พระยาธรรมปรีชา (แก้ว)

พระยาธรรมปรีชา (แก้ว) เป็นนักเขียนและผู้แปลวรรณกรรมทางพุทธศาสนาหลายเล่ม ได้แก่ รัตนพิมพวงศ์, มหาวงศ์ และไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา เป็นต้น มีความชำนาญทั้งภาษาไทยและภาษาบาลีอย่างแตกฉาน เป็นบรรพบุรุษของตระกูลรักตประจิต

ประวัติ
พระยาธรรมปรีชา มีนามเดิมชื่อ แก้ว มีพื้นเพเป็นชาวเมืองพิจิตร ได้เข้ารับราชการในกรมพระอาลักษณ์สมัยธนบุรี ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระอาลักษณ์ ใน พ.ศ. 2314 ได้โดยเสด็จสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชยกทัพหลวงไปปราบเมืองพุทไธมาศ (ฮาเตียน) และกรุงกัมพูชา

ต่อมาได้กราบถวายบังคมลาอุปสมบทที่วัดเจ้าขรัวหงส์ (วัดหงส์รัตนาราม) ซึ่งเป็นสำนักศึกษาปริยัติธรรมที่มีชื่อเสียงในขณะนั้น ภิกษุพระอาลักษณ์เป็นผู้มีความรู้แตกฉานในพระธรรมวินัย สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงพระกรุณาโปรดให้ดำรงสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะที่รัตนมุนี ต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระรัตนมุนีลาสิกขามารับราชการตำแหน่งพระอาลักษณ์ในกรมพระอาลักษณ์ โดยโปรดให้พระอาลักษณ์ (แก้ว) ชำระเรียบเรียงขึ้นใหม่ให้สำเร็จเป็นไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา (พ.ศ. 2345) เนื่องจากพระองค์ไม่พอพระราชหฤทัยในสำนวนแรกที่พระราชาคณะและราชบัณฑิตแต่งขึ้น เนื่องจากสำนวนไม่เสมอกันและบางตอนขาดที่มา และเมื่อโปรดให้สังคายนาพระไตรปิฎก พระอาลักษณ์ (แก้ว) ก็ได้เป็นหัวหน้าฝ่ายราชบัณฑิต

พระอาลักษณ์ (แก้ว) ยังมีส่วนร่วมในการชำระกฎหมายตราสามดวง ซึ่งชำระเมื่อ พ.ศ. 2347 ด้วย  ดังปรากฏนามอยู่ในบานแพนกกฎหมายตราสามดวง

พ.ศ. 2327 พระอาลักษณ์ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระยาธรรมปโรหิต เจ้ากรมพระอาลักษณ์ แล้วจึงเลื่อนขึ้นเป็นพระยาธรรมปรีชา จางวางราชบัณฑิตในสมัยรัชกาลที่ 1 

สันนิษฐานกันว่าท่านอาจถึงแก่อนิจกรรมในปลายสมัยรัชกาลที่ 1 หรือต้นรัชกาลที่ 2

ครอบครัว 
พระยาธรรมปรีชา (แก้ว) มีบุตรธิดารวม 5 คน คือ พระยาอาลักษณ์ (ไม่ปรากฏชื่อ) นายอิน นายด้วง นายโสพิศ และแม่เสมเสกสันต์ ผลวัฒนะ. (2549). การศึกษาอิทธิพลทางการเมืองการปกครองและสังคมในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชที่มีต่อการแต่งไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ผลงาน 
 รัตนพิมพวงศ์ (แปลเมื่อ พ.ศ. 2331)
 มหาวงศ์ (แปลเมื่อ พ.ศ. 2339)
 ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา (เรียบเรียงเมื่อ พ.ศ. 2345)
 ไตรเพท (เรียบเรียง)
 เสนางคโยคศิลปะศาสตร์ (เรียบเรียง)

อ้างอิง

หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดพิจิตร
หมวดหมู่:นักเขียนชาวไทย
ธรรมปรีชา