เขาพนมรุ้ง

เขาพนมรุ้ง หรือ ภูพนมรุ้ง เป็นภูเขาไฟดับสนิทในตำบลตาเป๊ก อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ มีความสูง 386 เมตร มีอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งหรือปราสาทหินพนมรุ้ง ซี่งเป็นปราสาทหินทรายในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย ประกอบด้วยปรางค์ใหญ่ ระเบียงคด วิหาร 3 หลัง และปรางค์น้อย สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 15–18สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย เล่ม ๓ (อักษร น-ม) ฉบับราชบัณฑิตยสภา. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพมหานคร : เดอะ เบสท์ เพรส แอนด์ ครีเอชั่น, ๒๕๖๐. (แก้ไขปรับปรุงข้อมูลเมื่อ พ.ศ. ๒๕๖๓)  คำว่า พนมรุ้ง มาจากคำในภาษาเขมร แปลว่า ภูเขาใหญ่ ซึ่งปรากฏอยู่ในศิลาจารึกอักษรขอมในตัวปราสาทพนมรุ้ง

ด้านธรณีวิทยา เป็นภูเขาไฟดับสนิทแล้ว แต่ยังคงรูปทรงภูเขาไฟให้สังเกตเห็นได้อย่างชัดเจน โดยเป็นภูเขาโดดเดี่ยวกลางพื้นที่ราบ ซึ่งมีต้นกำเนิดจากกระบวนการแปรสัณฐานในช่วงยุคเทอร์เชียรี แรงตึงจากเปลือกโลกส่งผลกระทบต่อบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ทำให้เกิดการปะทุของแมกมาขึ้นตรงกลางแผ่นทวีป ลาวาที่พวยพุ่งออกมานั้นไหลทับลงบนชั้นหินทรายและหินทรายแป้งผสมกรวดของหมวดหินโคกกรวด เมื่อแมกมาเย็นตัวลง ก็กลายเป็นหินบะซอลต์ชนิดฮาวายไอต์สีเทาดำ ในบริเวณยอดเขาพบหลักฐานทางธรณีวิทยาสำคัญ เช่น หินสคอเรีย (Scoria) และหินบอมบ์ภูเขาไฟขนาดต่าง ๆ ซึ่งช่วยระบุขอบเขตของบริเวณที่เคยเป็นปากปล่องภูเขาไฟได้อย่างชัดเจน

ภูมิประเทศของพื้นที่มีลักษณะเป็นเนินเขาที่มีความลาดชันของไหล่เขาอยู่ระหว่าง 6 ถึง 15 องศา ครอบคลุมพื้นที่ราว 18 ตารางกิโลเมตร เมื่อมองจากมุมสูง จะเห็นรูปร่างคล้ายเต่าที่กำลังยื่นหัวไปทางทิศเหนือ ยอดของเนินภูเขาไฟนี้อยู่ที่ความสูงประมาณ 380 เมตร จากระดับน้ำทะเล และบริเวณปากปล่องภูเขาไฟที่ยังคงปรากฏอยู่มีขนาดกว้างประมาณ 1.5 กิโลเมตร

อ้างอิง

พนมรุ้ง
หมวดหมู่:อำเภอเฉลิมพระเกียรติ (จังหวัดบุรีรัมย์)
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์ของจังหวัดบุรีรัมย์