ตระกูลภาษาคอยซัน

ตระกูลภาษาคอยซัน เป็นภาษาในทวีปแอฟริกาจำนวนหนึ่งที่เคยถูกจำแนกเข้าด้วยกันโดยโจเซฟ กรีนเบิร์กGreenberg, Joseph H. 1955. ''Studies in African Linguistic Classification.'' New Haven: Compass Publishing Company. (Reprints, with minor corrections, a series of eight articles published in the ''Southwestern Journal of Anthropology'' from 1949 to 1954.) คอยซันถูกนิยามว่าเป็นภาษาที่ไม่มีเสียงพยัญชนะเดาะและไม่ได้อยู่ในตระกูลภาษาแอฟริกาอื่น ๆ เกือบตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 20 ภาษาเหล่านี้ถูกมองว่ามีความเกี่ยวเนื่องกันทางตระกูลภาษา แต่ข้อสันนิษฐานนี้ไม่เป็นที่ยอมรับอีกต่อไปแล้ว และปัจจุบันภาษาเหล่านี้ถูกแบ่งออกเป็นตระกูลภาษา 3 ตระกูล และภาษาโดดเดี่ยว 2 ภาษา

ภาษาในกลุ่มนี้เกือบทั้งหมด ยกเว้นเพียงสองภาษา เป็นภาษาพื้นเมืองในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ และสามารถจำแนกออกได้เป็น 3 ตระกูลภาษา ทั้งนี้ มีข้อสันนิษฐานว่ากลุ่มภาษาคอยอพยพเข้าสู่แอฟริกาตอนใต้ในช่วงเวลาไม่นานก่อนการขยายตัวของภาษากลุ่มบันตูGüldemann, Tom and Edward D. Elderkin (forthcoming) 'On external genealogical relationships of the Khoe family. ' In Brenzinger, Matthias and Christa König (eds.), Khoisan Languages and Linguistics: the Riezlern Symposium 2003. Quellen zur Khoisan-Forschung 17. Köln: Rüdiger Köppe. ในเชิงชาติพันธุ์ ผู้พูดภาษาเหล่านี้คือชาวคอยคอยและชาวซัน นอกจากนี้ เดิมทีภาษาในแอฟริกาตะวันออกอีกสองภาษา ได้แก่ ภาษาของชาวซันดาเวและชาวฮัดซา เคยถูกจัดอยู่ในกลุ่มคอยซันด้วยเช่นกัน แม้ว่าในแง่ชาติพันธุ์แล้ว ผู้พูดสองภาษานี้จะไม่ใช่ทั้งชาวคอยคอยหรือชาวซันก็ตาม

ก่อนการขยายตัวของภาษากลุ่มบันตู ภาษาในกลุ่มคอยซันหรือภาษาที่ใกล้เคียงกันน่าจะเคยแพร่กระจายอยู่ทั่วไปในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้และแอฟริกาตะวันออก อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบัน พื้นที่การใช้ภาษาเหล่านี้ถูกจำกัดอยู่เพียงในทะเลทรายคาลาฮารี โดยเฉพาะในประเทศนามิเบียและบอตสวานา รวมถึงบริเวณหุบเขาทรุดตอนกลางของประเทศแทนซาเนีย

ภาษาส่วนใหญ่ในกลุ่มนี้กำลังตกอยู่ในภาวะใกล้สูญ และอีกหลายภาษาก็อยู่ในภาวะใกล้สิ้นสูญหรือสูญหายไปแล้ว โดยส่วนใหญ่ไม่มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ภาษาคอยซันเพียงภาษาเดียวที่มีการใช้อย่างแพร่หลายคือ ภาษาคอยคอย ในประเทศนามิเบีย บอตสวานา และแอฟริกาใต้ ซึ่งมีผู้พูดราว 250,000 คo ภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นอันดับสองคือ ภาษาซันดาเวในประเทศแทนซาเนีย โดยมีผู้พูดประมาณ 40,000 ถึง 80,000 คน ซึ่งบางส่วนเป็นกลุ่มที่พูดภาษาเดียว ตามมาด้วยภาษาอึงกุงในพื้นที่ตอนเหนือของทะเลทรายคาลาฮารีซึ่งมีผู้พูดประมาณ 16,000 คน นอกจากนี้ การใช้ภาษายังมีความเข้มแข็งอย่างมากในกลุ่มผู้พูดภาษานาโรทั้ง 20,000 คน โดยครึ่งหนึ่งในจำนวนนี้ใช้ภาษานาโรเป็นภาษาที่สอง

ภาษาในกลุ่มคอยซันเป็นที่รู้จักกันดีจากการใช้เสียงพยัญชนะเดาะในฐานะหน่วยเสียงพื้นฐาน ซึ่งมักเขียนแทนด้วยสัญลักษณ์ เช่น ǃ และ ǂ เสียงเดาะเหล่านี้มีความหลากหลายอย่างยิ่งในฐานะพยัญชนะ เนื่องจากเป็นการออกเสียงที่ต้องอาศัยการทำงานของลิ้นสองตำแหน่งประกอบกัน และในบางส่วนสามารถขยับแยกจากกันได้อย่างอิสระ ส่งผลให้ภาษาในกลุ่มคอยซันเป็นภาษาที่มีจำนวนพยัญชนะมากที่สุดในโลก ตัวอย่างเช่น ภาษาจูทวานมีพยัญชนะเสียงเดาะถึง 48 เสียง ควบคู่ไปกับพยัญชนะเสียงปกติที่มีจำนวนใกล้เคียงกัน นอกจากนี้ยังมีเสียงสระสไตรเดนต์ เสียงสระผนังคอ และระบบวรรณยุกต์อีก 4 ระดับ ขณะที่ภาษาอึงโกและภาษาอัมคอยมีความซับซ้อนมากยิ่งกว่านั้น

อ้างอิง

หมวดหมู่:ตระกูลภาษาที่ถูกเสนอ