ราชวงศ์ล้านช้าง

ราชวงศ์ล้านช้าง หรือราชวงศ์เชียงทอง หรือราชวงศ์ขุนลอ เป็นราชวงศ์ที่ปกครองเมืองชวา, อาณาจักรล้านช้างระหว่างพุทธศตวรรษที่ 19–23 และอาณาจักรล้านนาในพุทธศตวรรษที่ 21

 ประวัติ 
ประวัติศาสตร์นิพนธ์เกี่ยวกับการเริ่มต้นของอาณาจักรล้านช้างแบ่งเป็น 2 รูปแบบ ได้แก่ เริ่มนับเมื่อขุนลอขึ้นครองเมืองชวา หรือเริ่มนับเมื่อพระยาฟ้างุ่มขึ้นครองราชย์ในปี พ.ศ. 1896 กษัตริย์แห่งล้านช้างถือว่าพระองค์สืบเชื้อสายจากขุนบรมเพื่อแสดงสิทธิธรรมทางการเมือง นอกจากนี้ตำนานขุนบรมราชาธิราชยังแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ทางเครือญาติกับรัฐใกล้เคียง เช่น อาณาจักรล้านนา, อาณาจักรอยุธยา และเมืองพวน

ในรัชสมัยพระยาโพธิสาลราช พระองค์อภิเษกสมรสกับพระนางยอดคำทิพย์จากราชวงศ์มังราย ทำให้พระราชโอรสผู้ซึ่งในเวลาต่อมาคือสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงมีสิทธิ์ในราชบัลลังก์อาณาจักรล้านนา เมื่ออาณาจักรล้านนาเกิดปัญหาในการสืบราชสมบัติ ขุนนางกลุ่มหนึ่งจึงอัญเชิญสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชไปเป็นกษัตริย์แห่งล้านนาในปี พ.ศ. 2089 ในปีต่อมาสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชเสด็จกลับล้านช้างเพื่อขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์แห่งล้านช้าง ประวัติศาสตร์นิพนธ์ล้านนาถือว่าพระองค์สละราชสมบัติในฐานะกษัตริย์แห่งล้านนา ประวัติศาสตร์นิพนธ์ล้านช้างถือว่าพระองค์ทรงอ้างสิทธิ์เหนือทั้งสองอาณาจักร อย่างไรก็ตาม จารึกวัดเชียงสาออกพระนามในปี พ.ศ. 2096 ว่า "สมเด็จบรมบพิตรตนสัมฤทธิ์เสวยราชพิภพทั้ง 2 แผ่นดินล้านช้างล้านนา" แม้ว่าราชบัลลังก์ล้านนาจะกลับคืนสู่ราชวงศ์มังรายไปแล้วก็ตาม

กษัตริย์แห่งล้านช้างเกือบทั้งหมดมาจากราชวงศ์ล้านช้าง อย่างไรก็ตาม พระยาวรวงษามหาธรรมิกราชทรงสืบทอดสิทธิ์ในราชบัลลังก์ด้วยฐานะลูกน้าของพระยาวรรัตนธรรมประโชติ ทำให้อาจถือได้ว่าเป็นการผลัดเปลี่ยนราชวงศ์ หากยึดถือแนวคิดการสืบตระกูลฝั่งบิดาอย่างเคร่งครัด

หลังการสวรรคตของพระยาสุริยวงศาธรรมิกราช ได้เกิดการแย่งชิงราชสมบัติในอาณาจักรล้านช้าง นำไปสู่การแบ่งอาณาจักรออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่

 อาณาจักรหลวงพระบาง มีพระธรรมกิจล้านช้างร่มขาวเป็นปฐมกษัตริย์
 อาณาจักรเวียงจันทน์ มีพระไชยเชษฐาธิราชที่ 2 เป็นปฐมกษัตริย์
 อาณาจักรจำปาศักดิ์ มีเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูรเป็นปฐมกษัตริย์

 พงศาวลี 

แผนผังต่อไปนี้แสดงพงศาวลีตามการเผยแพร่ของกรมศิลปากรในปี พ.ศ. 2545 โดยแสดงตั้งแต่พระยาฟ้างุ่มเป็นต้นไป และยึดตามการเสนอในพงศาวดารลาวฉบับมหาสิลา วีระวงส์ว่า ลูกน้าของพระยาวรรัตนธรรมประโชติหมายถึงโอรสของเจ้านางคำไข พระราชขนิษฐาของสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช

 สายสกุลของทายาทและข้อสันนิษฐาน 

 พญายอดจอมคำ 
การเผยแพร่ของโครงการประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมชนชาติไทในปี พ.ศ. 2544 ระบุว่า ในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ชาวไทขาวได้อพยพเข้ามาอยู่ในเมืองสาง โดยมีพญายอดจอมคำ ลูกหล้าของเจ้าฟ้าเมืองหลวงพระบางเป็นหัวหน้า ในสมัยเจ้าหนานคำ บุตรชายพญายอดจอมคำ เมืองสางกลายเป็นศูนย์กลางใหญ่ทางตอนใต้ของกลุ่มรัฐสิบหกเจ้าไท

 พระธรรมกิจล้านช้างร่มขาว 
พระธรรมกิจล้านช้างร่มขาวและเจ้าอินทโสมเป็นพระโอรสในเจ้าราชบุตร ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระยาสุริยวงศาธรรมิกราช

 พระไชยเชษฐาธิราชที่ 2 

พระไชยเชษฐาธิราชที่ 2 เป็นพระโอรสในเจ้าชมพู ซึ่งเป็นพระราชโอรสในเจ้าต่อนคำ

 เจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร 
เจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูรเป็นพระโอรสในเจ้านางสุมังคละ ซึ่งเป็นพระราชธิดาในพระยาสุริยวงศาธรรมิกราช

 เจ้าแก้วมงคลและเจ้าจันทรสุริยวงษ์ 

งานเขียนเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เมืองมุกดาหารในปี พ.ศ. 2543 ระบุว่า พระยาโพธิสาลราชมีพระราชโอรสคือสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช, เจ้าท่าเรือ และเจ้าวรวังโส เจ้าวรวังโสมีโอรสคือเจ้าศรีวิไชย เจ้าศรีวิไชยมีโอรสคือเจ้าแก้วมงคลและเจ้าจันทรสุริยวงษ์

 พระบรมราชา (เอวก่าน) 

พระบรมราชา (เอวก่าน) ได้รับการสันนิษฐานว่าเป็นพระราชภาคิไนย (ลูกของน้องชาย) ของพระยานันทราช จากการตีความตำนานเมืองนครพนมว่า เจ้าเมืองระแทงหมายถึงเจ้าปุ โอรสองค์ใหญ่ผู้ครองเมืองระแทงต่อมาคือพระยานันทราช โอรสองค์เล็กคือเจ้าราชบุตรบุญน้อยในตำนานอุรังคธาตุ และเจ้าราชบุตรบุญน้อยเป็นบุคคลเดียวกับพระยาขัตติยวงศาบุตรามหาฤาไชยไตรทศฤาเดชเชษฐบุรีโคตรบูรณ์หลวง เจ้าเมืองศรีโคตรบูรณ์ อ้างใน 

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น