ชานสูง

ชานสูง () หมายถึง พื้นภายในของยานพาหนะที่ใช้เดินทางเป็นหลักในระบบขนส่งสาธารณะ เช่น รถไฟ, รถไฟรางเบา และยานพาหนะทางรางอื่น ๆ รวมถึงรถบัสและรถโดยสารประจำทางไฟฟ้า โดยทั่วไปความสูงของพื้นภายในจะวัดเหนือพื้นผิวถนนหรือเหนือระดับราง การออกแบบชานสูงมักเป็นผลมาจากข้อกำหนดด้านบรรจุภัณฑ์: ส่วนประกอบทางกล เช่น เพลา มอเตอร์ เพลาข้อเหวี่ยง และ/หรือระบบส่งกำลัง หรือพื้นที่เก็บสัมภาระ มักจะถูกวางไว้ใต้พื้นภายในของยานพาหนะเหล่านี้ คำนี้ใช้ตรงกันข้ามกับการออกแบบชานต่ำ ซึ่งมีพื้นและความสูงทางเข้าที่ลดลงเหนือพื้นผิวถนน เนื่องจากการออกแบบชานต่ำโดยทั่วไปได้รับการพัฒนาขึ้นหลังจากยานพาหนะชานสูง การออกแบบชานสูงแบบเก่าบางครั้งจึงถูกเรียกว่าการออกแบบแบบทั่วไปหรือแบบ "ดั้งเดิม"

 ระบบราง 
 รางหนัก 
รถรางแบบธรรมดาหรือแบบชานสูงมักจะมีพื้นเรียบสูงจากหัวราง (ATOR) ระหว่าง  เพื่อเพิ่มการเข้าถึงและเพิ่มประสิทธิภาพเวลาในการจอด ความสูงของชานชาลาสถานีรถไฟบางครั้งจึงได้รับการกำหนดมาตรฐานเพื่อให้ผู้โดยสารบนชานชาลาสูงสามารถขึ้นรถไฟได้ในระดับเดียวกัน ตามคำจำกัดความหนึ่ง การขึ้นรถไฟในระดับเดียวกัน หมายถึงช่องว่างระหว่างชานชาลาและพื้นรางจะแตกต่างกันไม่เกิน  ในแนวนอนและ  ในแนวตั้ง การขึ้นรถไฟในระดับเดียวกันยังรู้จักกันในชื่อการเข้าแบบไม่มีขั้นบันไดเนื่องจากผู้โดยสารไม่จำเป็นต้องขึ้นบันไดเพื่อขึ้นรถไฟโดยสาร

สำหรับเส้นทางที่สร้างขึ้นใหม่ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในอุโมงค์ หรือเส้นทางที่มีทางแยกเฉพาะและพื้นที่เพียงพอ ชานชาลาที่สูงมักเป็นที่นิยม เนื่องจากรถชานสูงมีต้นทุนการผลิตที่ถูกกว่าและมีคุณสมบัติการใช้งานที่ดีกว่า ชานชาลาที่สูงมีข้อได้เปรียบที่สำคัญนอกเหนือจากการขึ้นรถไฟในระดับเดียวกันเพื่อให้รถเข็นสามารถเข้าถึงได้ ผู้โดยสารที่พิการทางร่างกาย (เช่น ผู้ใช้รถเข็นหรือผู้ที่มีปัญหาในการขึ้นบันได) ก็ได้รับประโยชน์เช่นกัน เช่นเดียวกับผู้โดยสารที่ลากกระเป๋าเดินทางที่มีล้อหรือรถเข็นช้อปปิ้งขนาดเล็กแบบพับได้ แม้แต่ผู้โดยสารที่ไม่มีความพิการทางร่างกายก็สามารถขึ้นรถไฟได้เร็วขึ้นหากไม่จำเป็นต้องขึ้นบันไดเพื่อเข้าไป ซึ่งช่วยลดระยะเวลาที่รถจอดอยู่ที่ป้าย และลดเวลาการเดินทางโดยรวม นอกจากนี้ รถไฟชานชาลาสูงยังมีพื้นที่สำหรับผู้โดยสารมากขึ้นหากไม่ต้องการพื้นที่สำหรับบันได และจำเป็นต้องมีช่องวางล้อเพื่อรองรับโบกี้รถไฟ

เนื่องจากรถไฟสองชั้นมีชั้นโดยสารสองชั้นภายในรถไฟที่มีความสูงมาตรฐาน ดังนั้นชั้นล่างที่ผู้โดยสารขึ้นรถจึงมักจะต่ำกว่ารถไฟชานสูงทั่วไป ดังนั้น การขึ้นรถไฟสองชั้นจึงทำได้โดยใช้ชานชาลาที่ต่ำกว่า ซึ่งต่ำถึง  ATOR

ขณะที่ในประเทศไทย การรถไฟแห่งประเทศไทย ซึ่งเป็นผู้ให้บริการรถไฟรางหนักในประเทศไทยกำลังอยู่ในระหว่างการปรับชานชาลาในสถานีที่สร้างขึ้นใหม่ให้เป็นชานชาลาสูง เพื่อความสะดวกและความปลอดภัยสำหรับผู้โดยสารในการขึ้นลงขบวนรถ เนื่องจากเดิมในประเทศไทยใช้ระบบชานชาลาต่ำ ทำให้ต้องก้าวขึ้นลงบันใดจากขบวนรถ โดยสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ได้ออกแบบและกำหนดให้ชานชาลาสูงของรถไฟมีความสูง  เพื่อรองรับตามการออกแบบอย่างสากล

นอกจากนี้ รถไฟฟ้ารางหนักที่ให้บริการในกรุงเทพมหานครทั้งหมด ยังเป็นการใช้ขบวนรถแบบชานสูง และชานชาลาสูงทั้งหมด ทั้งรถไฟฟ้าบีทีเอส, รถไฟฟ้ามหานคร และรถไฟฟ้าชานเมือง สายสีแดง

 รางเบา 
เนื่องจากรถราง/รถไฟฟ้ารางเบา/รถราง มักมีขนาดพิกัดขอบเขตตัวรถ (loading gauge) ร่วมกับรถรางหนัก รถโดยสารเหล่านี้จึงมักใช้การออกแบบชานสูงด้วย โดยทั่วไปแล้ว เครือข่ายรถราง/รถไฟฟ้ารางเบาที่มีอยู่ในปัจจุบันจะมีชานชาลาที่ต่ำ เนื่องจากสถานีหรือป้ายจอดหลายแห่งตั้งอยู่บนถนน ต้นทุนการก่อสร้าง/ดัดแปลงที่สูงของชานชาลาที่สูง และความยากลำบากในการทำให้ชานชาลาที่สูงเข้ากันได้กับลักษณะอื่น ๆ ของภูมิทัศน์เมือง เป็นอุปสรรคสำคัญในการเปลี่ยนเครือข่ายรถรางเหล่านี้ให้เป็นเครือข่ายรถไฟในเมืองหรือรถไฟชานเมืองที่มีชานชาลาสูง

ปัญหาเหล่านี้เป็นแรงผลักดันสำคัญในการพัฒนารถรางชานต่ำ ซึ่งช่วยให้ผู้ประกอบการขนส่งไม่ต้องดัดแปลงชานชาลาสูงบนเส้นทางเดิม แต่ยังคงให้การเข้าถึงที่ดีขึ้น แม้ว่ารถรางพื้นต่ำจะเริ่มได้รับการพัฒนาในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1920 แต่รถรางชานต่ำรุ่นแรกที่ได้รับการยอมรับโดยทั่วไปคือรถรางแบบ Duewag/ACM Vevey ในปี พ.ศ. 2527 ซึ่งติดตั้งใช้งานในเจนีวา โดยมีความสูงพื้น  ATOR

 รถบัส 
โดยทั่วไปแล้ว รถโคชท่องเที่ยวจะมีชานสูงมาก บางครั้งสูงกว่าพื้นถนนมากกว่า  เพื่อให้มีพื้นที่เพียงพอสำหรับสัมภาระใต้พื้น เนื่องจากต้องอนุญาตให้ขึ้นรถจากพื้นราบโดยตรง จึงจำเป็นต้องมีบันไดที่ยาวและชัน รถโดยสารประจำทางก็ใช้ชานสูงเพื่อให้มีระยะห่างทางกลสำหรับเพลาแข็ง แต่การใช้เพลาที่ต่ำลงทำให้สามารถสร้างรถบัสชานต่ำได้ และในปี พ.ศ. 2551 ในสหรัฐอเมริกา คำสั่งซื้อรถโดยสารประจำทางใหม่ส่วนใหญ่เป็นรถโดยสารชานต่ำ

 การใช้งาน 
 ยุโรป 

 เยอรมนี 
ปัจจุบันในเยอรมนี ระบบรถไฟขนส่งมวลชนเร็ว รถไฟชานเมืองส่วนใหญ่ และรถรางเบาหลายคัน ล้วนให้บริการในรูปแบบเครือข่ายชานสูง ข้อยกเว้นที่โดดเด่นคือระบบรถไฟในเมืองโคโลญ ในช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1990 ได้มีการตัดสินใจแบ่งเครือข่ายชานชาลาชั้นสูงบางส่วนของเมืองออกเป็นสองเครือข่าย ได้แก่ เครือข่ายชานสูงและเครือข่ายชานต่ำ

ตรงกันข้ามกับเส้นทางรถไฟฟ้าใต้ดินบางสาย ซึ่งมักติดตั้งชานชาลาต่ำชั่วคราวหรือวางรางบนหินโรยทางยกสูง มีการพัฒนาใหม่ ๆ ในเมืองดุสเซลดอร์ฟ (สาย Wehrhahn) และดอร์ทมุนด์ (สายตะวันออก–ตะวันตก) ของเยอรมนี ในแต่ละเมืองเหล่านี้ เส้นทางรถไฟฟ้าใต้ดินสายใหม่จะติดตั้งชานชาลาสำหรับรถรางชานต่ำ และจะให้บริการด้วยยานพาหนะชานต่ำอย่างถาวร การออกแบบและการก่อสร้างรูปแบบนี้จะช่วยหลีกเลี่ยงความจำเป็นในการสร้างสถานีบนเส้นทางรถรางใหม่ แม้ว่าทั้งสองเมืองจะมีเส้นทางใต้ดินที่มีชานชาลาชานสูงอยู่แล้วก็ตาม

 สหราชอาณาจักร 
ในสหราชอาณาจักร รถบัสโดยทั่วไปจะมีทางเข้าแบบขั้นบันได อย่างไรก็ตาม วิธีนี้ได้สร้างปัญหาให้กับผู้ที่ใช้รถเข็น เนื่องจากรถโดยสารไม่สามารถเข้าถึงได้ด้วยรถเข็น นอกจากนี้ยังอาจสร้างความลำบากให้กับผู้โดยสารที่มีความคล่องตัวลดลงและผู้ปกครองที่อาจจะนั่งรถเข็นเด็กด้วย

แม้ว่ารถบัสชานสูงรุ่นแรก ๆ ที่ใช้รถเข็นได้ มีทางเข้าแบบขั้นบันไดต่ำ สามารถปรับเอนได้ และมีตัวเลือกการติดตั้งทางลาดสำหรับรถเข็น เรียกว่า ไรท์ เอนดูแรนซ์ (Wright Endurance) ซึ่งเปิดตัวในปี พ.ศ. 2535 ซึ่งเป็นรุ่นต่อยอดจากรถบัสรุ่นอื่น ๆ ในอนาคต รถบัสชานต่ำเริ่มเข้าสู่สหราชอาณาจักรครั้งแรกในปี พ.ศ. 2537 อย่างไรก็ตาม รถบัสชานต่ำจำนวนมากยังคงใช้งานและผลิตอยู่ อย่างไรก็ตาม ด้วยความนิยมของรถบัสชานต่ำที่เพิ่มขึ้นในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1990 เนื่องจากเข้าถึงได้ง่ายสำหรับผู้โดยสารสูงอายุที่มีความบกพร่องทางการเคลื่อนไหว, ผู้โดยสารพิการ และผู้ปกครองที่ถือรถเข็นเด็ก การผลิตรถบัสชานต่ำจึงชะลอตัวลง โดยรถบัสชานต่ำรุ่นสุดท้ายที่ไม่เป็นไปตามมาตรฐานคือ East Lancs Pyoneer แบบสองชั้นในปี พ.ศ. 2540

การผลิตรถโดยสารแบบบันไดในสหราชอาณาจักรแทบจะยุติลงอย่างสมบูรณ์ภายในวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2543 โดยมีข้อกำหนดทางกฎหมายว่ารถโดยสารรุ่นใหม่ที่ผลิตต้องสามารถรองรับรถเข็นได้ ซึ่งบังคับให้ผู้ผลิตรถโดยสารต้องมุ่งเน้นไปที่การผลิตรถโดยสารชานต่ำ อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการรถบัสยังคงได้รับอนุญาตให้สั่งซื้อรถโดยสารแบบบันไดมือสองที่ไม่ได้มาตรฐานและนำรถโดยสารเหล่านี้มาให้บริการได้จนกว่าจะสิ้นสุดอายุการใช้งานทางเศรษฐกิจหรือการบำรุงรักษา เพื่อแก้ไขปัญหานี้ รถโดยสารแบบบันไดที่สามารถรองรับรถเข็นได้ ซึ่งเปิดตัวโดย ไรท์บัส (Wrightbus) คือ Eclipse SchoolRun ในปี พ.ศ. 2549 ติดตั้งลิฟต์สำหรับรถเข็นเพื่อให้ผู้โดยสารที่ใช้รถเข็นสามารถขึ้นรถโดยสารได้ แต่ไม่มีการผลิตรถโดยสารแบบบันไดที่รองรับรถเข็นอีกต่อไป

เนื่องมาจากข้อกำหนดของพระราชบัญญัติการเลือกปฏิบัติต่อผู้พิการที่กำหนดให้รถโดยสารประจำทางทุกคันที่ให้บริการสาธารณะต้องมีทางเข้าถึงสำหรับรถเข็น รถโดยสารประจำทางชั้นเดียวแบบขั้นบันไดที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดและรถแบบชานต่ำจึงถูกสั่งห้ามใช้หลังวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2558 และรถโดยสารแบบสองชั้นแบบขั้นบันไดที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดและรถแบบชานต่ำก็ถูกสั่งห้ามใช้ตามหลังวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2559 อย่างไรก็ตาม ยกเว้นการใช้รถโดยสารประจำทางมรดกที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดในจำนวนจำกัดบนบริการรถโดยสารประจำทางแบบคลาสสิก รวมถึงรถ Heritage Routemaster ของ การคมนาคมลอนดอน เนื่องจากบริการของรถเหล่านี้ทับซ้อนกับรถ สายที่ 15 แบบชานต่ำที่มีความถี่สูง

 อเมริกาเหนือ 
 สหรัฐ 
ในซานฟรานซิสโก ระบบรถไฟฟ้ารางเบามูนิเมโทร (Muni Metro) ซึ่งมีทั้งสถานีบนถนนและใต้ดิน ใช้ชานชาลาทั้งแบบสูงและต่ำรวมกัน และตัวรถมีบันไดเลื่อนที่สามารถพับเก็บได้เพื่อรองรับชานชาลาทั้งสองแบบ สำหรับสถานีบนถนน จะมีการติดตั้งบันไดภายในตัวรถเพื่อให้สามารถขึ้นจากชานชาลาที่ต่ำได้ เมื่อรถไฟเคลื่อนตัวลงใต้ดิน บันไดจะยกสูงขึ้นจนเสมอพื้นเพื่อให้สามารถขึ้นจากชานชาลาที่สูงได้ อย่างไรก็ตาม ถนนทีเทิร์ด (T Third Street) ถูกสร้างขึ้นด้วยชานชาลาที่สูงเพื่อให้สามารถขึ้นได้ในระดับเดียวกันตลอดทั้งสาย

 ดูเพิ่ม 

 ชานต่ำ
 รถบัสชานต่ำ 
 รถรางชานต่ำ 
 ความสูงชานชาลารถไฟ 
 รถไฟวิ่งบนถนน 
 ป้ายหยุดรถราง 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:การขนส่งผู้โดยสารระบบราง
หมวดหมู่:รถราง
หมวดหมู่:รถบัสแบ่งตามชนิด