ยักษีแห่งทีทารคัญช์

ยักษีแห่งทีทารคัญช์ หรือ ทีทารคัญชยักษี (; Didarganj Yakshi) หรือ ประติมากรรมสตรีถือจามร เป็นประติมากรรมหินทรายอินเดียโบราณชิ้นหนึ่งที่สวยงามที่สุด คาดการณ์อายุประมาณ 300 ปีก่อนคริสต์กาล ถือเป็นชิ้นงานหินขัดเมารยะและศิลปะเมารยะที่สำคัญชิ้นหนึ่ง ลักษณะของผมปรกหน้าผากของยักษีตนนี้ถือเป็นลักษณะเฉพาะของศิลปะกุษาณ นอกจากนี้ยังมีประติมากรรมคู่เป็นยักษีอีกตนที่ไม่ได้ถือจามร (หรือ เจารี คือแส้ด้ามยาวทำด้วยขนจามรี) และไม่ได้เป็นหินขัด ซึ่งคาดการณ์อายุประมาณ 200 ปี ถึง 100 ปีก่อนคริสต์กาล;  

ปัจจุบันประติมากรรมนี้เป็นสมบัติของและจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์พิหารในนครปัฏนา รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย ไม่ไกลจากสถานที่ค้นพบในทีทารคัญช์เมื่อปี 1917 ในอดีต นครปัฏนามีชื่อว่าปาฏลีบุตร และเป็นราชธานีของจักรวรรดิเมารยะ

ประติมากรรมมีความสูงประมาณ  ตั้งอยู่บนฐานสูง  แกะสลักจากหินทรายจุนาร และขัดเงาจนแวววาวดั่งกระจก ประติมากรรมมีขนาดเท่าตัวคนจริง มีสัดส่วนที่สวยงาม และขัดเงาแบบที่เป็นลักษณะเด่นของหินขัดเมารยะซึ่งยังคงมีการสร้างอยู่แม้หลังจักรวรรดิเมารยะล่มสลายไปแล้ว ในมือขวาของยักษีถือจามร (หรือ เจารี) ส่วนข้างซ้ายแตกหักสูญหาย เช่นเดียวกับประตามกรรมอินเดียโบราณขนาดใหญ่ชิ้นอื่น ๆ ส่วนใหญ่ ประติมากรรมนี้เป็นรูปยักษีหรือเทวีองค์ที่ไม่ใช่องค์สำคัญในคติของอินเดีย

การค้นพบ
ประติมากรรมนี้ขุดค้นพบบนชายฝั่งแม่น้ำคงคา ในหมู่บ้านทีทราคัญชกทัมราสุล (Didarganj Kadam Rasual) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของมัสยิดกาดามีราสุล (Qadam-i-Rasul Mosque) ในเขตนครปัฏนา เมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 1917 โดยชาวบ้านและนักโบราณคดี เจ เอ็น สัมมัททร (J N Samaddar) ภายใต้ความข่วยเหลือของผู้อำนวยการคณะกรรมการพิพิธภัณฑ์ปัฏนา อี เอช ซี วัลช์ (E. H. C. Walsh) กับ ดี บี สปูเนอร์ (D. B. Spooner) ได้นำประติมากรรมนี้มายังพิพิธภัณฑ์ในปัฏนา

ส่วนจมูกได้รับความเสียหายขณะขนส่งไปจัดแสดงในเทศกาลอินเดีย (The Festival of India) ซึ่งเป็นนิทรรศการเคลื่อนที่ ขณะมุ่งหน้าไปสถาบันสมิตโซเนียนกับหอศิลป์แห่งชาติในวอชิงตันดีซี เหตุการณ์นี้นำไปสู่การตัดสินใจห้ามไม่ให้นำประติมากรรมนี้ออกไปจัดแสดงในต่างประเทศอีก

อ้างอิง

บรรณานุกรม




แหล่งข้อมูลอื่น
 Didarganj Yakshi at Patna Museum
 Didarganj Yakshi
Didargnaj Yakshini: Depiction of Complete Womanhood (Hindi)

หมวดหมู่:ยักษ์
หมวดหมู่:ประติมากรรมอินเดีย
หมวดหมู่:ปัฏนา
หมวดหมู่:จักรวรรดิเมารยะ