ทิลเดอ

ทิลเดอ () เป็นหน่วยอักขระที่มีการใช้งานหลายอย่าง ชื่อของอักษรนี้มาจากภาษาสเปน tilde ซึ่งมาจากภาษาละติน titulus ที่แปลว่า "ชื่อเรื่อง" หรือ "คำนำหน้า" การใช้งานหลักคือใช้เป็นเครื่องหมายเสริมสัทอักษรร่วมกับอักษรพื้นฐาน ส่วนรูปแบบเดี่ยว ๆ นั้นใช้ในตำราสมัยใหม่ส่วนใหญ่เพื่อแสดงค่าประมาณ

 ประวัติ 
 การใช้งานโดยอาลักษณ์ในยุคกลาง 
เดิมทีเครื่องหมายทิลเดอเป็นหนึ่งในเครื่องหมายหลายรูปแบบที่เขียนไว้เหนือตัวอักษรที่ถูกละไว้ หรือเขียนเหนือตัวอักษรหลายตัวเพื่อใช้เป็น อักษรย่อของอาลักษณ์ (scribal abbreviation) หรือ "เครื่องหมายการหดคำ"Martin, Charles Trice (1910). The record interpreter : a collection of abbreviations, Latin words and names used in English historical manuscripts and records (2nd ed.). London, preface, p.5  ด้วยเหตุนี้ คำที่ใช้กันทั่วไปอย่าง Anno Domini จึงมักถูกย่อเป็น Ao Dñi โดยมีการยกระดับตัวอักษรสุดท้ายและวางเครื่องหมายหดคำไว้เหนือตัว "n" เครื่องหมายดังกล่าวอาจหมายถึงการละตัวอักษรไปหนึ่งตัวหรือหลายตัว ซึ่งช่วยประหยัดทั้งแรงงานของอาลักษณ์ รวมถึงประหยัดต้นทุนค่ากระดาษหนัง (vellum) และน้ำหมึก เอกสารสิทธิ์ (charters) ของยุโรปยุคกลางที่เขียนด้วยภาษาลาตินส่วนใหญ่ประกอบด้วยคำย่อที่มีเครื่องหมายหดคำและคำย่ออื่น ๆ ในลักษณะนี้เป็นจำนวนมาก โดยจะมีเพียงคำที่ไม่ค่อยพบบ่อยเท่านั้นที่จะเขียนแบบเต็มฉบับ

เนื้อหาในบันทึก ดูมส์เดย์บุ๊ก (Domesday Book) ค.ศ. 1086 เช่น ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับคฤหาสน์มอลแลนด์ (manor of Molland) ในเดวอน (ดูภาพประกอบ) มีการใช้อักษรย่ออย่างเข้มข้น ดังที่เห็นได้จากเครื่องหมายทิลเดอจำนวนมาก


ข้อความที่ขยายคำย่อแล้วเป็นดังนี้:

 บทบาทของเครื่องพิมพ์ดีดแบบกลไก 


ในเครื่องพิมพ์ดีดที่ออกแบบมาสำหรับภาษาที่ต้องใช้เครื่องหมายกำกับอักษร (accent marks) เป็นปกติ มีแนวทางแก้ไข 2 แบบ คือ การกำหนดปุ่มเฉพาะสำหรับตัวอักษรที่มีเครื่องหมายในตัว (precomposed characters) หรืออีกทางเลือกคือการใช้กลไก "ปุ่มตาย" (dead key) สำหรับแบบหลังนั้น เมื่อพิมพ์ปุ่มตายเครื่องหมายจะปรากฏขึ้น แต่แคร่กระดาษจะไม่เลื่อนไปข้างหน้าเหมือนปุ่มปกติ ทำให้เมื่อพิมพ์ตัวอักษรถัดไป ตัวอักษรนั้นจะถูกพิมพ์ลงใต้เครื่องหมายกำกับนั้นพอดี เครื่องพิมพ์ดีดสำหรับภาษาสเปนมักจะมีปุ่มเฉพาะสำหรับ Ñ/ñ แต่เนื่องจากภาษาโปรตุเกสมีการใช้ทั้ง Ã/ã และ Õ/õ การใช้ปุ่มตายเพียงปุ่มเดียว (แทนที่จะต้องเสียปุ่มไปถึง 2 ปุ่ม) จึงเป็นทางออกที่เหมาะสมที่สุดในทางปฏิบัติ

สัญลักษณ์ทิลเดอไม่ได้ดำรงอยู่แยกกันในฐานะตัวพิมพ์แบบถอดได้ (movable type) หรือตัวพิมพ์โลหะหลอม (hot-lead) เนื่องจากถาดตัวพิมพ์สำหรับภาษาสเปนหรือโปรตุเกสจะมีตัวพิมพ์สำหรับรูปแบบที่มีเครื่องหมายกำกับอักษรอยู่แล้ว

 ทิลเดอในมาตรฐาน ASCII กึ่งกลาง 
 แบบ Serif:
 —~—
  แบบ Sans-serif:
 —~—
  แบบ Monospace:
 —~—
  เครื่องหมายทิลเดอแบบเดี่ยวระหว่างขีดเอ็มแดช (em dashes)ในตระกูลแบบอักษรสามรูปแบบ


มาตรฐาน ASCII ฉบับแรก (X3.64-1963) ไม่มีเครื่องหมายทิลเดอ เช่นเดียวกับภาษาโปรตุเกสและสเปน ภาษาฝรั่งเศส เยอรมัน และกลุ่มภาษาในสแกนดิเนเวียก็ต้องการสัญลักษณ์ที่นอกเหนือจากอักษรพื้นฐาน 26 ตัวที่ใช้ในภาษาอังกฤษ ทางสมาคมมาตรฐานอเมริกา (ASA) จึงได้ร่วมมือกับ CCITT เพื่อทำให้ชุดรหัสเป็นสากล เพื่อตอบสนองความต้องการพื้นฐานของภาษาในยุโรปตะวันตกเป็นอย่างน้อย

ด้วยเหตุนี้ มาตรฐาน ISO646 จึงถือกำเนิดขึ้น (และมาตรฐาน ASCII ได้รับการอัปเดตเป็น X3.64-1967) โดยระบุให้เครื่องหมายทิลเดอและสัญลักษณ์อื่น ๆ เป็นอักษรทางเลือก มาตรฐาน ISO646 และ ASCII ได้รวบรวมเครื่องหมายกำกับอักษรตัวพิมพ์เล็กสำหรับการพิมพ์ทับจากเครื่องพิมพ์ดีดจำนวนมาก รวมถึงทิลเดอด้วย โดยตั้งใจให้การพิมพ์ทับทำงานโดยการใส่รหัส Backspace ระหว่างรหัสตัวอักษรและรหัสเครื่องหมายกำกับอักษร อย่างไรก็ตาม แม้ในขณะนั้น กลไกที่สามารถทำเช่นนี้หรือการพิมพ์ทับอื่น ๆ ก็ยังไม่มีแพร่หลาย ไม่สามารถใช้กับอักษรตัวพิมพ์ใหญ่ได้ และเป็นไปไม่ได้เลยบนจอแสดงผลวิดีโอ ผลที่ตามมาคือแนวคิดนี้ไม่ได้รับการยอมรับมากนัก ส่งผลให้เครื่องหมายกำกับอักษรแบบเดี่ยวเหล่านี้ (รวมถึง ขีดล่าง) ถูกนำไปใช้อย่างรวดเร็วในซอฟต์แวร์ในฐานะไวยากรณ์ (syntax) เพิ่มเติม จนกลายเป็นสัญลักษณ์ทางไวยากรณ์ประเภทใหม่ที่ภาษาคอมพิวเตอร์สามารถใช้ได้ เมื่อการใช้งานในรูปแบบนี้เด่นชัดขึ้น การออกแบบตัวอักษรจึงค่อย ๆ พัฒนาขึ้นเพื่อให้เครื่องหมายกำกับอักษรเหล่านี้มีขนาดใหญ่ขึ้นและมีความสมดุลกึ่งกลางแนวตั้งมากขึ้น ทำให้พวกมันไม่สามารถใช้เป็นเครื่องหมายพิมพ์ทับได้อีกต่อไป แต่สามารถอ่านได้ง่ายขึ้นมากในฐานะอักขระเดี่ยวที่ถูกนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ที่แตกต่างไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง แบบอักษรสมัยใหม่ส่วนใหญ่มักจะจัดวางเครื่องหมายทิลเดอแบบ ASCII ทั่วไปให้อยู่ในระดับเดียวกับเครื่องหมายขีด (dashes) หรือสูงกว่าเพียงเล็กน้อย

เครื่องหมายทิลเดอแบบเดี่ยวอยู่ที่รหัส 126 ในมาตรฐาน ASCII ซึ่งได้รับการสืบทอดเข้าสู่ Unicode ในรหัส U+007E

สัญลักษณ์ที่มีรูปร่างคล้ายกัน () เป็นที่รู้จักในทางการพิมพ์และพจนานุกรมศาสตร์ว่า "สวิงแดช" (swung dash) ซึ่งใช้ในพจนานุกรมเพื่อแสดงถึงการละคำหลักของรายการศัพท์นั้น ๆ

 ความเชื่อมโยงกับภาษาสเปน 


ดังที่เห็นได้จากรากศัพท์ของคำว่า tilde ในภาษาอังกฤษ สัญลักษณ์นี้มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับภาษาสเปน ความเชื่อมโยงนี้มาจากการใช้เครื่องหมายทิลเดเหนือตัวอักษร ⟨n⟩ เพื่อสร้างตัวอักษร ⟨ñ⟩ (ซึ่งแตกต่างออกไป) ในภาษาสเปน ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะที่พบในภาษาอื่น ๆ เพียงไม่กี่ภาษา และส่วนใหญ่มีความเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์กับภาษาสเปน ลักษณะเฉพาะนี้ช่วยให้ผู้ที่ไม่ใช่เจ้าของภาษาสามารถระบุข้อความว่าเขียนเป็นภาษาสเปนได้อย่างรวดเร็วโดยมีโอกาสผิดพลาดน้อยมาก โดยเฉพาะในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 ปัญญาชนและสำนักข่าวในโลกที่ใช้ภาษาสเปนได้ออกมาแสดงจุดยืนสนับสนุนภาษาและวัฒนธรรมของตน ด้วยการปกป้องตัวอักษรนี้จากแรงกดดันของโลกาภิวัตน์และการแพร่หลายของเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ ซึ่งมีแนวโน้มจะผลักมันออกจากแป้นพิมพ์ รวมถึงมาตรฐานและผลิตภัณฑ์ดิจิทัลต่าง ๆ สถาบันเซร์บันเตส ซึ่งก่อตั้งโดยรัฐบาลสเปนเพื่อส่งเสริมภาษาสเปนในระดับสากล ได้เลือกใช้อักษร Ñ ที่ออกแบบอย่างโดดเด่น พร้อมเครื่องหมายทิลเดอขนาดใหญ่ เป็นโลโก้ของสถาบัน ต่อมา ช่องข่าว 24 ชั่วโมง ซีเอ็นเอ็น ของสหรัฐอเมริกา ได้นำแนวคิดที่คล้ายกันมาใช้กับโลโก้เดิมในการเปิดตัวเวอร์ชันภาษาสเปน โดยเขียนเป็น "" ขณะเดียวกัน วงการบาสเกตบอลก็มีการเล่นคำในลักษณะเดียวกัน เมื่อสมาคมบาสเกตบอลแห่งชาติหรือเอ็นบีเอถูกนำไปล้อกับชื่อทีมบาสเกตบอลชายทีมชาติสเปน จนเกิดชื่อเล่นว่า "ÑBA"

ในภาษาสเปน คำว่า tilde ใช้ในความหมายทั่วไปสำหรับเครื่องหมายเสริมสัทอักษร รวมถึงเครื่องหมายเน้นเสียงด้วยDiccionario de la lengua española, Real Academia Española เครื่องหมายเสริมสัทอักษร  มักเรียกว่า virgulilla หรือ la tilde de la eñe และไม่ถือว่าเป็นเครื่องหมายเน้นเสียงในภาษาสเปน แต่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของตัวอักษร  เท่านั้น

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:สัญลักษณ์ทางคณิตศาสตร์
หมวดหมู่:เครื่องหมายวรรคตอน