ภาวะพึ่งพากัน

ภาวะพึ่งพากัน () อธิบายถึงอันตรกิริยาระบบนิเวศระหว่างสิ่งมีชีวิตตั้งแต่สองชนิดขึ้นไป โดยที่แต่ละชนิดได้รับประโยชน์สุทธิ ภาวะพึ่งพากันเป็นปฏิสัมพันธ์ทางนิเวศวิทยาที่พบได้ทั่วไป ตัวอย่างที่โดดเด่นได้แก่
 การแลกเปลี่ยนสารอาหารระหว่างพืชมีท่อลำเลียงกับเชื้อราไมคอร์ไรซา
 การปฏิสนธิของพืชดอกโดยสัตว์ถ่ายเรณู (pollinator)
 การที่พืชใช้ผลและเมล็ดที่รับประทานได้เพื่อส่งเสริมให้สัตว์ช่วยในการกระจายเมล็ด
 การที่ปะการังสามารถสังเคราะห์แสงได้ด้วยความช่วยเหลือจากจุลินทรีย์ที่ชื่อว่า ซูแซนเทลลี (zooxanthellae)

ภาวะพึ่งพากันสามารถนำมาเปรียบเทียบในทางตรงกันข้ามกับการแข่งขันระหว่างชนิด (interspecific competition) ซึ่งเป็นภาวะที่แต่ละชนิดประสบกับความสมบูรณ์แข็งแรงทางชีวภาพที่ลดลง และยังแตกต่างจากการใช้ประโยชน์ (exploitation) และภาวะปรสิตซึ่งเป็นภาวะที่สิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งได้ประโยชน์โดยที่อีกชนิดหนึ่งเสียประโยชน์ อย่างไรก็ตาม ภาวะพึ่งพากันอาจวิวัฒนาการมาจากปฏิกิริยาที่เริ่มต้นด้วยผลประโยชน์ที่ไม่สมดุล เช่น ภาวะปรสิต

ภาวะพึ่งพากันมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในด้านนิเวศวิทยาและวิวัฒนาการ ตัวอย่างเช่น ปฏิสัมพันธ์แบบพึ่งพากันนี้มีความสำคัญต่อการทำงานของระบบนิเวศบนบกดังนี้
 พืชบกประมาณ 80% ต้องพึ่งพาความสัมพันธ์แบบไมคอร์ไรซากับเชื้อรา เพื่อให้พวกมันได้รับสารประกอบอนินทรีย์และธาตุอาหารรอง
 ปริมาณพืชในป่าฝนเขตร้อนที่มีภาวะพึ่งพากันในการกระจายเมล็ดกับสัตว์นั้นมีตั้งแต่ 70% ถึง 93.5% เป็นอย่างน้อยโดยประมาณ นอกจากนี้ ยังเชื่อกันว่าภาวะพึ่งพากันได้เป็นแรงขับเคลื่อนวิวัฒนาการของความหลากหลายทางชีวภาพส่วนใหญ่ที่เราเห็น เช่น รูปแบบของดอกไม้ (ซึ่งสำคัญต่อภาวะพึ่งพากันในการถ่ายเรณู) และการวิวัฒนาการร่วมระหว่างกลุ่มของชนิดต่าง ๆ

ตัวอย่างที่โดดเด่นของภาวะพึ่งพากันในการถ่ายเรณู คือความสัมพันธ์ระหว่างผึ้งกับพืชดอก ผึ้งใช้พืชเหล่านี้เป็นแหล่งอาหาร โดยได้รับละอองเรณูและน้ำต้อย จากนั้นผึ้งจะถ่ายโอนละอองเรณูไปยังดอกไม้ที่อยู่ใกล้เคียงโดยไม่ตั้งใจเป็นการตอบแทน ซึ่งช่วยให้เกิดการถ่ายเรณูข้ามดอก การถ่ายเรณูข้ามดอกมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสืบพันธุ์ของพืชและการผลิตผล/เมล็ด ผึ้งได้รับสารอาหารจากพืช และทำให้พืชสามารถปฏิสนธิได้สำเร็จ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันระหว่างสิ่งมีชีวิตสองชนิดที่ดูเหมือนจะแตกต่างกัน

ภาวะพึ่งพากันยังเชื่อมโยงกับเหตุการณ์สำคัญทางวิวัฒนาการครั้งใหญ่ เช่น วิวัฒนาการของเซลล์ยูแคริโอตผ่านกระบวนการซิมไบโอเจเนซิส และการเข้ามายึดครองพื้นที่บนบกของพืช โดยมีความเกี่ยวข้องกับเชื้อราไมคอร์ไรซา

อ้างอิง

หมวดหมู่:อันตรกิริยาชีวภาพ
หมวดหมู่:ภาวะอยู่ร่วมกัน
หมวดหมู่:พฤติกรรมวิทยา