แมงมุมสันโดษ

แมงมุมสันโดษ (,  อ่านว่า  หรือล็อกซอซิลีส์) เป็นสกุลแมงมุมที่นักพฤกษศาสตร์ชาวอังกฤษ ริชาร์ด โทมัส โลว์ (R. T. Lowe) บรรยายทางวิทยาศาสตร์เป็นครั้งแรกในปี1832
เป็นแมงมุมมีพิษ มีชื่อเสียงในเรื่องพิษของการกัด ซึ่งบางครั้งมีฤทธิ์ก่ออาการโดยเฉพาะที่เรียกว่า ล็อกซอซิลิซึม 

ปัจจุบันจัดอยู่ในวงศ์ Sicariidae เดิมเคยจัดอยู่ในวงศ์ตนเองคือ Loxoscelidae
แม้เป็นแมงมุมที่น่ากลัว แต่ปกติจะไม่ดุ

 ความสัมพันธ์กับแมงมุมอื่นๆ 
วงศ์ Sicariidae อยู่ในวงศ์ใหญ่ Scytodoidea
วงศ์อื่นๆ ในวงศ์ใหญ่รวมถึง Drymusidae, Scytodidae และ Periegopidae

 การกระจาย 
แมงมุมในสกุลนี้พบได้ตั้งแต่ทวีปอเมริกาเหนือถึงอเมริกาใต้ รวมทั้งในโอเชียเนีย แอฟริกา เอเชีย และยุโรป

 ที่อยู่และลักษณะ 

Loxosceles กระจายอยู่เกือบทั่วโลกในเขตภูมิอากาศแบบอบอุ่น
ทุกชนิดมีดวงตา 6 ดวงเรียงเป็น 3 คู่ (dyads) และบางชนิดมีสีน้ำตาลอมแดงพร้อมลวดลายสีน้ำตาลเข้มคล้ายไวโอลินที่ส่วน cephalothorax (ส่วนหัวและลำตัวที่ติดกัน)
อย่างไรก็ตาม ลายคล้ายไวโอลินนี้ไม่สามารถใช้เป็นตัวระบุชนิดแมงมุมที่แน่นอนได้ เพราะมีหลายสปีชีส์ที่ไม่เกี่ยวข้องกันแต่มีลายคล้ายกัน
ปกติตัวมักยาวประมาณ 7–12 มม.

สายพันธุ์ที่พบได้บ่อยและมีชื่อเสียงมากที่สุดในสหรัฐอเมริกาคือแมงมุมสันโดษสีน้ำตาล (Loxosceles reclusa)
ซึ่งพบได้ทางภูมิภาคมิดเวสต์ ทางตะวันตกตั้งแต่รัฐโคโลราโดและนิวเม็กซิโก จนถึงตอนเหนือของรัฐจอร์เจียทางทิศตะวันออก
บันทึกการพบเจอเป็นครั้งคราวจากที่อื่นๆ เป็นการนำเข้าโดยบังเอิญ โดยไม่ได้อยู่อย่างถาวร
แมงมุมกินเหยื่อขนาดเล็กที่หาได้ และมีข้อสังเกตว่า ชอบกินซากสัตว์มากกว่าออกล่าเหยื่อเป็นๆ
ชนิดเด่นอื่นๆ ของสปีชีส์นี้ได้แก่ แมงมุมสันโดษชิลี (L. laeta) และแมงมุมสันโดษเมดิเตอร์เรเนียน (L. rufescens)

มีเรื่องกังวลที่เกิดขึ้นเมื่อไม่นานว่า แมงมุมสันโดษกำลังแพร่กระจายได้เร็วยิ่งขึ้น เพราะลมที่อุ่นขึ้นสามารถพัดพาแมงมุมไปได้ไกลยิ่งขึ้นโดยเป็นผลของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 
แต่จริงๆ กลับเป็นเรื่องตรงกันข้าม เพราะแมงมุมสันโดษที่เพิ่งฟักจากไข่ไม่ได้เดินทางด้วยการลอยไปกับลม (ballooning) ดังนั้นประชากรของมันจึงมักจำกัดอยู่อย่างหนาแน่นในพื้นที่เล็กๆ
แมงมุมส่วนใหญ่มีชีวิตอยู่ได้ 1 1/2–3 ปี
มีหลายสปีชีส์ที่รอดชีวิตอยู่ได้นานมากแม้ไม่ได้อาหารหรือน้ำ
ยาฆ่าแมลงมักไม่สามารถฆ่าแมงมุมชนิดนี้ได้ แต่กลับเป็นพิษต่อระบบประสาททำให้เกิดพฤติกรรมผิดปกติ

 วิถีชีวิต 
แมงมุมสกุล Loxosceles แบ่งออกได้เป็นสองกลุ่ม คือ กลุ่มที่อาศัยอยู่ในทุ่งหญ้าหรือทุ่งสะวันนา และที่อาศัยอยู่ในถ้ำ

สปีชีส์กลุ่มทุ่งสะวันนาพบได้ใต้หิน ท่อนไม้ และเปลือกไม้ ในรังปลวกเก่าหรือในซากปรักหักพัง
ไม่ผูกพันกับที่อยู่ โดยจะชักเส้นใยไม่กี่เส้นที่ไม่เป็นระเบียบเพื่อใช้เป็นที่หลบซ่อนใต้วัตถุบนพื้นดิน
ในอาคารมักจะพบในมุมมืด
ระยะฟักไข่กินเวลาประมาณ 3เดือน โดยตัวเมียจะสร้างรังไข่ประมาณ  แต่ละรังมีไข่ราว 15ฟอง
ลูกแมงมุมจะโตเต็มที่ภายใน 1ปีและมีชีวิตอยู่อย่างน้อย 3ปี

สปีชีส์ที่อยู่ในถ้ำมักพบในส่วนมืดสนิทของถ้ำมากกว่าส่วนที่มีแสงรำไร

 คำบรรยาย 
 การระบุ 
สกุลนี้จัดว่าระบุชนิดได้ยากมากเนื่องจากมีสีและรูปร่างที่เรียบง่าย
แมงมุมหลายชนิดมีลวดลายบนด้านหลังที่คล้ายกัน ทำให้สับสนและระบุชนิดผิด
ลักษณะที่แตกต่างที่สุดก็คือมีดวงตาเพียง 6ดวง จัดเรียงเป็น 3คู่
แต่ละคู่ไม่สัมผัสกัน และเรียงตัวเป็นรูป U (ตัวยูในภาษาอังกฤษ)
การมีกรงเล็บสองอันต่อขาแต่ละข้าง และกระดองส่วนหัวกับอกที่ค่อนข้างแบน อาจเป็นลักษณะที่สามารถใช้แยกแยะเพิ่ม

 สัณฐานวิทยา 
ขนาดลำตัวของแมงมุมตัวเมียอยู่ระหว่าง 5–15 มม. ของตัวผู้ระหว่าง 3.5–12 มม.
ลำตัวมีสีน้ำตาลตั้งแต่อมเหลืองจนถึงอมแดง โดยมีลวดลายเข้มตัดกัน
ขาและ pedipalp เป็นสีน้ำตาลอ่อน
กระดอง (carapace) ยาวมากกว่ากว้างเล็กน้อย โดยมีรอยบุ๋ม (fovea) ตรงกลางที่เห็นได้ชัด
ส่วนปาก (clypeus) และเขี้ยว (chelicerae) ชี้ไปทางด้านหน้า มักมีลวดลายสีเข้มกว่าเป็นรูปไวโอลินที่ส่วนหน้าของกระดอง
ตา 6ดวงเรียงตัวเป็นแนวโค้ง แบ่งเป็น 3กลุ่ม แต่ละกลุ่มมี 2ดวง
ไม่มีตากลางคู่หน้าตรงกลาง (anterior median) 
ส่วนปากคือ labium ยาวกว่ากว้าง ปลายเรียวและเชื่อมติดบางส่วนกับส่วนอกคือ sternum
ส่วนเขี้ยว chelicerae ทั้งสองข้างเชื่อมติดกันที่ฐาน
ส่วนท้อง (opisthosoma) มีรูปไข่สีน้ำตาลอ่อนและมักมีลวดลายเข้ม
มีขาเรียวยาวพร้อมกับกรงเล็บสองอัน

 องค์ประกอบและผลกระทบของพิษ 
แมงมุมสกุล Loxosceles เช่นเดียวกับสกุล Hexophthalma มีพิษทำลายเนื้อเยื่อฤทธิ์แรง มีสารทำให้เนื้อตายคือ  ที่พบได้ในแบคทีเรียก่อโรคเพียงไม่กี่ชนิดเท่านั้น
งานวิจัยปี2008 ระบุว่าพิษประกอบด้วยนิวคลีโอไซด์ที่มีซัลเฟตเป็นส่วนใหญ่ แต่สารประกอบเหล่านี้ก็เพิ่งค้นพบได้ไม่นาน ทำให้ยังมีข้อมูลน้อยมาก
พิษของแมงมุมหลายสปีชีส์ทำให้เกิดแผลเนื้อตายที่หายช้าโดยอาจต้องปลูกถ่ายผิวหนัง
ในกรณีที่มีน้อย พิษอาจเข้าสู่กระแสเลือดแล้วทำลายเซลล์เม็ดเลือดแดง

พิษจะเหมือนกันในแมงมุมเพศผู้และเพศเมีย แต่ตัวเมียอาจมีพิษเข้มข้นกว่าถึง 2เท่า
ความเป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมสปีชีส์ต่างๆ จะต่างกันด้วยเหตุผลที่ยังไม่แน่ชัด
อาจทำให้เนื้อตายได้ในมนุษย์ กระต่าย และหนูตะเภา แต่ไม่มีผลเช่นกันในหนู (Mus และ Rattus)

แมงมุมสันโดษชิลี (L. laeta) เชื่อว่ามีพิษที่รุนแรงกว่า จึงมีพิษต่อทั้งร่างกายบ่อยกว่า 
แมงมุม Loxosceles ทั้งหมดที่เคยทดสอบพบว่ามีพิษคล้ายกับแมงมุมสันโดษสีน้ำตาล จึงควรหลีกเลี่ยงทั้งหมด
แต่ทั่วไปแล้ว แมงมุมจะไม่ดุ และมักอยู่ในที่อยู่มนุษย์ได้โดยไม่สร้างปัญหา

แผลผิวหนังหลายประเภทมักเข้าใจหรือสันนิษฐานผิดว่าถูกแมงมุมสันโดษกัด
โรคหลายชนิดมีแผลคล้ายกับถูกแมงมุมกัดรวมทั้งโรคไลม์, การติดเชื้อราและแบคทีเรีย และแผลเริ่มต้นของซิฟิลิส
จึงควรยืนยันว่าแผลนั้นสัมพันธ์กับแมงมุมจริงเพื่อหลีกเลี่ยงการรักษาที่ไม่ถูกต้อง และเพื่อให้สามารถรักษาการติดเชื้อทั่วไปหรือภาวะอื่นๆ ได้หากไม่พบแมงมุม

แมงมุมมักกัดเพื่อป้องกันตัว เมื่อถูกกดทับกับผิวหนัง เช่น ติดอยู่ในเสื้อผ้า
โปรตีนที่ปล่อยออกมาในพิษมีน้อยมาก คือโดยเฉลี่ยเพียง 2μg จาก  ที่มีอยู่ในต่อมพิษ

แผลกัดสามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มๆ ดังต่อไปนี้
 ไม่รุนแรง – เป็นแผลเล็กน้อยที่หายได้เอง
 อาการแพ้เล็กน้อย - แผลที่หายได้เองพร้อมอาการคันและรอยแดง
 เนื้อตาย (dermonecrotic) พบไม่บ่อย เป็นลักษณะรอยกัด“คลาสสิก”ของแมงมุมสันโดษ ทำให้เกิดแผลเนื้อตายบนผิวหนัง ประมาณ 66% หายเองโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน ในกรณีรุนแรง แผลอาจกว้างถึง 40 มม. อยู่ได้นานหลายเดือน แล้วกลายเป็นแผลเป็น
 มีผลทั้งร่างกาย (systemic) หรือต่ออวัยวะภายในและผิวหนัง (viscerocutaneous) พบได้น้อยมาก มีปฏิกิริยาทั้งร่างเพราะพิษเข้าสู่กระแสเลือด มักพบในเด็กมากกว่าผู้ใหญ่

แผลกัดส่วนใหญ่ไม่รุนแรง

 อนุกรมวิธาน 
Heinecken และ Lowe ได้กำหนดสกุล Loxosceles ขึ้นในปี1832 โดยมีสปีชีส์ Loxosceles rufescens เป็นต้นแบบ
ต่อมาจึงได้การปรับปรุงโดย Lotz (2012, 2017) และ Magalhães พร้อมทั้งคณะ (2017)

 สปีชีส์ 

จนถึงเดือนกันยายน 2025 มีแมงมุม ในสกุลนี้ สปีชีส์เหล่านี้มีบทความในวิกิพีเดียไทย/อังกฤษ

 :en:Loxosceles accepta Chamberlin, 1920 – เปรู
 :en:Loxosceles adelaida Gertsch, 1967 – บราซิล
 :en:Loxosceles apachea Gertsch & Ennik, 1983 – สหรัฐ เม็กซิโก
 :en:Loxosceles arizonica Gertsch & Mulaik, 1940 – สหรัฐ
 :en:Loxosceles blanda Gertsch & Ennik, 1983 – สหรัฐ
 :en:Loxosceles cederbergensis Lotz, 2017 – แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles coheni Zamani, Mirshamsi & Marusik, 2021 – อิหร่าน
 :en:Loxosceles dejagerae Lotz, 2017 – แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles deserta Gertsch, 1973 – สหรัฐ เม็กซิโก
 :en:Loxosceles devia Gertsch & Mulaik, 1940 – สหรัฐ เม็กซิโก
 :en:Loxosceles gaucho Gertsch, 1967 – บราซิล ถูกนำเข้าไปในตูนิเซีย
 :en:Loxosceles guatemala Gertsch, 1973 – กัวเตมาลา
 :en:Loxosceles haddadi Lotz, 2017 – แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles intermedia Mello-Leitão, 1934 – บราซิล, อาเจนตินา
 :en:Loxosceles laeta (Nicolet, 1849) – แอฟริกาใต้ ถูกนำเข้าไปในแคนาดา สหรัฐ กัวเตมาลา ฟินแลนด์ ออสเตรเลีย
 :en:Loxosceles makapanensis Lotz, 2017 – แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles palma Gertsch & Ennik, 1983 – สหรัฐ เม็กซิโก
 :en:Loxosceles parramae Newlands, 1981 – แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles pilosa Purcell, 1908 – นามิเบีย แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles reclusa Gertsch & Mulaik, 1940 – อเมริกาเหนือ
 Loxosceles rufescens (Dufour, 1820) – ยุโรปใต้ แอฟริกาเหนือจนถึงอิหร่านและอัฟกานิสถาน ถูกนำเข้าไปในสหรัฐ เม็กซิโก เปรู มาคาโรนีเซีย เซนต์เฮเลนา แอฟริกาใต้ อินเดีย จีน ญี่ปุ่น เกาหลี ลาว ไทย ฟิลิปปินส์ ออสเตรเลีย ฮาวาย (เป็นสปีชีส์ต้นแบบ)
 :en:Loxosceles similis Moenkhaus, 1898 – บราซิล
 :en:Loxosceles simillima Lawrence, 1927 – สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก แองโกลา แซมเบีย มาลาวี นามิเบีย บอตสวานา ซิมบับเว โมซัมบิก แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles sonora Gertsch & Ennik, 1983 – เม็กซิโก
 :en:Loxosceles speluncarum Simon, 1893 – แอฟริกาใต้
 :en:Loxosceles spinulosa Purcell, 1904 – แอฟริกาใต้

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Arachnology Home Pages: Loxosceles: Recluse spiders
 Biodiversity Explorer: Family Sicariidae.
 World Spider Catalog. 2014.
 Vetter, R. 2003. "Causes of Necrotic Wounds other than Brown Recluse Spider Bites".
 Vetter, R. 2003. "Myth of the Brown Recluse: Fact, Fear, and Loathing".
 Pictures of L. reclusa and wound (free for noncommercial use)

Loxosceles	
หมวดหมู่:แมงมุม