พระแท่นมนังคศิลาอาสน์

พระแท่นมนังคศิลาอาสน์ หรือ พระแท่นมนังคศิลาบาตร  คือแผ่นหินที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพบคู่กันกับจารึกหลักที่ 1 เมื่อครั้งยังทรงผนวช โดยในจารึกหลักที่ 1 ระบุว่า "ขะดารหินนี้มีชื่อมนังศิลาบาตร" และในจารึกเดียวกันระบุว่า "1214 ศกปีมะโรงพ่อขุนรามคำแหงเจ้าเมืองศรีสัชชนาลัยสุโขทัยนี้ปลูกไม้ตาลนี้ได้สิบสี่เข้าจึงให้ช่างฟันขดานหินตั้งหว่างกลางไม้ตาลนี้" ปีที่สร้างประมาณตรงกับ พ.ศ. 1835

ประวัติ
ในรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งในขณะนั้นเจ้าฟ้ามงกุฎ (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ยังทรงผนวชอยู่ ได้เสด็จธุดงค์ไปยังมณฑลฝ่ายเหนือ ได้ประทับศาลาใหญ่วัดถลางในเมืองสุโขทัย ระหว่างวันที่ 11–17 มกราคม พ.ศ. 2376 ได้ประพาสที่โคกปราสาทร้าง ได้พบพระแท่นมนังคศิลาอาสน์ เป็นแท่นแต่หักพังลงมาตะแคงอยู่ กรมการเมืองกราบทูลว่าแท่นศิลานั้นศักดิ์สิทธิ์ไม่ควรเสด็จเข้าไปใกล้ แต่พระองค์ไม่ทรงเชื่อ เสด็จเข้าไปใกล้พระแท่นศิลา แล้วเสด็จขึ้นประทับนั่งบนพระแท่นศิลา ครั้นเมื่อเสด็จกลับจึงมีรับสั่งให้ชะลอพระแท่นมนังคศิลาอาสน์ลงมากรุงเทพฯ ทำเป็นแท่นที่ประทับใต้ต้นมะขามใหญ่หน้าพระอุโบสถวัดราชาธิวาส เมื่อขึ้นครองสิริราชสมบัติพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายพระแท่นมาประดิษฐานไว้ที่หน้าวิหารพระคันธารราษฎร์ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม

ต่อมา พ.ศ. 2454 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทำพนักและฐานรองรับพระแท่นมนังคศิลาอาสน์และอัญเชิญไปประกอบเป็นพระราชบัลลังก์ พระองค์เสด็จขึ้นประทับเหนือพระที่นั่งภัทรบิฐมนังคศิลารัตนสิงหาสน์ภายใต้นพปฎลมหาเศวตฉัตร ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 7 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระแท่นมนังคศิลาอาสน์ไปประดิษฐานไว้ที่พระที่นั่งอนันตสมาคม พระราชวังดุสิต แต่หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองได้อัญเชิญมาไว้ที่พระวิหารยอดในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เฉพาะแต่พระแท่น พนักและฐานไม้รองรับ ต่อมาเมื่อมีการจัดพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระแท่นมนังคศิลาอาสน์จากวิหารยอดไปประดิษฐานที่พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามมาจนถึงทุกวันนี้

ลักษณะ
รูปลักษณะเป็นแผ่นหินชนวนสลักลาย ลักษณะอย่างบัลลังก์ที่เห็นกันอยู่ในปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ นำกระดานหินนี้ไปเสริมฐานรูปสิงห์แบกขึ้นมา เพื่อใช้ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระองค์ พระแท่นมีพนักพิงฝังมุกเป็นรูปพระนารายณ์ทรงครุฑ วางอยู่บนแท่นทำด้วยไม้จำหลักลายและรูปครุฑแบก

อ้างอิง

หมวดหมู่:โบราณวัตถุในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:ศิลปะสุโขทัย