สารานุกรมนิยายวิทยาศาสตร์

สารานุกรมนิยายวิทยาศาสตร์ () หรือ SFE เป็นงานอ้างอิงภาษาอังกฤษเกี่ยวกับนิยายวิทยาศาสตร์ ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1979 ได้รับรางวัลฮิวโก โลกัส และรางวัล British SF ตีพิมพ์ทั้งหมดสองครั้งในปี ค.ศ. 1979 และ 1993 ฉบับที่สาม ซึ่งมีการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง เผยแพร่ออนไลน์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2011 ขณะที่ฉบับที่สี่เผยแพร่ในปี ค.ศ. 2021 หลังจากเปลี่ยนผู้ให้บริการเว็บไซต์

 ประวัติ 

 ฉบับพิมพ์ครั้งแรก 
ฉบับพิมพ์ครั้งแรก จัดทำโดยปีเตอร์ นิโคลส์ ร่วมกับจอห์น คลูท ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์กรานาดาในปี ค.ศ. 1979 เปลี่ยนชื่อเป็น The Science Fiction Encyclopedia เมื่อถูกตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ดับเบิลเดย์ในสหรัฐอเมริกา ประกอบด้วยภาพถ่ายขาวดำจำนวนมาก แสดงภาพนักเขียน ปกหนังสือและนิตยสาร ภาพนิ่งจากภาพยนตร์และโทรทัศน์ รวมถึงตัวอย่างงานศิลปะของศิลปินต่าง ๆ

 ฉบับพิมพ์ครั้งที่สอง 
ฉบับพิมพ์ครั้งที่สอง ซึ่งเรียบเรียงร่วมกันโดยนิโคลส์และคลูท ได้รับการตีพิมพ์ในปี 1993 โดยสำนักพิมพ์ออร์บิตในสหราชอาณาจักร และสำนักพิมพ์เซนต์มาร์ตินส์ในสหรัฐอเมริกา ฉบับพิมพ์ครั้งที่สองนี้มีจำนวนคำ 1.3 ล้านคำ ซึ่งเกือบสองเท่าของจำนวนคำของ 700,000 คำในฉบับปี ค.ศ. 1979 ฉบับปกอ่อนปี 1995 มีภาคผนวก 16 หน้า (ลงวันที่ 7 สิงหาคม ค.ศ. 1995) ซึ่งแตกต่างจากฉบับพิมพ์ครั้งแรกตรงที่ฉบับพิมพ์ไม่มีภาพประกอบ นอกจากนี้ยังมีฉบับซีดีรอมในปี ค.ศ. 1995 ซึ่งใช้ชื่อต่างๆ กัน เช่น The Multimedia Encyclopedia of Science Fiction และ Grolier Science Fiction เนื้อหาในส่วนนี้ประกอบด้วยการอัปเดตข้อความจนถึงปี 1995 ภาพปกหนังสือและภาพถ่ายของนักเขียนหลายร้อยภาพ ตัวอย่างภาพยนตร์เก่าจำนวนเล็กน้อย และคลิปวิดีโอของนักเขียนที่นำมาจากซีรีส์ Prisoners of Gravity ทางช่อง TVOntario

หนังสือคู่มือที่ตีพิมพ์หลังจากฉบับพิมพ์ครั้งที่สองและมีรูปแบบคล้ายคลึงกันคือ สารานุกรมแฟนตาซี ซึ่งเรียบเรียงโดย จอห์น คลูท และ จอห์น แกรนต์

 ฉบับพิมพ์ครั้งที่สาม 
ฉบับที่สามวางจำหน่ายทางออนไลน์ในเดือนตุลาคม 2554 โดย SFE Ltd ร่วมกับ Victor Gollancz ซึ่งเป็นสำนักพิมพ์นิยายวิทยาศาสตร์ของ Orion โดยมีบรรณาธิการคือ John Clute, David Langford และ Peter Nicholls (ดำรงตำแหน่งบรรณาธิการกิตติมศักดิ์จนกระทั่งเสียชีวิตในปี 2018) และ Graham Sleight 

สารานุกรมนี้ได้รับการปรับปรุงอย่างสม่ำเสมอ (โดยปกติหลายครั้งต่อสัปดาห์) โดยทีมบรรณาธิการด้วยเนื้อหาที่เขียนโดยพวกเขาเองและที่ได้รับความร่วมมือจากนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านนิยายวิทยาศาสตร์ หนังสือเล่มนี้ได้รับรางวัลฮิวโก สาขาผลงานที่เกี่ยวข้องยอดเยี่ยมประจำปี 2012 แม้ว่า SFE จะเป็นผลงานที่รวบรวมจากผู้เขียนจำนวนมาก แต่บรรณาธิการหลักทั้งสามคน (Clute, Langford และ Nicholls) ได้เขียนคำเกือบสองในสามของจำนวนคำทั้งหมด 5.2 ล้านคำ (ณ เดือนกันยายน 2016) ทำให้หนังสือเล่มนี้มีความเป็นเอกภาพ

 ฉบับพิมพ์ครั้งที่สี่ 
สารานุกรมได้ยุติข้อตกลงกับโอไรออนในเดือนกันยายน ค.ศ. 2021 และย้ายไปยังเว็บเซิร์ฟเวอร์ใหม่ที่เป็นของตนเอง ส่งผลให้มีการเปิดตัวฉบับที่สี่ในเดือนตุลาคม ถึงแม้ว่าฉบับใหม่จะอิงตามการออกแบบเดิม แต่ได้ปรับปรุงแก้ไขหลายอย่าง เช่น บทความของผู้เขียนหลายฉบับได้รวมภาพปกหนังสือของผู้เขียนไว้ด้วย ซึ่งเลือกแบบสุ่มจากหน้าแกลเลอรีที่เกี่ยวข้อง

 เนื้อหา 
สารานุกรมนิยายวิทยาศาสตร์ ประกอบด้วยรายการภายใต้หมวดหมู่ผู้เขียน ธีม คำศัพท์ นิยายวิทยาศาสตร์ในประเทศต่าง ๆ ภาพยนตร์ ผู้สร้างภาพยนตร์ โทรทัศน์ นิตยสาร แฟนซีน การ์ตูน นักวาดภาพประกอบ สำนักพิมพ์หนังสือ รวมเรื่องสั้นต้นฉบับ รางวัล และอื่นๆ อีกมากมาย

ฉบับออนไลน์ของสารานุกรมนิยายวิทยาศาสตร์ เผยแพร่ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2011 โดยมีบทความ 12,230 บทความ รวม 3,200,000 คำ บรรณาธิการคาดการณ์ว่าจะมี 4,000,000 คำ เมื่อการอัปเดตรอบแรกเสร็จสิ้นในปลายปี ค.ศ. 2012 ซึ่งตัวเลขนี้เป็นจริงในเดือนมกราคม ค.ศ. 2013 และ 5,000,000 คำในเดือนพฤศจิกายน 2015

 การต้อนรับ 
นักเขียน เอียน วัตสัน ได้วิจารณ์ฉบับพิมพ์ครั้งแรกในปี 1980 ในวารสาร Foundation วัตสันแสดงความประหลาดใจในเชิงบวกที่พบว่าหนังสือเล่มนี้มีข้อผิดพลาดน้อยกว่าที่คาดไว้มาก และรูปแบบของหนังสือเอื้อต่อการแก้ไขข้อผิดพลาดในฉบับพิมพ์ครั้งที่สองที่คาดว่าจะออกมา เขาสรุปว่า "หนังสือเล่มนี้เป็นสารานุกรมที่แท้จริง เป็นเล่มแรกในลักษณะนี้ มันคือบริแทนนิกาแห่งวงการนิยายวิทยาศาสตร์" พร้อมทั้งแสดงความคิดเห็นในเชิงบวกเกี่ยวกับความกว้างขวางและขอบเขตของบทความต่างๆ และแม้แต่ภาพประกอบ ซึ่งให้ข้อมูล ไม่ใช่แค่เพียงการตกแต่งเท่านั้น

เอ็ดเวิร์ด เจมส์ นักวิชาการชาวอังกฤษผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ยุคกลางและนิยายวิทยาศาสตร์ ได้ยกย่องสารานุกรมฉบับพิมพ์ครั้งที่สองในบทวิจารณ์ของเขา (ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Foundation เช่นกัน) ในปี 1993 โดยเขียนว่า “เป็นหนังสือที่ขาดไม่ได้สำหรับผู้อ่านนิยายวิทยาศาสตร์ทุกคน ไม่เพียงแต่เป็นหนังสืออ้างอิงที่ดีที่สุดในสาขานี้เท่านั้น แต่ยังเป็นหนึ่งในหนังสืออ้างอิงที่ดีที่สุดที่ผมเคยเห็นใน ‘สาขาใดๆ’ ก็ตาม” อย่างไรก็ตาม เขาพบว่าน้ำเสียงที่ “เยาะเย้ย” ในบทความเกี่ยวกับภาพยนตร์บางเรื่อง (ซึ่งเปรียบเสมือนบทวิจารณ์ภาพยนตร์) นั้นไม่เหมาะสมกับสารานุกรม เจมส์ยังตั้งข้อสังเกตอีกว่า แม้ว่าโครงการนี้จะเป็นความร่วมมือกัน แต่เกือบครึ่งหนึ่งของบทความในฉบับนั้นเขียนโดยคลูท ซึ่งเขาเห็นว่าเป็นความสำเร็จที่น่าประทับใจมากของเขา

แกรี่ เวสต์ฟาห์ล นักเขียนชื่อดัง ได้วิจารณ์ฉบับพิมพ์ครั้งที่สองนี้ในวารสาร Extrapolation โดยกล่าวว่าเป็น "สารานุกรมอันทรงคุณค่าและเป็นผลงานที่สำคัญยิ่งต่อการวิจัยนิยายวิทยาศาสตร์ตลอดห้าสิบปี" ซึ่งแสดงให้เห็นถึง "ความก้าวหน้าทางแนวคิดอย่างแท้จริง" ในสาขาการศึกษานิยายวิทยาศาสตร์ และตั้งข้อสังเกตว่าฉบับนี้ "เป็นหนังสืออ้างอิงที่สำคัญที่สุดสำหรับทุกคนที่สนใจนิยายวิทยาศาสตร์" มากกว่าฉบับก่อนหน้าเสียอีก เขายังคาดการณ์อีกว่า "ผลงานชิ้นนี้จะถูกนำไปอ้างอิงในงานศึกษานิยายวิทยาศาสตร์ทั้งหมดในทศวรรษหน้าอย่างแน่นอน และงานศึกษาเหล่านั้นจะดีขึ้นอย่างมากเพราะความพยายามอย่างพิถีพิถันของคลูทและนิโคล" อย่างไรก็ตาม เขาตั้งข้อสังเกตว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ได้สมบูรณ์แบบ และมีข้อผิดพลาดอยู่บ้าง รวมถึงมีหัวข้อใหม่ๆ หลายหัวข้อที่ควรมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงก่อนที่จะนำมาเขียนในสารานุกรม

นิโคลัส รัดดิก ได้แสดงความคิดเห็นสั้นๆ เกี่ยวกับฉบับพิมพ์ครั้งที่สอง โดยระบุว่าได้รับการ "ยกย่องอย่างมาก"

แอนดรูว์ เอ็ม. บัตเลอร์ ได้แสดงความคิดเห็นสั้นๆ เกี่ยวกับฉบับพิมพ์ครั้งที่สามว่า "เป็นมาตรฐานทองคำสำหรับงานอ้างอิงในสาขานี้"

นอกจากนี้ สารานุกรมเล่มนี้ยังได้รับการวิจารณ์จากนักเขียนและนักวิชาการอีกหลายท่าน เช่น แกรี่ เค. วูล์ฟ, ดอน ดัมมาสซา และเดวิด จี. ฮาร์ทเวลล์

 รางวัล 
 ฉบับ รางวัล ฉบับพิมพ์ครั้งแรก (ค.ศ. 1979) รางวัลฮิวโกสำหรับหนังสือสารคดีดีเด่น  รางวัลโลกัสสำหรับสารคดีที่เกี่ยวข้องที่ดีที่สุด ฉบับพิมพ์ครั้งที่สอง (ค.ศ. 1993) รางวัลฮิวโก สาขาหนังสือสารคดีดีเด่น  รางวัลโลกัสสาขาสารคดีดีเด่น  รางวัล BSFA (รางวัลพิเศษ) ฉบับพิมพ์ครั้งที่สาม (ค.ศ. 2011) รางวัลฮิวโก สาขางานที่เกี่ยวข้องดีเด่น  BSFA รางวัล BSFA สำหรับสารคดีดีเด่น

 สื่อพิมพ์ 
 ฉบับพิมพ์ครั้งแรก:

 ฉบับพิมพ์ครั้งที่สอง:
  xxxvi + 1370 pp. 
  xxxvi + 1386 pp. 

  xxxvi + 1396 pp.
 ฉบับพิมพ์ครั้งที่สาม:

 ฉบับพิมพ์ครั้งที่สี่:


 ดูเพิ่ม 
 สารานุกรมแฟนตาซี
 สารานุกรมนิยายวิทยาศาสตร์ (หนังสือปี พ.ศ. 2521)
 สารานุกรมวิทยาศาสตร์และแฟนตาซีของกรีนวูด
 สารานุกรมภาพนิยายวิทยาศาสตร์

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 SFE: The Encyclopedia of Science Fiction, 2014—current online edition 
 Self-referential entry on the Encyclopedia, written by David Langford
 SF Encyclopedia Editorial Home (sf-encyclopedia.co.uk) —with data on multiple editions
 "Formats and Editions of The Encyclopedia of Science Fiction at WorldCat
 1993 SF Encyclopedia Updates—"New Data, Typographical Errors, Factual Corrections, and Miscellanea; Last updated September 2002"—superseded by the 2011 edition

 "Q&A with the Founder of The Encyclopedia of Science Fiction, The Independent, 12 January 2012—Neela Debnath with Peter Nicholls

หมวดหมู่:สารานุกรมวรรณกรรม
หมวดหมู่:สารานุกรมอังกฤษ
หมวดหมู่:สารานุกรมออนไลน์
หมวดหมู่:สารานุกรม
หมวดหมู่:สารานุกรมในศตวรรษที่ 20