สมาธิศวรมนเทียร (จิตเตารครห์)

สมาธิศวรมนเทียร () เป็นโบสถ์พราหมณ์ภายในป้อมจิตเตาร์ รัฐราชสถาน ประเทศอินเดีย สร้างขึ้นบูชาพระศิวะในนาม สมาธิศวร หรือเจ้าแห่งสมาธิ หลักฐานทางโลราณคดีบ่งบอกว่ามนเทียรนี้สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 11 และมีการบูรณะในศตวรรษที่ 13 และ 15 มนเทียรนี้ตั้งอยู่ติดกับ โคมุขตีรถสถล บนฝั่งทางเหนือของสระน้ำโคมุขกุณฑ์ ด้วยว่ามนเทียรนี้สร้างและบูรณะนานถึงห้าศตวรรษ (ศตวรรษที่ 11 ถึง 15) ทำให้มีประติมากรรมจากยุคสมัยต่าง ๆ ผสมผสานอยู่

 ศัพทมูล 

สมาธิศวร ("เจ้าแห่งสมาธิ") เป็นรูปปางหนึ่งของพระศิวะ บางครั้งอาจเรียกผิดเป็น สัมมิเธศวร (IAST: Sammidheśvara) แต่หลักฐานทางโบราณคดียืนยันว่าชื่อที่แท้จริงของพระศิวะในทนเทียรนี้คือสมาธิศวร

 ประวัติศาสตร์ 
ชื่ออื่น
ในจารึกจากปี 1273 ภาษาจิรวะ บันทึกว่า มทนะ (Madana) เจ้าหน้าที่ของรัฐเคยบูชาพระศิวะที่มนเทียรชื่อ ตริภูวนนารายณมนเทียร ที่ก่อสร้างโดยกษัตริย์โภชะ ตั้งอยู่ในจิตเตาร์ ซึ่งหมายถึงมนเทียรแห่งนี้ อีกชื่อหนึ่งที่ปรากฏคือ โภชสวามินชคตี (Bhoja-svamin-jagati) ในจารึกปี 1301 กษัตริย์ปรมารในศตวรรษที่ 11 นามว่าโภชะ มีนามสรรเสริญว่า "ตริโลกนารายณ" ("เจ้าแห่งสามโลก") ในเอกสารภาษาสันสกฤตจากศตวรรษที่ 12 คณรัตนมโหทธิ ทั้งคำว่า ตริภูวนะ และ ตริโลก มีความหมายเดียวกันคือ "สามโลก" นักประวัติศาสตร์ จีเอส โอฌะ เสนอทฤษฎีว่าตริภูวนนารายณมนเทียรที่จิตเตาร์ ก่อสร้างขึ้นโดยกษัตริย์โภชะ และเสนอว่าคือมนเทียรที่ปัจจุบันรู้จักในชื่อสมาธิศวรมนเทียร

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการ ราม วัลลภ โสมณี (Ram Vallabh Somani) ซึ่งชำนาญด้านประวัติศาสตร์เมวาร์และได้รับการสนับสนุนจากผู้สืบสกุลของราชตระกูลสิโสฑิยา โต้แย้งข้อเสนอของโอฌะ เขาอ้างจารึกเสาจากปี 984 (วิกรมสามวัต 1041) ว่าสมาธิศวรก่อสร้างมาก่อนรัชสมัยกษัตริย์โภชะ สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 10 และตั้งทฤษฎีว่าตริภูวนนารยณมนเทียรที่โอฌะกล่าวถึงเป็นอีกมนเทียรหนึ่งซึ่งน่าจะถูกทำลายไประหว่างการโจมตีจิตเตาร์โดยขาลจีในปี 1303

 รูปเคารพศาสนาไชนะ 

จารึกภาษาสันสกฤตจากปี 1150 ที่ค้นพบในสมาธิศวรมนเทียรบันทึดการเดินทางเยือนโดยกษัตริย์จาลุกยะ นามว่ากุมารปาล ระบุชื่อมนเทียรนี้ว่าเป็น "สมาธิศ-มเหศวร" ระบุว่ากุมารปาลได้บูชาเทพเจ้าของมนเทียรและเทวีองค์คู่ครองของเทพเจ้า (ซึ่งคือพระศิวะและพระปารวตี) และบริจาคแก่มนเทียร กระนั้นจารึกนี้เขียนขึ้นโดยสาธุในศาสนาไชนะนิกายทิคัมพร ข้อเท็จจริงนี้ประกอบกับข้อมูลว่ากุมารปาลให้การสนับสนุนศาสนาไชนะ ทำให้นักประวัติศาสตร์ศิลปะ เอ็มเอ ธกี ตั้งทฤษฎีว่าสมาธิศวรมนเทียรเดิมทีเป็นไชนมนเทียรมาก่อน พร้อมยกข้อสนับสนุนว่าในมนเทียรสามารถพบรูปสลักตีรถังกร, ยักษ์-ยักษินีในศาสนาไชนะ

กระนั้นทฤษฎีนี้มีการโต้แน้งโดยระบุว่าในจารึกระบุอย่างชัดเจนว่ากุมารปาลบูชาพระศิวและพระปารวตีที่มนเทียรนี้อย่างชัดเจน และใน โมหปรชยนาฏกะ (Moha-Parajaya-Nataka) ซึ่งประพันธ์โดยยศาหปาล (Yashahpala) ซึ่งเป็นขุนนางในกุมารปาล ระบุว่ากุมารปาลเปลี่ยนมานับถือศาสนาไชนะในภายหลังจากนั้น ในปี ค.ศ. 1159 ส่วนรูปสลักที่อ้างว่าเป็นไชนะนั้นไม่ได้มีลักษณะที่บ่งศาสนาอยู่ และเป็นรูปแสดงวิถีชีวิตทั่วไปในจิตเตาร์ ซึ่งมีศาสนิกชนของไชนะอยู่ในรูปด้วยเท่านั้น นอกจากนี้ รูปสลักอื่น ๆ เช่น สตรีในท่าทางยั่วยวน, การศึกสงคราม และฉากทัศน์การล่าสัตว์ ล้วนไม่ปรากฏในแนวคิดแบบศาสนาไชนะที่ปฏิเสธความรุนแรงและกามารมณ์

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 



  Alt URL

Category:โบสถ์พระศิวะ
หมวดหมู่:โบสถ์พราหมณ์ในรัฐราชสถาน
Category:ป้อมจิตเตารครห์