มานะ พิทยาภรณ์

ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ (7 ธันวาคม พ.ศ. 2469 – 27 มกราคม พ.ศ. 2546) เป็นปูชนียบุคคลด้านกฎหมายที่มีคุณค่ายิ่ง ผู้เรียบเรียงตำรากฎหมายสำคัญไว้มากเล่ม โดยล้วนแต่เป็นที่ยอมรับในวงการกฎหมายว่าเป็นกฎหมายที่มีคุณค่าและมาตรฐานสูง ทั้งนี้ได้ดำรงตำแหน่งเป็นอดีตราชบัณฑิตและเลขานุการสำนักธรรมศาสตร์และการเมือง อดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร อดีตสมาชิกวุฒิสภา อดีตประธานกรรมการหลักสูตรสาขานิติศาสตร์ของทบวงมหาวิทยาลัย อดีตประธานกรรมการที่ปรึกษากฎหมายกรุงเทพมหานคร อดีตนายกสภาหอการค้าไทย-เกาหลี อดีตคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อดีตคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย และอดีตกรรมการทุนอานันทมหิดลมานะ พิทยาภรณ์, 2469-2546 (2546). อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์ ดร. มานะ พิทยาภรณ์ ป.ม., ท.ช. ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิสริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส กรุงเทพมหานคร วันจันทร์ที่ 26 พฤษภาคม 2546. ห้างหุ้นส่วนจำกัดจิรรัชการพิมพ์.

 ประวัติ 

 ชีวิตส่วนตัว 
มานะ พิทยาภรณ์ เกิดเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2469 ที่จังหวัดนครราชสีมา เป็นบุตรนายจิง และนางเปรี่ยม พิทยาภรณ์ สมรสกับนางสุวินัย พิทยาภรณ์ (สกุลเดิม ณ ระนอง) มีบุตร 3 คน ได้แก่ ดร.ธรรมนูญ พิทยาภรณ์ นางโชติรส พงษ์เจริญ (พิทยาภรณ์) และนายกีรติ พิทยาภรณ์

 การศึกษา 
มานะได้เข้าศึกษาในระดับอุดมศึกษา โดยศีกษาวิชานิติศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2487 โดยได้รับทุนรัฐบาลจากจังหวัดสุรินทร์ให้มาศึกษา ป.ป. และ ป.ม. ที่กรุงเทพฯ เมื่อจบการศึกษา ป.ป. แล้วจึงได้มาสอบเทียบเข้าศึกษาวิชากฎหมายที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองในสมัยนั้น โดยไม่ต้องผ่านโรงเรียนเตรียมปริญญามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ด้วยการเป็นผู้ที่มีหัวดี มีความวิริยะอุตสาหะ มานะพากเพียร มานะจึงสอบไล่ได้ประโยคครูมัธยม (ป.ม.) และปริญญาธรรมศาสตร์บัณฑิต (ธ.บ.) เกียรตินิยมได้พร้อมกันในปี พ.ศ. 2491

มานะได้สอบชิงทุนครุสภา ซึ่งเป็นทุนรัฐบาลไปศึกษาวิชาเศรษฐศาสตร์ ณ ประเทศอังกฤษ โดยสอบเข้าศึกษาในโรงเรียนลอนดอนสกูลออฟอีคอนอมิค (L.S.E.) ได้ 2 ปี สอบได้คะแนนดีเยี่ยม แต่ในปีที่ 3 เกิดล้มป่วย จึงต้องกลับประเทศไทยเสียก่อน
เมื่อกลับถึงยังประเทศไทย ก็ได้เข้าศึกษาปริญญาโท และปริญญาเอกทางนิติศาสตร์ต่อ ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ รวมทั้งสมัครเข้าศึกษา ณ สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา เพื่อสอบไล่เป็นเนติบัณฑิตในเวลาไล่เลี่ยกันด้วย โดยสอบไล่ได้เป็นที่ 1 ในปี พ.ศ. 2505 และสามารถสอบปริญญาโท นิติศาสตร์มหาบัณฑิต ในปี พ.ศ. 2505 และปริญญาเอก นิติศาสตร์ดุษฏีบัณฑิตได้เป็นคนแรกของประเทศไทย ในปี พ.ศ. 2508 

จากนั้นจึงได้เข้าศึกษาวิชากฎหมายภาษีอากรที่มหาวิทยาลัยฮุสตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา (Houston University, U.S.A.) ได้คะแนนเฉลี่ยสูงสุด

นอกจากนั้น ยังได้รับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหงอีกด้วย

 การทำงาน 
มานะได้สอบคัดเลือกเป็นข้าราชการตุลาการตำแหน่งผู้ช่วยผู้พิพากษารุ่นที่ 9 ได้คะแนนเป็นที่ 1 ในปี พ.ศ. 2508 แต่ขอสละสิทธิ์เพื่อประกอบวิชาชีพเป็นทนายความต่อไป

ในปี พ.ศ. 2516 ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ จนสิ้นสุดวาระในปี พ.ศ. 2518 และในปลายปี พ.ศ. 2518 ก็ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งสมาชิกวุฒิสภา และในปี 2519 ได้สมัครเข้ารับเลือกตั้งได้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์ และได้รับการแต่งตั้งให้เป็นคณะกรรมาธิการพิจารณากฎหมายของสภาผู้แทนราษฎรประมาณ 10 เรื่อง

ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ได้รับเชิญให้เป็นอาจารย์ผู้บรรยายวิชากฎหมายในสาขาต่าง ๆ เช่น ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ คณะนิติศาสตร์ และคณะพาณิชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ทั้งในชั้นปริญญาตรี และปริญญาโท รวมทั้งที่สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา และผู้บรรยายกฎหมายภาษีอากรในการอบรมผู้ช่วยผู้พิพากษาอีกด้วย โดยในปี พ.ศ. 2520 - 2521 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งได้เสียสละทำความเจริญก้าวหน้าให้แก่คณะและมหาวิทยาลัยเป็นอย่างยิ่ง ทั้งในด้านวิชาการและการบริหาร และในปี พ.ศ. 2539 ก็ได้รับเชิญเป็นคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย อีกด้วย

เมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2530 สำนักธรรมศาสตร์และการเมืองรับท่านเป็นภาคีสมาชิก ต่อมาได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นราชบัณฑิต เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2535 สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง ประเภทสังคมศาสตร์ สาขานิติศาสตร์ ราชบัณฑิตยสถาน และเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2535 ท่านก็ได้รับเลือกจากที่ประชุมสำนักธรรมศาสตร์และการเมืองให้ดำรงตำแหน่งเลขานุการ และยังได้รับแต่งตั้งให้เป็นราชบัณฑิตที่ปรึกษาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2539 - 2544 และกรรมการบัญญัติศัพท์กฎหมายอังกฤษ - ไทย รวมทั้งช่วยงานราชการพิเศษของราชบัณฑิตยสถานในคดีความต่าง ๆ อาทิ เป็นกรรมการดำเนินคดีผู้ละเมิดสิทธิ์หนังสือของราชบัณฑิตยสถาน

ในด้านการต่างประเทศดำรงตำแหน่งผู้แทนหอการค้าไทย-เกาหลี ผู้แทนกระทรวงการต่างประเทศในการประชุม ASEAN ที่ประเทศเกาหลี จึงนับได้ว่าศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ เป็นปรมาจารย์และปูชนียบุคคลทางด้านกฎหมาย นักวิชาการ ผู้บริหาร และสร้างประโยชน์แก่ประเทศชาติเป็นเอนกประการ

อนึ่ง ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ เคยกล่าวเป็นเครื่องเตือนใจกับนักกฎหมายรุ่นใหม่ว่านิตยสารผู้จัดการ.2533. ดร.มานะ พิทยาภรณ์ "การขึ้นศาลเหมือนการออกรบ”“ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ผมคิดว่าจำเป็นสำหรับนักกฎหมายรุ่นใหม่ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าคุณจะต้องรู้อยู่แค่นั้น เพราะอาชีพนักกฎหมายหรือทนายความจำเป็นจะต้องรู้อย่างกว้างขวาง ในด้านกฎหมายนั้นก็จะต้องเรียนรู้กฎหมายอย่างรอบด้านที่สุด ทางด้านธุรกิจการค้าต่าง ๆ ก็จำเป็นจะต้องรู้ หรืออย่างน้อยก็ต้องรู้เรื่องที่เรากำลังทำอยู่ และการทำงานก็จะต้องเป็นทนายที่ขึ้นศาลด้วยและเก่งทางด้านการให้คำปรึกษาแนะนำและวางแผนด้วย”“เป็นทนายความไม่ได้ขึ้นศาลก็เหมือนทหารไม่ได้ออกรบ แต่ถ้าจะออกรบอย่างเดียวไม่เคยศึกษากลยุทธ์การศึกสงครามก็ไม่เจริญก้าวหน้า จะเป็นก็แต่เพียงทหารชั้นเลวตลอดชาติ”

 ถึงแก่อนิจกรรม 
ศ.ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ถึงแก่อนิจกรรมเนื่องจากตับวาย ณ โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2546 สิริอายุ 76 ปี โดยวันจันทร์ที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2546 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ พระราชทานเพลิงศพ ศ.ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานครหนังสือสำนักพระราชวัง หมายรับสั่งที่ 10768. 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2546

 ผลงานทางวิชาการ 

 ตำราที่เรียบเรียง 
ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ได้ทำการวิจัย ค้นคว้าและเขียนตำรากฎหมายต่าง ๆ ไว้มากมาย ซึ่งเป็นประโยชน์ทางวิชาการมาตลอด เช่น

 กฎหมายลักษณะเช่าทรัพย์ เช่าซื้อ จ้างแรงงาน จ้างทำของและรับขน (พิมพ์ครั้งที่ 13)
 กฎหมายลักษณะเช่าทรัพย์ (พิมพ์ครั้งที่ 14)
 คำบรรยายพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
 คำอธิบายภาษีเงินได้นิติบุคคล (พิมพ์ครั้งที่ 9)
 Corporate Income Tax (คำอธิบายกฎหมายภาษีเงินได้นิติบุคคล ฉบับภาษาอังกฤษ)
 ข้อความเบื้องต้น การประเมินการอุทธรณ์และการดำเนินคดีภาษีอาการ (พิมพ์ครั้งที่ 5)
 คำอธิบายกฎหมายภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (พิมพ์ครั้งที่ 5)
 คำอธิบายสนธิสัญญาภาษีซ้อน
 คำอธิบายบัญชีและประมวลรัษฎากร
 คำอธิบายพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า (พิมพ์ครั้งที่ 4)
 ปัญหาเกี่ยวกับการเลิกจ้าง วิธีป้องกันและแก้ไข

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2469
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2546
หมวดหมู่:สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
หมวดหมู่:ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
หมวดหมู่:สมาชิกวุฒิสภา
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์
หมวดหมู่:อาจารย์คณะนิติศาสตร์
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์
หมวดหมู่:นักวิชาการชาวไทย
หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์