บ้านปราสาทเบง

บ้านปราสาทเบง เป็นหมู่บ้านขนาดใหญ่ ครอบคลุมหมู่ที่ 6, 14, 15 และ 19 ตำบลกาบเชิง อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์

 นิรุกติศาสตร์ 
บ้านปราสาทเบง แต่เดิมมีชื่อว่า บ้านโคกเบง โดยคำว่าเบงนั้น หมายถึง ต้นมะค่าโมง ซึ่งถูกเรียกในภาษาพื้นบ้านว่าต้นเบง เกิดขึ้นและเติบโตในบริเวณวัดปราสาทเบง ก่อนที่จะเริ่มมีการย้ายถิ่นฐานเข้ามาตั้งหมู่บ้านในบริเวณนี้ ต่อมาชาวบ้านได้ค้นพบกับปราสาทโบราณ โดยไม่ทราบที่มาและไม่ทราบผู้สร้าง ชาวบ้านในเวลานั้นจึงได้เปลี่ยนชื่อหมู่บ้านใหม่ จากโคกเบง เป็น ปราสาทเบง ให้สอดคล้องกับปราสาทที่ถูกค้นพบและเป็นมงคลต่อหมู่บ้าน ซึ่งปัจจุบันตั้งอยู่ภายในวัดปราสาทเบงและคาดว่าถูกสร้างพระอุโบสถครอบทับเอาไว้จากสัณฐานที่มีคูน้ำล้อมรอบและมีแนวตรงกันกับปราสาทเบ็งที่อยู่ทางตอนใต้Morakot Rang. [SUB]Ancient lost city of Funan ซ้อนทับปราสาทสมัยฟูนัน โบสถ์วัดปราสาทเบง สุรินทร์ 2021.02.26

 ประวัติ 
บ้านปราสาทเบง แต่เดิมเป็นชุมชนเก่ามาก่อนตั้งแต่ช่วงพุทธศตวรรษที่ 15 จากหลักฐานที่ปรากฏว่ามีปราสาทจำนวน 2 หลังที่ถูกค้นพบเป็นซากโบราณสถาน คือ ปราสาทเบ็ง ซึ่งตั้งอยู่บริเวณด้านทิศใต้ของหมู่บ้าน และปราสาทเบงที่ตั้งอยู่บริเวณวัดปราสาทเบง ซึ่งเป็นที่มาของชื่อหมู่บ้าน ต่อมาได้มีการโยกย้ายถิ่นฐานออกไปทำให้ปราสาททั้ง 2 ถูกทิ้งร้างขาดการดูแลทำให้มีสภาพผุพังดังที่เห็นในปัจจุบัน

จากนั้นประมาณปี พ.ศ. 2504 ได้มีหลักฐานปรากฏว่ากลุ่มชาติพันธุ์เขมรโยกย้ายถิ่นฐานเข้ามา รวมไปถึงกลุ่มชาติพันธุ์กูยที่ได้เข้ามาในพื้นที่ใกล้เคียงกัน

ในปี พ.ศ. 2536 บ้านปราสาทเบงมีสถานศึกษาระดับมัธยมแห่งแรกตั้งขึ้น เป็นสาขาของโรงเรียนกาบเชิงวิทยา ให้การศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ใช้อาคารศาลาการเปรียญของวัดปราสาทเบงเป็นสถานที่สำหรับการเรียนการสอน หนึ่งปีต่อมา พ.ศ. 2537 ได้ย้ายที่ตั้งไปยังอาคารชั่วคราวที่ชาวบ้านสร้างขึ้นบริเวณที่ตั้งโรงเรียนปราสาทเบงวิทยาในปัจจุบัน ต่อมาเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540 กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศจัดตั้งโรงเรียนปราสาทเบงวิทยา กำหนดให้เป็นโรงเรียนแบบสหศึกษา

ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2540 กระทรวงมหาดไทยได้กำหนดเขตตำบลในพื้นที่จังหวัดสุรินทร์ใหม่ โดยกำหนดให้บ้านปราสาทเบง เป็นเขตการปกครองหมู่ที่ 6 ในตำบลกาบเชิง อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์. เล่ม 114 ตอนพิเศษ 58 ง, 7 กรกฎาคม 2540. หน้า 64 จากนั้นในเดือนสิงหาคมปีเดียวกัน ได้มีการประกาศพระราชกฤษฏีกากำหนดเขตครอบคลุมบ้านปราสาทเบงให้เป็นเขตปฏิรูปที่ดินด้วยเหตุผลว่าในพื้นที่ดังกล่าวมีเกษตรกรไร้ที่ทำกิน หรือมีที่ดินน้อยไม่พอต่อการดำรงชีพ จึงจำเป็นต้องปฏิรูปที่ดินราชกิจจานุเบกษา. พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดิน ในท้องที่ตำบลคูตัน ตำบลโคกตะเคียน ตำบลกาบเชิง ตำบลแนงมุด อำเภอกาบเชิง และตำบลโคกกลาง ตำบลจีกแดก ตำบลบักได ตำบลตาเมียง กิ่งอำเภอพนมดงรัก อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ ให้เป็นเขตปฏิรูปที่ดิน พ.ศ. 2540. เล่ม 114 ตอนที่ 40 ก, 27 สิงหาคม 2540. หน้า 7-9

 ภูมิศาสตร์ 
บ้านปราสาทเบง มีพื้นที่ติดต่อกับหมู่บ้านใกล้เคียงประกาศเทศบาลตำบลกาบเชิง เรื่อง การจัดตั้งชุมชน, ประกาศ ณ วันที่ 26 เดือน ธันวาคม พ.ศ. 2567 ดังนี้

 ทิศเหนือ – ติดต่อกับ บ้านลำดวนพัฒนา ตำบลบ้านไทร อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ และบ้านโคกกลางสามัคคี ตำบลกาบเชิง อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์
 ทิศใต้ – ติดต่อกับบ้านกันตวง หมู่ที่ 9 ตำบลกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์
 ทิศตะวันออก – ติดต่อกับบ้านโสรถาวร ตำบลคูตัน อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์
 ทิศตะวันตก – ติดต่อกับบ้านศรีพระจันทร์ หมู่ที่ 11 ตำบลกาบเชิง อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ และบ้านบักจรัง หมู่ที่ 2 ตำบลกาบเชิง อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์
นอกจากนี้ บ้านปราสาทเบงยังตั้งอยู่ในเขตปฏิรูปที่ดินทั้งหมู่บ้าน

 การปกครอง 
บ้านปราสาทเบง ประกอบด้วย 4 เขตการปกครองระดับหมู่ ประกอบไปด้วย หมู่ที่ 6, 14, 15 และ 19 มีบ้านจำนวนทั้งสิ้น 842 หลัง ประกอบไปด้วย หมู่ที่ 6 จำนวน 208 หลัง, หมู่ที่ 14 จำนวน 242 หลัง, หมู่ที่ 15 จำนวน 173 หลัง และ หมูที่ 19 จำนวน 219 หลัง

บ้านปราสาทเบง ประกอบด้วยผู้ปกครองท้องที่ ระดับผู้ใหญ่บ้าน จำนวน 4 คน ได้แก่ 

 ประนอม สังโสภา ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 6
 อุดม วงศ์เมือง ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 14
 ยงค์ ศรีสุข ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 15
 โชคชัย บุญมาก ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 19

 ข้อมูลพื้นฐาน 
บ้านปราสาทเบง ประกอบด้วย ระบบประปาหมู่บ้านทั้งหมด จำนวน 10 จุด หม้อแปลงไฟฟ้าจำนวน 7 หม้อแปลง ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ปลูกข้าว ทำสวน ทำไร่ ปศุสัตว์ รวมถึงมีการจดทะเบียนเพื่อประกอบธุรกิจทางการเกษตรในหมู่บ้านด้วย มีสถานพยาบาลของรัฐจำนวน 1 แห่ง คือ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านปราสาทเบง โดยรองรับการให้บริการบัตรประกันสุขภาพถ้วนหน้า มีศาสนสถานจำนวน 1 แห่ง คือ วัดปราสาทเบง ได้รับสถานะเป็นวัดเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2543 และเมรุสถานของหมู่บ้านตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 14 ทางทิศตะวันออกของหมู่บ้านซึ่งไม่ได้อยู่ในตัววัด

บ้านปราสาทเบงประกอบด้วยสถานศึกษาครอบคลุมตั้งแต่ก่อนอนุบาล ประถมศึกษา ไปจนถึงมัธยมศึกษาตอนปลาย ได้แก่ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กปราสาทเบง รองรับเด็กอายุระหว่าง 2-4 ปี โรงเรียนบ้านปราสาทเบง รองรับการศึกษาระดับอนุบาล ประถมศึกษาปีที่ 1-6 มีห้องเรียนจำนวน 9 ห้อง นักเรียนประมาณ 196 คน ครูจำนวน 9 คน และ โรงเรียนปราสาทเบงวิทยา รองรับการศึกษาระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1-6 มีห้องเรียนจำนวน 12 ห้อง นักเรียนประมาณ 306 คน ครูจำนวน 21 คน

 ประชากรศาสตร์ 
บ้านปราสาทเบง มีประชากรตามการสำรวจของสำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2568 รวมทั้งสิ้น 2,661 คน จำแนกได้ ดังนี้

 หมู่ที่ 6 – จำนวน 523 คน ประกอบไปด้วย สัญชาติไทย เพศชาย 244 คน เพศหญิง 278 คน สัญชาติอื่น เพศหญิง 1 คน
 หมู่ที่ 14 – จำนวน 759 คน ประกอบไปด้วย สัญชาติไทย เพศชาย 365 คน เพศหญิง 393 คน สัญชาติอื่น เพศชาย 1 คน
 หมู่ที่ 15 – จำนวน 643 คน ประกอบไปด้วย สัญชาติไทย เพศชาย 307 คน เพศหญิง 336 คน
 หมูที่ 19 – จำนวน 736 คน ประกอบไปด้วย สัญชาติไทย เพศชาย 366 คน เพศหญิง 370 คน

 การคมนาคม 

 เส้นทางคมนาคม 
บ้านปราสาทเบง มีเส้นทางคมนาคมทางถนนหลายเส้นทางหลักคือ

 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2122 
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2122 เป็นเส้นทางหลักในการเดินทางเข้าสู่ตัวจังหวัดสุรินทร์ที่อยู่ทางทิศเหนือ พาดผ่านกลางหมู่บ้าน จากทิศตะวันตกไปยังทิศตะวันออก โดยแยกออกมาจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 214 ไปทางทิศตะวันออก ซึ่งตัวชุมชนของหมู่บ้านอยู่ระหว่างประมาณกิโลเมตรที่ 4+400 ถึงกิโลเมตรที่ 5+600

 ทางหลวงชนบท สร.2002 
ทางหลวงชนบท สร.2002 แยกทางหลวงหมายเลข 24 – บ้านกาบเชิง เป็นเส้นทางหลักในการเดินทางไปสู่ตัวอำเภอกาบเชิงที่อยู่ทางทิศใต้ พาดผ่านริมหมู่บ้านจากทิศเหนือไปยังทิศใต้ โดยแยกออกมากจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 24 ผ่านหมู่บ้านต่าง ๆ รวมถึงบ้านปราสาทเบง และสิ้นสุดลงที่บ้านกาบเชิง ซึ่งเป็นที่ตั้งของตัวอำเภอกาบเชิง บรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 214 

 ถนนสายบ้านศรีพระจันทร์–บ้านปราสาทเบง 
ถนนสายบ้านศรีพระจันทร์–บ้านปราสาทเบง เป็นเส้นทางสำหรับเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรมทางตอนใต้ของหมู่บ้าน เชื่อมต่อกันกับบ้านศรีพระจันทร์และบรรจบกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 214 ระยะทางประมาณ 6 กิโลเมตร

 วัฒนธรรมและประเพณี 

 ภาษา 
บ้านปราสาทเบง ประชากรส่วนใหญ่พูดได้สองภาษาด้วยกัน คือ ภาษาไทย และภาษาเขมรถิ่นไทย

 ประเพณี 
บ้านปราสาทเบง ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เรียกว่าอีสานใต้ คือพื้นที่ชายแดนตอนใต้ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จึงมีศิลปวัฒนธรรม และเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่มีความหลากหลาย ซึ่งที่โดดเด่นที่สุดคือขอมโบราณที่ผสานกับวัฒนธรรมไทยอีสาน ทำให้มีประเพณีที่โดดเด่น ประกอบไปด้วย

 ประเพณีเทศน์มหาชาติ จัดขึ้นประมาณเดือนกุมภาพันธ์
 ประเพณีวันสงกรานต์ จัดขึ้นประมาณเดือนเมษายน
 ประเพณีแห่เทียนพรรษา จัดขึ้นประมาณเดือนกรกฎาคม
 ประเพณีแซนโฎนตา หรือ ประเพณีบุญวันสารท จัดขึ้นประมาณเดือนกันยายนถึงตุลาคม
 ประเพณีกวนข้าวทิพย์ จัดขึ้นประมาณเดือนตุลาคม
 ประเพณีลอยกระทง จัดขึ้นประมาณเดือนพฤศจิกายน
 ประเพณีวันเข้าพรรษาและออกพรรษา จัดขึ้นประมาณเดือนกรกฎาคม ตุลาคม และพฤศจิกายน

 พิธีบวงสรวงปราสาทเบง 
พิธีบวงสรวงปราสาทเบง เป็นพิธีกรรมที่เกิดจากความเชื่อว่ามีอำนาจเหนือธรรมชาติในการบันดาลความอุดมสมบูรณ์ต่อพื้นที่เกษตรกรรมในหมู่บ้าน เนื่องจากในบางปีเกิดความแห้งแล้ง สภาวะอากาศไม่เหมาะกับการทำเกษตรกรรม ชาวบ้านจึงร่วมกันจัดพิธีกรรมบวงทรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์และเทวดาอารักษ์ด้วยความศรัทธา เพื่อขอให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล และรักษาชาวบ้านในชุมชนให้มีความสุขและปลอดภัย

พิธีกรรมจะจัดขึ้นทุกช่วงมีนาคมของทุก ๆ ปี เนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่คนในชุมชนว่างเว้นจากการทำเกษตรกรรม โดยมีการแสดงนาฎศิลป์ไทยและนาฎศิลป์พื้นบ้านอีสานใต้ ประกอบด้วยเครื่องดนตรีไทยและเครื่องดนตรีพื้นเมืองในการบรรเลงเพลง นอกจากนี้ยังมีการแสดงละครมหรสพจากชาวบ้านและหน่วยงานต่าง ๆ ในชุมชนเกี่ยวกับเวสสันดรชาดก วันต่อมาหลังจากพิธีกรรม ชาวบ้านจะรวมตัวกันไปทำบุญเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้กับบรรพบุรุษและญาติพี่น้องที่ล่วงลับที่วัดปราสาทเบง เพื่อแสดงถึงความกตัญญูต่อผู้ล่วงลับและอุทิศให้กับเทวดาอารักษ์ที่รักษาหมู่บ้านให้สงบสุขตามความเชื่อ

 กันตรึม 
บ้านปราสาทเบง เป็นบ้านเกิดของนักร้องกันตรึมชื่อดัง คือ น้ำผึ้ง เมืองสุรินทร์ (นางสำรวม ดีสม) เนื่องจากเติบโตมาจากสิ่งแวดล้อมที่มีการละเล่นกันตรึมอันอย่างแพร่หลาย ซึ่งกันตรึมนั้นเป็นอีกหนึ่งวัฒนธรรมที่โดดเด่นของพื้นที่อีสานใต้

 ตำนานและเรื่องเล่า 
บ้านปราสาทเบง ถูกกล่าวถึงในสังคมออนไลน์พันทิป.คอม และยูทูบถึงตำนานและอาถรรพของทางหลวงชนบท สร.2002 บริเวณสะพานข้ามลำห้วยสาธารณะ (คลองสำเริง) มุ่งหน้าไปทางบ้านกันตวง ซึ่งชาวบ้านพบกับเหตุการณ์เหนือธรรมชาติทำให้มีผู้เสียชีวิตในบริเวณดังกล่าวบ่อยครั้ง และมีการกล่าวอ้างว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกันกับปราสาทเบ็งที่ตั้งอยู่บริเวณใกล้เคียงการสัมภาษณ์ชาวบ้านในพื้นที่ ก่อนเข้าสู่เนื้อหาหลักของ ปราสาทเบง อ.กาบเชิง ​สุรินทร์ อายุกว่า 1000 ​ปี​ ลึกลับ​ น่าเกรงขาม​ โดย​ Bam​Border​Channel

 สถานที่สำคัญ 

 ปราสาทเบ็ง 

ปราสาทเบ็ง คือปราสาทหลังเดียวที่ตั้งอยู่ท่ามกลางคูน้ำ สร้างด้วยการก่ออิฐ มีผังเป็นสี่เหลี่ยมจตุรัสไม่มีการย่อมุม ประมาณ 4×4 เมตร ทางเข้าอยู่ทางทิศตะวันออก เสาประดับเป็นกรอบรูปเสาแปดเหลี่ยม แต่ละเหลี่ยมมีลายใบไม้รูปสามเหลี่ยม 1 ใบ ศิลปะรูปแบบที่นิยมพบในพุทธศตวรรษที่ 15 ขณะที่อีก 3 ด้านสร้างเป็นประตูหลอก หลังคามีสภาพพังทลายลงมา ปัจจุบันยังคงมีผนังให้เห็นร่องรอยอยู่

แหล่งปราสาทในพื้นที่บริเวณใกล้เคียง คือ ปราสาทหมอนเจริญ และปราสาทเซ็ม

 ปราสาทเบง 
ปราสาทเบง ถูกระบุว่าเป็นคนละปราสาทกับปราสาทเบ็ง ทั้งจากคำบอกเล่าของชาวบ้านในพื้นที่กำนันสิงฆ์ทอง. เรื่องเล่า #ปราสาทเบ็ง  และ #ปราสาทเบง และจากยูทูบเบอร์ที่ทำเนื้อหาด้านประวัติศาสตร์ชื่อว่า มรกต รัง ซึ่งเคยลงพื้นที่ถ่ายทำและสำรวจปราสาทเบ็งในปี พ.ศ. 2563 และได้กลับมาสำรวจในพื้นที่บ้านปราสาทเบงอีกครั้งเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564 ระบุว่าแนวของทั้ง 2 ปราสาทนั้นตั้งอยู่ในแกนทิศเหนือและใต้ที่ตรงกัน ห่างกันประมาณ 1.3 กิโลเมตร มีลักษณะเป็นปราสาทคู่ โดยปราสาทเบงปัจจุบันถูกสร้างอุโบสถของวัดครอบทับทั้งหมด ยังหลงเหลือร่องรอยของคูน้ำล้อมรอบรูปเกือกม้า และวัตถุโบราณ หินศิลาที่ใช้ก่อสร้างยังถูงพบเห็นอยู่ทั่วไป รวมถึงแท่นบัลลังก์ หลักหินกัลปนาพร้อมรัดประคดล้อมรอบ ร่องรอยของบารายโบราณซึ่งปัจจุบันเป็นแหล่งน้ำหลักของหมู่บ้านจำนวน 2 บาราย หากสำรวจจากภาพถ่ายทางอากาศ

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

ปราสาทเบง
ปราสาทเบง