สงครามมคธ–วัชชี

สงครามมคธ-วัชชี เป็นความขัดแย้งระหว่างราชวงศ์หรยังกะแห่งแคว้นมคธกับแคว้นวัชชีที่อยู่ใกล้เคียงซึ่งนำโดยบรรดากษัตริย์ลิจฉวี ความขัดแย้งนี้ได้รับการจดจำทั้งในบันทึกศาสนาพุทธและศาสนาเชน ความขัดแย้งจบลงด้วยความพ่ายแพ้ของเหล่ากษัตริย์ลิจฉวี และมคธได้ผนวกดินแดนแคว้นวัชชีเข้าเป็นส่วนหนึ่งของมคธ

ความขัดแย้ง

ตามบันทึกในศาสนาเชน ความสัมพันธ์ระหว่างเหล่ากษัตริยลิจฉวีกับแคว้นมคธซึ่งเป็นเพื่อนบ้านทางใต้นั้น ในช่วงแรกค่อนข้างดี และพระมเหสีของพระเจ้าพิมพิสารแห่งมคธก็คือเจ้าหญิงวาสวีแห่งเวสาลี ซึ่งเป็นธิดาของนายากะในเหล่ากษัตริยลิจฉวี ผู้มีนามว่า สิงหะ บุตรแห่งศากละ อย่างไรก็ตาม ยังคงมีความตึงเครียดเกิดขึ้นเป็นครั้งคราวระหว่างลิจฉวีและมคธ เช่น การแย่งชิงพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าหลังจากที่พระองค์ปรินิพพานที่เมืองกุสินารา เมืองหลวงของแคว้นมัลละ

ในอีกกรณีหนึ่ง เหล่ากษัตริยลิจฉวีเคยรุกรานแคว้นมคธจากอีกฟากหนึ่งของแม่น้ำคงคา และในช่วงเวลาหนึ่ง ความสัมพันธ์ระหว่างมคธและวัชชีก็เสื่อมถอยลงอย่างถาวร อันเป็นผลมาจากความผิดร้ายแรงที่เหล่ากษัตริย์ลิจฉวีได้กระทำต่อพระเจ้าพิมพิสาร

ความขัดแย้งระหว่างวัชชีและมคธยังคงดำเนินต่อไปภายใต้การปกครองของพระเจ้าอชาตศัตรู ซึ่งเป็นโอรสของพระเจ้าพิมพิสารกับพระนางวาสวี หลังจากที่พระองค์ได้สังหารพระเจ้าพิมพิสารและยึดครองบัลลังก์แห่งมคธ ในที่สุด แคว้นวัชชีก็สนับสนุนการก่อกบฏต่อต้านพระเจ้าอชาตศัตรูโดยพระอนุชาต่างพระมารดาของพระองค์ นามว่าเวหัลละ ซึ่งเป็นโอรสของพระเจ้าพิมพิสารกับพระนางเจลณะ พระมเหสีจากวัชชีอีกพระองค์หนึ่ง ธิดาของพระเจ้าเจตกะ ผู้เป็นคณมุขยะ (ผู้นำสูงสุด) ของทั้งเหล่ากษัตริย์ลิจฉวีและแคว้นวัชชี และทรงปกครองแคว้นอังคะอยู่ในขณะนั้น พระเจ้าพิมพิสารทรงเลือกเจ้าชายเวหัลละเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากพระเจ้าอชาตศัตรูหลังจากที่พระเจ้าอชาตศัตรูทรงถูกจับได้ว่าพยายามคิดก่อการโค่นล้มพระองค์ และเหล่ากษัตริย์ลิจฉวีได้พยายามยกเวหัลละขึ้นครองบัลลังก์แห่งมคธหลังจากที่อชาตศัตรูแย่งชิงบัลลังก์ และอนุญาตให้เวหัลละใช้เมืองเวสาลี เมืองหลวงของวัชชีเป็นฐานในการก่อกบฏ หลังจากความล้มเหลวของการกบฏ เวหัลลาได้ลี้ภัยไปยังบ้านเกิดของพระอัยกาของพระองค์ในเมืองเวสาลี ต่อมาพระเจ้าอชาตศัตรูได้ทรงพยายามเจรจากับเหล่ากษัตริย์ลิจฉวีและแคว้นวัชชีหลายครั้ง แต่การเจรจาก็ล้มเหลวทุกครั้ง จึงทรงประกาศสงครามกับแคว้นวัชชีในปี 484 ก่อนคริสตกาล

ความตึงเครียดระหว่างเหล่ากษัตริย์ลิจฉวีและแคว้นมคธทวีความรุนแรงขึ้นจากการจัดการด่านชายแดนโคฏิกามะบนแม่น้ำคงคาโดยแคว้นวัชชี ซึ่งมักจะได้ทรัพย์สินมีค่าทั้งหมดจากโคฏิกามะและไม่เหลืออะไรไว้ให้แคว้นมคธเลย ดังนั้น พระเจ้าอชาตศัตรูจึงตัดสินพระทัยทำลายสันนิบาตวัชชิกะเพื่อเป็นการแก้แค้น แต่ก็เพราะในฐานะผู้สร้างอาณาจักรที่ทะเยอทะยาน ซึ่งพระมารดาของพระองค์คือพระนางวาสวีเป็นเจ้าหญิงลิจฉวีแห่งราชวงศ์วิเทหะ พระองค์จึงสนใจในดินแดนของอดีตอาณาจักรวิเทหะซึ่งในขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของวัชชีแล้ว ความเป็นปรปักษ์ของพระเจ้าอชาตศัตรูที่มีต่อวัชชียังเป็นผลมาจากรูปแบบการจัดระเบียบทางการเมืองที่แตกต่างกันระหว่างมคธและวัชชี โดยมคธเป็นระบอบกษัตริย์ ส่วนวัชชีเป็นระบอบสาธารณรัฐ ซึ่งไม่ต่างจากการต่อต้านของอาณาจักรสปาร์ตาในกรีซโบราณต่อระบอบประชาธิปไตยในเอเธนส์ และความเป็นปรปักษ์ระหว่างพระเจ้าพีลิปโปสที่ 2 แห่งมาซิโดเนียกับสาธารณรัฐเอเธนส์และธีบส์

ในฐานะสมาชิกของเหล่ากษัตริย์แคว้นวัชชี ราชวงศ์วิเทหะ นายกะ และมัลละ ต่างก็ถูกคุกคามโดยพระเจ้าอชาตศัตรู และเหล่ากษัตริย์แคว้นวัชชีได้ปรึกษาหารือกับเหล่ากษัตริย์แคว้นมัลละก่อนเริ่มสงคราม ดังนั้น ราชวงศ์วิเทหะ นายกะ และมัลละ จึงเข้าร่วมรบเคียงข้างแคว้นวัชชีต่อต้านมคธ กองกำลังทหารของวัชชีในตอนแรกนั้นแข็งแกร่งเกินกว่าที่พระเจ้าอชาตศัตรูจะเอาชนะได้ พระองค์จึงต้องใช้การทูตและกลอุบายต่าง ๆ ตลอดระยะเวลากว่าสิบปีจึงจะเอาชนะแคว้นวัชชีได้ในที่สุดเมื่อปี 468 ก่อนคริสต์ศักราช และผนวกดินแดนต่าง ๆ รวมถึงวัชชี วิเทหะ และนายกะ เข้ากับอาณาจักรมคธ ในขณะที่แคว้นมัลละยังคงรักษาความเป็นอิสระไว้ได้ แต่สูญเสียความสำคัญทางการเมืองไป ถึงกระนั้น เหล่ากษัตริย์ลิจฉวีก็รอดพ้นจากความพ่ายแพ้ต่อพระเจ้าอชาตศัตรู และโครงสร้างของสาธารณรัฐลิจฉวีเดิมยังคงดำรงอยู่ได้ในระดับหนึ่งภายใต้การปกครองของแคว้นมคธ ดังที่เห็นได้จากการที่เหล่ากษัตริย์ลิจฉวีได้จัดงานเทศกาลเพื่อรำลึกถึงการเสด็จดับขันธ์ของพระติรถังการะมหาวีระแห่งศาสนาเชน

ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
เรื่องราวสงครามมคธ–วัชชี ถูกนำมาแต่งเป็นนิยายคำฉันท์เรื่อง สามัคคีเภทคำฉันท์ ซึ่งแต่งโดย ชิต บุรทัต ในสมัยรัชกาลที่ 6 โดยอ้างอิงจากมหาปรินิพพานสูตรแห่งพระไตรปิฎก และอรรถกถาสุมังคลวิสาสินี

อ้างอิง

แหล่งข้อมูล



หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อินเดีย
หมวดหมู่:อินเดียโบราณ
หมวดหมู่:รัฐพิหาร
หมวดหมู่:มหาชนบท