อาณาจักรอินโด-พาร์เธีย

อาณาจักรอินโด-พาร์เธีย หรืออีกชื่อในคัมภีร์สันสกฤตโบราณว่า ปหฺลวะ   เป็นอาณาจักรพาร์เธีย ที่ก่อตั้งโดยพระเจ้ากอนโดฟาเรส มีช่วงเวลาตั้งแต่ พ.ศ.562 ถึงประมาณ พ.ศ.769 ในช่วงรุ่งเรืองของอาณาจักร มีพื้นที่ปกครองครอบคลุมถึงพื้นที่ทางตะวันออกของอิหร่าน พื้นที่ต่างๆในอัฟกานิสถาน และพื้นที่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอนุทวีปอินเดีย (ปัจจุบันคือ ปากีสถาน และบางส่วนของ อินเดีย ตะวันตกเฉียงเหนือ) กษัตริย์แห่งอาณาจักรนี้อาจเป็นส่วนหนึ่งของราชวงศ์สุเรน และนักประวัติศาสตร์บางคนยังเรียกอาณาจักรนี้ว่า "อาณาจักรสุเรน" 

อาณาจักรนี้ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ.562/563 เมื่อผู้ว่าราชการของ ดราเกียนา(สกะสถาน) นามว่ากอนโดฟาเรส  ทรงประกาศเอกราชจากจักรวรรดิพาร์เธีย ต่อมาพระองค์ได้เคลื่อนไปทางทางตะวันออก และยึดครองดินแดนจากอาณาจักรอินโด-สิเถียน อาณาจักรอินโด-กรีก และสถาปณาอาณาจักรให้เป็นจักรวรรดิ   อาณาจักรของอินโด-พาร์เธียลดบทบาทลงอย่างมากหลังจากการรุกรานของจักรวรรดิกุษาณะ ในช่วงครึ่งหลังของคริสตศตวรรษที่ 1(ครึ่งหลังของพุทธศตวรรษที่ 6) อาณาจักรสามารถรักษาดินแดนสกะสถานไว้ได้ จนกระทั่งถูกจักรวรรดิซาเซเนียน พิชิตในราวปี พ.ศ.767/768  ในบาโลชิสถาน พระเจ้าปรตราชซึ่งเป็นราชวงศ์อินโด-พาร์เธียนในท้องถิ่น ได้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของจักรวรรดิซาเซเนียน ประมาณปี พ.ศ.805 

อาณาจักรอินโด-พาร์เธีย ยังมีชื่อเสียงจากการสร้างวัดพุทธทัคต์อีบาฮี (แหล่งมรดกโลกของยูเนสโก) ในเมืองมาร์ดาน ประเทศปากีสถาน

 ชื่อ 
ชื่อ "อินโด-พาร์เธีย" เป็นชื่อที่นักวิชาการสมัยใหม่ตั้งให้กับราชวงศ์ที่มีความสัมพันธ์กันอย่างหลวมๆ ราชวงศ์นี้ถูกเรียกว่า ปัหลวะ ในคัมภีร์ปุราณะ และมหาภารตะ 

 พระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 1 และผู้ปกครองหลังจากนั้น 
ดั้งเดิมพระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 1 น่าจะเป็นผู้ปกครองเสย์สถาน ในพื้นที่ซึ่งปัจจุบันคืออิหร่านตะวันออก อาจเป็นบริวารหรือสัมพันธ์กับราชวงศ์อัปรจราช พระองค์อาจดำรงตำแหน่งผู้ปกครอง ของเสย์สถานหลังจากชาวพาร์เธียคนก่อนๆ เช่น เชรูเคส หรือ ทันลิสไมเดต  เหล่าเสนาบดีชาวพาร์เธียเหล่านี้ปกครองภูมิภาคสกะสถาน มาตั้งแต่สมัยที่ จักรพรรดิมิทริเดทีสที่ 2 (พ.ศ.419–455 [124–88 ปีก่อนคริสตกาล]) พิชิตพื้นที่สกะของภูมิภาคนี้ 

ระหว่าง พ.ศ.523–533(20–10 ปีก่อนคริสตกาล) พระองค์เข้าพิชิตดินแดนของอาณาจักรอินโด-สิเถียน บางทีหลังจากการสวรรคตของพระเจ้าอเซสที่ 1 กษัตริย์องค์สำคัญ พระเจ้ากอนโดฟาเรสกลายเป็นผู้ปกครองพื้นที่ที่ประกอบด้วย อราโคเซีย, เซย์สถาน, สินธ์ุ, ปัญจาบ และหุบเขาคาบูล แต่อาจจะไม่ได้ครอบครองดินแดนเกินกว่า ปัญจาบตะวันออก  พระเจ้ากอนโดฟาเรสเรียกพระองค์เองว่า "ราชาแห่งราชา" ซึ่งเป็นตำแหน่งของจักรวรรดิพาร์เธีย ในกรณีนี้สะท้อนได้อย่างถูกต้องว่าจักรวรรดิอินโด-พาร์เธียเป็นเพียงรัฐที่โครงสร้างหลวมๆ ราชวงศ์ขนาดเล็กจำนวนหนึ่งยังคงรักษาอำนาจของตนไว้ในช่วงยุคอินโด-ปาร์เธียน ซึ่งน่าจะเป็นการแลกกับการยอมรับพระเจ้ากอนโดฟาเรสและผู้สืบทอด ราชวงศ์ขนาดเล็กเหล่านี้รวมถึงราชวงศ์อัปรจราชเอง และเซแทร็ป อินโด-สิเถียนเช่น พระเจ้าไซออนนิเซส และพระเจ้าราชูวุล รวมถึงชาวสิเถียนที่ไม่ปรากฏตัวตนซึ่งทำเหรียญเลียนแบบพระเจ้าอเซสที่ 1 และอาณาจักรกษัตราปะตะวันตกยังมีอิทธิพลในคุชราต บางทีอาจอยู่นอกอาณาเขตอาณาจักรของพระเจ้ากอนโดฟาเรส
หลังจากการสวรรคตของพระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 1 จักรวรรดิก็เริ่มแตกแยก พระนามหรือตำแหน่ง กอนโดฟาเรส ถูกนำมาปรับใช้โดยพระเจ้าสารเปโดเนส ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นพระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 2 และอาจเป็นพระราชโอรสของกอนโดฟาเรสที่ 1 แม้ว่าพระองค์จะอ้างว่าเป็นผู้ปกครองหลัก แต่การปกครองของพระเจ้าสารเปโดเนสก็ไม่มั่นคง และพระองค์ได้ออกเหรียญกษาปณ์ที่แตกแขนงออกไปในแคว้นสินธ์ ปัญจาบตะวันออก และอราโคเซียทางตอนใต้ของอัฟกานิสถาน ผู้ปกครองพระองค์ต่อมาที่สำคัญที่สุดคือ พระเจ้าอับดากาเซสที่ 1 พระราชนัดดาในพระเจ้ากอนโดฟาเรส ซึ่งปกครองในปัญจาบและอาจรวมถึงในบ้านเกิดของเสย์สถาน หลังจากครองราชย์ได้ไม่นาน พระเจ้าสารเปโดเนสอาจจะถูกสืบทอดตำแหน่งโดย พระเจ้าออร์ธาญเนส ซึ่งต่อมาได้กลายเป็น พระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 3 กุฑนะ พระเจ้าออร์ธาญเนสปกครองส่วนใหญ่ในเซสถานและอาราโคเซีย โดยมีพระเจ้าอับดากาเซสอยู่ทางไกลออกไปตะวันออกในช่วงทศวรรษแรกหลังคริสตกาล และถูกสืบทอดตำแหน่งโดยพระเจ้าอูบูซาเนส เหรียญ พระราชโอรสของพระองค์ในเวลาสั้นๆ หลังจาก พ.ศ.563 (ค.ศ. 20) กษัตริย์นามว่าพระเจ้าซาเซส ซึ่งเป็นพระราชนัดดาของพระเจ้าอัศปวรมัน แห่งราชวงศ์อัปรจราช  ได้เข้ายึดอำนาจพระเจ้าอับดากาเซส และกลายเป็นพระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 4 ซาเซสตามที่ผู้เชี่ยวชาญกล่าวไว้ นี่คือพระเจ้ากอนโดฟาเรส ตามจารึกทัคต์อีบาฮีว่า :-

ยังมีพระมหากษัตริย์องค์รองอื่นๆ อีก เช่น สนพเรส เป็นผู้แย่งชิงอำนาจชั่วคราวในเซสถาน ซึ่งเรียกตัวเองว่ามหากษัตริย์แห่งกษัตริย์ และยังมี เหรียญ อับดากาเซสอีกเหรียญหนึ่ง ซึ่งเป็นผู้ปกครองที่ชื่อ อคตา ในสินธ์ุ ผู้ปกครองอีกคนหนึ่งชื่อสตวัสตเรส เหรียญ และเจ้าชายนิรนามที่อ้างว่าเป็นน้องชายของกษัตริย์อาร์ซาเซส ซึ่งในกรณีนี้เป็นเชื้อพระวงศ์จริงของราชวงศ์ปกครองใน พาร์เธีย

แต่ชาวอินโด-พาร์เธียไม่เคยได้ตำแหน่งกอนโดฟาเรสที่ 1 กลับมาอีกเลย และตั้งแต่กลางคริสตศตวรรษที่ 1 อาณาจักรกุษาณะภายใต้การนำ พระเจ้ากุจุละ กัทผิเซส ก็เริ่มยึดครองอาณาจักรอินเดียทางตอนเหนือ 

 กษัตริย์แห่งตูราน และสกะสถาน (พ.ศ.703-773[ค.ศ.160-230]) 
อาณาจักรอินโด-พาร์เธียสามารถรักษาการควบคุมพื้นที่ ตูราน และ สกะสถานซึ่งปกครองจนกระทั่งจักรวรรดิพาร์เธียล่มสลายโดยจักรวรรดิซาเซเนียเมื่อประมาณ พ.ศ. 773(ค.ศ.230) พระเจ้าปาหเรสที่ 1 (ประมาณพ.ศ.703-773[ค.ศ.160-230]) เป็นผู้ปกครองตูรานหลังจากการการแตกแยกของอาณาจักรอินโด-พาร์เธียที่เหลืออยู่ อาณาจักรสกะสถานนี้มีกษัตริย์ปกครองต่อมาทรงพระนาม พระเจ้าซาบานาเรสที่ 2 (พ.ศ.703-718[ค.ศ.160-175]). อาณาจักรตูรานและสกะสถานสิ้นสุดลง เมื่ออาณาจักรตูรานและสกะสถานยอมจำนนต่อการปกครองของ จักรพรรดิอาร์ดาชีร์ที่ 1 แห่งจักรวรรดิซาเซเนียน ราวปี พ.ศ.773(ค.ศ. 230) 

ดังปรากฏในเอกสารที่ถูกการบันทึกโดย อัล-ตะบารี บรรยายถึงการมาถึงของทูตถึงเมืองอาร์เดชีร์ที่กอร์ ความว่า:-

 รายพระนามพระมหากษัตริย์องค์หลักแห่งอินโด-พาร์เธีย 

 พระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 1 (ประมาณ พ.ศ.562–589 [ค.ศ.19 – 46]) เหรียญ

 พระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 2 สารเปโดเนส (พ.ศ.543–ประมาณ 563 [ค.ศ.1 – ประมาณ 20]) เหรียญ
 พระเจ้าอับดากาเซสที่ 1 (พ.ศ.543–ครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 6 [ค.ศ.1 – กลางคริสตศตวรรษที่ 1]) เหรียญ
 พระเจ้ากอนดาฟาเรสที่ 3 กุฑนะ พระนามเดิม ออร์ธาญเนส (ประมาณ พ.ศ.563 – 573 [ค.ศ.20 – 30])
 พระเจ้ากอนโดฟาเรสที่ 4 ซาเซส, (ครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 6 [กลางคริสตศตวรรษที่ 1])
 พระเจ้าอูเบาซาเนส, (ครึ่งแรกพุทธศตวรรษที่ 7 [ครึ่งหลังคริสตศตวรรษที่ 1])
 พระเจ้าปาโคลเรส (ครึ่งแรกพุทธศตวรรษที่ 7 [ครึ่งหลังคริสตศตวรรษที่ 1]) Coin
 พระเจ้าฟาร์น-ซาซาน (ประมาณ พ.ศ.753–769 [ค.ศ.210–226])

 อ้างอิง 

 แหล่งที่มา 

หมวดหมู่:ราชอาณาจักรในอดีต
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในศตวรรษที่ 1 ก่อนคริสตกาล