จุดไหลเทของของเหลว

จุดไหลเทของของเหลว () คืออุณหภูมิที่ต่ำกว่าซึ่งของเหลวจะสูญเสียคุณสมบัติการไหลโดยจุดไหลเทถูกกำหนดว่าเป็นอุณหภูมิต่ำสุดที่น้ำมันยังสามารถไหลออกจากบีกเกอร์ได้ ในน้ำมันดิบ จุดไหลเทที่สูงมักสัมพันธ์กับปริมาณพาราฟินที่สูง ซึ่งโดยทั่วไปพบในน้ำมันดิบที่มีส่วนประกอบของวัสดุจากพืชเป็นสัดส่วนมาก น้ำมันดิบประเภทนี้มักได้มาจากเคโรเจนชนิดที่ 3 (Type III)

 การวัดจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม 

 วิธีแบบแมนนวล 
มาตรฐาน ASTM D97 คือวิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับการวัดจุดไหลเทของน้ำมันดิบ โดยตัวอย่างจะถูกทำให้เย็นลงภายในอ่างหล่อเย็นเพื่อให้เกิดการตกผลึกของพาราฟินแว็กซ์ เมื่อตัวอย่างเย็นลงประมาณ  เหนือจุดไหลเทที่คาดไว้ และในทุกๆ ระยะ  หลังจากนั้น ขวดทดสอบจะถูกยกออกมาและเอียงเพื่อตรวจสอบการเคลื่อนไหวของผิวของเหลว หากตัวอย่างไม่ไหลเมื่อเอียง ขวดจะถูกวางในแนวนอนเป็นเวลา 5 วินาที หากยังไม่ไหลอีก ให้เพิ่ม 3 °C จากอุณหภูมินั้น และอุณหภูมิดังกล่าวจะถือเป็นจุดไหลเทของตัวอย่างนั้น

ทั้งนี้ ควรทราบว่าการที่ตัวอย่างไม่ไหลที่จุดไหลเท อาจเกิดจากผลของความหนืดหรือประวัติการให้ความร้อนของตัวอย่าง ดังนั้นจุดไหลเทอาจให้ภาพที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับคุณสมบัติในการใช้งานของน้ำมันได้ การทดสอบความไหลตัวเพิ่มเติมจึงอาจมีความจำเป็น ช่วงของจุดไหลเทโดยประมาณสามารถสังเกตได้จากค่าต่ำสุดและค่าสูงสุดของจุดไหลเทของตัวอย่าง

 วิธีแบบอัตโนมัติ 
มาตรฐาน ASTM D5949 คือวิธีทดสอบจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (ด้วยวิธีการกดดันแบบอัตโนมัติ) ซึ่งเป็นอีกทางเลือกหนึ่งแทนการทดสอบแบบแมนนวล โดยใช้เครื่องมืออัตโนมัติ และให้ผลลัพธ์ในรูปแบบเดียวกันกับวิธีแมนนวล (ASTM D97) เมื่อรายงานที่ระยะ 3 °C

วิธี D5949 สามารถวัดจุดไหลเทได้ในเวลาที่สั้นกว่าวิธีแมนนวล D97 และใช้เวลาจากผู้ปฏิบัติงานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังไม่ต้องใช้อ่างหล่อเย็นหรือชุดทำความเย็นภายนอก วิธีนี้สามารถวัดจุดไหลเทได้ในช่วงอุณหภูมิ  และสามารถรายงานผลได้ที่ระยะทดสอบ  หรือ 3 °C วิธีนี้มีความสามารถในการให้ผลที่แม่นยำและทำซ้ำได้ดีกว่าวิธีแมนนวล D97

ในการทดสอบตาม ASTM D5949 ตัวอย่างจะถูกให้ความร้อน จากนั้นทำให้เย็นลงด้วยอุปกรณ์ Peltier ที่อัตรา 1.5±0.1 °C/นาที ในแต่ละช่วงอุณหภูมิ 1 °C หรือ 3 °C จะมีการปล่อยแก๊สอัดลงบนผิวของตัวอย่าง ตัวตรวจจับด้วยแสงหลายตัวจะตรวจสอบการเคลื่อนไหวของตัวอย่างอย่างต่อเนื่อง อุณหภูมิต่ำสุดที่ตรวจพบการเคลื่อนไหวบนผิวของตัวอย่างจะถูกกำหนดให้เป็นจุดไหลเท

 วิธีแบบอัตโนมัติ 
มาตรฐาน ASTM D5949: วิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับการวัดจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (วิธีกระตุ้นแรงดันแบบอัตโนมัติ) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งแทนวิธีแมนนวล โดยใช้เครื่องมืออัตโนมัติและให้ผลลัพธ์ในรูปแบบเดียวกับวิธีแมนนวล (ASTM D97) เมื่อรายงานผลที่ช่วงอุณหภูมิห่างกัน 3 °C

วิธีทดสอบ D5949 สามารถระบุจุดไหลเทได้ในระยะเวลาที่สั้นกว่าวิธีแมนนวล D97 และใช้เวลาจากผู้ปฏิบัติงานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังไม่จำเป็นต้องใช้อ่างหล่อเย็นหรือชุดทำความเย็นภายนอก D5949 สามารถวัดจุดไหลเทได้ในช่วงอุณหภูมิระหว่าง  และสามารถรายงานผลได้ทั้งที่ช่วงห่างกัน  หรือ 3 °C วิธีนี้มีความแม่นยำและความสามารถในการทำซ้ำที่ดีกว่าวิธีแมนนวล D97

ภายใต้มาตรฐาน ASTM D5949 ตัวอย่างที่ทดสอบจะถูกให้ความร้อนก่อน และจากนั้นทำให้เย็นลงด้วยอุปกรณ์ Peltier ที่อัตรา 1.5±0.1 °C/นาที ในทุกช่วงอุณหภูมิที่กำหนดไว้ 1 °C หรือ 3 °C จะมีการส่งแรงดันจากแก๊สอัดลงบนผิวของตัวอย่าง และใช้ตัวตรวจจับด้วยแสงหลายตัวในการเฝ้าตรวจสอบการเคลื่อนไหวของตัวอย่างอย่างต่อเนื่อง อุณหภูมิต่ำสุดที่ตรวจพบว่ามีการเคลื่อนไหวบนผิวของตัวอย่างจะถือเป็นจุดไหลเท

 การวัดจุดไหลเทของน้ำมันดิบ 
สามารถวัดจุดไหลเทได้ 2 ค่า ซึ่งช่วยให้ประมาณช่วงอุณหภูมิที่น้ำมันอาจอยู่ในสภาพของเหลวหรือของแข็ง ขึ้นอยู่กับประวัติการให้ความร้อนก่อนหน้า ช่วงอุณหภูมินี้มีผลเนื่องจากผลึกแว็กซ์จะก่อตัวได้ยากขึ้นเมื่อของเหลวถูกให้ความร้อนภายใน 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา ซึ่งเป็นปัจจัยให้ค่าจุดไหลเทต่ำลง

จุดไหลเทบน (Upper pour point) วัดโดยการเทตัวอย่างทดสอบลงในภาชนะทดสอบโดยตรง จากนั้นจึงทำให้เย็นลงและตรวจหาค่าจุดไหลเทตามขั้นตอนมาตรฐาน วิธีนี้มักให้ค่าจุดไหลเทที่สูงกว่า เนื่องจากไม่มีการลบล้างประวัติการให้ความร้อนของตัวอย่างด้วยการบำบัดด้วยความร้อนนาน ๆ

จุดไหลเทล่าง (Lower pour point) วัดโดยเริ่มจากการเทตัวอย่างลงในภาชนะรับแรงดันที่ทำจากสแตนเลส จากนั้นปิดฝาให้แน่นและให้ความร้อนในอ่างน้ำมันจนถึงอุณหภูมิเกิน  หลังจากเวลาที่กำหนด นำภาชนะออกและปล่อยให้เย็นลงเล็กน้อย แล้วเทตัวอย่างลงในภาชนะทดสอบทันทีและปิดด้วยจุกไม้ก๊อกที่ติดตั้งเทอร์โมมิเตอร์ไว้ จากนั้นจึงทำให้เย็นลงและตรวจหาค่าจุดไหลเทตามขั้นตอนมาตรฐาน

 ดูเพิ่ม 

 จุดหลอมเหลว
 จุดเมฆ
 จุดอุดตัวกรองเย็น
 การวิเคราะห์น้ำมันดิบ
 เจลพอยต์ (ปิโตรเลียม)
 ปิโตรเลียม
 ความหนืด
 ขี้ผึ้ง

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 Some background knowledge about pour point and different measuring methods (manufacturer of pour point tester)
 USFS Pour Point and Product Fluidity of Various Class A Foams
 Phase Technology Manufacturer of ASTM D5949 automatic pour point analyzers

หมวดหมู่:คุณสมบัติทางเคมี
หมวดหมู่:อุณหภูมิเกณฑ์