ล็อกซอซิลิซึม

ล็อกซอซิลิซึม ( ) หรือ 
ล็อกโซเซลิซึม
()
เป็นภาวะที่บางครั้งเกิดจากการถูกแมงมุมสันโดษ (สกุล Loxosceles) กัด
บริเวณที่ถูกกัดจะกลายเป็นสีคล้ำและเป็นแผลเปิดตื้นๆ เนื่องจากผิวหนังรอบบริเวณนั้นตาย (เป็น necrosis คือเป็นเนื้อตาย)
จนถึง ค.ศ. 2006 แมงมุมสันโดษเป็นแมงมุมชนิดเดียวที่พิสูจน์แล้วว่ากัดแล้วทำให้เนื้อตายในมนุษย์
แม้จะยังไม่มีการรักษาที่ได้ผลกับภาวะนี้ แต่ก็มีงานวิจัยเกี่ยวกับยาปฏิชีวนะ การผ่าตัดในระยะที่เหมาะสม ออกซิเจนความดันสูง เซรุ่มต้านพิษ และวัคซีน
เนื่องจากมีโรคหลายชนิดที่อาจมีอาการคล้ายกัน แพทย์จึงมักวินิจฉัยผิด

ภาวะนี้ได้การบรรยายถึงเป็นครั้งแรกในสหรัฐอเมริกาเมื่อปี ค.ศ. 1879 ที่รัฐเทนเนสซี
แม้ในทวีปอเมริกาเหนือจะมีแมงมุมสกุล Loxosceles อยู่มากถึง 13ชนิด (พื้นถิ่น 11ชนิด และนำเข้า 2ชนิด) แต่ชนิดที่ก่อภาวะซึ่งรุนแรงมากที่สุดคือ  ซึ่งรู้จักกันในชื่อแมงมุมสันโดษน้ำตาล หรือแมงมุมไวโอลิน (Fiddleback หรือ Violin spider)
เป็นแมงมุมมีที่อยู่ในเขตจำกัดรวมทั้งเขตเซาท์อีสต์ (ตะวันออกเฉียงใต้) ของสหรัฐอเมริกา
ส่วนในทวีปอเมริกาใต้ แมงมุมที่มักเป็นสาเหตุของแผลกัดเนื้อตายได้แก่ ,  (พบในประเทศบราซิลและอาร์เจนตินา) และ  (พบในบราซิล)

 พยาธิสรีรวิทยา 
 | alt = ภาพ 4 ภาพแสดงหลังถูกแมงมุมกัด ภาพ a, b และ c แสดงการลุกลามของเนื้อตาย ภาพ d แสดงรอยแผลเป็นภายหลัง
| ล็อกซอซิลิซึมชนิดทำให้เนื้อผิวหนังตาย () เนื้อตายหลังจาก 5วัน (a), 20วัน (b) และ 27วัน (c) รอยแผลเป็นที่เหลือหลังจาก 83วัน (d)
ภาวะนี้อาจแสดงอาการแบบเฉพาะที่หรือทั่วร่างกาย
 Necrotic cutaneous loxoscelism (ล็อกซอส์ซิลิซึมชนิดทำให้เนื้อผิวหนังตาย) เป็นศัพท์แพทย์ที่ใช้เรียกภาวะนี้เมื่อมีปฏิกิริยาทางผิวหนังเท่านั้น ลักษณะเด่นคือแผลเนื้อตายเฉพาะที่บริเวณที่ถูกกัด แต่การถูกแมงมุมสันโดษกัดโดยมากก่อแค่การระคายเคืองผิวหนังซึ่งจะหายภายใน  ที่เหลือมักใช้เวลา กว่าจะหาย โดยอาจเหลือเป็นรอยแผลเป็น
 Viscerocutaneous loxoscelism (ล๊อกโซเซลิสม์ชนิดอวัยวะภายในและผิวหนัง) หมายถึงภาวะที่มีอาการทั้งทางผิวหนังและที่อวัยวะอื่นๆ ซึ่งพบน้อยหลังจากถูกแมงมุมสันโดษกัด อาการรวมถึงอ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน และมีไข้ การทำลายเซลล์เม็ดเลือด (ภาวะเลือดจางจากการสลายของเม็ดเลือดแดง) อาจทำให้ต้องถ่ายเลือดและมีผลเสียต่อไต ปัจจัยการแข็งตัวของเลือดที่หมดไป (เนื่องจาก ภาวะเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดแบบแพร่กระจาย หรือ ) และการทำลายเกล็ดเลือด (ภาวะเกล็ดเลือดน้อย) พบมากที่สุดในเด็ก DIC อาจนำไปสู่การมีเลือดออกอย่างเป็นอันตราย บางกรณีอาจเกิดภาวะไตเสียหายเฉียบพลันจากการตายของใยกล้ามเนื้อ (myonecrosis) และกล้ามเนื้อลายสลายตัว ซึ่งนำไปสู่ภาวะโคม่า

 พิษของแมงมุม 
พิษของแมงมุมสันโดษมีสารพิษหลายชนิด 
ที่สำคัญที่สุดสำหรับแผลกัดเนื้อตายจากแมงมุมคือเอนไซม์ 
ซึ่งมีอยู่ในแมงมุมสันโดษทุกสปีชีส์ ต่างกันตรงมีมากมีน้อย และโมเลกุลกับฤทธิ์จะไม่เทียบเท่ากันทั้งหมด
สารพิษชนิดนี้พบในแมงมุมอีกสกุลหนึ่งเท่านั้น คือ Sicarius
สารนี้ละลายโครงสร้างของเยื่อหุ้มเซลล์ ก่อให้เกิดโมเลกุลฟอสเฟตรูปแหวน (cyclic phosphates) ซึ่งอาจจุดชนวนให้เซลล์ทำลายตัวเอง
บริเวณที่ถูกทำลายจะจำกัดอยู่เฉพาะบริเวณที่มีเอนไซม์

 การวินิจฉัย 
อวัยวะที่ใช้กัดของแมงมุมมีขนาดสั้น โดยสามารถกัดสัตว์ทดลองเมื่อมีแรงกดบนหลังแมงมุมเท่านั้น
ดังนั้น การกัดจึงมักเกิดเมื่อแมงมุมติดอยู่ที่เสื้อหรือขากางเกง
ยังไม่มีชุดทดสอบทางเคมีขายที่สามารถระบุได้ว่าพิษมาจากแมงมุมสันโดษสีน้ำตาลหรือไม่
การกัดเองมักไม่ทำให้รู้สึกเจ็บ
แผลเน่าตายจำนวนมากถูกระบุผิดว่าแมงมุมสันโดษสีน้ำตาลกัด
เพราะบาดแผลที่ผิวหนังเป็นเรื่องสามัญและการติดเชื้ออาจทำให้แผลเน่าได้ จึงทำให้การติดเชื้อผิวหนังอย่างรุนแรงจำนวนมากถูกโทษว่ามาจากแมงมุมชนิดนี้
จริงๆ รอยกัดที่สงสัยจำนวนมากก็เกิดขึ้นนอกถิ่นอาศัยตามธรรมชาติของแมงมุม
บาดแผลที่พบหลังจากหนึ่งสัปดาห์อาจระบุผิดว่าเกิดจากแมงมุมกัด
การวินิจฉัยซับซ้อนยิ่งขึ้นเพราะมักไม่ได้พยายามระบุชนิดแมงมุมอย่างชัดเจน
ด้วยเหตุนี้ แมงมุมชนิดอื่นที่ไม่ก่อแผลเนื้อตายจึงมักถูกระบุผิดว่าเป็นแมงมุมสันโดษสีน้ำตาล
ในประเทศไทย ผู้เชี่ยวชาญทางด้านกีฏวิทยาอาจตรวจสอบและระบุชนิดของซากแมงมุมได้ 

อักษรย่อช่วยจำ "NOT RECLUSE" อาจใช้เป็นตัวช่วยกันแผลผิวหนังว่าไม่ใช่มาจากแมงมุมสันโดษ คือ
 Numerous มีแผลหลายแผล (ปกติมีแค่แผลเดียว บางครั้งมีสองแผล)
 Occurrence เกิดผิดภูมิภาค หรือผิดสถานที่จากที่ซ่อน (เพราะชอบอยู่ในที่มืดที่ไม่ถูกรบกวน เช่น ที่เก็บของ ตู้เก็บเสื้อผ้า ที่จอดรถ เสื้อผ้าที่ไม่ใช้หรือวางไว้กับพื้น เตียงนอน)
 Timing เกิดผิดฤดู (เช่นในสหรัฐอเมริกา มักไม่เกิดเมื่ออากาศหนาว คือระหว่างเดือนตุลาคม–เมษายน)
 Red Center กลางแผลมีสีแดง (ควรมีสีซีด ขาวอมน้ำเงิน ม่วง ดำ เพราะหลอดเลือดฝอยถูกทำลาย) 
 Elevated แผลนูนขึ้น (ควรเป็นแผลเรียบหรือจมตื้น)
 Chronic เป็นนาน (แผลควรหายภายใน 3เดือน) 
 Large แผลใหญ่เกินกว่า 10 ซม. 
 Ulcerates too quickly เกิดเป็นแผลเปื่อยเร็วกว่า  (มักเกิดในช่วงเวลา )
 Swollen ผู้ป่วยมีการบวมอย่างมีนัยสำคัญใต้คอ หรือเหนือข้อเท้า (ควรบวมน้อย ยกเว้นเมื่อถูกกัดที่ใบหน้าหรือเท้า) 
 Exudative มีหนอง (แผลควรแห้ง ยกเว้นเมื่อถูกกัดที่หนังตาหรือนิ้วเท้า)

ภาวะล็อกซอซิลิซึมทั่วร่างกาย (systemic loxocelism) เป็นการเจ็บป่วยที่พบได้น้อยแต่รุนแรงจากการถูกกัดโดยแมงมุมสันโดษสีน้ำตาล สามารถวินิจฉัยได้ด้วยการตรวจ
แต่การตรวจเลือดหาระดับเอนไซม์ lactate dehydrogenase และค่าบิลิรูบินรวมที่เพิ่มขึ้น ก็พบว่าเป็นการทดสอบที่ไวต่อภาวะโรคมากกว่า

 การรักษา 
แม้จะเป็นหนึ่งในการกัดของแมงมุมไม่กี่ชนิดที่มีความสำคัญทางการแพทย์ แต่ก็ยังไม่มีวิธีการรักษาภาวะล็อกซอซิลิซึมโดยเฉพาะ
แพทย์จะให้ร่างกายฟื้นตัวเอง โดยช่วยดูแลเรื่องแผล
แต่ก็มีงานวิจัยที่ยังดำเนินอยู่

 เซรุ่มต้านพิษ 
เซรุ่มต้านพิษ (anti-venoms) คือแอนติบอดีที่ผลิตขึ้นเพื่อต่อต้านสารพิษจากการถูกสัตว์กัด
โดยจะมีความจำเพาะต่อสัตว์เฉพาะอย่าง
ในประเทศบราซิลมีเซรุ่มต้านพิษแมงมุมสันโดษหลายชนิดที่มีจำหน่าย ซึ่งพิสูจน์แล้วว่ายับยั้งการลุกลามของเนื้อตายในกระต่ายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
หากให้เซรุ่มทันทีหลังถูกกัด ก็แทบจะล้างผลร้ายของพิษได้ทั้งหมด
หากเวลาผ่านไปนานเกินไป การรักษาก็จะไม่ได้ผล
แต่เพราะผู้ที่ถูกกัดส่วนใหญ่ไม่ไปพบแพทย์ภายใน  จึงทำให้ไม่ได้ผลหลังจากนั้น
และจึงไม่มีการพัฒนาเซรุ่มไว้ใช้อย่างแพร่หลาย

 การรักษาด้วยการผ่าตัด 
ในกรณีที่เกิดแผลเนื้อตายขนาดใหญ่ แพทย์สามารถผ่าตัดเอาออกได้
ท้ายที่สุดอาจต้องปลูกถ่ายผิวหนังเพื่อปิดบาดแผลดังกล่าว

 สปีชีส์ปัญหา 
 Loxosceles 
เชื่อกันว่าสปีชีส์ส่วนใหญ่ หากไม่ใช่ทั้งหมดของสกุล Loxosceles มีพิษที่ทำให้เนื้อตาย
มีเกินกว่า แล้วที่ระบุในสกุล แต่ก็มีการวิจัยอย่างจริงจังกับชนิดที่อาศัยอยู่ใกล้มนุษย์เท่านั้น

 Loxosceles reclusa (แมงมุมสันโดษสีน้ำตาล) 
ในบรรดาแมงมุมที่มีพิษทำให้เนื้อตาย แมงมุมสันโดษสีน้ำตาลเป็นชนิดที่มนุษย์พบบ่อยที่สุด
พื้นที่กระจายพันธุ์ครอบคลุมประเทศสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ตะวันออกเฉียงใต้ของรัฐเนแบรสกาไปจนถึงตอนใต้สุดของรัฐโอไฮโอ ลงไปถึงรัฐจอร์เจียและพื้นที่ส่วนใหญ่ของรัฐเทกซัส
ลักษณะเด่นคือมีลวดลายรูปไวโอลินบนหลัง
ขาเรียวยาว ไม่มีขนหรือแถบลาย
มีตา 6 ดวง เรียงเป็นคู่ๆ เป็นลักษณะที่ไม่สามัญแต่ก็ไม่จำเพาะ
แต่แมงมุมสันโดษอื่นๆ ก็เชื่อว่ามีพิษคล้ายกัน
L. reclusa เป็นสปีชีส์ที่ไม่ดุ
มีรายงานที่พบแมงมุมจำนวนมากอาศัยอยู่ในบ้านเป็นเวลาหลายปีโดยไม่มีใครถูกกัดเลย
ด้วยเหตุนี้ การถูกกัดโดย L. reclusa จึงไม่ค่อยมี
แต่เพราะอยู่ในที่ๆ มนุษย์อยู่ จึงเป็นเหตุเดียวของภาวะล็อกซอซิลิซึมในอเมริกาเหนือ

 Loxosceles laeta (แมงมุมสันโดษชิลี) 
Loxosceles laeta หรือรู้จักกันว่า แมงมุมสันโดษชิลี กระจายอยู่อย่างกว้างขวางในอเมริกาใต้และอเมริกากลาง
มีบันทึกที่ชัดเจนว่า แมงมุมก่อทั้งแผลเนื้อตายและและภาวะล็อกโซเซลิซึมทั่วร่างกาย
มันไปกับมนุษยได้ โดยพบแมงมุมในอาคารเดี่ยวๆ ในอเมริกาเหนือ ฟินแลนด์ และออสเตรเลีย
พบอยู่ในระดับความสูงระหว่าง 
แมงมุมอาศัยอยู่ในที่ซ่อนเร้นมืดๆ 
รวมทั้งกองไม้กองอิฐ

 Loxosceles deserta (แมงมุมสันโดษทะเลทราย) 
Loxosceles deserta พบในสหรัฐอเมริกาเขตเซาท์เวสต์ (ตะวันตกเฉียงใต้)
ซึ่งไม่ค่อยเจอกับมนุษย์ เพราะปกติพบอยู่กับพืชพื้นเมือง
ไม่ค่อยพบในที่มีมนุษย์อยู่อย่างหนาแน่น แหล่งที่อยู่ของแมงมุมก็มักจะอยู่ใกล้เขตมนุษย์
แมงมุมไม่ถือว่าสำคัญทางการแพทย์ เพราะไม่ค่อยเจอกับมนุษย์

 สกุลอื่นๆ 
 Lampona cylindrata (แมงมุมหางขาว) 
แมงมุมหางขาว (white-tailed spider) พบโดยหลักในประเทศออสเตรเลีย
ในอดีตเคยถูกโทษว่าเป็นเหตุของการเจ็บป่วยหลายชนิด รวมถึงภาวะเนื้อตายจากพิษแมงมุม
ซึ่งเคยเป็นที่ยอมรับทั้งทางวิชาการและความเชื่อทั่วไป
แต่การทบทวนข้อมูลหลายครั้งก็ได้แสดงว่า พิษไม่ทำให้เนื้อตาย

 Cheiracanthium inclusum (แมงมุมถุงเหลือง) 
Cheiracanthium inclusum หรือรู้จักว่า แมงมุมถุงเหลืองเท้าดำ เคยถูกโทษว่าเป็นสาเหตุแผลเนื้อตายที่ผิวหนัง
โดยอ้างว่า มีฤทธิ์ทำให้เนื้อตายแบบเบาๆ แต่นักก็ได้โต้แย้งข้ออ้างนี้
แมงมุมพบได้ทั่วทั้งอเมริกาเหนือ อเมริกากลาง และอเมริกาใต้ รวมถึงหมู่เกาะเวสต์อินดีส
มักพบทั้งภายในและนอกอาคาร

 Eratigena agrestis (แมงมุมโฮโบ) 
แผลเนื้อตายหลายกรณีในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของสหรัฐอเมริกา ถูกระบุว่า เกิดจากการถูกแมงมุมกัด
ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐ (CDC) ได้ทำการสำรวจ
เนื่องจากไม่มีแมงมุมสันโดษสีน้ำตาลอาศัยอยู่ในเขตแปซิฟิกนอรท์เวสต์ (ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศ)
แต่มีแมงมุมโฮโบ (E. agrestis) จำนวนมาก
ทำให้หลายคนเชื่อว่าการกัดของแมงมุมโฮโบทำให้เนื้อตาย
แต่ผู้วิจารณ์ชี้ว่านี้เป็นเพียงหลักฐานแบบอ้อมๆ เท่านั้น
โดยสปีชีส์มีถิ่นกำเนิดในยุโรป และไม่เคยมีรายงานว่า ก่ออาการเช่นนี้ตลอดหลายร้อยปีที่มนุษย์รู้จัก มีปฏิสัมพันธ์ และถูกมันกัด
ดังนั้น ข้ออ้างว่าแมงมุมกัดทำให้เป็นปัญหาสำคัญทางการแพทย์จึงควรถึอว่าเป็นเพียงแต่คำเล่าลือ

 Lycosa (แมงมุมหมาป่า) 
ในช่วง หนึ่งในนักวิจัยบุกเบิกด้านเซรุ่มต้านพิษในประเทศบราซิลได้มุ่งศึกษาว่าแมงมุมในสกุล Lycosa (Wolf spiders)

เป็นสาเหตุของอาการเจ็บป่วยและแผลเนื้อตายที่พบอย่างแพร่หลาย
ความเชื่อนี้คงยืนนานราว 50ปี จนกระทั่งแมงมุมหมาป่าได้พิสูจน์ว่าไม่ใช่เหตุ

 เชิงอรรถ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:พิษวิทยา
หมวดหมู่:การเป็นพิษจากสารที่ไม่ใช้เป็นยา
หมวดหมู่:อาการ