ทางรถไฟสายชุมทางบางซื่อ–คลองตัน

ทางรถไฟสายชุมทางบางซื่อ–คลองตัน เป็นโครงการก่อสร้างทางรถไฟเชื่อมต่อระหว่างสถานีรถไฟชุมทางบางซื่อและสถานีรถไฟคลองตันในอดีตแต่มิได้ก่อสร้าง ปัจจุบันแนวเส้นทางตามแผน ได้ปรับเป็นถนน คือถนนรัชดาภิเษก (ช่วงพระราม 9–ลาดพร้าว–วิภาวดีฯ) ถนนวัฒนธรรม และซอยอาร์ซีเอ

 ประวัติ 
ทางรถไฟสายชุมทางบางซื่อ–คลองตัน มีจุดเริ่มต้นจากความต้องการในการสร้างเส้นทางรถไฟเพื่อเชื่อมต่อระหว่างสถานีรถไฟชุมทางบางซื่อ กับทางรถไฟสายตะวันออกที่สถานีรถไฟคลองตัน ซึ่งมีแผนจะดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2484 และมีการประกาศในราชกิจจานุเบกษา กระทั่งเกิดสงครามโลกครั้งที่สอง ทำให้โครงการดังกล่าวถูกพักไป

ในปี พ.ศ. 2494 ในช่วงของ จอมพล แปลก พิบูลสงคราม ได้ระบุว่าได้ก่อสร้างเส้นทางรถไฟ 5 สายได้สำเร็จ ก่อสร้างด้วยเงินกู้จากธนาคารโลกจำนวน 3 ล้านบาทที่กู้มาเพื่อฟื้นฟูกิจการรถไฟลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดยสายบางซื่อ–คลองตัน เป็น 1 ใน 5 สายนั้น มีระยะทางยาว 13 กิโลเมตร

ในช่วงของ จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ (ประมาณปี พ.ศ. 2502–2506) ได้มีแผนในการลดความแออัดของสถานีกรุงเทพไปยังบางซื่อ แต่จำเป็นจะต้องก่อสร้างเส้นทางสายบางซื่อ–คลองตันสำหรับเชื่อมต่อทางรถไฟสายตะวันออกให้แล้วเสร็จก่อนเพื่อแทนที่การใช้งานบริเวณจุดกลับรถไฟสามเหลี่ยมจิตรลดา ขณะที่การดำเนินงานล่าช้าเนื่องจากการโต้แข้งของพนักงานและผู้บริหารของการรถไฟแห่งประเทศไทย เนื่องจากจะต้องย้ายที่ทำการทั้งหมดไปจากสถานีกรุงเทพด้วย ประเมินจะต้องใช้ค่าใช้จ่ายประมาณ 692.5 ล้านบาท ซึ่งรัฐบาลไม่ได้ให้คำตอบกับการรถไฟฯ แต่อย่างใด

ถึงแม้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทยจะได้รับงบประมาณจากรัฐบาลมาสำหรับก่อสร้างย่านพหลโยธินที่ประกอบไปด้วยพื้นที่ 3,133 ตารางเมตร ชานเก็บสินค้า 16,000 ตารางเมตร และทางเชื่อม (Loop Line) สายบางซื่อ–คลองตัน จำนวน 12 ล้านบาทในปี พ.ศ. 2503 และการออกพระราชกฤษฎีกาเวนคืนที่ดินบริเวณพื้นที่ก่อสร้างทางรถไฟสายบางซื่อ–คลองตัน และที่ดินระหว่างโรงงานมักกะสันและสถานีรถไฟคลองตันในปี พ.ศ. 2506 ซึ่งแผนการเป็นไปอย่างล่าช้าเนื่องจากรอการออกแบบการปรับปรุงถนนพหลโยธินเป็นทางหลวงแบบไม่ต้องหยุด (Through Way) ซึ่งจะสร้างเป็นแบบสะพานข้ามทางรถไฟ

ในปี พ.ศ. 2500 รัฐบาลได้สั่งระงับการให้งบประมาณในการก่อสร้างสายบางซื่อ–คลองตัน ให้เหลือเพียงการก่อสร้างขยายย่านสินค้าบางซื่อ

 แปรสภาพเป็นถนน 
ระหว่างปี พ.ศ. 2510–2514 ได้มีการกำหนดแผนยุทธศาสตร์ชาติ ตามแผนพัฒนาการเศรษฐกิจแห่งชาติ ฉบับที่ 2 ในประเด็นของการพัฒนาการขนส่งทางบก ซึ่งหนึ่งในเส้นทางที่ก่อสร้างตามแผนคือ ทางหลวงจังหวัด ซึ่งเส้นทางบางซื่อ–คลองตัน ก็เป็นหนึ่งในแผนดังกล่าวด้วยในฐานะทางหลวงจังหวัด

ต่อมารัฐบาลของ จอมพล ถนอม กิตติขจร ได้เสนอแนวความคิดในการใช้แนวที่ดินที่ได้จากการเวนคืนเพื่อก่อสาร้างทางรถไฟสายบางซื่อ–คลองตัน ปรับมาก่อสร้างเป็นถนนรัชดาภิเษกในปี พ.ศ. 2516 จึงถือได้ว่าโครงการก่อสร้างทางรถไฟสายชุมทางบางซื่อ–คลองตัน ถูกยกเลิกไปโดยปริยาย แต่การรถไฟแห่งประเทศไทยยังคงถือกรรมสิทธิ์ที่ดินบริเวณสองข้างถนนรัชดาภิเษกและพื้นที่โดยรอบที่ไม่ได้ถูกสร้างถนนมาจนถึงปัจจุบัน

 จังหวัดและอำเภอที่ผ่าน 
 เขต / อำเภอ  จังหวัด จตุจักร, ห้วยขวาง, ดินแดงกรุงเทพมหานคร
 การพัฒนาพื้นที่ 
ภายหลังการใช้แนวเส้นทางก่อสร้างเป็นเส้นทางสำหรับรถยนต์ คือ ถนนรัชดาภิเษก (ช่วงพระราม 9–ลาดพร้าว–วิภาวดีฯ) ถนนวัฒนธรรม และซอยอาร์ซีเอ การรถไฟแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าของพื้นที่เดิม จึงเป็นเจ้าของพื้นที่วัดจากแนวเส้นทางออกไปทั้งสองฝั่ง ฝั่งละ 40 เมตร ปัจจุบันแบ่งเป็นแปลงที่ดินจำนวน 124 แปลง 124 สัญญา เนื้อที่ 186 ไร่ โดยมีชื่อโครงการว่า โครงการบางซื่อ–คลองตัน (RCA) ดูแลการบริหารทรัพย์สินโดย บริษัท เอสอาร์ที แอสเสท จำกัด (SRTA)

การรถไฟแห่งประเทศไทยได้รายได้จากค่าเช่าที่ดินในบริเวณรัชดาภิเษก ข้อมูลในปี พ.ศ. 2564 เฉลี่ยปีละประมาณ 200 ล้านบาท มีคู่สัญญาสำคัญหลายสัญญา เช่น เอสซีบีพาร์กพลาซา, สวนลุมไนท์บาซาร์ รัชดาภิเษก, โรงแรมรามาดา บาย วินด์แฮม แบงค็อก เจ้าพระยาพาร์ค, โรงแรมดิเอมเมอรัลด์, ศูนย์การค้าเดอะสตรีท, สถานบริการอาบอบนวดโพไซดอน, สถานีตำรวจนครบาลสุทธิสาร, สถานีตำรวจนครบาลพหลโยธิน และศาลอาญา เป็นต้น ซึ่งการรถไฟแห่งประเทศไทยสามารถปล่อยพื้นที่ดังกล่าวจากการเวนคืนได้ เนื่องจากได้มาก่อนการประกาศพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2521 ประกาศบังคับใช้

 ระเบียงภาพ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เส้นทางรถไฟในประเทศไทย
หมวดหมู่:ทางรถไฟในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตจตุจักร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตห้วยขวาง
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตดินแดง