การปกคลุมของเมฆ

การปกคลุมของเมฆ () หรือที่เรียกกันอีกว่า ความเมฆมาก (cloudiness), ปริมาณเมฆ (cloudage) หรือ จำนวนเมฆ (cloud amount) หมายถึง สัดส่วนของท้องฟ้าที่ถูกเมฆบดบังโดยเฉลี่ย เมื่อสังเกตจากตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง หน่วยที่ใช้วัดการปกคลุมของเมฆโดยทั่วไปคือ โอคตา (okta) โดยพื้นที่ที่มีเมฆน้อยจะได้รับแสงแดดมากกว่า ส่วนพื้นที่ที่มีเมฆหนาแน่นจะมีแสงอาทิตย์น้อย โดยเฉพาะในช่วงพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตก ซึ่งปริมาณแสงมีอยู่อย่างจำกัดอยู่แล้ว


โดยเฉลี่ย การปกคลุมของเมฆทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 67–68% แต่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ระหว่าง 56% ถึง 73% ขึ้นอยู่กับระดับความลึกเชิงแสง (optical depth) ที่นำมาพิจารณา (ค่าน้อยลงเมื่อใช้เกณฑ์ทึบแสงสูง และมากขึ้นเมื่อรวมเมฆเซียร์รัสบาง ๆ เข้าไปด้วย) โดยเฉลี่ย เมฆปกคลุมประมาณ 72% เหนือมหาสมุทร (โดยมีความแปรปรวนน้อยตามฤดูกาล) และประมาณ 55% เหนือพื้นดิน (โดยมีความแปรปรวนตามฤดูกาลมาก)

 บทบาทในระบบภูมิอากาศ 

เมฆมีบทบาทสำคัญหลากหลายด้านในระบบภูมิอากาศและวัฏจักรรายวันของโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมฆเป็นวัตถุที่มีความสว่างมากในช่วงสเปกตรัมแสงอาทิตย์ที่มองเห็นได้ จึงสามารถสะท้อนแสงกลับสู่อวกาศได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งมีผลช่วยในการลดอุณหภูมิของโลก นอกจากนี้เมฆยังสามารถกักเก็บความร้อนบางส่วนไว้ในช่วงกลางคืน

ดังนั้นการปกคลุมของเมฆจึงมีบทบาทสำคัญต่อสมดุลพลังงานของบรรยากาศ และการเปลี่ยนแปลงของการปกคลุมเมฆถือเป็นทั้งปัจจัยหนึ่งที่ก่อให้เกิด และเป็นผลที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศตามที่งานวิจัยล่าสุดได้แสดงให้เห็น

 ความแปรปรวน 

ค่าการปกคลุมด้วยเมฆโดยเฉลี่ยทั่วโลกมีความแปรปรวนจากปีหนึ่งไปอีกปีหนึ่งเพียงร้อยละ 3 เท่านั้น ในขณะที่ความแปรปรวนในระดับท้องถิ่นแบบวันต่อวันมักสูงถึงร้อยละ 30 ทั่วโลก โดยทั่วไป พื้นดินจะมีเมฆปกคลุมน้อยกว่ามหาสมุทรอยู่ประมาณร้อยละ 10–15 เนื่องจากพื้นผิวน้ำเอื้อต่อการระเหยของน้ำมากกว่า

นอกจากนี้ ยังมีความแปรปรวนตามละติจูดของการปกคลุมด้วยเมฆ โดยพื้นที่ที่มีค่าเฉลี่ยต่ำกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ราวร้อยละ 10–15 จะพบได้บริเวณละติจูดประมาณ 20° เหนือและใต้ เนื่องจากขาดอิทธิพลจากเส้นศูนย์สูตร และมีลมแรงที่ลดการก่อตัวของเมฆ ในทางกลับกัน บริเวณที่มีพายุในละติจูดกลางของซีกโลกใต้ โดยเฉพาะที่ประมาณ 60° ใต้ จะมีเมฆมากกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลกราวร้อยละ 15–25 โดยเฉลี่ยแล้ว ประมาณร้อยละ 67 ของผิวโลกทั้งหมดจะมีเมฆปกคลุมในเวลาใดเวลาหนึ่ง

ในระดับทวีป จากข้อมูลระยะยาวของดาวเทียมเกี่ยวกับความมีเมฆ เราสามารถพบว่าในรอบปี ทวีปยุโรป อเมริกาเหนือ อเมริกาใต้ และเอเชีย มักถูกปกคลุมด้วยเมฆเป็นหลัก เนื่องจากอิทธิพลของลมประจำตะวันตก มรสุม หรือปัจจัยอื่น ๆ ในทางตรงกันข้าม ทวีปแอฟริกา ตะวันออกกลาง และ ออสเตรเลีย มักมีท้องฟ้าแจ่มใสส่วนใหญ่ เนื่องจากลักษณะทางภูมิประเทศแบบแผ่นดินใหญ่และความแห้งแล้งhttps://images.slideplayer.com/17/5328401/slides/slide_4.jpg 

ในระดับภูมิภาค บางพื้นที่ที่มีความชื้นสูงเป็นพิเศษ เช่น ป่าฝนอเมซอน ในอเมริกาใต้ มักพบว่ามีเมฆปกคลุมเกือบตลอดเวลา ในขณะที่บางพื้นที่ที่แห้งแล้งมาก เช่น ทะเลทรายซาฮารา ในทวีปแอฟริกา มักมีท้องฟ้าโปร่งใสเกือบตลอดเวลา

 ความสูงของการปกคลุมด้วยเมฆโดยทั่วไป 

แม้ว่าเมฆสามารถเกิดขึ้นได้ในช่วงความสูงที่หลากหลาย แต่โดยทั่วไปแล้วฐานของชั้นเมฆจะอยู่ที่ความสูงประมาณ 4,000 เมตร และขยายขึ้นไปจนถึงระดับความสูงราว 5,000 เมตร ความสูงของเมฆอาจแตกต่างกันไปตามละติจูด โดยในเขตละติจูดสูง (แถบขั้วโลก) เมฆจะมีระดับความสูงที่ต่ำกว่าเล็กน้อย ขณะที่ในเขตร้อน เมฆอาจสูงขึ้นไปได้ถึงประมาณ 8,000 เมตร

ชนิดของเมฆก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลต่อระดับความสูง เช่น เมฆคิวมูลัสในระดับต่ำจะลอยอยู่ที่ความสูงประมาณ 300–1,500 เมตร ในขณะที่เมฆเซอร์รัสในระดับสูงอาจลอยอยู่ที่ความสูงราว 5,500–6,500 เมตร

 อ้างอิง 

 McIntosh, D. H. (1972) Meteorological Glossary, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 NSDL.arm.gov, Glossary of Atmospheric Terms, From the National Science Digital Library's Atmospheric Visualization Collection.
 Earthobersvatory.nasa.gov, Monthly maps of global cloud cover from NASA's Earth Observatory
 International Satellite Cloud Climatology Project (ISCCP),  NASA's data products on their satellite observations 
 NASA composite satellite image.

หมวดหมู่:เมฆ
หมวดหมู่:บทความที่มีคลิปวิดีโอ
หมวดหมู่:พลวัตของบรรยากาศ