ณ สงขลา

ณ สงขลา เป็นตระกูลนักปกครองเก่าแก่ตระกูลหนึ่งของภาคใต้ เคยมีอำนาจในฐานะผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา และผู้ช่วยราชการเมืองเดียวกัน ผู้ว่าราชการเมืองหนองจิก และผู้กำกับหัวเมืองมลายูทางด้านอ่าวไทย โดยเฉพาะบริเวณ 7 หัวเมือง หรือ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ปัจจุบัน ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าเมืองสงขลาต่อเนื่องถึง 8 คน ยาวนาน 120 กว่าปี 

ณ สงขลา โดยเขียนเป็นอักษรโรมันว่า na Songkhla เป็นสกุลอันดับที่ 108 ที่ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แก่พระยาพฤกษาภิรมย์ (ฑิตย์) กรมมหาดเล็ก สกุลเจ้าพระยาสงขลา เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2456

ประวัติ
ต้นตระกูล ณ สงขลา หรือพระยาสงขลา (เหยียง) เดิมแซ่เฮา เกิดที่หมู่บ้านซันท่อง อำเภอไฮเต่ง จังหวัดเจียง เกิดในรัชกาลพระเจ้าค่วงฮี้ (คังสี) เมื่อเดือน 12 แรม 11 ค่ำ ปี พ.ศ. 2230 หรือตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และถึงแก่อสัญกรรมในรัชกาลพระเจ้าเคี่ยนหลง (เฉียนหลุง) เมื่อเดือน 9 ขึ้น 2 ค่ำ ปี พ.ศ. 2327 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รวมอายุ 97 ปี เฮาเหยียงเดินทางเข้ามายังสยาม (สงขลา) ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เข้ามาในฐานะพ่อค้า 

บุตรชายของเฮาเหลียงล้วนแต่เจริญรุ่งเรืองดีมีศักดิ์ศรีฐานะชั้นพระยาและเจ้าพระยา บุญหุ้ย ลูกชายคนโต เป็นเจ้าพระยาอินทคีรี ครองสงขลานาน 33 ปี (พ.ศ. 2322–2355 จากพระเจ้าตากถึงรัชกาลที่ 1 และรัชกาลที่ 2) พระอนันตสมบัติ (บุญเฮี้ยว) ผู้ช่วยราชการและเจ้าเมืองจะนะ (พ.ศ. 2329–2331) บุตรกับภรรยาคนที่ 2 มีบุตร 3 คน คือพระยาศรีสมบัติจางวาง (บุญซิ้น) พระสุนทรารักษ์ (เถี้ยนเส้ง) และนายยกเส้ง 2 คนแรกเป็นผู้ช่วยราชการ และคนหลังเป็นมหาดเล็ก บุตรหลานของพระยาสงขลา (เหยียง) ทั้ง 2 สาย คือ สายภรรยาที่ 1 และสายภรรยาที่ 2 จะรับราชการเป็นนักปกครองเมืองสงขลาในฐานะเจ้าเมืองและผู้ช่วยราชการตลอดมา จนกระทั่งถึง พ.ศ. 2444 จึงส่งข้าหลวงจากส่วนกลางมาเป็นผู้ว่าราชการเมืองสงขลาแทน อำนาจของตระกูล ณ สงขลา ในเมืองนี้จึงสิ้นสุดลง

ตระกูล ณ สงขลา ได้ประสบความสำเร็จสูงสุดในสมัยเจ้าพระยาวิเชียรคิรี (บุญสังข์ พ.ศ. 2390–2407) และเจ้าพระยาวิเชียรคิรี (เม่น พ.ศ. 2407–2424) ได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยมากถึงกับพระราชทานอำนาจสิทธิ์ขาดในเมืองสงขลาให้แก่เจ้าเมืองทั้งสอง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นพระมหากษัตริย์ราชวงศ์จักรีองค์แรกที่เสด็จประพาสเมืองสงขลาถึง 2 ครั้ง

รายชื่อบุคคลสำคัญในตระกูล
เจ้าเมืองในตระกูล ณ สงขลา 
พระยาสุวรรณคีรีสมบัติ (เหยียง แซ่เฮา) พ.ศ. 2318–2327
เจ้าพระยาอินทคีรี (บุญหุ้ย) พ.ศ. 2327–2355
พระยาวิเศษภักดี (เถี้ยนจ๋ง) พ.ศ. 2355–2360 สายสกุลโรจนะหัสดิน
พระยาวิเชียรคีรี (เถี้ยนเส้ง) พ.ศ. 2360–2390
เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (บุญสัง) พ.ศ. 2390–2408
เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น) พ.ศ. 2408–2427
พระยาวิเชียรคีรี (ชุ่ม) พ.ศ. 2427–2431
พระยาวิเชียรคีรี (ชม) พ.ศ. 2431–2444

อื่น ๆ
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) 
พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) 
พระยาอภิรักษ์ราชอุทยาน (ฑิตย์ ณ สงขลา)

อ้างอิง