การรุกรานพม่าครั้งแรกของมองโกล

การรุกรานพม่าครั้งแรกของมองโกล (; ) เป็นชุดความขัดแย้งทางทหารระหว่างราชวงศ์หยวนของกุบไล ข่าน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิมองโกลกับจักรวรรดิพุกามที่เกิดขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1277 ถึง 1287 การรุกรานดังกล่าวได้ล้มล้างจักรวรรดิพุกามที่มีอายุ 250 ปี และกองทัพมองโกลได้ยึดครองดินแดนของพุกามในเต๋อหง มณฑลยูนนาน และทางตอนเหนือของพม่าไปจนถึงตะก้อง การรุกรานดังกล่าวทำให้เกิดความแตกแยกทางการเมืองในพม่านานถึง 250 ปีและการเพิ่มขึ้นของรัฐชาวไททั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่

ชาวมองโกลเรียกร้องบรรณาการจากพุกามเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1271–1272 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในการพยายามปิดล้อมราชวงศ์ซ่งของจีน เมื่อพระเจ้านรสีหบดีทรงปฏิเสธ จักรพรรดิกุบไลข่านจึงส่งคณะผู้แทนมาอีกครั้งใน ค.ศ. 1273 เพื่อเรียกร้องบรรณาการอีกครั้ง แต่ก็ถูกปฏิเสธเช่นกัน ในปี ค.ศ. 1275 จักรพรรดิทรงสั่งให้รัฐบาลยูนนานรักษาความปลอดภัยบริเวณชายแดนเพื่อปิดกั้นทางหนีของราชวงศ์ซ่ง และอนุญาตให้ทำสงครามชายแดนในขอบเขตจำกัดหากพุกามตอบโต้ พุกามตอบโต้แต่กองทัพของพุกามถูกกองทัพมองโกลขับไล่กลับไปที่ชายแดนในปี ค.ศ. 1277–1278 หลังจากสงบนิ่งชั่วครู่ ในปี ค.ศ. 1281 กุบไลข่านก็หันความสนใจไปที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้อีกครั้ง โดยเรียกร้องบรรณาการจากพุกาม จักรวรรดิเขมร ดั่ยเหวียต และจามปา เมื่อกษัตริย์พม่าปฏิเสธอีกครั้ง จักรพรรดิจึงสั่งรุกรานพม่าตอนเหนือ ต่อมาในช่วงฤดูแล้งสองครั้ง (ค.ศ. 1283–1285) ชาวมองโกลได้ยึดครองเมืองตะก้องและฮะลี่นส่งผลให้กษัตริย์พม่าต้องเสด็จลี้ภัยไปยังพม่าตอนล่าง ชาวมองโกลจึงได้จัดตั้งจังหวัดเจิ้งเหมี่ยนขึ้นเป็นจังหวัดทางตอนเหนือของพม่า

การเจรจาสงบศึกเริ่มต้นขึ้นในปี ค.ศ. 1285 และสิ้นสุดลงด้วยการที่พระเจ้านรสีหบดีตกลงยอมจำนนในที่สุดเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1286 ทูตพม่าซึ่งจักรพรรดิทรงต้อนรับที่เมืองปักกิ่งในเดือนมกราคม ค.ศ. 1287 ได้ตกลงทำสนธิสัญญายอมรับอำนาจอธิปไตยของจักรวรรดิมองโกลเหนือจักรวรรดิพุกาม และจ่ายภาษีรายปีให้แก่รัฐบาลยูนนานเพื่อแลกกับการถอนทหารมองโกลออกจากภาคเหนือของพม่า แต่สนธิสัญญาดังกล่าวก็ยังไม่มีผลบังคับใช้ เนื่องจากพระเจ้านรสีหบดีถูกลอบปลงพระชนม์ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1287 และไม่มีผู้มีอำนาจใดที่จะสามารถปฏิบัติตามสนธิสัญญานี้ได้ กองบัญชาการมองโกลในยูนนานจึงถือว่าคำสั่งของจักรพรรดิในการถอนทัพเป็นโมฆะ และสั่งการให้บุกพม่าตอนกลาง พวกเขาอาจไปไม่ถึงพุกาม และถึงแม้จะไปถึงแล้วก็ตาม หลังประสพกับความเสียหายอย่างหนัก พวกเขาก็ถอยกลับไปยังเมืองตะก้อง

จักรวรรดิพุกามล่มสลายและเกิดภาวะอนาธิปไตยขึ้น ชาวมองโกลซึ่งน่าจะพอใจกับสถานการณ์เช่นนี้มากกว่า ไม่ได้ทำอะไรเพื่อฟื้นฟูความสงบเรียบร้อยในอีกสิบปีถัดมา ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1297 พวกเขายอมรับการยอมจำนนโดยสมัครใจของพระเจ้ากะยอฉะวาแห่งพุกาม แม้ว่าพระองค์จะทรงควบคุมพื้นที่เลยเมืองหลวงของพุกามไปเพียงเล็กน้อย แต่เก้าเดือนต่อมา พระเจ้ากะยอฉะวาถูกโค่นล้ม และชาวมองโกลถูกบังคับให้เข้าแทรกแซง นำไปสู่การรุกรานครั้งที่สองในปี ค.ศ. 1300–1301

มาร์โก โปโลบันทึกการรุกรานครั้งแรก (ค.ศ. 1277–1287) ไว้ในบันทึกการเดินทางของเขาใน Il Milione ชาวพม่าเรียกผู้รุกรานว่า ตะโยะ (หลังกลุ่มชนเตอร์กิกเอเชียกลางเป็นกองกำลังส่วนใหญ่ในกองทัพรุกรานของมองโกล) ปัจจุบันคำว่า ตะโยะ (တရုတ်) หมายถึงชาวจีนฮั่นแทน พระเจ้านรสีหบดีถูกจดจำไม่ดีในประวัติศาสตร์พม่าในนาม ตะโยะปะเยมิน ("กษัตริย์ผู้หลบหนีจากตะโยะ")

อ้างอิง
เชิงอรรถ

แหล่งอ้างอิง

แหล่งข้อมูล


























หมวดหมู่:กุบไล ข่าน
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การทหารของพม่า
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับพม่า
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับราชวงศ์หยวน