดที่จะทำเช่นนั้นจะหัวแตกและเลือดไหลบนกำแพงเหล็กแห่งชาติที่สร้างขึ้นจากเลือดเนื้อของประชาชนจีน 1.4 พันล้านคน"

ใน ค.ศ. 2021 ฮันนา เบลีย์ นักวิจัยด้านการเซ็นเซอร์อินเทอร์เน็ตของจีนที่สถาบันอินเทอร์เน็ตแห่งมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ตั้งข้อสังเกตถึงการเปลี่ยนแปลงแนวทางของจีนในการดึงความชอบธรรมจากชาตินิยม เมื่อเทียบกับแนวทางเดิมที่อิงตามผลการดำเนินงานทางเศรษฐกิจ

คตินิยมการมีส่วนร่วมทางอินเทอร์เน็ต

ในทศวรรษ 1990 ชาตินิยมในหมู่สาธารณชนจีนส่วนใหญ่เชื่อมต่อกันผ่านอินเทอร์เน็ต

ใน ค.ศ. 2005 ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตชาวจีน 22 สองล้านคนลงนามในคำร้องทางอินเทอร์เน็ตเพื่อต่อต้านความพยายามของญี่ปุ่นในการเข้าร่วมคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ

เพื่อตอบสนองต่อการประท้วงในระหว่างการวิ่งคบเพลิงโอลิมปิก 2008 บล็อกเกอร์ชาวจีนเต็มไปด้วยเนื้อหาชาตินิยม ส่วนใหญ่เน้นการรับรู้ถึงอคติและความไม่ถูกต้องในสื่อตะวันตก เช่น ภาพการปะทะระหว่างตำรวจและผู้ประท้วงเรียกร้องเอกราชทิเบตที่เกิดขึ้นในเนปาลและอินเดียแต่มีคำบรรยายภาพที่ทำให้ดูเหมือนว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นในจีน เว็บไซต์ที่ก่อตั้งโดยนักศึกษา ชื่อ Anti-CNN อ้างว่าช่องข่าว เช่น CNN และ BBC ผลักดันเรื่องเล่าเท็จและรายงานเฉพาะเหตุความไม่สงบในทิเบต ค.ศ. 2008 อย่างเลือกปฏิบัติ

แฮกเกอร์ชาวจีนอ้างว่าได้โจมตีเว็บไซต์ CNN หลายครั้ง โดยใช้การโจมตีแบบ DDoSSBS Dateline, 6 August 2008  ในทำนองเดียวกัน เว็บไซต์ศาลเจ้ายาซูกูนิก็ถูกแฮกเกอร์ชาวจีนโจมตีในช่วงปลาย ค.ศ. 2004 และอีกครั้งในวันที่ 24 ธันวาคม ค.ศ.  2008

ชาตินิยมเริ่มสร้างชื่อเสียงให้ "การกรีธาทัพ" ข้ามแพลตฟอร์มออนไลน์ผ่านการตอบสนองต่อการรับรู้ถึงความรู้สึกเรียกร้องเอกราชไต้หวันใน ค.ศ. 2015–2016 "การกรีธาทัพ" คือคลื่นความถี่ของการสื่อสารที่เป็นปฏิปักษ์ข้ามแพลตฟอร์มที่จัดขึ้นเองอย่างเข้มข้นต่อบุคคลหรือกลุ่มที่มีจุดยืนทางการเมืองแตกต่างกัน

ในช่วงการประท้วงในฮ่องกง ค.ศ. 2019–2020 เพื่อตอบโต้ผู้ประท้วงที่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว (doxing) ของเจ้าหน้าที่ตำรวจและผู้ไม่สนับสนุนการประท้วง ชาตินิยมจีนบางคนในฮ่องกงตอบโต้ด้วยการเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวของผู้ประท้วง มีการสร้างเกมขึ้นมาด้วย ชื่อ Everyone Hit the Traitors ซึ่งผู้เล่นสามารถทำร้ายผู้ประท้วงและผู้สนับสนุนทางการเงินและการเมืองของพวกเขา เช่น โจชัว หว่อง มาร์ติน ลี และจิมมี ไหล่ เกมนี้สร้างขึ้นเพื่อตอบสนองต่ออีกเกมหนึ่ง Liberate Hong Kong ซึ่งผู้เล่นจะเล่นเป็นผู้ประท้วงต่อสู้กับตำรวจ

ในช่วงสงครามรัสเซีย–ยูเครน (โดยเฉพาะการรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย) ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตชาตินิยมได้เผยแพร่ความรู้สึกสนับสนุนรัสเซียและโพสต์ข้อความสนับสนุนรัสเซียทั่วอินเทอร์เน็ตจีน การนำเสนอภาพผู้หญิงรัสเซียทางออนไลน์ทั่วอินเทอร์เน็ตจีนได้รับการอธิบายว่าเป็น ชาตินิยมความแตกต่างทางเพศหรือชาตินิยมเพศนิยม ชาตินิยมจีนและชาตินิยมรัสเซียมีความรู้สึกต่อต้านตะวันตกที่คล้ายคลึงกัน

สี จิ้นผิงและ "ฝันจีน"

ขณะที่สี จิ้นผิงรวบรวมอำนาจหลัง ค.ศ. 2012 และกลายเป็นเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน พรรคคอมมิวนิสต์ได้ใช้คำว่า "ฝันจีน" เพื่ออธิบายแผนการที่ครอบคลุมสำหรับประเทศจีน สีใช้คำนี้ครั้งแรกในระหว่างการเยือนพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติจีนที่มีชื่อเสียงเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน ค.ศ. 2012 โดยที่เขาและเพื่อนร่วมงานในคณะกรรมาธิการสามัญได้เข้าร่วมงานนิทรรศการ "การฟื้นฟูชาติ" (民族复兴; โดยทั่วไปแปลว่า "การฟื้นฟูความเยาว์วัยของชาติ" เพื่อแยกความแตกต่างจากการปลุกพลังของชาติ) ตั้งแต่นั้นมา วลีนี้ก็กลายเป็นคำขวัญทางการเมืองที่เป็นเอกลักษณ์ของสมัยสี จิ้นผิง ในสื่อสาธารณะ ฝันจีนและชาตินิยมถูกถักทอเข้าด้วยกัน ในด้านการทูต ฝันจีนและชาตินิยมมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง ปีเตอร์ เฟอร์ดินานด์ ให้เหตุผลว่าดังนั้นมันจึงกลายเป็นความฝันเกี่ยวกับอนาคตที่จีน "จะได้ฟื้นฟูสถานที่อันชอบธรรมของตน"Peter Ferdinand, "Westward hothe China dream and ‘one belt, one road’: Chinese foreign policy under Xi Jinping." International Affairs 92.4 (2016): 941–957, quoting p. 955. 

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:ชาวจีน
หมวดหมู่:ประเทศจีน