การรดน้ำดำหัว

การรดน้ำดำหัว หรือในวัฒนธรรมล้านนาเรียกว่า การสระเกล้าดำหัว เป็นพิธีที่เริ่มต้นทางภาคเหนือของประเทศไทย ต่อมาพิธีดังกล่าวก็แพร่กระจายไปทั่วทุกภูมิภาค มีจุดประสงค์เพื่อขอขมาผู้ใหญ่ และยังถือเป็นการชำระสะสางสิ่งอัปมงคลออกไปจากชีวิตเพื่อต้อนรับสิ่งดี ๆ เข้ามาในวันปีใหม่ ประชาชนชาวไทยในทุกภาคปฏิบัติสืบทอดต่อ ๆ กันมาในวันสงกรานต์ทุกปี

พิธี
ในปัจจุบันจะเน้นที่การรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ที่ตนนับถือ และรดน้ำดำหัวพระสงฆ์ ซึ่งการรดน้ำผู้ใหญ่จะทำกันในวันสุดท้ายของเทศกาลสงกรานต์หรือวันที่ 15 เมษายน (วันผู้สูงอายุ) ส่วนการรดน้ำดำหัวพระสงฆ์จะมีพิธีการมากกว่า คือก่อนที่จะรดน้ำพระสงฆ์ จะต้องรดน้ำพระพุทธรูปก่อน แล้วจึงค่อยรดน้ำดำหัวพระภิกษุสงฆ์ จากนั้นก็รับพร สามารถทำได้ทุกวันตั้งแต่วันแรกจนถึงวันสุดท้าย (13–15 เมษายน) ของสงกรานต์

สิ่งที่เตรียมในการรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่คือ น้ำอบไทย น้ำหอม หรือน้ำส้มป่อย เพื่อนำไปผสมกับน้ำที่จะนำไปรดน้ำผู้ใหญ่ อาจมีดอกมะลิ หรือกลีบดอกกุหลาบลอยไปด้วย คนล้านนานิยมใช้น้ำที่ใส่ขมิ้น ส้มป่อย เพื่อสระเกล้าดำหัว คือการใช้น้ำนี้ชำระความอัปมงคลให้ตนเอง ให้ผู้น้อย และผู้ใหญ่ สำหรับคนภาคกลาง ปกติแล้วจะรดน้ำที่มือของผู้อาวุโส แต่ที่ล้านนาเชื่อว่าการรดน้ำที่มือคือการรดน้ำศพ

ในพิธีการของทางล้านนา หลังจากที่ผู้ใหญ่ (ผู้ที่ถูกดำหัว) ให้พรเสร็จสิ้นแล้ว ท่านจะใช้มือของตนเองจุ่มลงไปในน้ำแล้วนำมาลูบศีรษะของตนเอง ซึ่งมีความเชื่อว่าเป็นการตอบรับการสูมาคารวะจากสิ่งที่ผู้มาดำหัวได้เคยล่วงเกินไว้ ทั้งทางกาย วาจา และใจ อันเป็นสิ่งไม่เป็นมงคล ทั้งนี้ เจตนาของพิธีไม่ใช่การขอให้ผู้อื่นนำน้ำขมิ้นส้มป่อยมารดที่ศีรษะของตนเอง เว้นแต่ท่านจะเมตตาสะบัดนิ้วมือที่มีน้ำติดอยู่ใส่ศีรษะของผู้ที่ไปดำหัว ซึ่งก็สุดแล้วแต่ความกรุณาของท่าน

ปัจจุบันมีความเชื่อที่ผิดโดยการที่ผู้น้อยให้พรผู้ใหญ่ซึ่งถือว่าเป็นการกระทำที่ผิดตามหลักประเพณี

การบันทึก
พิธีรดน้ำดำหัวปรากฏอยู่ในคัมภีร์ จามเทวีวงศ์ กล่าวถึงประเพณีนี้ที่พระเจ้าอนันตยศได้กระทำต่อพระนางจามเทวี ในคราวทูลเชิญเสด็จประทับนครเขลางค์ เริ่มจากการเตรียมการ สร้างปราสาทไม้อ้อสำหรับพิธีสรงน้ำ เตรียมเครื่องราชูปกรณ์ กองเงิน กองทอง กองแก้ว และอาหารคาวหวานนานาชนิด ตามมาด้วยพิธีสรงน้ำอัญเชิญพระนางจามเทวีประทับเหนือกองแก้ว จากนั้นสรงน้ำที่พระเศียรด้วย "น้ำส้มป่อย" ตามด้วยน้ำอบน้ำหอม และน้ำจากเต้าทองโดยพราหมณ์ หลังสรงน้ำเสร็จ พระเจ้าอนันตยศจูงพระหัตถ์พระมารดาไปประทับบนพระอาสน์ แล้ว ยกพระบาททั้งสองของพระมารดาวางบนเศียรเกล้า ของพระองค์เพื่อถวายบังคม จากนั้นทูลเชิญพระมารดาเสวยภัตตาหารรสเลิศก่อน แล้วพระองค์จึงเสวยต่อภายหลัง

อ้างอิง

หมวดหมู่:สงกรานต์ (ประเทศไทย)
หมวดหมู่:ประเพณีไทย
หมวดหมู่:วัฒนธรรมล้านนา