ภาษาโดดเดี่ยว

ในภาษาศาสตร์ ภาษาโดดเดี่ยว () คือภาษาที่ไม่มีความสัมพันธ์ระหว่างตระกูลภาษาที่ชัดเจนกับภาษาอื่นใด ปัจจุบันจำนวนภาษาโดดเดี่ยวในโลกยังไม่ทราบแน่ชัด เนื่องจากข้อมูลเกี่ยวกับภาษาโดดเดี่ยวหลายภาษานั้นมีไม่เพียงพอp. xi. Lyle Campbell. 2018. "Introduction". Language Isolates edited by Lyle Campbell, pp. xi–xiv. Routledge. ตัวอย่างภาษาที่ถูกจัดเป็นภาษาโดดเดี่ยวได้แก่ ภาษาบาสก์ ภาษาไอนุ ภาษาบูรุศซัสกี เป็นต้น

ความหมายหนึ่งของคำว่าภาษาโดดเดี่ยวก็คือ ภาษาเหล่านี้อาจเป็นภาษาสุดท้ายที่หลงเหลืออยู่ของกลุ่มภาษาที่ใหญ่กว่า โดยภาษาเหล่านี้อาจเคยมีความสัมพันธ์กับตระกูลภาษาอื่นในอดีต แต่ต่อมาได้หายไปโดยไม่ได้มีการบันทึกไว้ ทำให้ภาษาเหล่านี้กลายเป็นภาษาโดดเดี่ยว ตัวอย่างหนึ่งคือ ภาษาเคต (Ket) ซึ่งมีการพูดในไซบีเรียตอนกลาง ซึ่งอยู่ในตระกูลภาษาเยนีเซย์ (Yeniseian languages) ก็เป็นภาษาที่เพิ่งถูกค้นพบในยุคปัจจุบันแยกต่างหากจากภาษาที่มีความสัมพันธ์กันซึ่งภาษาเหล่านั้นเป็นภาษาสูญแล้ว เช่น ภาษายูก (Yugh) และภาษาคอต (Kott) เป็นต้น จึงถูกจัดเป็นภาษาโดดเดี่ยว อีกความหมายหนึ่งของคำว่าภาษาโดดเดี่ยวคือ ภาษาเหล่านี้เกิดขึ้นมาอย่างอิสระในสภาวะที่แยกตัว และไม่ได้พัฒนาหรือสืบเชื้อสายมาจากภาษาอื่นใด โดยความหมายนี้ส่วนมากจะใช้กับภาษามือซึ่งพัฒนาขึ้นมาแยกจากภาษาพูดหรือภาษามืออื่น ๆ

บางภาษาที่เคยถูกจัดให้เป็นภาษาโดดเดี่ยวก็อาจถูกจัดใหม่ให้เป็นตระกูลภาษาขนาดเล็กหากพบว่าภาษาย่อยของภาษาเหล่านั้นถูกตัดสินว่ามีความแตกต่างมากพอจากมาตรฐานในการจัดให้เป็นภาษาคนละภาษากัน ตัวอย่างของภาษาเหล่านี้ เช่น ภาษาญี่ปุ่น และภาษาจอร์เจีย โดยปัจจุบันภาษาญี่ปุ่นถูกจัดอยู่ในตระกูลภาษาญี่ปุ่น (Japonic languages) เช่นเดียวกับกลุ่มภาษารีวกีว (Ryukyuan languages) และภาษาจอร์เจียถูกจัดเป็นภาษาหลักในกลุ่มภาษาคอเคซัสใต้ (Kartvelian languages) มีความแตกต่างระหว่างภาษาโดดเดี่ยวและภาษาที่ไม่ได้จัดกลุ่ม แต่ความแตกต่างเหล่านี้ก็แยกแยะได้ยากในกรณีที่เป็นการจัดกลุ่มภาษาสูญแล้ว แต่หากแยกแยะความแตกต่างได้สำเร็จ ภาษาที่ก่อนหน้านี้ถูกจัดให้เป็นภาษาโดดเดี่ยวก็อาจไม่ถูกจัดเป็นภาษาโดดเดี่ยวอีกต่อไป ซึ่งกรณีนี้เคยเกิดขึ้นแล้วกับภาษายันยูวา (Yanyuwa) ซึ่งเป็นภาษาในประเทศออสเตรเลียตอนเหนือ ซึ่งได้ถูกจัดให้อยู่ในตระกูลภาษาปามา-นูงา (Pama–Nyungan languages) และเนื่องจากนักภาษาศาสตร์มักจะไม่ค่อยตกลงกันว่ามีหลักฐานความสัมพันธ์ระหว่างตระกูลภาษาที่ชัดเจนหรือไม่ การจะระบุว่าภาษาใดเป็นภาษาโดดเดี่ยวก็มักจะเป็นที่โต้เถียงอยู่บ่อยครั้ง

อ้างอิง

หมวดหมู่:ภาษาโดดเดี่ยว