หงส์เพชร

หงส์เพชร หรือบางแห่งเรียก พระนพรูปหงส์คาบหยาดเพชร เป็นเข็มกลัดรูปหงส์ประดับเพชรคาบหยาดเพชรใช้ประดับบริเวณพระอังสาของเจ้านายในพระราชพิธีโสกันต์และเกศากันต์ ภายหลังได้นำมาเป็นเครื่องประดับบริเวณพระอังสาสำหรับฉลองพระองค์ชุดไทยของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงรื้อฟื้นการแต่งกายอย่างไทยประเพณีขึ้นมาอีกครั้ง

 ประวัติ 
เข็มกลัดหงส์เพชร เป็นเข็มกลัดสำหรับประดับบนพระอังสา เคยปรากฏในภาพถ่ายพระราชพิธีโสกันต์ของสมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธรเมื่อ พ.ศ. 2439 และยังเคยปรากฏในเอกสารเมื่อคราวพระราชพิธีโสกันต์และเกศากันต์เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2444 ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท คราวนั้นมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวาปีบุษบากร หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์ กฤดากร หม่อมเจ้าปรีดิยากร คัคณางค์ หม่อมเจ้าศรีสุคนธ์ ศุขสวัสดิ หม่อมเจ้ามนูญศิริ เกษมสันต์ และหม่อมเจ้าจันทรจำรัส เกษมสันต์ ในพระราชพิธี การนี้สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เจ้านายฝ่ายในผู้มั่งคั่งไปด้วยเครื่องประดับและเครื่องเพชรจำนวนมาก มีพระราชดำริให้นำหงส์หรือห่านเพชรคู่หนึ่งมาประดับบริเวณพระอังสาของเจ้านายที่จะพระราชพิธีโสกันต์ ดังปรากฏในคำอธิบายของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมพระนราธิวาสราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินี ความว่า

"...วันพิธีสมเด็จพระพันปี [สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง] ทรงแต่งพระองค์และผัดพระพักตร์พระราชทานเสด็จฯ [พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวาปีบุษบากร] เสด็จฯ ทรงมีพระวรกายใหญ่สำหรับพระชันษา เมื่อทรงฉลองพระองค์โสกันต์ของทูลหม่อมหญิงเล็ก [สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าศิราภรณ์โสภณ พิมลรัตนวดี] ปรากฏว่าคับไป รับสั่งว่าต้องทรงเครื่องของเจ้านายองค์ชายในพิธีนี้เจ้านายชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไป ซึ่งสมเด็จพระนางเจ้าฯ หรือพระอรรคชายาฯ แต่งพระองค์ประทานจะได้ทรงหงส์หรือห่านเพชรคู่หนึ่งบนพระอังสา (ไหล่) หงส์หรือห่านนี้เป็นเพชรทั้งตัวและปากคาบเพชรที่ห้อยลงมา เสด็จฯ รับสั่งว่าทรงเห็นสวยเหลือเกิน ไม่อยากทรงถอดออกเลย"

อนึ่ง เครื่องประดับและเครื่องเพชรของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงเลือกเครื่องประดับลวดลายสวยงามจากของเก่า และทรงปรึกษาหารือกับช่างฝีมือทั้งชาวสยามและชาวต่างประเทศ โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ เป็นที่ปรึกษาและรับสนองพระราชเสาวนีย์ เมื่อทรงได้ลวดลายงดงามเป็นที่พอพระราชหฤทัยแล้ว ก็จะโปรดเกล้าฯ ให้ช่างทองหลวงคือขุนกาญจนประดิษฐ์ หรือให้ห้างแกแลตไปจัดทำ

 การรื้อฟื้น 
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มีพระราชประสงค์ที่จะมีฉลองพระองค์ชุดไทยและสากลให้เหมาะสมกับการเสด็จเยือนต่างประเทศ ทรงให้ความสำคัญยิ่งต่อฉลองพระองค์แบบไทยประเพณีตามแบบขัตติยราชนารี ด้วยทรงมองว่าพระองค์มาจากดินแดนที่เป็นอิสระและมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานน่าภาคภูมิใจ เพื่อเป็นภาพจำในระดับสากล และมีพระราชนิยมนำหงส์เพชรมาประดับพระอังสาร่วมกับฉลองพระองค์ชุดไทยพร้อมเครื่องประดับต่าง ๆ อีกด้วย พัสตราภรณ์ชุดนี้มีบทบาทในฐานะ "การทูตสาธารณะ" เพราะสามารถสร้างความประทับใจแก่ผู้เข้าเฝ้า รวมไปถึงสื่อมวลชนอเมริกันในขณะนั้น

ในกาลต่อมา สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินีได้ฉลองพระองค์ชุดไทยจักรี สำหรับพระราชทานอาหารค่ำแก่พลเอก เดวิด เฮอร์ลีย์ ผู้สำเร็จราชการประเทศออสเตรเลีย และภริยา เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567 และทรงฉลองพระองค์ชุดไทยอมรินทร์เมื่อคราวเสด็จพระราชดำเนินในงานถวายพระกระยาหารค่ำ ณ วังเตเช็นเชอลิง ประเทศภูฏาน เมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2568 ซึ่งทั้งสองครั้งพิจิตรา บุณยรัตพันธุ์ ทูลขอให้สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีประดับหงส์เพชรที่สมเด็จบรมราชชนนีพระพันปีหลวงเคยประดับไว้สององค์ มาประดับบนพระอังสาองค์หนึ่ง

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เครื่องแต่งกายไทย