อู๋ เยี่ยน

อู๋ เยี่ยน (;  ค.ศ. 260 – ก่อน ค.ศ. 315) ชื่อรอง ชื่อเจ๋อ () เป็นขุนพลของรัฐง่อก๊กในยุคสามก๊กของจีน และภายหลังเป็นขุนพลของราชวงศ์จิ้น อู๋ เยี่ยนมีชื่อเสียงจากการป้องกันเมืองเจี้ยนผิง (建平 เจี้ยนผิง; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอเซี่ยอี้ มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) ในช่วงที่ราชวงศ์จิ้นทำศึกเพื่อพิชิตง่อก๊ก หลังการล่มสลายของง่อก๊ก อู๋ เยี่ยนรับราชการกับราชวงศ์จิ้น โดยตำแหน่งที่โดดเด่นที่สุดคือข้าหลวงมณฑลของมณฑลเกาจิ๋ว (交州 เจียวโจว) สืบต่อจากเถา หฺวาง (陶璜) ซึ่งก็เป็นอดีตข้าราชการของง่อก๊กเช่นกัน 

 การรับราชการในง่อก๊ก 
อู๋ เยี่ยนเป็นชาวอำเภออู๋ (吳縣 อู๋เซี่ยน) เมืองง่อกุ๋น (吳郡 อู๋จฺวิ้น) และมาจากครอบครัวที่มีฐานะยากจน จิ้นชู (晉書) บรรยายว่า อู๋ เยี่ยนสูง 8 ฉื่อ (尺) หรือประมาณ 6 ฟุต 2 นิ้ว และมีความสามารถในการต่อสู้กับสัตว์ร้ายด้วยมือเปล่าได้ อู๋ เยี่ยนเริ่มรับราชการกับง่อก๊กในฐานะข้าราชการผู้น้อยในอำเภอทงเจียง (通江縣 ทงเจียงเซี่ยน)(出自寒微，有文武才干。身长八尺，手格猛兽，旅力绝群。仕吴为通江吏。) จิ้นชู เล่มที่ 57. เมื่อประมาณเดือนธันวาคม ค.ศ. 269 อู๋ เยี่ยนเห็นว่าขุนพลชีฮู (薛珝 เซฺว สฺวี่) นำทัพใหญ่ไปโจมตีเมืองเกาจี (交趾 เจียวจื่อ) ทำให้อู๋ เยี่ยนถอนหายใจด้วยความไม่พอใจ  หมอดูชื่อหลิว จ๋า (劉劄) วิเคราะห์ใบหน้าของอู๋ เยี่ยนแล้วกล่าวกับอู๋ เยี่ยนว่า "จากลักษณะของท่านแล้ว ท่านจะขึ้นไปถึงจุดเดียวกันทางราชการในสักวันหนึ่ง ไม่จำเป็นต้องเฝ้าปรารถนาเลย"(时将军薛珝杖节南征，军容甚盛，彦观之，慨然而叹。有善相者刘札谓之曰：“以君之相，后当至此，不足慕也。”) จิ้นชู เล่มที่ 57.

อู๋ เยี่ยนได้รับหน้าที่ทางการทหารครั้งแรกภายใต้การบังคับบัญชาของเสนาบดีกลาโหมลกข้อง (陸抗 ลู่ ค่าง) ลกข้องชื่นชมความสามารถของอู๋ เยี่ยน แต่อู๋ เยี่ยนไม่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก ลกข้องจึงไม่สามารถเลื่อนขั้นอู๋ เยี่ยนให้สูงขึ้นได้เพราะเกรงกลัวขุนพลคนอื่น ๆ จะไม่เห็นด้วย ลกข้องจึงคิดแผนเรียกประชุมเหล่าขุนพล แล้วลอบสั่งให้คนผู้หนึ่งแกล้งทำเป็นบ้าและกวัดแกว่งดาบทำให้เหล่าขุนพลตกใจกลัว เหล่าขุนพลต่างหลบหนีไปด้วยความกลัวทันทีที่เห็นผู้ที่ท่าทางเหมือนคนบ้า แต่อู๋ เยี่ยนยังคงสงบนิ่งและใช้โต๊ะตัวเล็ก ๆ ป้องกันตนเอง เหล่าขุนพลต่างชื่นชมความกล้าหาญของอู๋ เยี่ยน ลกข้องจึงสามารถเลื่อนขั้นอู๋ เยี่ยนให้ดำรงตำแหน่งสำคัญได้ในที่สุด(初为小将，给吴大司马陆抗。抗奇其勇略，将拔用之，患众情不允，乃会诸将，密使人阳狂拔刀跳跃而来，坐上诸将皆惧而走，唯彦不动，举几御之，众服其勇，乃擢用焉。) จิ้นชู เล่มที่ 57.

ในที่สุดอู๋ เยี่ยนก็ได้ย้ายไปเมืองเจี้ยนผิงและได้รับราชการเป็นเจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 272 องโยย (王濬 หวาง จฺวิ้น) ข้าหลวงมณฑล (刺史 ชื่อฉื่อ) ของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (益州 อี้โจว) ภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นได้รับมอบหมายให้สร้างเรือรบเพื่อเตรียมการพิชิตง่อก๊ก เศษไม้จากการสร้างเรือลอยตามน้ำเข้าสู่อาณาเขตของง่อก๊ก อู๋ เยี่ยนสังเกตเห็นเศษไม้จึงเก็บมาถวายซุนโฮ (孫皓 ซุน เฮ่า) จักรพรรดิแห่งง่อก๊กเพื่อเป็นหลักฐานว่าราชวงศ์จิ้นกำลังวางแผนบุกง่อก๊ก แล้วอู๋ เยี่ยนจึงทูลโน้มน้าวซุนโฮให้เสริมกำลังทหารที่ชายแดนด้านตะวันตกเฉียงเหนือ แต่ซุนโฮทรงเพิกเฉยต่อคำทูลเตือนของอู๋ เยี่ยน อู๋ เยี่ยนจึงเตรียมการป้องกันด้วยตนเองแทน โดยให้สร้างโซ่เหล็กมาขึงกั้นแม่น้ำแยงซีเพื่อสกัดการบุกของข้าศึกมาทางตะวันออกโดยทางแม่น้ำ(時作船木柹，蔽江而下，吳建平太守吳郡吾彥取流柹以白吳主曰：「晉必有攻吳之計，宜增建平兵以塞其衝要。」吳主不從。彥乃爲鐵鎖橫斷江路。) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 79.

ในเดือนกันยายน ค.ศ. 272 ปู้ ฉ่าน (步闡) แม่ทัพของอำเภอซีหลิง (西陵; ปัจจุบันคือเขตซีหลิง นครอี๋ชาง มณฑลหูเป่ย์) ก่อกบฏต่อง่อก๊กและยอมมอบซีหลิงแก่ราชวงศ์จิ้น ลกข้องทราบเรื่องนี้จึงบัญชาอู๋ เยี่ยน, จั่ว อี้ (左奕) และคนอื่น ๆ ให้ยกพลไปปราบกบฏ ในเดือนธันวาคม ลกข้องและเหล่าขุนพลขับไล่ทัพราชวงศ์จิ้นที่นำโดยเอียวเก๋า (羊祜 หยาง ฮู่) และปราบกบฏปู้ ฉ่านได้สำเร็จ(鳳皇元年，西陵督步闡據城以叛，遣使降晉。抗聞之，日部分諸軍，令將軍左奕、吾彥、蔡貢等徑赴西陵，敕軍營更築嚴圍，自赤谿至故市，內以圍闡，外以御寇，晝夜催切，如敵已至。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 58.

ปลาย ค.ศ. 279 ราชวงศ์จิ้นเริ่มทำศึกพิชิตง่อก๊ก สายโซ่ที่อู๋ เยี่ยนสร้างขึ้นได้สร้างความยุ่งยากแก่ทัพเรือของราชวงศ์จิ้นในตอนแรก แต่สายโซ่ก็ถูกจัดการโดยองโยย วิธีการคือการส่งแพที่เต็มไปด้วยหุ่นฟางอาบน้ำมันแล้วจุดไฟเผา จึงหลอมสายโซ่นั้นจนขาดลง เมื่อถึง ค.ศ. 280 อาณาเขตของง่อก๊กทั้งหมดทางตอนบนของแม่น้ำแยงซีก็ถูกพิชิตโดยราชวงศ์จิ้นยกเว้นเพียงเมืองเจี้ยนผิงซึ่งอู๋ เยี่ยนยังคงต้านทานอยู่ ราชวงศ์จิ้นส่งทัพใหญ่ไปตีเจี้ยนผิงแต่อู๋ เยี่ยนก็สามารถตั้งมั่นอยู่ในเมืองได้ ท้ายที่สุดทัพราชวงศ์จิ้นจะยอมล่าถอยไปตั้งมั่นในระยะที่ห่างจากเจี้ยนผิงพอสมควร อู๋ เยี่ยนยอมจำนนต่อทัพราชวงศ์จิ้นหลังการยอมจำนนของซุนโฮที่เกี๋ยนเงียบ (建業 เจี้ยนเย่) นครหลวงของง่อก๊ก ซึ่งถือเป็นการสิ้นสุดของยุคสามก๊ก(稍迁建平太守。时王濬将伐吴，造船于蜀，彦觉之，请增兵为备，皓不从，彦乃辄为铁锁，横断江路。及师临境，缘江诸城皆望风降附，或见攻而拔，唯彦坚守，大众攻之不能克，乃退舍礼之。) จิ้นชู เล่มที่ 57.

 การรับราชการในราชวงศ์จิ้น 
หลังการล่มสลายของง่อก๊ก ข้าราชการของง่อก๊กที่รอดชีวิตได้ถูกส่งไปยังลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) นครหลวงของราชวงศ์จิ้น ที่ลกเอี๋ยง อู๋ เยี่ยนได้รับการแต่งตั้งจากจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน (司馬炎 ซือหม่า เหยียน) ให้เป็นเจ้าเมืองของเมืองจิ้นเฉิง (晋城) ไม่นานหลังจากนั้น จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตรัสถามเซฺว อิ๋ง (薛瑩) ที่เป็นอดีตข้าราชการของง่อก๊กอีกคนถึงสาเหตุที่ทำให้ซุนโฮล่มจม เซฺว อิ๋งทูลตอบเกี่ยวกับซุนโฮที่เป็นอดีตจักรพรรดิของตนในแง่ลบ ต่อมาในวันเดียวกัน จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตรัสถามคำถามเดียวกันนี้กับอู๋ เยี่ยน อู๋ เยี่ยนทูลตอบว่า "เจ้าแห่งง่อมีสติปัญญาความสามารถ ข้าราชบริพารก็เป็นผู้มีคุณธรรมและกระจ่างแจ้ง" จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงพระสรวลแล้วตรัสว่า "ถ้าเช่นนั้นเหตุใดง่อจึงล่มเล่า" อู๋ เยี่ยนทูลตอบว่า "มีเพียงสวรรค์เท่านั้นที่ตัดสินว่าใครจะรุ่งเรืองหรือล่มจม นั่นคือเหตุผลที่ฝ่าบาทสามารถปราบเราได้ ในเมื่อนี่เป็นวิถีแห่งฟ้า เหตุใดมนุษย์จึงต้องถูกตำหนิเล่า" เสนาบดีจาง หฺวา (張華) ซึ่งอยู่ใกล้เคียงระหว่างการสนทนาได้พูดกับอู๋ เยี่ยนว่า "ท่านเป็นขุนพลของง่ออยู่หลายปี แต่ข้าไม่เคยได้ยินเกี่ยวกับท่านเลย ช่างน่าแปลกนัก" อู๋ เยี่ยนตอบว่า "แม้แต่ฝ่าบาทยังทรงทราบเรื่องของข้า แล้วท่านไม่รู้ได้อย่างไร" จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงประทับใจในคำพูดของอู๋ เยี่ยนและทรงชื่นชมอู๋ เยี่ยน(吳亡，彥始歸降，武帝以為金城太守。帝嘗從容問薛瑩曰：「孫皓所以亡國者何也？」瑩對曰：「歸命侯臣皓之君吳，昵近小人，刑罰妄加，大臣大將無所親信，人人憂恐，各不自安，敗亡之釁，由此而作矣。」其後帝又問彥，對曰：「吳主英俊，宰輔賢明。」帝笑曰：「君明臣賢，何為亡國？」彥曰：「天祿永終，歷數有屬，所以為陛下擒。此蓋天時，豈人事也！」張華時在坐，謂彥曰：「君為吳將，積有歲年，蔑爾無聞，竊所惑矣。」彥厲聲曰：「陛下知我，而卿不聞乎？」帝甚嘉之。) จิ้นชู เล่มที่ 57.

อู๋ เยี่ยนไปรับราชการเป็นเจ้าเมืองของเมืองตุนหฺวาง (敦煌) และเจ้าเมืองของเมืองเยี่ยนเหมิน (雁門) ในที่สุดก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นเสนาบดีภายใน (內史 เน่ย์ฉื่อ) แห่งราชรัฐชุ่นหยาง (順陽; ทางใต้ของอำเภอซีชฺวาน มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) อ๋องแห่งชุ่นหยาง (順陽王 ชุ่นหยางหวาง) ในเวลานั้นคือซือหม่า ช่าง (司馬暢) โอรสของซือหม่า จฺวิ้น (司馬駿) เป็นที่กล่าวขานกันว่าซือหม่า ช่างทรงเป็นคนเย่อหยิ่งและสุรุ่ยสุร่าย ซือหม่า ช่างทรงเคยกล่าวโทษเสนาบดีภายในมาแล้วหลายคนก่อนหน้าอู๋ เยี่ยนด้วยข้อหาที่คนเหล่านี้ไม่ได้กระทำ แต่พระองค์ทรงไม่สามารถกระทำเช่นเดียวกันนี้กับอู๋ เยี่ยนซึ่งยึดมั่นในกฎหมายและลงโทษคนร้ายอย่างเข้มงวดจนหลายคนเกรงกลัว ซือหม่า ช่างไม่กล้าใส่ร้ายอู๋ เยี่ยน แต่กลับเสนอชื่อในอู๋ เยี่ยนดำรงตำแหน่งเป็นนายทหารม้ามหาดเล็ก (散騎常侍 ซานฉีฉางชื่อ) เพื่อส่งตัวซือหม่า ช่างให้อยู่ไกลพระองค์(转在敦煌，威恩甚著。迁雁门太守。时顺阳王畅骄纵，前后内史皆诬之以罪。乃彦为顺阳内史，彦清身率下，威刑严肃，众皆畏惧。畅不能诬，乃更荐之，冀其去职。迁员外散骑常侍。) จิ้นชู เล่มที่ 57.

เมื่อ ค.ศ. 290 เถา หฺวาง (陶璜) ข้าหลวงของมณฑลเกาจิ๋ว (	交州 เจียวโจว) และอดีตข้าราชการของง่อก๊กเสียชีวิต อู๋ เยี่ยนได้รับการแต่งตั้งเป็นแม่ทัพภูมิภาคหนานจง (南中) และข้าหลวงของมณฑลเกาจิ๋วแทนที่เถา หฺวาง การเสียชีวิตของเถา หฺวางก่อให้เกิดการก่อกบฏในเมืองจิ่วเจิน (九真) นำโดยเจ้า จื่อ (趙祉) ซึ่งขับไล่เจ้าเมืองจิ่วเจินออกไป แต่อู๋ เยี่ยนก็สามารถปราบกบฏได้สำเร็จ อู๋ เยี่ยนใช้เวลามากกว่ายี่สิบปีในมณฑลเกาจิ๋ว รักษาความสงบสุขตลอดอาณาบริเวณได้เป็นอย่างดี ในช่วงบั้นปลายชีวิต อู๋ เยี่ยนขอเปลี่ยนตำแหน่ง จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นจางวางวังจักรพรรดินี (大長秋 ต้าฉางชิว) ก่อนจะเสียชีวิตขณะดำรงตำแหน่ง(初，陶璜之死也，九真戍兵作乱，逐其太守，九真贼帅赵祉围郡城，彦悉讨平之。在镇二十余年，威恩宣著，南州宁靖。自表求代，征为大长秋。卒于官。) จิ้นชู เล่มที่ 57.

บทบาทสุดท้ายของอู๋ เยี่ยนที่มีการบันทึกไว้คือเมื่อ ค.ศ. 307 เมื่อขุนพลหลี่ เจา (李釗) ถูกส่งไปปราบกบฏชนเผ่าในหนิงโจว (寧州, ปัจจุบันคือมณฑลยูนนานและมณฑลกุ้ยโจว)  ซึ่งก่อการขึ้นเมื่อปีก่อนหน้า อู๋ เยี่ยนส่งบุตรชายคืออู๋ จือ (吾咨) ไปช่วยหลี่ เจาในการปราบกบฏชนเผ่า（...仍诏交州出兵救李钊。交州刺史吾彦遣其子咨将兵救之。）จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 86.

 เกร็ดประวัติ 
 ความเป็นปรปักษ์จากเหล่าบุตรชายของลกข้อง 
ครั้งหนึ่งจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนตรัสถามอู๋ เยี่ยนว่าใครดีกว่ากันระหว่างลกข้องกับลูกพี่ลูกน้องที่ชื่อลู่ สี่ (陸喜) ซึ่งเป็นบุตรชายของลู่ เม่า (陸瑁) ลกข้องทูลตอบว่า "ในด้านคุณธรรม ข้องด้อยกว่าสี่ ในด้านการสร้างความดีความชอบ สี่เทียบไม่ได้กับข้อง" หลังอู๋ เยี่ยนไปประจำการในมณฑลเกาจิ๋ว ได้ส่งของกำนัลไปมอบให้บุตรชายของลกข้องคือลู่ จี (陸機) และลู่ ยฺหวิน (陸雲) ในตอนแรกลู่ จีต้องการรับของกำนัล แต่ลู่ ยฺหวินยั้งไว้โดยอ้างถึงเรื่องที่อู๋ เยียนมีฐานะต่ำต้อยรวมถึงคำพูดที่อู๋ เยี่ยนเคยพูดเกี่ยวกับลกข้องที่เป็นบิดาของพวกตน ลู่ จีเห็นด้วย ทั้งสองจึงเริ่มพูดด้อยค่าอู๋ เยี่ยนให้คนอื่น ๆ ฟัง แต่ข้าราชการคนหนึ่งชื่ออื่น ยฺหวี (尹虞) ตำหนิทั้งสองพี่น้องที่ตัดสินอู๋ เยี่ยนจากสถานะและใส่ร้ายอู๋ เยี่ยนอย่างไม่ปรานีเพียงเพราะการขาดความเคารพเพียงเล็กน้อย ทั้งสองพี่น้องตระหนักถึงความผิดพลาดของพวกตนจึงหยุดวิพากย์วิจารณ์และหันมาเป็นมิตรกับอู๋ เยี่ยนมากขึ้น(帝嘗問彥：「陸喜、陸抗二人誰多也？」彥對曰：「道德名望，抗不及喜；立功立事，喜不及抗。」會交州刺史陶璜卒，以彥為南中都督、交州刺史。重餉陸機兄弟，機將受之，雲曰：「彥本微賤，為先公所拔，而答詔不善，安可愛之！」機乃止。因此每毀之。長沙孝廉尹虞謂機等曰：「自古由賤而興者，乃有帝王，何但公卿。若何元幹、侯孝明、唐儒宗、張義允等，並起自寒役，皆內侍外鎮，人無譏者。卿以士則答詔小有不善，毀之無已，吾恐南人皆將去卿，卿便獨坐也。」於是機等意始解，毀言漸息矣。) จิ้นชู เล่มที่ 57.

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 ซือหม่า กวาง (1084). จือจื้อทงเจี้ยน.
 ฝาง เสฺวียนหลิง (บก.) (648). จิ้นชู.

หมวดหมู่:ขุนพลของง่อก๊ก
หมวดหมู่:ขุนนางของง่อก๊ก
หมวดหมู่:ข้าราชการในยุคราชวงศ์จิ้น