ช่วงการหลับที่มีการกลอกตาอย่างรวดเร็ว

ช่วงการหลับที่มีการกลอกตาอย่างรวดเร็ว หรือ เร็มสลีป (rapid eye movement sleep, REM sleep หรือ REMS) คือช่วงที่มีความพิเศษของการหลับในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม (รวมถึงมนุษย์) และนก ซึ่งมีลักษณะเด่นคือการเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วแบบสุ่มของตาร่วมกับการที่กล้ามเนื้อทั่วร่างกายมีความตึงต่ำ (muscle tone) และผู้หลับมักมีฝันที่ชัดเจน ในช่วงนี้ อุณหภูมิของแกนกลางร่างกายและสมองจะเพิ่มขึ้น ขณะที่อุณหภูมิผิวหนังจะลดลงถึงระดับต่ำสุด

เร็มสลีปยังมีชื่อเรียกอีกว่า ยังมีชื่อเรียกอีกว่า ช่วงการหลับแบบปฏิทรรศน์ (paradoxical sleep; PS) หรือบางครั้งเรียก ช่วงการหลับแบบไม่เป็นจังหวะ (desynchronized sleep) หรือ ช่วงการหลับแบบฝัน (dreamy sleep) เนื่องจากมีสภาพคล้ายทางสรีรวิทยากับสภาวะตื่น เช่น คลื่นสมองที่รวดเร็ว แรงดันไฟฟ้าต่ำ และไม่เป็นจังหวะ กิจกรรมทางไฟฟ้าและเคมีที่ควบคุมช่วงการหลับนี้เริ่มในก้านสมอง โดยมีลักษณะเด่นคือมีสารสื่อประสาทอะเซทิลโคลีน (acetylcholine) อยู่เป็นจำนวนมาก และแทบไม่มีสารสื่อประสาทประเภทโมโนเอมีนได้แก่ ฮิสตามีน เซโรโทนิน และนอร์เอพิเนฟรีน ประสบการณ์ในช่วงเร็มสลีปมักจะไม่ได้รับการเก็บไว้ในความทรงจำถาวร เนื่องจากไม่มีสารสื่อประสาทนอร์เอพิเนฟรีน

เร็มสลีปมีความแตกต่างทางสรีรวิทยาจากช่วงการหลับอื่น ซึ่งเรียกรวมกันว่า เอ็นเร็มสลีป (NREM sleep, NREMS, non-REM sleep หรือ synchronized sleep) ซึ่งการขาดการเร้าทางการมองเห็นและการได้ยิน (การขาดการรับรู้จากการรับสัมผัส) ในช่วงเร็มสลีปอาจทำให้เกิดอาการประสาทหลอน เร็มสลีปและเอ็นเร็มสลีปจะสลับกันในแต่ละวัฐจักรการหลับ โดยรอบหนึ่งกินเวลาประมาณ 90 นาทีในผู้ใหญ่ เมื่อการหลับดำเนินไปแต่ละรอบ สัดส่วนของเร็มสลีปจะเพิ่มขึ้น การเปลี่ยนเข้าสู่เร็มสลีปมาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงทางกายอย่างเด่นชัด โดยเริ่มจากคลื่นไฟฟ้าที่เรียกว่า "คลื่นพอนโต-เจนิกูโล-อ็อกซิพิทอล" หรือคลื่นพีจีโอ (ponto-geniculo-occipital waves) ซึ่งเริ่มต้นจากก้านสมอง เร็มสลีปจะเกิดขึ้นประมาณ 4 ครั้งในช่วงนอนหลับ 7 ชั่วโมง อวัยวะต่าง ๆ ในช่วงเร็มสลีปจะระงับภาวะธำรงดุลส่วนกลาง ทำให้เกิดความผันผวนอย่างมากในการหายใจ การปรับอุณหภูมิกาย และการไหลเวียน ซึ่งไม่เกิดขึ้นในระยะการหลับหรือการตื่นรูปแบบอื่น ร่างกายจะสูญเสียความตึงของกล้ามเนื้ออย่างรวดเร็ว ซึ่งเรียกสภาวะนี้ว่า การขาดความตึงขณะช่วงการหลับที่มีการกลอกตาอย่างรวดเร็ว (REM atonia)

ในปี 1953 ศาสตราจารย์นาธาเนียล ไคลต์แมน (Nathaniel Kleitman) และยูจีน แอสเซอรินสกี (Eugene Aserinsky) ซึ่งเป็นนักศึกษาของเขา ได้ระบุลักษณะของการกลอกตาอย่างรวดเร็วและการเชื่อมโยงกับความฝัน ต่อมาเร็มสลีปได้รับการอธิบายเพิ่มเติมโดยนักวิจัยคนอื่น เช่น วิลเลียม ดีเมนต์ (William Dement) และมิเชล ชูเวต์ (Michel Jouvet) โดยมีการทดลองมากมายที่ปลุกผู้เข้าทดสอบทุกครั้งที่พวกเขาเริ่มเข้าสู่ช่วงเร็มสลีปซึ่งก่อให้เกิดสภาวะที่เรียกว่า ภาวะขาดการหลับขณะช่วงการหลับที่มีการกลอกตาอย่างรวดเร็ว (REM deprivation) และเมื่อผู้เข้าทดลองได้รับอนุญาตให้หลับตามปกติอีกครั้ง มักได้รับประสบการณ์ที่เรียกว่าการเพิ่มขึ้นของระยะเวลา ความถี่ และความลึกของช่วงการหลับที่มีการกลอกตาอย่างรวดเร็ว (REM rebound) เทคนิคของประสาทศัลยศาสตร์ การฉีดสารเคมี การบันทึกคลื่นไฟฟ้าสมอง การกราดภาพตัดขวางด้วยการปล่อยโพซิตรอน และรายงานของผู้ฝันหลังตื่นนอน ล้วนได้รับการนำมาใช้เพื่อศึกษาช่วงการหลับนี้

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 อ่านเพิ่มเติม 













 แหล่งข้อมูลอื่น 

 PBS' NOVA episode "What Are Dreams?" Video and Transcript
 LSDBase – an open sleep research database with images of REM sleep recordings.

หมวดหมู่:ฝัน
หมวดหมู่:สรีรวิทยาการนอน
หมวดหมู่:ประสาทสรีรวิทยา