ย่านสถานี

ย่านสถานี () หรือเรียกสั้น ๆ ว่า ย่าน () คือชุดของรางรถไฟในเครือข่ายรถไฟสำหรับจัดเก็บ, คัดแยก หรือขนถ่ายยานพาหนะและรถจักร ย่านมีรางหลายรางขนานกันเพื่อจัดเก็บตู้รถไฟหรือหัวรถจักรที่ไม่ได้ใช้งานไว้นอกเส้นทางหลัก เพื่อไม่ให้กีดขวางการจราจร รถหรือตู้รถไฟจะถูกเคลื่อนย้ายโดยรถจักรสับเปลี่ยน ซึ่งเป็นรถจักรประเภทหนึ่งที่ออกแบบมาเป็นพิเศษ รถหรือตู้รถไฟในย่านอาจถูกจัดเรียงตามหมวดหมู่ต่าง ๆ มากมาย เช่น บริษัทรถไฟ, การบรรทุกหรือขนถ่าย, ปลายทาง, ประเภทรถ หรือระบุว่าต้องซ่อมแซมหรือไม่ โดยปกติย่านสถานีจะสร้างขึ้นในบริเวณที่จำเป็นต้องเก็บยานพาหนะรถไฟในขณะที่ไม่ได้บรรทุกหรือขนถ่าย หรือรอการประกอบเป็นขบวนรถไฟ ย่านสถานีขนาดใหญ่อาจมีหอคอยเพื่อควบคุมการปฏิบัติงาน

ย่านหลายแห่งตั้งอยู่ตามจุดยุทธศาสตร์บนเส้นทางหลัก ย่านบนเส้นทางหลักมักประกอบด้วยย่านขึ้น () และย่านลง () ซึ่งเชื่อมโยงกับทิศทางการเดินทางที่เกี่ยวข้อง ย่านมีหลายประเภทและส่วนประกอบต่าง ๆ ภายในย่าน ขึ้นอยู่กับโครงสร้าง

 ย่านสถานีรับส่งสินค้า 
ย่านสถานีรับส่งสินค้า () สำหรับตู้บรรทุกสินค้า () เค้าโครงย่านโดยรวมโดยทั่วไปได้รับการออกแบบโดยใช้เทคนิคการสับเปลี่ยน () หรือการแบ่งทาง () : 
 ย่านแบบแบนไม่มีเนิน และต้องอาศัยหัวรถจักรในการเคลื่อนตัวของรถ
 ย่านแรงโน้มถ่วง () สร้างขึ้นบนทางลาดธรรมชาติและพึ่งพารถจักรน้อยลง โดยทั่วไปรถจักรจะควบคุมชุดประกอบที่ถูกคัดแยกจากรถที่กำลังจะคัดแยก พวกมันจะถูกแยกออกและปล่อยให้ไหลไปยังอุปกรณ์คัดแยกที่อยู่ด้านล่าง
 ย่านสับเปลี่ยนแบบเนิน () มีเนินที่สร้างขึ้นมาโดยเฉพาะ ซึ่งเป็นจุดที่รถจักรสำหรับสับเปลี่ยน (yard locomotives) จะดันตู้สินค้าขึ้นไป จากนั้นตู้สินค้าก็จะถูกปล่อยให้ไหลไปตามแรงโน้มถ่วงเพื่อเข้าสู่รางสับเปลี่ยนต่างๆ

 หลักการพื้นฐานของย่านคัดแยก 

สำหรับย่านสับเปลี่ยนหรือย่านจัดเรียงทั้งหมด ความสามารถของมนุษย์มีบทบาทสำคัญ ในการวางแผนกลยุทธ์สำหรับการสับเปลี่ยนตู้รถไฟ ยิ่งมีการเชื่อมต่อตู้รถไฟน้อยครั้ง และใช้ระยะทางในการเคลื่อนที่น้อยลงเท่าไหร่ การปฏิบัติงานก็จะยิ่งรวดเร็วขึ้น กลยุทธ์ก็จะยิ่งดีขึ้น และชุดตู้รถไฟที่จัดเรียงใหม่ก็จะสามารถนำไปต่อกับขบวนรถไฟขาออกได้เร็วขึ้นเท่านั้น
 ย่านสับเปลี่ยน () ย่านเตรียมการ () หรือย่านแยกขบวน () มักจะถูกจัดระดับให้เป็นย่านแบบแบน โดยที่รถจักรสับเปลี่ยนจะสับเปลี่ยนและควบคุมรถด้วยมือจาก (ก) รางรถไฟมาถึง ไปยัง (ข) รางรถไฟที่ขบวนมาไม่ครบ ไปยัง (ค) รางรถไฟที่ขบวนมาไม่ครบ จากนั้นไปยัง (ง) รางรถไฟที่ขบวนออกเดินทางจากย่าน
 ย่านประเภทหนึ่งที่มีขนาดใหญ่ในกลุ่มนี้เรียกว่า ย่านเตรียมการ () ซึ่งเป็นย่านที่ทำหน้าที่เป็นทั้งจุดหมายปลายทางและเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับการรวบรวมกลุ่มตู้สินค้าเพื่อการออกเดินทาง หน้าที่ที่ดูเหมือนขัดแย้งกันนี้เป็นเพราะว่า บริษัทเดินรถทางไกลจะนำตู้เปล่ามาส่ง และรับตู้สินค้าที่บรรจุเต็มแล้ว ที่ถูกจัดเรียงและประกอบโดยรถจักรสำหรับสับเปลี่ยนในพื้นที่ ทำให้บริษัทขนส่งทางไกลสามารถไป-กลับได้โดยใช้เวลาพักน้อยที่สุด และรถจักรสำหรับสับเปลี่ยนในพื้นที่จะส่งต่อตู้เปล่าไปยังย่านสำหรับบรรจุเมื่อสินค้าของโรงงานพร้อมสำหรับการขนส่ง
 การทำงานลักษณะนี้ก็เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ใน ย่านขนถ่าย () ด้วยเช่นกัน แต่สิ่งที่แตกต่างคือ ในย่านประเภทหลังนี้ ลูกค้าในภาคอุตสาหกรรมหลายรายจะได้รับการบริการจากรถจักรสำหรับสับเปลี่ยนในพื้นที่ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของอุปกรณ์ในย่าน และทางอุตสาหกรรมจะจ่ายค่าธรรมเนียมการเปลี่ยนถ่ายสินค้าให้กับบริษัทรถไฟหรือบริษัทที่ดูแลย่าน ในส่วนของ ย่านเตรียมการ () นั้น รถจักรส่วนใหญ่มักจะดำเนินการโดยบุคลากรของอุตสาหกรรมนั้น ๆ เอง (เช่น โรงกลั่นน้ำมัน, บริษัทเคมีภัณฑ์ หรือเหมืองถ่านหิน) และในทั้งสองกรณีนี้ การเป็นเจ้าของย่านก็ขึ้นอยู่กับรูปแบบธุรกิจ ซึ่งอาจเป็นไปได้หลายรูปแบบ และการเป็นเจ้าของและการดำเนินการมักจะเป็นเรื่องของการเช่าหรือผลประโยชน์ร่วมกัน
 ย่านสับเปลี่ยนแบบเนิน () และย่านสับเปลี่ยนแบบใช้แรงโน้มถ่วง () มักจะถูกทำให้เป็นระบบอัตโนมัติอย่างสูง และออกแบบมาเพื่อการแยก, จัดเรียง, และประกอบตู้สินค้าให้เป็นขบวนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นจึงมีการติดตั้งอุปกรณ์หน่วงความเร็วเชิงก (mechanical retarders) หรือเบรกภายนอก และเครื่องชั่งน้ำหนักที่คอมพิวเตอร์หรือเจ้าหน้าที่ใช้ร่วมกับข้อมูลความลาดชันของเนิน เพื่อคำนวณและควบคุมความเร็วของตู้รถที่ไหลลงเนินไปยังรางปลายทาง ระบบการจัดเรียงที่ทันสมัยเหล่านี้มีความซับซ้อนมากพอที่จะทำให้ตู้แรกไหลไปหยุดใกล้ๆ กับปลายรางจัดเรียงได้ และด้วยการชะลอความเร็วของตู้รถที่ตามมาลงจากเนิน จะช่วยลดระยะห่างของตู้รถในลำดับถัดไป ทำให้สามารถชนและเชื่อมต่อกันได้อย่างนุ่มนวลโดยไม่เกิดความเสียหายต่อกัน เนื่องจากความเร็วโดยรวมของงานมีความสำคัญ ย่านหลายแห่งจึงมีอุปกรณ์หน่วงความเร็วขนาดเล็กที่ทำงานด้วยระบบลม, ไฮดรอลิก หรือสปริง (ดังภาพด้านขวา) เพื่อปรับและลดความเร็วทั้งก่อนและหลังจุดสับราง เมื่อทำงานร่วมกับเทคโนโลยีการติดตามรถและสินค้า

 การตั้งชื่อและส่วนประกอบ 
ย่านสถานีรับส่งสินค้าขนาดใหญ่ สามารถประกอบด้วยส่วนประกอบต่อไปนี้:
 ย่านรับสินค้า () หรือเรียกอีกอย่างว่า ลานรับสินค้า เป็นสถานที่ที่ตู้บรรทุกสินค้าหรือแคร่รถสินค้าจะถูกแยกออกจากรถจักร ตรวจสอบปัญหาทางกลไก และส่งไปยังย่านจำแนกประเภท () หรือย่านจัดเรียงสินค้า ()
 ย่านสับเปลี่ยน, ย่านสวิตช์, ย่านแยก, หรือ ย่านคัดแยก () ซึ่งเป็นย่านที่รถจะถูกคัดแยกไปยังจุดหมายต่าง ๆ และประกอบเป็นบล็อก โดยมีชื่อทางการที่แตกต่างกันไป
 ย่านขาออก () ที่ซึ่งประกอบบล็อกรถเป็นขบวนรถ
 ย่านซ่อมรถ () หรือ ย่านซ่อมบำรุง () สำหรับตู้บรรทุกสินค้า
 โรงเก็บรถจักร () (ในบางย่านเป็นทรงกลม) เพื่อเติมเชื้อเพลิงและให้บริการรถจักร
 ย่านขนถ่าย () คือย่านที่ขบวนรถไฟจะถูกนำมาส่งหรือรับไปเป็นกลุ่ม โดยรถไฟทางไกลที่ให้บริการแบบวิ่งผ่าน เช่น ขบวนรถ () แต่การจัดการภายในย่านจะดำเนินการโดยรถจักรสำหรับสับเปลี่ยนในพื้นที่
 รางรถไฟขบวนรถ () อาจสงวนไว้สำหรับรถไฟแบบขบวนรถ ซึ่งบรรทุกตู้รถไฟที่มีต้นทางและปลายทางเดียวกันทั้งหมด และเพื่อไม่ให้รถวิ่งผ่านถูกจัดประเภทในย่านจัดประเภท ขบวนรถไฟประเภทนี้มักจะหยุดในย่านสถานีขนส่งสินค้าเพื่อวัตถุประสงค์อื่น ๆ เช่น การตรวจสอบ การซ่อมบำรุงเครื่องยนต์ การเปลี่ยนเป็นขบวนที่ยาวขึ้น หรือการเปลี่ยนลูกเรือ

ย่านสถานีรับส่งสินค้าอาจมีอุตสาหกรรมหลายแห่งอยู่ติดกัน โดยที่รถไฟจะถูกโหลดหรือขนถ่ายและจัดเก็บก่อนจะเคลื่อนย้ายไปยังจุดหมายปลายทางใหม่

 ย่านจอดรถไฟ 

ย่านจอดรถไฟ ()https://www.orr.gov.uk/media/19818/download ROGS Sidings and Safety Critical Work – Interpretation and Guidance ใช้สำหรับคัดแยก จัดเก็บ และซ่อมแซมตู้โดยสาร ย่านเหล่านี้ตั้งอยู่ในเขตเมืองใกล้กับสถานีรถไฟหรือสถานีขนส่งขนาดใหญ่ ตัวอย่างของย่านจอดรถไฟขนาดใหญ่ในสหรัฐอเมริกาคือ ย่านจอดรถไฟซันนีไซด์ในนครนิวยอร์ก ซึ่งดำเนินการโดยแอ็มแทร็ก ย่านจอดรถไฟที่ใช้สำหรับจัดเก็บเป็นหลัก เช่น ย่านจอดรถไฟเวสต์ไซด์ในนิวยอร์ก เรียกว่า "ย่านเลย์อัพ" ()Chicago-L.org. "42nd Place Terminal." Accessed 2013-08-30. หรือ "ย่านจอดรถไฟ" โดยทั่วไปย่านจอดรถไฟจะเป็นย่านในพื้นราบ เนื่องจากรถโดยสารที่ไม่มีสัมภาระจะมีน้ำหนักมากกว่าตู้บรรทุกสินค้าที่ไม่มีสัมภาระ

ในสหราชอาณาจักร จุดจอดรถไฟ () คือสถานที่จอดรถจักรขณะรอรอบการปฏิบัติหน้าที่ครั้งต่อไป จุดจอดรถไฟอาจติดตั้งจุดเติมน้ำมันและสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการบำรุงรักษาเล็กน้อยอื่น ๆ ตัวอย่างที่ดีคือจุดพักรถไฟบนถนนก็อดฟรีย์ในเมืองนิวพอร์ต ซึ่งปัจจุบันได้ปิดให้บริการแล้ว รางจอดรถไฟ () อาจมีขนาดเล็กเพียงไม่กี่ราง หรือเป็นศูนย์ขนาดใหญ่เหมือน เฟลต์แฮมไซดิงส์ () บางครั้งก็มีการจ่ายไฟฟ้าด้วยรางที่สาม (third rail) หรือระบบจ่ายไฟฟ้าเหนือหัว (OLE) ตัวอย่างของจุดจอดพักที่มีรางที่สามคือ ย่านจอดรถไฟเฟลต์แฮม () ซึ่งกำลังถูกปรับปรุงให้เป็นรางจอดพักสำหรับรถไฟ British Rail Class 701 EMU

 ดูเพิ่ม 

 ย่านสับเปลี่ยนคัดรถ 
 รายชื่อย่านสถานี
 การปฏิบัติการขนส่งระบบราง 
 ทางหลีก 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 





ย่าน