ปูต๋าชือหลี่

พระนางปูต๋าซือหลี่ หรือพระนามอื่นว่า พระนางบูดาชิริ , พระนางพูดาชิรี และ พระนางพุทธศิริ ( มองโกเลีย : ᠪᠤᠳᠢᠰᠢᠷᠢ, , Sinicized) (จีน:) (ประมาณ ค.ศ. 1307 – ประมาณ ค.ศ. 1340) เป็นจักรพรรดินีจีนแห่งราชวงศ์หยวนและเป็นพระอัครมเหสีในซายาท ข่านDenis Twitchett, Herbert Franke, John K. Fairbank. The Cambridge History of China. พระนางทนงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นเวลาหนึ่ง และทรงอำนาจมาก ในระหว่างปี ค.ศ. 1332 ถึง 1339 พระนางทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ หลังจากพระราชสวามีเสด็จสวรรคต และมีการเลือกข่านพระองค์ใหม่ ในช่วงปีค.ศ. 1332-1333

พระนางประสูติในสกุลฮองีรัดHeads of State of Mongolia พระราชบิดาคือเจ้าชายทิวาบาลา ลู่ ส่วนพระราชมารดาคือเจ้าหญิงเซงเง ลากี ลู่Lily Xiao Hong Lee, Sue Wiles. Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume II: Tang Through Ming 618-1644

 จักรพรรดินี 
ไม่ปรากฏว่าพระนางทรงอภิเษกสมรสกับซายาท ข่านเมื่อใด จนปี ค.ศ. 1328 ซายาท ข่านเสด็จขึ้นครองราชย์ พระนางจึงได้รับการสถาปนาเป็นจักรพรรดินี 

ในช่วงต้นปี ค.ศ. 1329 พระนางจึงได้รับตราพระราชลัญจกร

ในรัชสมัยของซายาทข่าน พระนางทรงได้รับมอบหมายให้ทรงเนรเทศทอกอนโทโมร์ ข่าน ไปยัง อาณาจักรโครยอและจากย้ายไปยังมณฑลเหอหนานในที่สุด 

โดยก่อนการเนรเทศ พระนางทรงยัดข้อหาไว้ว่า พระองค์ไม่ใช่พระราชโอรสใน โคทักท์ ข่าน (จักรพรรดิหยวนหมิงจง) 

ในระหว่างที่ทอกอนโทโมร์ ข่าน  ถูกเนรเทศพระนางจึงทรงสั่ง สำเร็จโทษพระนางพูดาซ่า โดยกล่าวหาว่าพระนางพูดาซ่าจะทรงก่อรัฐประหาร
 ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ 
ในปี ค.ศ. 1332 พระนางทรงดำรงตำแหน่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ด้วยพระราชสวามีของพระนางมิได้เลือกรัชทายาท กล่าวกันว่าพระราชสวามีของพระนาง ทรงมีพระราชประสงค์ให้ พระราชบุตรของพระเชษฐาสืบพระราชบัลลังก์ต่อ จึงทำให้พระนางมิได้เลือกพระราชโอรสของพระนางเองเป็นจักรพรรดิ แต่ทรงเลือกรินชิมบัล ข่าน ซึ่งมีพระชนมายุได้ 6 พรรษา ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิในวันที่ที่ 13 ตุลาคม ค.ศ. 1332 แทน 

แท้จริงนั้นมาจากการที่พระนางทรงถูกกดดันโดยที่ปรึกษา เอล เตมูร์ จึงทำให้พระนางมิทรงเลือกพระราชบุตร หนึ่งเดือนหลังจากที่พระนางทรงสถาปนจักรพรรดิหยวนหนิงจง (รินชิมบัล ข่าน)แล้ว พระนางจึงดำรงพระยศเป็นพระพันปีหลวง (ฮองไทเฮา) และได้ทรงสำเร็จราชการแทนพระองค์ จะถึงกระนั้น เพียงสองเดือน(ห้าสิบสามวัน) จักรพรรดิก็เสด็จสวรรคตJeremiah Curtin. The Mongols: A history.

ด้านเอล เตมูร์จึงยืนกรานให้พระนางสถาปนาเอล เตกุสขึ้นครองบัลลังก์ แต่พระนางทรงปฏิเสธ โดยทรงยืนยันว่าพระนางยังคงเคารพพระราชประสงค์ของพระราชสวามี ทั้งนี้ เอล เตกุสยังเยาว์เกินไปที่จะครองราชย์ 

จึงทำให้พระนาง เชิญทอกอนโทโมร์ ข่าน พระชันษาได้ 13 ปี กลับมาจากเหอหนาน และสถาปนาทอกอนโทโมร์ ข่านเป็นจักรพรรดิในปี ค.ศ. 1333 จนในปี ค.ศ. 1336 พระนางจึงดำรงพระยศเป็นพระอัยยิกาเจ้า (ไทฮองไทเฮา)

พระนางพูดาชิรีทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นเวลาเจ็ดปี ตลอดจักรวรรดิมา จนในปี ค.ศ. 1340 เมื่อจักรพรรดิทรงเจริญพระชันษาขึ้น พระองค์จึงเริ่มสงสัยเกี่ยวกับความอยุติธรรมที่พระราชบิดา, พระมารดา, และ พระวิมาดา ที่สิ้นพระชนม์ไปแล้วของพระองค์ต้องประสบ 

พระองค์ทรงชี้ถึงความผิดต่าง ๆ ที่พระนางทรงกระทำต่อพระองค์ ส่งผลให้ในช่วงกลางปี ค.ศ. 1340 จักรพรรดิจึงทรงมีพระบรมราชโองการ ให้ถอนพระอิสริยยศพระนางพูดาชิรี และสั่งให้เนรเทศพระนางไปยังเมืองตงอัน (ปัจจุบันคือเมืองหล่างฟาง ใน มณฑลเหอเป่ย ) พระนางถูกสำเร็จโทษในที่สุด ทอกอนโทโมร์ ข่านยังทรงสั่งประหารชีวิตเอล เตกุสอีกด้วย พระนางพูดาชิรีจึงเสด็จสิ้นพระชนม์เมื่อมีพระชันษาได้ 33 ปีLily Xiao Hong Lee, Sue Wiles. Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume II: Tang Through Ming 618-1644

 พระบรมวงศานุวงศ์ 
สันนิษฐานว่าพระนางให้การประสูติพระราชโอรส 3 พระองค์คือ

 อารัดนาดารา (  22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 1331)
150px|thumb|พระราชโอรส กุนาดารา
 กุนาดารา หรือ เอล เตกุส ( )
 เป่าหนิง ต่อมาเปลี่ยนพระนามเป็น ไท่ปิงน่า (สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์)Lily Xiao Hong Lee, Sue Wiles. Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume II: Tang Through Ming 618-1644

และไม่ปรากฏพระราชธิดา

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:จักรพรรดินีจีน
หมวดหมู่:จักรพรรดินีราชวงศ์หยวน
หมวดหมู่:สมเด็จพระอัยยิกาเจ้า