มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (; ชื่อย่อ: SUPPORT) เป็นมูลนิธิที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2519 เพื่อช่วยเหลือราษฎรในชนบท โดยการส่งเสริมอาชีพอื่นเพื่อให้มีรายได้เพิ่มขึ้น ปัจจุบันมูลนิธิขึ้นตรงกับ สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี

 ประวัติ 
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงได้รับแรงบันดาลใจในการส่งเสริมอาชีพขึ้นตั้งแต่เมื่อครั้งโดยเสด็จพระราชดำเนินตามพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยี่ยมราษฎรในชนบทเป็นครั้งแรกที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2498 โดยทอดพระเนตรเห็นชาวบ้านนุ่งซิ่นไหมมัดหมี่กันเป็นส่วนใหญ่ จึงทรงเริ่มสนพระราชหฤทัยและทรงโปรดปรานผ้าทอพื้นเมือง

ต่อมาเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2513 หลังสถานการณ์อุทกภัยที่อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม คลี่คลาย พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จฯ ไปพระราชทานเครื่องอุปโภคบริโภคช่วยเหลือบรรเทาความเดือดร้อน โดยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มีพระราชปรารภว่าการแจกของแก่ผู้ประสบภัยเปรียบเสมือนโยนหินก้อนเล็กลงแม่น้ำ จึงควรหางานให้พวกเขาทำเพื่อให้มีรายได้อย่างสม่ำเสมอ ขณะนั้นสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงทอดพระเนตรเห็นสตรีชาวบ้านทุกคนนุ่งซิ่นไหมมัดหมี่ จึงทรงไต่ถามชาวบ้านเหล่านั้น จนได้ความว่า ชาวบ้านทอผ้าไหมมัดหมี่สำหรับทำซิ่นนุ่งกันเองภายในชุมชน มิได้จำหน่าย พระองค์ทรงเล็งเห็นว่า ชาวบ้านมีฝีมือในงานหัตถกรรมอยู่แล้ว จึงมีพระราชดำริส่งเสริมอาชีพทอผ้าไหมมัดหมี่เป็นอาชีพเสริมเพื่อเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัว โดยในช่วงแรก พระองค์มีพระราชเสาวนีย์ให้ชาวบ้านทอผ้าไหมมัดหมี่ถวาย และพระองค์ทรงรับซื้อไว้เพื่อทรงใช้สอยส่วนพระองค์ เป็นการเพิ่มรายได้และอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นไปในคราวเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จำเป็นต้องทรงใช้จ่ายพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์สำหรับทรงรับซื้อผ้าไหมในโครงการนี้โดยตลอด ทำให้มีข้าราชบริพารและผู้มีจิตศรัทธา ทูลเกล้าฯ ถวายเงินโดยเสด็จพระราชกุศลเพื่อโครงการนี้เป็นจำนวนมาก ดังนั้น พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งเป็นมูลนิธิขึ้น โดยพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์จำนวน 1,000,000 บาท รวมกับเงินที่มีผู้มีจิตศรัทธาทูลเกล้าฯ ถวายอีกจำนวน 2,475,865 บาท รวมทั้งสิ้น 3,475,865 บาท พร้อมทั้งทรงรับเป็นองค์ประธานกรรมการมูลนิธิ และพระราชทานชื่อมูลนิธิตามที่สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร ประทานชื่อเพื่อประกอบพระราชวินิจฉัยว่า มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพพิเศษ ในพระบรมราชินูปถัมภ์ โดยหม่อมราชวงศ์ทองน้อย ทองใหญ่ รองราชเลขาธิการ ได้คิดชื่อภาษาอังกฤษถวายว่า "The Foundation For the Promotion of Supplementary Occupations and Related Techniques under the Royal Patronage of Her Majesty the Queen" มีชื่อย่อว่า SUPPORT และตั้งที่ทำการที่สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร โดยได้รับอำนาจให้จัดตั้งมูลนิธิฯ ขึ้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2519

ต่อมาเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2520 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงจัดตั้งโรงฝึกศิลปาชีพแห่งแรกขึ้นภายในพื้นที่สวนจิตรลดา ที่เป็นที่ทำการของมูลนิธิฯ สำหรับฝึกหัดหัตถกรรมไทยแขนงต่าง ๆ (ปัจจุบันยกฐานะขึ้นเป็นสถาบันสิริกิติ์ เมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2553) ก่อนจะเปิดร้านค้าขึ้นในชื่อร้านจิตรลดา เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม ปีเดียวกัน เพื่อจำหน่ายผลิตภัณฑ์ดังกล่าวให้ประชาชนเลือกซื้อ จากนั้นได้ขยายออกไปจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร ที่อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2524 ก่อนขยายไปทั่วประเทศในเวลาต่อมา ทำให้เมื่อปี พ.ศ. 2528 รัฐบาลพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ ได้จัดตั้งกองศิลปาชีพขึ้น ในสำนักราชเลขาธิการ เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2531 คณะกรรมการบริหารมูลนิธิฯ พิจารณาว่า สมาชิกของมูลนิธิฯ ยึดศิลปาชีพเป็นอาชีพหลักกันมาก มิได้ทำเป็นอาชีพเสริม ทำให้สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเห็นว่า คำว่า "ศิลปาชีพพิเศษ" นั้นยืดยาวเกินไป จึงทรงต้องการตัดบางคำออกให้ชื่อกระชับขึ้น นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงบริหารโครงการด้วยพระองค์เองในฐานะองค์ประธานมูลนิธิฯ มิใช่เฉพาะการพระราชทานพระบรมราชินูปถัมภ์ ดังนั้น จึงเปลี่ยนชื่อของมูลนิธิเป็น มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ () โดยชื่อย่อว่า SUPPORT เช่นเดิม โดยมีผลเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม ปีเดียวกัน

ต่อมาเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2562 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งรวมถึงมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ, สถาบันสิริกิติ์ และกองศิลปาชีพ อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาขึ้นตรงต่อสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ต่อมาเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2565 มูลนิธิได้เปลี่ยนชื่อตามการเฉลิมพระนามาภิไธยของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงว่า มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง () แต่ยังคงใช้ชื่อย่อว่า SUPPORT อีกเช่นเดิม

 ศูนย์ศิลปาชีพ 
ปัจจุบันมีศูนย์ศิลปาชีพในประเทศไทย จำนวน 141 แห่ง และโครงการส่งเสริมศิลปาชีพอีกรวมมากกว่า 300 แห่ง โดยศูนย์ศิลปาชีพแห่งหลัก ๆ เช่น สถาบันสิริกิติ์ สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร, ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา, ศูนย์ศิลปาชีพบ้านกุดนาขาม อำเภอเจริญศิลป์ จังหวัดสกลนคร, ศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำ อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง, ศูนย์ศิลปาชีพจังหวัดแม่ฮ่องสอน อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน, ศูนย์ศิลปาชีพบ้านเนินธัมมัง อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช, ศูนย์ศิลปาชีพสีบัวทอง อำเภอแสวงหา จังหวัดอ่างทอง และศูนย์ศิลปาชีพเครื่องปั้นดินเผา พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส เป็นต้น

 โขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ 
 ปี พ.ศ. ตอน หมายเหตุ 2550  พรหมาศ   2552  พรหมาศ   2553  นางลอย   2554  ศึกมัยราพณ์   2555  จองถนน   2556  ชุด ศึกกุมภกรรณ ตอน โมกขศักดิ์   2557  ชุด ศึกอินทรชิต ตอน นาคบาศ   2558  ชุด ศึกอินทรชิต ตอน พรหมาศ   2559-2560  งดการแสดงเนื่องจากอยู่ในห้วงการถวายอาลัยต่อการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร   2561  พิเภกสวามิภักดิ์  เดิมมีกำหนดจัดแสดงในปี พ.ศ. 2559 แต่เลื่อนมาจัดแสดงในปี พ.ศ. 2561 แทน 2562  สืบมรรคา   2563-2564  งดการแสดงเนื่องจากการระบาดทั่วของโควิด-19   2565  สะกดทัพ   2566  กุมภกรรณทดน้ำ   2567  พระจักราวตาร   2568  สัตยาพาลี  ไม่มีการงดการแสดง แม้จะอยู่ในห้วงการถวายอาลัยต่อการสวรรคตของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง 

 รายละเอียด 
 พรหมาศ (2550, 2552) 
 การแสดงเบิกโรง: เพลงพัธวิสัย, รำประเลง
 ฉากที่ 1 ท้องพระโรงกรุงลงกา
 ฉากที่ 2 โรงพิธี
 ฉากที่ 3 ขบวนทัพพระอินทร์
 ฉากที่ 4 สนามรบ
 ฉากที่ 5 พระรามแก้ศร

 นางลอย (2553) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำเบิกโรงกิ่งไม้เงินทอง
 ฉากที่ 1 ท้องพระโรงกรุงลงกา
 ฉากที่ 2 อุทยานท้ายกรุงลงกา
 ฉากที่ 3 ท้องพระโรงฝ่ายใน
 ฉากที่ 4 เชิงเขาเหมติรัน
 ฉากที่ 5 พลับพลาพระรามริมฝั่งน้ำ

 ศึกมัยราพณ์ (2554) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำเบิกโรงฉุยฉายกิ่งไม้เงินทอง
 ฉากที่ 1 ท้องพระโรงกรุงลงกา
 ฉากที่ 2 หุงสรรพยา
 ฉากที่ 3 เกิดลาง
 ฉากที่ 4 มัยราพณ์สะกดทัพ (ฉากหนุมานอมพลับพลา)
 ฉากที่ 5 หักด่านเมืองบาดาล
 ฉากที่ 6 เข้าเมืองบาดาล
 ฉากที่ 7 ผลาญมัยราพณ์

 จองถนน (2555) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำถวายพระพร
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 พลับพลา
 ฉากที่ 2 ริมฝั่งมหาสมุทร
 ฉากที่ 3 พลับพลา
 ฉากที่ 4 ตำหนักน้ำกรุงลงกา
 ฉากที่ 5 ริมฝั่งมหาสมุทร
 ฉากที่ 6 ใต้ท้องสมุทร
 ฉากที่ 7 ข้ามสมุทร
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 8 ท้องพระโรงฝ่ายในกรุงลงกา
 ฉากที่ 9 หน้าพระลานกรุงลงกา
 ฉากที่ 10 สนามรบ

 ชุด ศึกกุมภกรรณ ตอน โมกขศักดิ์ (2556) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำอาศิรวาทพระบาทยุคล
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 ท้องพระโรงกรุงลงกา
 ฉากที่ 2 วิมานพระพรหม
 ฉากที่ 3 ลับหอกโมกขศักดิ์
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 4 พลับพลาพระราม
 ฉากที่ 5 สนามรบ
 ฉากที่ 6 ยุดรถพระอาทิตย์ - เก็บสรรพยา
 ฉากที่ 7 แก้ฤทธิ์โมกขศักดิ์

 ชุด ศึกอินทรชิต ตอน นาคบาศ (2557) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, ระบำนารายณ์ 7 ปาง
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 ท้องพระโรงกรุงลงกา
 กำแพงเมืองกรุงลงกา
 ฉากที่ 2 พลับพลาพระราม
 ฉากที่ 3 โพรงไม้โรทัน
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 4 สนามรบ
 ฉากที่ 5 สงคราม

 ชุด ศึกอินทรชิต ตอน พรหมาศ (2558) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องถวายราชสดุดีสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ, รำเบิกโรง ชุด ปะเลง 
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 ขัดตาทัพ (ท้องพระโรงกรุงโรมคัล)
 ฉากที่ 2 พลับพลาพระราม
 ฉากที่ 3 สนามรบ
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 4 แจ้งข่าวศึก
 ฉากที่ 5 เสียพิธี
 ฉากที่ 6 ขบวนทัพพระอินทร์
 ฉากที่ 7 ศรพรหมาศ (สนามรบ)

 พิเภกสวามิภักดิ์ (2561) 
 การแสดงเบิกโรง: บทขับร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำถวายพระพร
องก์ที่ 1 สุบินนิมิต
 ฉากที่ 1 พิเภกถูกขับ
 ฉากที่ 2 พิเภกลาชายาและธิดา
 ฉากที่ 3 เนรเทศ
องก์ที่ 2 หอกกบิลพัท
 ฉากที่ 4 พบนิลเอก
 ฉากที่ 5 สวามิภักดิ์
 ฉากที่ 6 มณโฑทูลตัดศึก
 ฉากที่ 7 หอกกบิลพัท - แก้พิษหอก

 สืบมรรคา (2562) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำถวายพระพร
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 พลับพลา
 ฉากที่ 2 สระบัว
 ฉากที่ 3 เมืองมายันเมืองร้าง
 ฉากที่ 4 แม่น้ำใหญ่
 ฉากที่ 5 เชิงเขาเหมติรันถ้ำนกสัมพาที
 ฉากที่ 6 กลางทะเล
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 7 รบนางอังกาศตไล
 ฉากที่ 8 ตำหนักในกรุงลงกา
 ฉากที่ 9 สวนขวัญกรุงลงกา
 ฉากที่ 10 รบอินทรชิต
 ฉากที่ 11 ลานประหารหน้าเมืองลงกา

 สะกดทัพ (2565) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำถวายพระพร
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 ขบวนทัพไมยราพ
 ฉากที่ 2 ท้องพระโรงกรุงลงกา
 ฉากที่ 3 โรงพิธี
 ฉากที่ 4 ห้องบรรทมพระราม
 ฉากที่ 5 พลับพลาพระราม
 ฉากที่ 6 หนุมานอมพลับพลา
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 7 หนุมานทำลายด่าน
 ฉากที่ 8 สระบัว
 ฉากที่ 9 สระน้ำนอกเมืองบาดาล
 ฉากที่ 10 หน้าประตูเมือง
 ฉากที่ 11 ปราสาทไมยราพ
 ฉากที่ 12 ป่าดงตาล
 ฉากที่ 13 เทพชุมนุม

 กุมภกรรณทดน้ำ (2566) 

 พระจักราวตาร (2567) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องเฉลิมพระเกียรติ, รำถวายพระพร
 องก์ที่ 1
 ฉากที่ 1 นารายณ์บรรทมสินธุ์
 ฉากที่ 2 กฤษฎาภินิหารพระรามา
 ฉากที่ 3 สำมนักขาก่อศึก
 ฉากที่ 4 พลัดพราก
 องก์ที่ 2
 ฉากที่ 5 ทศกัณฐ์รบสดายุ
 ฉากที่ 6 พระรามได้พล
 ฉากที่ 7 สงคราม
 ฉากที่ 8 เฉลิมพระเกียรติพระจักราวตาร

 สัตยาพาลี (2568) 
 การแสดงเบิกโรง: บทร้องถวายอาลัย, รำอศิรวาทถวายอาลัย
 องก์ที่ 1 สัตยาพาลี
 ฉากที่ 1 แรงอาฆาต
 ฉากที่ 2 พยุหบาตรสรงสนาน
 ฉากที่ 3 พญามารระทม
 ฉากที่ 4 องค์บรมเทวา
 ฉากที่ 5 คูหาสุรกานต์
 ฉากที่ 6 หิมพานต์อรัญวา
 องก์ที่ 2 ศึกอสุรีเจ้าลงกา
 ฉากที่ 7 กรุงลงกาธานี
 ฉากที่ 8 โรงพิธีศรีเศวต
 ฉากที่ 9 คืนชีพพงศ์ประยูร
 ฉากที่ 10 ราพณาสูรอัปรา

 อ้างอิง 

ส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง
หมวดหมู่:โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
หมวดหมู่:สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2519
หมวดหมู่:ก่อตั้งในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2519