ไท่ผิงเต้า

ไท่ผิงเต้า (;  "วิถีมหาสันติ") เป็นขบวนการในลัทธิเต๋าของจีน ก่อตั้งโดยเตียวก๊ก (張角 จาง เจฺว๋) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก สาวกของไท่ผิงเต้าทั่วแผ่นดินจีนเข้าร่วมในการก่อกบฏโพกผ้าเหลืองเมื่อ ค.ศ. 184 กบฏถูกราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกปราบปรามในปีเดียวกันนั้น ขบวนการไท่ผิงเต้ามีกำลังที่ลดลงอย่างมากและล่มสลายไปในเวลาต่อมาไม่นาน ไท่ผิงเต้าเป็นหนึ่งในขบวนการที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของลัทธิเต๋าในยุคแรก อีกขบวนการคืออู๋โต่วหมี่เต้า (五斗米道;  "วิถีข้าวห้าทะนาน") ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก มีบันทึกว่าขบวนการไท่ผิงเต้าเป็นที่นิยมใน 8 มณฑล ได้แก่ เฉงจิ๋ว (青州 ชิงโจว), ชีจิ๋ว (徐州 สฺวีโจว), อิวจิ๋ว (幽州 โยวโจว), กิจิ๋ว (冀州 จี้โจว), เกงจิ๋ว (荊州 จิงโจว), ยังจิ๋ว (	揚州 หยางโจว), กุนจิ๋ว (兗州 เหยี่ยนโจว) และอิจิ๋ว (豫州 ยฺวี่โจว)

 ต้นกำเนิด 
ไท่ผิงเต้ามีต้นกำเนิดในรัชสมัยพระเจ้าซุนเต้ (漢順帝 ฮั่นชุ่นตี้) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (ครองราชย์ ค.ศ. 125-144) ปรมาจารย์ชื่ออิเกียด (于吉 ยฺหวี จี๋ หรือ 干吉 กาน จี๋) อ้างว่าตนได้รับคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ชื่อ ไท่ผิงชิงหลิ่งชู (太平清領書) จากน้ำพุในอำเภอขยกหยง (曲陽縣 ชฺวีหยางเซี่ยน) จากนั้นจึงเริ่มสร้างอารามและริเริ่มธรรมเนียมพิธีต่าง ๆ เช่น การเผาเครื่องหอม และการสวดคัมภีร์ในลัทธิเต๋า อิเกียดยังรักษาการเจ็บไข้ได้ป่วยของราษฎร (ไป่ซิ่ง 百姓) โดยการเผายันต์ (ฝูลู่ 符籙)  ผสมกับน้ำทำเป็นน้ำมนต์ ซึ่งทำให้อิเกียดยิ่งมีชื่อเสียงมากยิ่งขึ้น  ใน โฮ่วฮั่นชู (後漢書) บันทึกว่า ในรัชสมัยพระเจ้าซุนเต้  กง ฉง (宮崇) ลูกศิษย์คนหนึ่งของอิเกียดนำคัมภีร์ ไท่ผิงชิงหลิ่งชู ไปถวายพระเจ้าซุนเต้ แต่พระองค์ไม่สนพระทัยมากนัก เซียง ข่าย (襄楷) ลูกศิษย์ของกง ฉงพยายามนำคัมภีร์มาถวายเช่นกันแต่ก็ไม่สำเร็จ ภายหลังคัมภีร์ตกเป็นของเตียวก๊ก (張角 จาง เจฺว๋) ผู้ก่อตั้งขบวนการไท่ผิงเต้า窪德忠：《道教史》，頁82-84。

 การพัฒนาในภายหลัง 
เตียวก๊กชาวเมืองกิลกกุ๋น (鉅鹿郡 จฺวี้ลู่จฺวิ้น) ได้รับคัมภีร์ ไท่ผิงชิงหลิ่งชู แล้วประกาศตนเป็รน "มหาปรมาจารย์" (大賢良師 ต้าเซียนเหลียนชือ) เทศนาสั่งสอนลูกศิษย์และรักษาโรคภัยไข้เจ็บให้ราษฎร เตียวก๊กมีชื่อเสียงโด่งดังอย่างรวดเร็วเมื่อส่งลูกศิษย์หลายคนให้เดินทางไปทั่วทุกทิศเพื่อเผยแผ่คำสอน โดยใช้ "วิถีเมตตา" (善道 ช่านเต้า) ในการสั่งสอนสามัญชน ภายในสิบปีก็มีผู้ติดตามนับถือมากถึงหลายแสนคนจาก 8 มณฑล ได้แก่ เฉงจิ๋ว (青州 ชิงโจว), ชีจิ๋ว (徐州 สฺวีโจว), อิวจิ๋ว (幽州 โยวโจว), กิจิ๋ว (冀州 จี้โจว), เกงจิ๋ว (荊州 จิงโจว), ยังจิ๋ว (	揚州 หยางโจว), กุนจิ๋ว (兗州 เหยี่ยนโจว) และอิจิ๋ว (豫州 ยฺวี่โจว)窪德忠：《道教史》，頁84-85。 เตียวก๊กแบ่งผู้ติดตามของตนออกเป็น 36 "ฟาง" (方;  "ทิศทาง") ฟางใหญ่มีจำนวนคนมากกว่า 10,000 คน ฟางเล็กมีจำนวนคน 7,000 คน เตียวก๊กและเหล่าน้องชายตั้งฉายาให้ตนเอง เตียวโป้ (張寶 จาง เป่า)  มีฉายาเป็น "แตก๋งจงกุ๋น" (地公將軍 ตี้กงเจียงจฺวิน) หรือ "ขุนพลจ้าวแผ่นดิน" เตียวเหลียง (張梁 จาง เหลียง) มีฉายาเป็น "ยินก๋งจงกุ๋น" (人公將軍 เหรินกงเจียงจฺวิน) หรือ "ขุนพลจ้าวมนุษย์" และเตียวก๊กมีฉายาเป็น "เทียนก๋งจงกุ๋น" (天公將軍 เทียนกงเจียงจฺวิน) หรือ "ขุนพลจ้าวสวรรค์" ตั้งแต่นั้นมาไท่ผิงเต้าก็ดำเนินการในลักษณะองค์กรทางการทหาร 窪德忠：《道教史》，頁85。

 การสั่งสอน 
เตียวก๊กถือไม้เท้า 9 ท่อน และมักประกาศว่าผู้คนเจ็บป่วยและทุกข์ทรมานเพราะคนเหล่านี้มีบาป ในการรักษาให้คืนดีนั้น อันดับแรกคนป่วยต้องสำนึกในความผิดของตนก่อน และเมื่อคนป่วยแสดงออกซึ่งความสำนึกผิดในที่สุด เตียวก๊กก็จะให้คนป่วยดื่มน้ำมนต์ที่ทำจากยันต์ (ฝูลู่) ที่เผาและผสมน้ำ เตียวก๊กชื่นชมคนที่หายป่วยว่ามีศรัทธาแรงกล้า ส่วนคนที่ยังไม่หายป่วยนั้นก็บอกว่ายังมีศรัทธาไม่เพียงพอ窪德忠：《道教史》，頁84；秋月觀瑛：〈道教史〉，頁31。 ขบวนการไท่ผิงเต้าบูชาสีเหลือง เหล่าผู้ติดตามจะสวมเสื้อผ้าสีเหลืองและคาดผ้าโพกศีรษะสีเหลือง พวกเขาบูชาหฺวางตี้ (黃帝) หรือจักรพรรดิเหลือง, เล่าจื๊อ (老子 เหลาจื่อ) และไท่อี (太一) ซึ่งเป็นเทพที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในอาราม唐長孺：〈《太平經》與太平道〉，頁140-141。 ไท่อีเป็นมานุษยรูปนิยมของดาวเหนือ

 การก่อการกำเริบ 
เตียวก๊กเผยแพร่คำขวัญว่า "ฟ้าคราม (蒼天 ชางเทียน) พินาศแล้ว ฟ้าเหลือง (黃天 หฺวางเทียน) จักผงาดขึ้น เมื่อถึงปีเจี๋ยจื่อ (甲子) ใต้ฟ้า (天下 เทียนเซี่ย) มหามงคล!" (蒼天已死，黃天當立，歲在甲子，天下大吉 ชางเทียนอี๋สื่อ หฺวางเทียนตางลี่ ซุ่ยไจ้เจี๋ยจื่อ เทียนเซี่ยต้าจี๋) และสร้างทฤษฎีว่าในวัฏจักรห้าธาตุ (五行 อู่สิง) ของโจว เหยี่ยน (鄒衍) ธาตุดิน (สีเหลือง) จะเข้ามาแทนที่ธาตุไฟของราชวงศ์ฮั่น唐長孺：〈《太平經》與太平道〉，頁141。 เหล่าผู้ติดตามของเตียวก๊กเขียนคำขวัญนี้ไว้ที่ประตูสำนักราชการในนครหลวงหรือที่ประตูของที่ว่าการมณฑลหรือเมืองต่าง ๆ  แล้ววางแผนให้ม้าอ้วนยี่ (馬元義 หม่า ยฺเหวียนอี้) หัวหน้าฟางใหญ่นำผู้ติดตามหลายหมื่นคนจากมณฑลเกงจิ๋วและยังจิ๋วให้ลุกฮือขึ้นในวันที่ 5 มีนาคม ค.ศ. 184 ม้าอ้วนยี่เดินทางไปยังนครหลวงและเมืองใกล้เคียงเพื่อเตรียมการก่อกบฏ และตัดสินบนขุนนางขันทีในพระราชวังให้เป็นไส้ศึกภายใน窪德忠：《道教史》，頁85-86。 แต่ราชสำนักล่วงรู้เรื่องการสมคบคิดนี้ ม้าอ้วนยี่จึงถูกประหารชีวิตในข้อหากบฏด้วยทัณฑ์รถม้าแยกร่าง พระเจ้าเลนเต้ทรงมีรับสั่งให้ดำเนินการจับกุมเตียวก๊กและเหล่าผู้ติดตาม เป็นผลทำให้เตียวก๊กเริ่มก่อกบฏโพกผ้าเหลืองในเดือนกุมภาพันธ์ การก่อกบฏที่มีขนาดใหญ่หลวงทำให้ราชสำนักตกตะลึง มีผู้ติตตามใหม่หลั่งไหลจากทั่วแผ่นดินมาเข้าร่วมขบวนการไท่ผิงเต้า窪德忠：《道教史》，頁85-86；秋月觀瑛：〈道教史〉，頁33。

 ความพ่ายแพ้ 
ภายในปีเดียวกันกับปีที่ก่อการกำเริบ เตียวก๊กก็เสียชีวิตด้วยอาการป่วย เตียวโป้ถูกสังหาร และเตียวเหลียงก็เสียชีวิตในที่รบ ทัพผ้าเหลืองยังคงต่อต้านในพื้นที่ต่าง ๆ เป็นเวลาสิบปี หลายคนเข้าร่วมกับทัพของโจโฉ (曹操 เฉา เชา) ในเวลาต่อมา窪德忠：《道教史》，頁86。 ขบวนการไท่ผิงเต้ายังคงเหลือรอดอยู่ในรูปแบบที่แตกต่างออกไป แม้หลังยุคราชวงศ์จิ้น (晉) โดยอยู่ในรูปการบูชาไท่ผิงตี้จฺวิน (太平帝君)

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 อ่านเพิ่มเติม 
 窪德忠著，蕭坤華譯：《道教史》（上海：上海譯文出版社，1987）。
 秋月觀瑛：〈道教史〉，載福井康順等監修，朱越利譯：《道教》第一卷（上海：上海古籍出版社，1990），頁25-59。
 唐長孺：〈《太平經》與太平道〉，載《唐長孺社會文化史論叢》（武漢：武漢大學出版社，2001），頁133-143。

หมวดหมู่:นิกายในลัทธิเต๋า
หมวดหมู่:กบฏโพกผ้าเหลือง
หมวดหมู่:ศาสนาในยุคราชวงศ์ฮั่น