ทิเบตวิทยา

ทิเบตวิทยา (; ) หมายถึงศาสตร์ที่ศึกษาสิ่งต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับทิเบต รวมทั้งประวัติศาสตร์, ศาสนา, ภาษา, วัฒนธรรม, การเมือง และการเก็บรวบรวมและรักษาโบราณวัตถุ ศาสนวัตถุ และวัตถุทางวัฒนธรรมของทิเบต ซึ่งอาจรวมถึงการเก็บรวบรวมประติมากรรม ศาล เทวรูป คัมภีร์ ทังกา จิตรกรรม ผ้าถัก อัญมณี หน้ากาก และวัตถุอื่น ๆ ที่เป็นงานช่างและศิลปะทิเบต

ประวัติศาสตร์
นักบวชคณะเยซูอิต อันโตนีโอ เด อันดราเด (1580–1634) และคณะ สถาปนาคณะนักบวชและโบสถ์ในจาปารัง (1626) ซึ่งในเวลานั้นเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรกูเก (ทิเบตตะวันตกในปัจจุบัน) ในศตวรรษที่ 17 ต่อมาอาณาจักรถูกผนวกเข้าโดยลาดัข (1631) และโลสถ์ถูกทำลาย นักบวชคณะนี้ถือเป็นชางยุโรปกลุ่มแรกที่มีบันทึกว่าเดินทางเยือนทิเบต

ในศตวรรษถัดมาชาวอิตาลี อิปโปลีโต เดซีเดรี (1684–1733) ถูกส่งตัวมาประจำที่ทิเบต และได้รับอนุญาตให้พำนักในลาซาที่ซึ่งเขาพำนักอยู่นาน 5 ปี (1716–1721) อาศัยอยู่ในอารามทิเบตแห่งหนึ่ง เรียนภาษา ศาสนาของพระลามะ และวัฒนธรรมทิเบตอื่น ๆ เขาตีพิมพ์หนังสือเกี่ยวกับทิเบตในหนังสือคำสอนคริสต์ ต่อมาเขาต้องเดินทางกลับอิตาลีด้วจข้อพิพาทระหว่างคณะนักบวชที่สังกัด ที่อิตาลีเขาใช้เวลาที่เหลือของชีวิตนิพนธ์หนังสือ หมายเหตุประวัติศาสตร์ทิเบต (Historical notes on Tibet) ซึ่งต่อมารวบรวมและตีพิมพ์แยกเป็น 4 ตอน ในชื่อ Opere Tibetane (Rome;1981–1989) ถือกันว่าเขาเป็นนักทิเบตวิทยาคนแรกในประวัติศาสตร์ และมีบทบาทอย่างมากในการทำให้ทิเบตเป็นที่รู้จักขึ้นมาในยุโรป

เดซีเดนีเป็นผู้สังเกตุการณ์ของเบตมากกว่าจะเป็นนักวิชาการ เนื้อหาชิ้นงานของเขาจีงมีความเป็นปัจเจกและมีอารมณ์ร่วม และไม่ได้ถูกต้องเสมอไป ทิเบตวิทยาในฐานะศาสตร์วิชาการจึงมักนำมาเกี่ยวข้องกับนักวิชาการชาวฮังการี Sándor Kőrösi Csoma (1784–1842) ซึ่งได้รับการยอมรับให้เป็นบิดาแห่งทิเบตวิทยาถึงปัจจุบัน นักทิเบตวิทยายุคแรกอีกคนที่ควรค่าแก่การรู้จักคือ ฟีลิปเป เอดวร์ด ฟูโก ซึ่งในปี 1842 ดำรงตำแหน่งประธานทิเบตวิทยาคนแรกในยุโรปที่สถาบันวิทยาตะวันออกไหลในปารีสLe Calloc'h, Bernard. "Philippe-Edouard Foucaux: First Tibetan teacher in Europe." Tibet Journal 12.1 (1987): 39-49. และ อีซาค ยาคอบ ชมิท ซึ่งเป็นนักมองโกลวิทยาคนแรก ๆ เช่นกัน และอาศัยอยู่ในเซนต์ปีเตอส์เบิร์ก

ผลงานตีพิมพ์ของทูตชาวอังกฤษ ชาลส์ อัลเฟรด เบลล์ มีบทบาทมากในการจัดตั้งทิเบตวิทยาขึ้นเป็นสาขาทางวิชาการ นักทิเบตวิทยาคนสำคัญของศตวรรษที่ 20 ได้แก่ ชาวอังกฤษ เฟรเดอริก วิลเลียม ทอมัส, เดวิด สเนลกรูฟ, มีคาเอล อาริส,  และ ริชาร์ด คีท สรปิก, ชาวอิตาลี จีเซปเป ตุจจี กับ ลูจาโน เปเทช, ชาวฝรั่งเศส ฌากส์ บาโกต์ และ โรล์ฟ อัลเฟรด ชไตน์, ชาวดัตช์ โยฮัน ฟัน มาเนิน และชาวเยอรมัน ดีเทอร์ ชูห์

อ้างอิง

หมวดหมู่:ทิเบตวิทยา