ชาตินิยมไทย

ชาตินิยมไทย เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่เกี่ยวข้องกับการนำชาตินิยม มาประยุกต์ใช้กับวาทกรรมทางการเมืองของประเทศไทย ชาตินิยมนี้ได้รับการเผยแพร่เป็นครั้งแรกในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6 พ.ศ. 2453–2468) ต่อมาได้รับการนำมาใช้และดัดแปลงโดยกลุ่มการเมืองชั้นนำต่าง ๆ ตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 20

 ประวัติ 
แนวคิดชาตินิยมไทยมีต้นกำเนิดมาจากการสถาปนารัฐชาติไทยในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4 พ.ศ. 2394–2411) และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2411–2453) ซึ่งทั้งสองพระองค์ทรงปฏิรูปประเทศเพื่อรับมือกับแรงกดดันจากอาณานิคม ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแนวคิดเกี่ยวกับราชอาณาจักรในฐานะรัฐสมัยใหม่ ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงส่งเสริมลัทธิชาตินิยมในฐานะอุดมการณ์ที่โดดเด่นผ่านพระราชนิพนธ์จำนวนมาก โดยใช้เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์ที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระนิพนธ์และเผยแพร่ทัศนะเกี่ยวกับความรักชาติของพระองค์ให้แพร่หลาย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงถือว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่มีสามแนวคิด คือ "ชาติ-ศาสนา-พระมหากษัตริย์" ซึ่งเป็นแนวคิดที่ปรากฏอยู่ใน ธงชาติ ที่ประกาศใช้ในปี พ.ศ. 2460 ในมุมมองของพระองค์ ชาติไทยคือ "องค์กรของประชาชนที่อาศัยอยู่ภายในเขตแดนสยาม เปี่ยมด้วยอัตลักษณ์ร่วมกัน มุ่งมั่นสู่เป้าหมายร่วมกัน และให้ความสำคัญกับผลประโยชน์สาธารณะเหนือผลประโยชน์ส่วนบุคคล"

ภายหลังการรัฐประหารโดยไม่นองเลือดซึ่งล้มล้างระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ในปี พ.ศ. 2475 และการสละราชสมบัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7) ผู้สืบราชสมบัติจากสมเด็จพระเชษฐาธิราชในปี 2478 การขึ้นสู่อำนาจของนายกรัฐมนตรี แปลก พิบูลสงคราม ผู้นำเผด็จการฟาสซิสต์ของประเทศไทย ทำให้เกิดกระแสชาตินิยมครั้งใหม่ขึ้นในช่วงที่ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีครั้งแรกตั้งแต่ปี พ.ศ. 2481 ถึง 2487 โดยมีการสนับสนุนจากงานเขียนของหลวงวิจิตรวาทการ ซึ่งเป็นที่ปรึกษาทางวัฒนธรรมของแปลก ชื่อทางการของประเทศจึงเปลี่ยนจากสยามเป็นไทยในปี พ.ศ. 2482 และมีการนำกฎเกณฑ์ทางวัฒนธรรม และการปฏิรูปที่มุ่งหมายในอันที่จะกำหนดความเป็นไทย มาใช้เพื่อส่งเสริมการกลืนกลายสัญชาติของ ผู้อพยพชาวจีน และชนกลุ่มน้อยอื่น ๆ ที่ไม่ได้พูดภาษาไทยในกระบวนการที่เรียกว่า "การแผลงเป็นไทย" อุดมการณ์ไม่แบ่งแยกดินแดน ที่รู้จักกันในชื่อ อุดมการณ์รวมกลุ่มไทย ได้รับการส่งเสริมด้วยจุดมุ่งหมายเพื่อทวงคืนดินแดนที่สูญเสียไปจากฝรั่งเศสและอังกฤษ ซึ่งได้รับดินแดนคืนมาในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองแต่ก็เสียไปอีกหลังจากนั้น

เมื่อการเมืองระดับชาติเปลี่ยนไปสู่การต่อต้านคอมมิวนิสต์ในช่วงสงครามเย็น ลัทธิชาตินิยมของไทยก็ถูกตีกรอบใหม่อีกครั้งในสมัยที่จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ซึ่งตำแหน่งนี้ได้มาจากการโค่นอำนาจจอมพล ป. พิบูลสงครามในปี พ.ศ. 2500 ต่อเนื่องมาถึงการยึดอำนาจตัวเองกับเป็นหัวหน้าคณะรัฐประหารในปี พ.ศ. 2501 และขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีในปี พ.ศ. 2502 สฤษดิ์ส่งเสริมการฟื้นฟูสถาบันพระมหากษัตริย์ ซึ่งได้เสื่อมอำนาจลงนับตั้งแต่การปฏิวัติในปี พ.ศ. 2475 รัฐบาลส่งเสริมภาพลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช (รัชกาลที่ 9) ซึ่งทรงมีโครงการพัฒนาที่มุ่งประโยชน์ต่อชุมชนชนบทห่างไกล อีกทั้งพระมหากษัตริย์ยังทรงรับการยกย่องว่าเป็นบุคคลสำคัญและสัญลักษณ์แห่งความจงรักภักดีของชาติ ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา คำขวัญชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ก็ได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ และแนวคิด "ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข" ก็ได้รับการส่งเสริมให้เป็นเสาหลักของการปกครองประเทศ

 คริสต์ทศวรรษที่ 21 
ในปี พ.ศ. 2561 คณะรักษาความสงบแห่งชาติ ได้จัดทำแคมเปญ "อำนาจอ่อน" ที่เรียกว่า ไทยนิยม เพื่อตอกย้ำแนวคิดเรื่องความพิเศษเฉพาะตัวของไทย ซึ่งรวมถึง "ค่านิยม 12 ประการ" ซึ่งชวนให้นึกถึงวัฒนธรรมไทยในยุคก่อน ๆ แคมเปญนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากนักวิชาการบางคนว่าเป็นเพียง "การโฆษณาชวนเชื่อของรัฐ" ปีเดียวกัน การกำเนิดของ พรรคอนาคตใหม่ รวมถึงความตั้งใจที่จะเปลี่ยนแปลงระเบียบทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคมที่มีอยู่เดิมโดยการส่งเสริมความเท่าเทียม การกระจายอำนาจ และความทันสมัย ได้ก่อให้เกิดข้อกล่าวหาจากฝ่ายอนุรักษ์นิยมว่าพรรคและผู้สนับสนุนพรรคนี้เป็นพวก "ชังชาติ" ซึ่งเป็นรูปแบบใหม่ของ "การต่อต้านความเป็นไทย" วรงค์ เดชกิจวิกรม นักการเมืองสายอนุรักษ์นิยม กล่าวว่า "...ทุกวันนี้ มีความพยายามที่จะปลูกฝังความเชื่ออันตรายให้กับคนรุ่นใหม่ ซึ่งผมขอเรียกว่าเป็นพวกชังชาติ..." เขานิยามคนที่ไม่รักชาติว่า "...คนที่ดูหมิ่นสถาบันกษัตริย์ ไม่สนับสนุนศาสนา ดูถูกวัฒนธรรมของตนเอง พูดจาไม่ดีเกี่ยวกับประเทศของตนเอง และไม่ยอมรับคำตัดสินของศาล"

ในปี พ.ศ. 2563 ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ได้สั่งการให้กรมศิลปากร ถ่ายทำภาพยนตร์สงคราม เพื่อปลุกจิตสำนึกรักชาติไทย ภาพยนตร์ชุดนี้จะถ่ายทอดเรื่องราวการต่อสู้ของไทยในสงครามโลกและสงครามระดับภูมิภาค เช่น ยุทธการที่เนินพอร์กช็อป (พ.ศ. 2496) และ สงครามเวียดนาม รวมถึงบทบาทของไทยในสงครามโลกครั้งที่ 1 และ 2 ภาพยนตร์ชุดที่สองจะเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับการสู้รบกับผู้รุกรานจากต่างประเทศ เช่น ยุทธการที่เกาะช้าง พ.ศ. 2484 ระหว่างสงครามฝรั่งเศส-ไทย ภาพยนตร์ชุดที่สามจะเน้นไปที่ความขัดแย้งทั้งในระดับท้องถิ่นและภายในประเทศ เช่น ยุทธการที่เขาค้อ (พ.ศ. 2511) และสมรภูมิบ้านร่มเกล้า (พ.ศ. 2531) ภาพยนตร์เหล่านี้มีความเป็นภาพยนตร์ดำเนินเรื่องมากกว่าสารคดี จุดมุ่งหมายของภาพยนตร์ชุดนี้คือการ "ปลุกจิตสำนึกรักชาติ" เพื่อช่วยลดความขัดแย้งในสังคม

หลังพรรคภูมิใจไทยชนะการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2569 ศาสตราจารย์ ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์ และผู้ช่วยศาสตราจารย์ เข็มทอง ต้นสกุลรุ่งเรือง นักวิชาการ วิเคราะห์ว่าชาตินิยมไทยเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้พรรคชนะการเลือกตั้งนี้

 มุมมอง 
ประเด็นหลักของชาตินิยมไทยมีดังนี้:

 ประเทศไทยปกครองโดยชนชาติไทย
 ภาษาไทยเป็นภาษาราชการและภาษาทางการเพียงภาษาเดียวของประเทศไทย
 มีการย้ายถิ่นฐานเพียงจำกัดหรือไม่มีการย้านถิ่นฐานเลย
 ไทยเป็นประเทศที่มีอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจสูงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
 ความจงรักภักดีต่อประชาชนชาวไทย รัฐ และพระมหากษัตริย์
 ศาสนาพุทธเป็นศาสนาหลัก หรือแม้กระทั่งเป็นศาสนาประจำชาติ
 ประเทศไทยเป็นตัวแทนของชาวไททั้งหมด

นับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 2000 เป็นต้นมา ลัทธิชาตินิยมไทยสุดโต่งก็ถูกเชื่อมโยงกับกลุ่มชาวพุทธสุดโต่งที่กระทำการต่อชาวมุสลิม ซึ่งบางครั้งก็เป็นไปด้วยความรุนแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจังหวัดชายแดนภาคใต้ กลุ่มสุดโต่งเหล่านี้มองว่าพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติและเป็นองค์ประกอบสำคัญของ "ความเป็นไทย"

 การแผลงเป็นไทย 
การแผลงเป็นไทย คือความพยายามของรัฐบาลที่จะกลืนกลายผู้อาศัยในไทยแต่มิได้มีเชื้อชาติไทย (เช่น ชาวมอญ เขมร และ ฮั่น) ซึ่งมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับลัทธิชาตินิยมไทย

ในปี พ.ศ. 2561 รัฐบาลไทยได้เปิดตัวโครงการการทำให้เป็นไทย ที่ส่งเสริมชาตินิยมไทยและเน้นย้ำถึง "ความเป็นไทย" ในฐานะประเด็นทางสังคมที่สำคัญ

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่ม