เทียนสน

ลูกปัดที่พบในเขาสามแก้ว แหล่งโบราณคดีโลหะวิทยาสำหรับเส้นทางการค้าข้ามเอเชีย|thumb
เทียนสน, ตุ้นซุ่น (), เตี่ยนซุ่น () หรือ โตวคุน () เป็นกลุ่มห้าหน่วยการเมืองของชาวมอญโบราณ ที่ขยายจากภาคกลางตอนล่างของประเทศไทยในปัจจุบัน ถึงคอคอดกระในภาคใต้ของไทยและภาคตะนาวศรีของประเทศพม่า ปรากฏขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 1 ถึง 6 และกล่าวกันว่าขยายจากชายฝั่งตะวันออกไปยังตะวันตก ควบคุมเส้นทางที่สำคัญในการค้าทางทะเลระยะไกลระหว่างมหาสมุทรอินเดียและทะเลจีนใต้  และยังเป็นหนึ่งในรัฐที่กลายเป็นอินเดียแห่งแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 1 เทียนสนเคยเป็นรัฐบริวารของดินแดนทางใต้ที่มีชื่อว่า เกอหลัวฟู่ชา (, ภายหลังรู้จักกันในนาม กามลังกา) บนพื้นที่คอคอดกระและอ่าวบ้านดอน ตามที่ปรากฏใน Imperially Commissioned Complete Collection of Ancient and Modern Books/Collection of Geographical Maps/Border and Ethnic Groups/Volume 096 (in Chinese) Retrieved 19 May 2025. เทียนสนยังคงเป็นเอกราชจนกระทั่งถูกยึดครองและกลายเป็นรัฐบริวารของอาณาจักรฟูนันในคริสต์ศตวรรษที่ 3 เร็วสุดก่อน ค.ศ. 245 เทียนสนหายไปจากประวัติศาสตร์ประมาณต้นคริสต์ศตวรรษที่ 6 เมื่อทวารวดีปรากฏขึ้นในภาคกลางของไทย กามลังกา หรือ หลังยะสิ่ว ที่มีจุดศูนย์กลางในนครปฐมโบราณ คาดว่าเป็นรัฐสืบทอดของเทียนสน 

Roland Braddell เสนอว่า emporium โบราณที่กล่าวถึงใน Geōgraphikē Hyphēgēsis ของทอเลมี และมหานิทเทสกับมิลินทปัญหา ตำราพุทธในคริสต์ศตวรรษที่ 2–4 เป็นราชรัฐหนึ่งของเทียนสน ส่วนอีกสี่อาณาจักรของเทียนสนที่อาจเป็น เกอหลัวฟู่ชา ซึ่งกลายเป็นรัฐบริวารตามที่อ้างไว้ใน กว่างตงทงจื้อ และสามพี่น้อง เกอหลัวเฉ่อเฟิน (; กามลังกา), ซิวหลัวเฟิน และ กานปี้ () ที่ระบุว่าตั้งอยู่ในหุบเขาแม่น้ำเจ้าพระยาทางตะวันตกถึงทวารวดีตะวันตก โดยมีเมืองเก่าที่สำคัญสามแห่งอยู่ตรงนั้น ได้แก่ นครปฐม, เมืองคูบัว และเมืองอู่ทอง

รากศัพท์
เนื่องจากเทียนสนถูกแบ่งให้กับพระมหากษัตริย์ 5 พระองค์ รากศัพท์ของชื่อที่ชาวจีนตั้งให้จึงมีความเกี่ยวข้องอย่างมาก: เลข "5" ในภาษาญัฮกุรที่ชาวญัฮกุรในทวารวดีของมอญโบราณพูดกันหลายพันคน ออกเสียงเป็น Chuun ส่วน Duinr หมายถึง "อาณาจักร, ประเทศ" สิ่งนี้ทำให้มีการตีความว่า เทียนสนเป็นสมาพันธรัฐของดินแดนทั้งห้า พื้นที่นี้บังเอิญสอดคล้องกับรัฐสุวรรณภูมิในตำนานที่นักวิชาการไทยอ้างว่าปรากฏขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 2 ก่อน ค.ศ. ถึงคริิสต์ศตวรรษที่ 2 ในบริเวณภาคกลางของไทยในปัจจุบัน ซึ่งประกอบด้วยเมืองกษัตริย์ 5 เมืองในคาบสมุทรมลายูตอนบน ได้แก่ สุวรรณภูมิ (ปัจจุบันอยู่ในเมืองเก่านครปฐม), ราชบุรี, เมืองสิงห์, เพชรบุรี และตะนาวศรี บางทีอาจรวมดินแดนภายใต้อธิปไตยของ "ลัมภกัปปะนคร" ทางเหนือ (ปัจจุบันอยู่ในจังหวัดลำปาง)

แหล่งโบราณคดี
 เขาสามแก้ว (ศตวรรษที่ 4 ก่อน ค.ศ. – คริสต์ศตวรรษที่ 5)
 Kha Mao Yee อำเภอเกาะสอง ประเทศพม่า
 เมืองคูบัว (คริสต์ศตวรรษที่ 6 – 16)
 แหล่งโบราณคดีบ้านดอนตาเพชร (ประมาณศตวรรษที่ 6 ก่อน ค.ศ.)
 เมืองเก่ากำแพงแสน (คริสต์ศตวรรษที่ 7 – 11)
 สถูปทุ่งเศรษฐี (คริสต์ศตวรรษที่ 8 – 10)
 พงตึก (ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 1)
 เมืองเก่านครปฐม (ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 1)
 พระปฐมเจดีย์
 พระประโทณเจดีย์
 เมืองเก่าราชบุรี (ประมาณศตวรรษที่ 4 ก่อน ค.ศ.)

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:อดีตประเทศในประวัติศาสตร์ไทย
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธในประเทศไทย
หมวดหมู่:วัฒนธรรมพุทธ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์มอญ
หมวดหมู่:อดีตประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
หมวดหมู่:อดีตราชาธิปไตยในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:อาณาจักรที่ถูกทำให้เป็นอินเดีย
หมวดหมู่:อดีตราชาธิปไตยในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้