ภาษาจียาจียา

ภาษาจียาจียา (, ) หรือ จีอาจีอา () เป็นภาษาหนึ่งในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน มีผู้ใช้ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ที่เมืองเบาเบา ทางใต้สุดของเกาะบูตน นอกชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะซูลาเวซี ประเทศอินโดนีเซีย ภาษานี้ใช้อักษรโรมันและฮันกึลในการเขียน

 ประชากร 
มีประชากรที่ใช้ภาษาจียาจียาในการสื่อสารจำนวน 105,000 คน เมื่อ พ.ศ. 2555 หลายคนใช้ภาษาโวลีโยอันเป็นภาษาที่มีความใกล้ชิดกับภาษาจียาจียา และพวกเขาสามารถใช้ภาษาอินโดนีเซียได้ดี แต่ภาษาโวลีโยเสื่อมความนิยมลงในหมู่ชาวจียาจียาเพราะใช้อักษรอาหรับในการเขียน ส่วนภาษาอินโดนีเซียเป็นภาษาที่ถูกสอนในระบบการศึกษาซึ่งใช้อักษรละตินในการเขียนButonese – Orientation แต่มีประชากรที่ใช้ภาษาจียาจียาจำนวน 2 ตำบล จากทั้งหมด 75 ตำบล สอนภาษาจียาจียาแก่นักเรียนโดยใช้อักษรฮันกึลในการเขียนตั้งแต่ พ.ศ. 2551 นอกจากนี้นักเรียนยังได้ศึกษาภาษาเกาหลีขั้นพื้นฐาน โครงการสอนภาษาจียาจียาโดยใช้อักษรฮันกึลนี้ยังคงดำเนินการอยู่เมื่อ พ.ศ. 2568

 การกระจายตัว 
ภาษาจียาจียาเป็นภาษาที่มีผู้ใช้อาศัยกระจายตัวบนเกาะบูตน เกาะบีนงโก และเกาะบาตูอาตัซ ในจังหวัดซูลาเวซีตะวันออกเฉียงใต้ มีมุขปาฐะเล่าสืบเนื่องกันมาว่าผู้ใช้ภาษาจียาจียาบนเกาะบีนงโก คือผู้สืบสันดานจากทหารบูตนที่สุลต่านบนเกาะบูตนส่งเข้าไปNoorduyn, J. 1991. "A critical survey of studies on the languages of Sulawesi" p. 131.

 ที่มาของชื่อ 
ชื่อ จียาจียา แปลว่า "ไม่" ทั้งยังเป็นที่รู้จักในชื่อ บูตน () หรือ บูตุง () ก็ว่า กล่าวกันว่าชื่อ บูตน มาจากคำเตร์นาเตว่า บูตู (Butu) แปลว่า ตลาด หรือสถานที่ซื้อขาย ในภาษาดัตช์เรียกว่า บูโตนีส () โดยใช้เรียกแบบเหมารวมกับภาษาโวลีโยซึ่งใกล้เคียงกันเสียด้วย นอกจากนี้ยังมีชื่อเรียกอื่น เช่น บูตนใต้ หรือบูตุงใต้ ซึ่งชื่อ บูตน มีความหมายค่อนข้างกว้าง หมายถึงกลุ่มชนที่อาศัยอยู่บนเกาะบูตนโดยไม่จำแนกชาติพันธุ์หรือภาษา การเรียกว่า ภาษาบูตนใต้ เป็นการจำแนกเพื่อให้เห็นความแตกต่างระหว่างภาษาจียาจียากับภาษาโวลีโยอันเป็นภาษาหลักของเกาะ

 อักษรฮันกึล 
อักษรฮันกึล เป็นประดิษฐกรรมของพระเจ้าเซจงมหาราชเมื่อราวคริสต์ศตวรรษที่ 15 ถือเป็นระบบการเขียนที่ได้รับการยกย่องอย่างยิ่งจากนักภาษาศาสตร์นานาชาติ และยังเป็นหนึ่งในความภาคภูมิใจของชาวเกาหลี มีความพยายามของนักภาษาศาสตร์ชาวเกาหลีใต้ในการเผยแพร่อักษรฮันกึลให้แพร่หลาย ช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 มีการออกแบบอักษรฮันกึลสำหรับเขียนภาษาลาหู่ในประเทศจีนและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ไม่ได้รับความนิยมเท่าที่ควร

อี กี-นัม () ชาวเกาหลีใต้ผู้มีบิดาเป็นนักภาษาศาสตร์ ได้ผันตัวมาเป็นผู้เผยแพร่อักษรฮันกึลในการเขียนภาษาจียาจียา บิดาของเธอ คือผู้ลักลอบสอนการเขียนอักษรฮันกึลอย่างลับ ๆ แก่นักเรียนเกาหลีในยุคที่ญี่ปุ่นปกครองคาบสมุทรเกาหลีและข่มเหงคะเนงร้ายการสอนอักษรฮันกึล จนทำให้เขาถูกขับออกจากการเป็นครู หลังอี กี-นัมเกษียณอายุการทำงาน เธอได้อุทิศตนในบทบาทมิชชันนารีและการกุศลต่าง ๆ และเริ่มมีความสนใจที่จะเผยแพร่อักษรฮันกึลไปยังกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีภาษาแต่ไม่มีอักษรเป็นของตนเอง โครงการเผยแพร่อักษรฮันกึลเริ่มต้นเมื่อช่วง พ.ศ. 2546 จากการสนับสนุนโดยมิชชันนารีเกาหลีใต้ ด้วยการเผยแพร่อักษรฮันกึลที่ประเทศมองโกเลีย ประเทศเนปาล ประเทศจีน และประเทศเวียดนาม แต่ยังไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร อี กี-นัมยังไม่ล้มเลิกความตั้งใจ โดยเริ่มติดต่อกับนักภาษาศาสตร์ให้ร่วมช่วยเหลือในโครงการนี้ กระทั่ง พ.ศ. 2550 เธอได้พบกับคิม จู-ว็อน () นักภาษาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติโซล และคนอื่น ๆ สนใจโครงการของเธอ เดือนตุลาคมปีเดียวกันนั้น พวกเขาได้ก่อตั้งสมาคมฮัมมินจ็องอึม () ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2551 อี กี-นัม ได้นำคณะจำนวนหนึ่งไปที่เมืองเบาเบา เพื่อศึกษาศักยภาพที่จะนำอักษรฮันกึลมาปรับใข้ในภาษาจียาจียา เธอเสนอที่จะสร้างศูนย์วัฒนธรรมเกาหลี มูลค่า 500,000 ดอลลาร์สหรัฐ และสร้างความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างพื้นที่ดังกล่าวกับประเทศเกาหลีใต้ ข้อตกลงดังกล่าวได้รับการตอบรับ นอกจากนี้ยังมีการส่งเงินบริจาคจากประเทศเกาหลีใต้ไปยังเมืองเบาเบาด้วย โดยช็อง ฮย็อน-แท () นายอำเภอนัมแฮ ส่งมอบอุปกรณ์การเรียน มูลค่าราว 5 ล้านวอน (ราว 4,000 ดอลลาร์สหรัฐ) แก่เมืองเบาเบา

มีครูพื้นเมืองสองคนเป็นตัวแทนภาษาสองกลุ่มจากเมืองเบาเบาเดินทางไปศึกษาอักษรฮันกึลที่มหาวิทยาลัยแห่งชาติโซลเป็นระยะเวลาหกเดือน ปรากฏว่ามีครูคนหนึ่งขอลาออก แต่ครูอีกคนหนึ่งศึกษาจนจบแล้วแล้วเดินทางกลับเบาเบาเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2552 แล้วเริ่มสอนการเขียนอักษรฮันกึลแก่นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 จำนวน  50 คน ต่อมาได้ขยายผลไปยังโรงเรียนอีกสองแห่ง อามีรุล ตามิม () นายกเทศมนตรีเมืองเบาเบาในขณะนั้น กล่าวว่าจะหารือกับรัฐบาลอินโดนีเซียว่าสามารถใช้อักษรฮันกึลมาใช้ในการเขียนอย่างเป็นทางการ แต่ชุน ไท-ฮย็อน นักภาษาศาสตร์ที่เสนอโครงการนี้แก่นายตามิม กล่าวว่า คงไม่มีโอกาสเลย เพราะกฎหมายอินโดนีเซีย ต้องการให้ชนเผ่าทั้งหลายในประเทศใช้อักษรละตินในการเขียน เพื่อความสามัคคีเป็นหนึ่งเดียวของคนในชาติ ทว่าโครงการระหว่างสมาคมฮัมมินจ็องอึม เมืองเบาเบา และรัฐบาลกรุงโซลเกิดประสบปัญหาขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2554 และสถาบันเซจงในเบาเบาที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อเผยแพร่อักษรฮันกึลแก่คนในท้องถิ่นเมื่อ พ.ศ. 2554 ได้ยุติการดำเนินกิจกรรมใน พ.ศ. 2555

กระทั่งมีการเผยแพร่พจนานุกรมภาษาจียาจียาอักษรฮันกึลฉบับแรกเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2563 และเผยแพร่อีกครั้งในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2564 ความสนใจในการเขียนภาษาจียาจียาด้วยอักษรฮันกึลได้ฟื้นกลับขึ้นมาอีกครั้ง และใน พ.ศ. 2565 สถาบันเซจงได้กลับมาเปิดสำนักงานในเมืองเบาเบาอีกครั้ง  เดือนธันวาคม พ.ศ. 2566 สำนักข่าวอาฌ็องซ์ฟร็องซ์-แพร็ส () ตีพิมพ์บทความพร้อมบทสัมภาษณ์อันแสดงให้เห็นถึงความพยายามในการใช้อักษรฮันกึลขึ้นอีกครั้ง อย่างไรก็ตาม จนถึง พ.ศ. 2568 การเขียนภาษาจียาจียาด้วยอักษรฮันกึลยังคงอยู่อย่างจำกัดจำเพาะในโรงเรียนและป้ายในท้องถิ่นของสองตำบลนำร่องโครงการเท่านั้น

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอินโดนีเซีย