เอฟเฟกต์ผีเสื้อ

ในทฤษฎีความโกลาหล (chaos theory) เอฟเฟกต์ผีเสื้อ (butterfly effect) หมายถึงความอ่อนไหวต่อเงื่อนไขตั้งต้น (initial conditions) ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยในสภาพหนึ่งของระบบไม่เชิงเส้นแบบกำหนดนิยม อาจส่งผลให้เกิดความแตกต่างอย่างมหาศาลในสภาพการณ์ถัดไป

คำนี้มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับผลงานของนักคณิตศาสตร์และนักอุตุนิยมวิทยา เอ็ดเวิร์ด นอร์ตัน ลอเรนซ์ (Edward Norton Lorenz) ซึ่งอธิบายว่าเอฟเฟกต์ผีเสื้อนั้นเกิดจากตัวอย่างเชิงเปรียบเทียบที่ว่า รายละเอียดของพายุทอร์นาโด (เช่น ช่วงเวลาและเส้นทางการก่อตัว) อาจได้รับอิทธิพลจากการกระเพื่อมปีกเล็กน้อยของผีเสื้อที่อยู่ไกลออกไปหลายสัปดาห์ก่อนหน้านั้น เดิมทีลอเรนซ์ใช้ตัวอย่างนกนางนวลทำให้เกิดพายุ แต่ภายหลังจึงเปลี่ยนเป็นผีเสื้อและทอร์นาโดเพื่อให้ดูมีบทกวีมากขึ้นในปี ค.ศ. 1972

ลอเรนซ์ค้นพบเอฟเฟกต์นี้ขณะทำการจำลองการพยากรณ์อากาศเชิงตัวเลข โดยปรับข้อมูลตั้งต้นเพียงเล็กน้อย (เช่น การปัดเศษค่าที่ดูเหมือนไม่มีผลกระทบ) แต่ผลลัพธ์กลับแตกต่างไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง การเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยของเงื่อนไขตั้งต้นส่งผลให้เกิดผลลัพธ์ที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

แนวคิดที่ว่าสาเหตุเล็กน้อยสามารถก่อให้เกิดผลกระทบอย่างใหญ่หลวงในระบบอากาศนั้น เคยได้รับการกล่าวถึงโดยนักคณิตศาสตร์และนักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศส อ็องรี ปวงกาเร (Henri Poincaré) และนักคณิตศาสตร์กับนักปรัชญาชาวอเมริกัน นอร์เบิร์ต วีเนอร์ (Norbert Wiener) ก็มีส่วนในการพัฒนาทฤษฎีนี้เช่นกัน ผลงานของลอเรนซ์ช่วยวางรากฐานแนวคิดเรื่อง ความไม่เสถียร ของชั้นบรรยากาศโลกในเชิงปริมาณ และเชื่อมโยงแนวคิดเรื่องความไม่เสถียรเข้ากับคุณสมบัติของระบบพลวัตขนาดใหญ่ที่แสดงพฤติกรรมพลวัตไม่เชิงเส้นและความโกลาหลเชิงกำหนดนิยม

แนวคิดเอฟเฟกต์ผีเสื้อนี้ได้ถูกนำไปใช้ในบริบทนอกเหนือจากวิทยาศาสตร์อุตุนิยมวิทยา โดยกลายเป็นคำอธิบายสถานการณ์ทั่วไปที่การเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยอาจส่งผลให้เกิดผลลัพธ์ที่ยิ่งใหญ่ในภายหลัง

 อ่านหนังสือเพิ่ม 
 James Gleick, Chaos: Making a New Science, New York: Viking, 1987. 368 pp.


 Bradbury, Ray. "A Sound of Thunder." Collier's. 28 June 1952

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 Weather and Chaos: The Work of Edward N. Lorenz. A short documentary that explains the "butterfly effect" in context of Lorenz's work.
 The Chaos Hypertextbook. An introductory primer on chaos and fractals

 New England Complex Systems Institute - Concepts: Butterfly Effect
 ChaosBook.org. Advanced graduate textbook on chaos (no fractals)


หมวดหมู่:เหตุปัจจัย
หมวดหมู่:ทฤษฎีความโกลาหล
หมวดหมู่:การกำหนด
หมวดหมู่:อุปมาอุปไมยที่อ้างถึงแมลง
หมวดหมู่:ปรากฏการณ์ทางกายภาพ
หมวดหมู่:ทฤษฎีเสถียรภาพ