เครื่องบินขับไล่ยุคที่สี่

เครื่องบินขับไล่ยุคที่สี่ (fourth-generation fighter) คือกลุ่มของเครื่องบินรบที่พัฒนาในช่วงกลางทศวรรษที่ 1970 จนถึงปลายทศวรรษ 1990 ซึ่งเป็นช่วงที่เทคโนโลยีการบินทหารเปลี่ยนผ่านจากระบบเครื่องกล สู่การใช้ระบบคอมพิวเตอร์ในการควบคุม การออกแบบเริ่มเน้นความคล่องตัวสูงและการใช้ระบบอาวุธที่ซับซ้อนมากขึ้น โดยเครื่องบินเหล่านี้ยังคงมีบทบาทสำคัญในกองทัพอากาศของหลายประเทศทั่วโลกจนถึงปัจจุบัน

การออกแบบ
280px|thumb|ยูโรไฟเตอร์ ไทฟูน ของกลุ่มประเทศยุโรป
การออกแบบเครื่องบินขับไล่ยุคที่สี่ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากบทเรียนที่ได้จากเครื่องบินรบยุคก่อนหน้า เครื่องบินขับไล่ยุคที่สามมักถูกออกแบบให้เป็นเครื่องบินสกัดกั้นเป็นหลัก โดยเน้นความเร็วและการติดอาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศ แม้ว่าเครื่องบินเหล่านี้จะมีความเร็วสูงอย่างมากเมื่อบินในแนวตรง แต่กลับมีข้อจำกัดอย่างรุนแรงในด้านความคล่องตัว เนื่องจากแนวคิดในยุคนั้นเชื่อว่าการรบแบบประชิดตัว (dogfight) จะไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในความเร็วเหนือเสียง

280px|thumb|เฉิงตู-J10C ของประเทศจีน
อาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศในช่วงเวลานั้น แม้จะมีบทบาทสำคัญต่อชัยชนะในการรบทางอากาศส่วนใหญ่ แต่กลับมีความไม่น่าเชื่อถือ และการรบมักเปลี่ยนสภาพกลับมาเป็นการต่อสู้ในระยะประชิดด้วยความเร็วต่ำกว่าเสียง ซึ่งทำให้เครื่องบินยุคที่สามตกอยู่ในสถานะที่เสียเปรียบและไม่พร้อมรับมือ ส่งผลให้เกิดความสนใจในเรื่องความสามารถในการเคลื่อนที่ (manoeuvrability) ในการออกแบบเครื่องบินยุคที่สี่ ในขณะเดียวกัน ต้นทุนที่สูงขึ้นของเครื่องบินทหารโดยรวมและความสำเร็จที่พิสูจน์ได้ของเครื่องบินขับไล่ยุคที่สามอย่าง F-4 แฟนทอมทู ก็มีส่วนช่วยผลักดันให้แนวทางแบบพหุภารกิจให้ได้รับความนิยม

ลักษณะ
280px|thumb|JAS 39 กริพเพน C ของประเทศสวีเดน
เครื่องบินขับไล่ยุคที่สี่มีการปรับปรุงทั้งด้านพลศาสตร์การบิน เทคโนโลยีเรดาร์ อาวุธ และความสามารถพหุภารกิจ ซึ่งต่างจากเครื่องบินขับไล่ยุคก่อนหน้าที่เน้นภารกิจใดภารกิจหนึ่งเป็นหลักSweetman, Bill. Modern Fighting Aircraft: F-16 Fighting Falcon. Salamander Books, 1984. จุดเด่นแรกที่สังเกตได้คือ ความคล่องตัวในการบิน (high agility) เครื่องบินยุคที่สี่อย่าง F-16 ไฟทิงฟอลคอน และ Su-27 ถูกออกแบบให้มีแรงขับมากกว่าน้ำหนักเครื่อง ทำให้สามารถเร่งความเร็วหรือปีนขึ้นในแนวดิ่งได้อย่างรวดเร็ว อีกทั้งการใช้ระบบควบคุมการบินแบบ fly-by-wire ยังเพิ่มความสามารถในการหมุนตัวและเลี้ยวได้รวดเร็วKopp, Carlo. “Assessing the Sukhoi Su-35 Flanker-E.” Air Power Australia, 2007.

อีกจุดเด่นคือระบบตรวจจับและอาวุธที่ทันสมัย เครื่องบินขับไล่ยุคนี้เริ่มติดตั้งเรดาร์แบบ Pulse-Doppler ซึ่งตรวจจับเป้าหมายที่เคลื่อนที่ต่ำโดยไม่ถูกรบกวนจากภูมิประเทศ เช่น MiG-29 หรือ Mirage 2000 นอกจากนี้ยังสามารถใช้งานอาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศพิสัยไกลชนิดยิงแล้วลืม อย่าง AIM-120 แอมแรม หรือ R-77 ที่ช่วยลดภาระของนักบินในสถานการณ์รบGordon, Yefim and Komissarov, Dmitriy. Mikoyan MiG-29 & MiG-35. Crecy Publishing, 2019.

อีกคุณสมบัติสำคัญคือความสามารถพหุภารกิจ การพัฒนาระบบโมดูลทำให้ติดตั้งอุปกรณ์เฉพาะภารกิจได้ง่ายและเร็วGlobalSecurity.org. “Fourth Generation Fighter.” https://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/gen-4.htm ซึ่งสามารถเปลี่ยนภารกิจได้อย่างยืดหยุ่น ทั้งการสกัดกั้นทางอากาศ การโจมตีภาคพื้น การลาดตระเวน และสงครามอิเล็กทรอนิกส์ในเครื่องบินลำเดียว

เครื่องบินขับไล่ยุคที่ 4.5
เครื่องบินขับไล่ยุคที่ 4.5 คือการปรับปรุงเครื่องบินขับไล่ยุคที่สี่ให้มีสมรรถนะใกล้เคียงเครื่องบินขับไล่ยุคที่ห้า โดยไม่ต้องออกแบบใหม่ทั้งหมด จึงถือเป็นทางเลือกที่คุ้มค่าสำหรับประเทศที่ต้องการขยายขีดความสามารถทางอากาศโดยไม่ต้องลงทุนกับเทคโนโลยีสเตลธ์ที่มีราคาสูง 

ลักษณะสำคัญของเครื่องบินยุค 4.5 ได้แก่ การติดตั้งเรดาร์ AESA ซึ่งมีความสามารถในการตรวจจับเป้าหมายหลายเป้าหมายพร้อมกันและต้านทานการรบกวนได้ดีกว่าเรดาร์รุ่นเก่า อีกทั้งยังมี ระบบเดต้าลิงก์และศูนย์รวมการเซนเซอร์ (sensor fusion) ทำให้นักบินสามารถตัดสินใจได้รวดเร็วจากข้อมูลที่สังเคราะห์แล้วจากหลายแหล่ง เครื่องบินหลายรุ่นในยุคนี้ยังนำเทคโนโลยีสเตลธ์มาใช้บางส่วน เช่น การออกแบบปีกและตัวถังให้มีลักษณะสะท้อนเรดาร์น้อยลง และการใช้วัสดุดูดกลืนคลื่นเรดาร์

ตัวอย่างเครื่องบินขับไล่ยุคที่ 4.5 ได้แก่
  F-16 Viper
  F-15EX
  JAS 39 E/F
  Rafale F3R/F4
  Typhoon Tranche 3  Su-30SM/SM2
  Su-30MKI/MKA
  MiG-35
  J-10C
  J-16

อ้างอิง


หมวดหมู่:เครื่องบินขับไล่ไอพ่น