วิโรจน์ นุตพันธุ์

นาวาอากาศเอก (พิเศษ) วิโรจน์ นุตพันธุ์ (; นอกจากนี้ยังมีรูปแบบการทับศัพท์ในงานเขียนอื่นด้วย เช่น Nootpand, Nutphand และ Nutphund;Olivier Pauwels, Montri Sumontha. "Wirot Nutphand. November, 5th, 1932 - June, 5th, 2005". 23 October 2005 on frogweb.org. Retrieved on web.archive.org (Website "Wayback Machine" from Internet Archive). 24 March 2025. เกิด 5 พฤศจิกายน 2475; เสียชีวิต 5 มิถุนายน 2548) เป็นทหารและนักชีววิทยาชาวไทยที่เชี่ยวชาญด้านวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก (วิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกและสัตว์เลื้อยคลาน) ซึ่งถือเป็นชาวไทยคนแรกที่ทำการวิจัยและเผยแพร่ผลงานในสาขาวิชานี้Natural History Bulletin of the Siam Society. (1994). Vol. 42, Issue 2, p. 209.

 ชีวประวัติ 
สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านวิจิตรศิลป์จากมหาวิทยาลัยศิลปากร และต่อมาได้สำเร็จการศึกษาด้านวารสารศาสตร์การแพทย์และโสตทัศนศิลป์จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล นอกจากนี้ ยังได้เข้ารับการศึกษาต่อหลังระดับปริญญาตรีด้านกายวิภาคศาสตร์และจุลกายวิภาคศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยมหิดลอีกด้วยEdward O. Moll. Reviews and Comments. (1981). In Copeia. No. 3, pp. 745–747.

ทำงานหลักในตำแหน่งนาวาอากาศเอก (พิเศษ) แห่งกองทัพอากาศไทย และยังได้ทำการวิจัยเกี่ยวกับสัตว์เลื้อยคลานในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นความหลงใหลที่มีมาตั้งแต่วัยเด็ก โดยงานวิจัยส่วนใหญ่จะมุ่งเน้นไปที่การศึกษาเต่าและงูเป็นหลัก ซึ่งเขายังเคยทำงานเป็นภัณฑารักษ์ประจำสวนสัตว์พาต้าในกรุงเทพฯ และได้ดำรงตำแหน่งรองประธานสมาคมค้าผลิตผลสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกแห่งประเทศไทย (; ย่อ: TATRA) อีกทั้งยังได้ตีพิมพ์บทความวิชาการจำนวนมาก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นภาษาไทย รวมถึงหนังสือเฉพาะทางอีกหลายเล่ม 

เนื่องจากแทบไม่ได้อ้างอิงงานวิจัยปัจจุบันและไม่ได้ให้ความสำคัญกับรหัสการตั้งชื่อทางชีววิทยาแบบคลาสสิก (Nomenclature codes) ผลงานของเขาจึงมีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์ค่อนข้างต่ำในปัจจุบัน อาทิ ชื่อทวินามส่วนใหญ่ที่เขาตั้งขึ้นนั้นล้าสมัยไปแล้ว หรือพบภายหลังว่าเป็นชื่อพ้องของสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นที่มีการอธิบายไว้ก่อนหน้านี้แล้ว มีเพียงการอธิบายและตั้งชื่อชนิดเป็นครั้งแรกเท่านั้นที่ยังคงได้รับการยอมรับจนถึงปัจจุบัน ได้แก่ งูแส้หางม้าเทา (Boiga siamensis; 1971) และงูเขียวดงลาย (Boiga saengsomi; 1985) ในสกุลงูตาแมว และตะพาบม่านลายไทย (Chitra chitra; 1986) รวมถึงอึ่งอ่างทอง (Kaloula aureata; 1989) ในวงศ์อึ่งอ่าง อย่างไรก็ตาม คุณวิโรจน์ก็มีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ความรู้ด้านวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในประเทศไทยเป็นอย่างมาก โดยมุ่งหวังที่จะปลูกฝังความเคารพต่อสัตว์เลื้อยคลานท้องถิ่นให้กับเพื่อนร่วมชาติ ผ่านงานเขียนทางวิทยาศาสตร์สำหรับบุคคลทั่วไป นอกจากนี้ เขายังได้พยายามลดความหวาดกลัวของประชาชนต่อสัตว์ที่ถูกมองว่าเป็นอันตรายอีกด้วย

 ชื่อที่ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติ 
ได้มีการตั้งชื่อสัตว์สามชนิดตามชื่อของคุณวิโรจน์ นุตพันธุ์ เพื่อเป็นการยกย่องผลงานในด้านวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
 ในปี ค.ศ. 1979 Michael J. Reimann ได้ตั้งชื่อเต่าชนิดหนึ่งที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ว่า Testudo nutapundi และจัดให้เต่าชนิดนี้อยู่ในสกุล Testudo แต่ในปัจจุบันชื่อดังกล่าวได้ล้าสมัยไปแล้ว และเต่าชนิดนี้ได้รับการจัดให้เป็นชนิดย่อยของเต่าหก (Manouria emys) ภายใต้ชื่อ Manouria emys pharyei
 ในปี ค.ศ. 1981 Ludwig Trutnau ได้ตั้งชื่องูหางกระดิ่งชนิดหนึ่งซึ่งได้รับการอธิบายเป็นครั้งแรกว่า Craspedocephalus wiroti สำหรับงูชนิดนี้ ซึ่งพบได้บนคาบสมุทรมลายู ชื่อสามัญที่ได้รับการยอมรับคือ งูพิษอาจารย์วิโรจน์
 ในปี ค.ศ. 2008 Aaron M. Bauer มนตรี สุมณฑา และ Olivier Pauwels ได้ตั้งชื่อตุ๊กแกชนิดหนึ่งซึ่งได้รับการอธิบายเป็นครั้งแรกว่า Gekko nutaphandi ซึ่งจนถึงปัจจุบัน พบได้เพียงในจังหวัดกาญจนบุรี ประเทศไทยเท่านั้น

 สิ่งพิมพ์ในภาษาอังกฤษ 
หนังสือ
 Wirot Nutaphand. (1979). The Turtles of Thailand. Siam Farm Zoological Garden, Bangkok, 222 pages.
 Wirot Nutaphand. (2001). Patterns of the Snakes of Thailand. Amarin Printing and Publishing, Bangkok, 319 pages.

บทความเฉพาะทาง
 Wirot Nutaphand, Merel J. Cox, Ludwig Trutnau, Hobart Muir Smith. (1991). The status of the Thai palm viper, Trimeresurus wiroti. In: Bulletin of the Maryland Herpetological Society. Vol. 27, Issue 3, pp. 146–156.
 Wirot Nutaphand, Merel J. Cox, Hobart Muir Smith, David Chiszar. (1991). The Original Description, Type Specimen and Status of the Colubrid Snake Boiga saengsomi . In: Bulletin of the Maryland Herpetological Society. Vol. 27, Issue 3, pp. 157–165.
 Olivier Pauwels, Patrick David, Wirot Nutaphand, Chucheep Chimsunchart. (2001). First record of Xenochrophis punctulatus (, 1858) (Serpentes: Colubridae: Natricinae) from Thailand. In: Hamadryad. Vol. 26, Issue 2, pp. 259–264.

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

หมวดหมู่:นักวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชาวไทย
หมวดหมู่:นักสัตววิทยาชาวไทย