เชื้อสายเจ้าโสมพะมิตร

วงศ์วานเชื้อสายต้นตระกูลเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ เป็นกลุ่มผู้ปกครองในระบบอาญาสี่ของหัวเมืองลาวอีสานในช่วงพุทธศตวรรษที่ 24–25 ที่สืบเชื้อสายมาจากพระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร) หลังจากการยกเลิกระบบอาญาสี่ ทายาทบางส่วนเข้ารับราชการต่อไปในระบบมณฑลเทศาภิบาล

 ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับบรรพบุรุษ 

พระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) มีบิดาคือพระมหาธรรมิกราช (เจ้าองค์ลอง)พงศาวดารลาวฉบับมหาสิลา วีระวงส์: ประวัติศาสตร์ชาติลาว. มหาวิทยาลัยศิลปากร. กษัตริย์ล้านช้างเวียงจันทน์ องค์ที่ 2 และมีมารดาคือเจ้านางวิไล (พระสนม) เป็นลูกหลานสาวของเจ้าผ้าขาวลาวเวียงหรือเจ้าปู่สามขา โดยเชื้อสายฝ่ายบิดามีระบุว่า พระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) เป็นพระราชนัดดาในพระไชยเชษฐาธิราชที่ 2 (องค์เว้) ส่วนฝ่ายมารดามีเชื้อสายระบุว่าเป็นลูกหลานเจ้าผ้าขาวลาวเวียงหรือเจ้าปู่สามขา โดยมีพี่น้องร่วมสายโลหิตคือ 1.เจ้านาม (เจ้าเมืองผ้าขาว) 2.หลวงราชโภนัย (เจ้าเมืองพันนา) 3.ท้าวเมืองแสนฆ้อนโปง (หาญ) 4.ท้าวเมืองแสนหน้าง้ำ (แฮ่) เป็นต้น

งานเขียนของทายาทอาญาสี่เมืองอุบลราชธานีระบุว่า พระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) มีบิดาเป็นโอรสของพระเจ้านครเวียงจันทน์ และมีมารดาเป็นหลานสาวของเจ้าผ้าขาว

การเผยแพร่โดยมหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ระบุว่า พระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร) เป็นพระราชนัดดาในพระไชยเชษฐาธิราชที่ 2 และเจ้าผ้าขาวเป็นพระราชนัดดาในกษัตริย์แห่งล้านช้างเช่นกัน ดังนั้นเชื้อสายเจ้าโสมพะมิตรจึงสืบเชื้อสายมาจากราชวงศ์เวียงจันทน์

 การปกครองบ้านเมือง 
เชื้อสายเจ้าโสมพะมิตรได้ปกครองหัวเมืองต่าง ๆ เช่น เมืองผ้าขาว (บ้านผ้าขาวหรือบ้านปะขาว), เมืองพันนา (บ้านพันนา), เมืองกาฬสินธุ์, เมืองกมลาสัย (เมืองกมลาไสย), เมืองสหัสขันธ์, เมืองสกลนคร (บ้านธาตุเชียงชุม), บ้านกลางหมื่น เป็นต้น

 ลำดับเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ 
 ลำดับ  รายนาม  ดำรงตำแหน่ง  สิ้นสุด  หมายเหตุ 1  พระยาไชยสุนทร บวรภักดี ธานีศรีอุตรนิคมเขตร์ (เจ้าโสมพะมิตร) พ.ศ. 2336  พ.ศ. 2349 เจ้าเมืองคนแรกจึงโปรดเกล้าฯ ยก“บ้านแก่งสำโรงสงเปือย”เป็น“เมืองกาฬสินธุ์” 2  พระยาไชยสุนทร (หมาแพง)พ.ศ. 2349 พ.ศ. 2369เจ้าเมืองและกรมการเมืองถูกตัดสินโทษประหารชีวิตในสงครามไทย–ลาว เมืองถูกทำลายและร้างลง 3  พระยาไชยสุนทร (เจียมหรือเยี่ยม) พ.ศ. 2369  พ.ศ. 2380 ว่างเจ้าเมือง 1 ปีภายหลังกองทัพสยามตีเมืองเวียงจันทน์แตกจึงโปรดเกล้าเป็นเจ้าเมืองเพื่อฟื้นฟูเมืองหลังสงคราม 4  พระยาไชยสุนทร (หล้า) พ.ศ. 2380  พ.ศ. 2390 เดิมเป็นที่“อุปฮาดเมือง”และภายหลังฟื้นฟูเมืองเรียบร้อยแล้ว กลุ่มผู้คนจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงมาขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารจำนวนมาก จึงเกิดหัวเมืองที่ขึ้นเป็นบริวารจำนวนมาก 5  พระยาไชยสุนทร (ทอง) พ.ศ. 2390  พ.ศ. 2395 เดิมเป็นที่“อุปฮาดเมือง”ภายหลังขึ้นเป็นเจ้าเมืองจึงลงไปถวายพระเพลิงบรมศพรัชกาลที่ 3 ได้เป็นไข้ป่าป่วยถึงแก่กรรมกรมการเมืองจึงว่างลงหลายตำแหน่ง 6  พระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) พ.ศ. 2395  พ.ศ. 2396 เดิมเป็น“ว่าที่อุปฮาด”และว่างเจ้าเมืองลงจึงขึ้นเป็นผู้รักษาราชการเมือง ภายหลังกรมการเมืองจึงขอสัญญาบัตรตั้งเป็นเจ้าเมือง พอท้องตราสัญญาบัตรเชิญมาถึงไม่นานจึงถึงแก่กรรม 7  พระยาไชยสุนทร (กิ่ง) พ.ศ. 2396  พ.ศ. 2411 เดิมเป็น“ว่าที่อุปฮาดเมือง”และเป็นยุคที่กรมการเมืองต่างพากันแยกออกไปตั้งเมืองใหม่หลายเมืองที่อยู่รอบบริเวณเมืองกาฬสินธุ์ 8  พระยาไชยสุนทร (หนูม้าว) พ.ศ. 2411  พ.ศ. 2420 เดิมคือ“อุปฮาดเมือง”และเป็นยุคที่เจ้าเมืองมีคดีความฟ้องร้องกับเมืองบริวารที่ขึ้นกับเมืองกาฬสินธุ์ต่างแยกออกไปขึ้นกับหัวเมืองอื่น 9  พระยาไชยสุนทร (โคตรหรือนนท์) พ.ศ. 2420  พ.ศ. 2426 เดิมคือ“ราชวงศ์เมือง”และเป็นยุคที่เจ้าเมืองไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างหัวเมืองที่แยกออกไปขึ้นกับหัวเมืองอื่นกลับมาขึ้นเป็นหัวเมืองของเมืองกาฬสินธุ์ตามเดิม 10  พระยาไชยสุนทร (พั้ว) พ.ศ. 2426  พ.ศ. 2433 กรมการเมืองว่างลงหลายตำแหน่งจึงรักษาการเจ้าเมืองแล้วจึงขึ้นเป็นเจ้าเมือง ภายหลังเกิดสงครามจีนฮ่อ หัวเมืองอีสานทั้งปวงต่างส่งกองกำลังเข้าร่วมสู่ศึกสงครามจีนฮ่อ 11  อำมาตย์ตรี พระยาไชยสุนทร (เก) ทช. พ.ศ. 2433  พ.ศ. 2459 กรมการเมืองว่างลงหลายตำแหน่ง จึงเป็นผู้รักษาราชการเมืองในบรรดาศักดิ์“พระสินธุประชาธรรม“และได้เลื่อนเป็น”พระยาไชยสุนทร“ผู้ว่าราชการเมืองภายหลังเปลี่ยนเป็นจังหวัดจึงดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดคนแรก ไม่นานจึงลาออกดำรงตำแหน่งกรมการเมืองพิเศษมณฑลร้อยเอ็ด

 ลำดับเจ้าเมืองสกลนคร 
 ลำดับ  รายนาม  ดำรงตำแหน่ง  สิ้นสุด  หมายเหตุ 1  เจ้าโสมพะมิตร (ยังไม่ได้รับบรรดาศักดิ์) พ.ศ. 2321  พ.ศ. 2329 อพยพผู้คนออกจากเมืองเวียงจันทน์มาตั้งชุมชนบริเวณบ้านธาตุเชียงชุมเมืองเก่าริมน้ำหนองหาร 2  พระธานี (หมาป้อง) (อุปฮาดผู้ว่าราชการเจ้าเมือง)พ.ศ. 2329 พ.ศ. 2365ท้าวหมาป้องได้ปรึกษาหารือกับราชวงศ์หมาฟองและพระยาบ้านเว่อเพื่ออพยพไพร่พลจากเมืองกาฬสินธุ์ไปตั้งเมืองสกลนคร 3  พระยาประเทศธานี (พระยาบ้านเว่อ) พ.ศ. 2365  พ.ศ. 2369 ได้ขอสัญญาบัตรตั้งเมืองสกลนครแล้วขอทำราชการขึ้นกับเมืองเวียงจันทน์ 4  ท้าวหมาฟอง (ราชวงศ์เมืองสกลนครรักษาราชการเจ้าเมือง) พ.ศ. 2370  พ.ศ. 2372 เจ้าเมืองและอุปฮาดถึงแก่กรรม จึงขึ้นดำรงตำแหน่งรักษาราชการเจ้าเมืองสกลนคร ภายหลังแม่ทัพมีบัญชาให้นำไพร่พลไปอยู่ที่บ้านหนุมานภายหลังยกขึ้นเป็นเมืองกบินทร์บุรี 5  พระประเทศธานี (ลาว) (ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์รักษาราชการเจ้าเมือง) พ.ศ. 2372  พ.ศ. 2381 ภายหลังแม่ทัพได้กวาดต้อนผู้คนจากเมืองสกลนครไปอยู่เมืองกบินทร์บุรีแล้ว จึงมีบัญชาให้พระยาไชยสุนทร (เจียมหรือเยี่ยม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ แต่งกรมการการกองราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์พร้อมไพร่พล 606 ครัว มารักษาราชการเมืองสกลนคร

  ลำดับเจ้าเมืองกบินทร์บุรี 
 ลำดับ  รายนาม  ดำรงตำแหน่ง  สิ้นสุด  หมายเหตุ 1  พระยากำแหงมหึมา (หมาฟอง) พ.ศ. 2370  พ.ศ. 2379 เจ้าเมืองคนแรกซึ่งยก“บ้านด่านหนุมาน”เป็น”เมืองกบินทร์บุรี“ 2  พระกำแหงมหึมา (หลง)พ.ศ. 2379 พ.ศ. 2415บรรดาศักดิ์เดิมคือ”หลวงสุรกำแหง“ปลัดเมืองกบินทร์บุรี 3  พระกำแหงมหึมา (พลัด) พ.ศ. 2415  พ.ศ. 2422 บรรดาศักดิ์เดิมคือ”หลวงสำแดงฤทธา“ปลัดเมืองกบินทร์บุรี 4  หลวงกำแหงมหึมา (เขียน) พ.ศ. 2422  พ.ศ. 2451 เปลี่ยนเจ้าเมืองมาเป็นผู้ว่าราชการเมืองและดำรงตำแหน่งนายอำเภอคนแรกของเมืองกบินทร์บุรี

 ลำดับเจ้าเมืองกมลาไสย 
 ลำดับ  รายนาม  ดำรงตำแหน่ง  สิ้นสุด  หมายเหตุ 1  พระราษฎรบริหาร (เกษ) พ.ศ. 2410  พ.ศ. 2419 เจ้าเมืองคนแรกซึ่งยก”บ้านสระบัว“เป็น”เมืองกมลาไสย“ 2  อำมาตย์ตรี พระราษฎรบริหาร (ทอง) ทช.พ.ศ. 2419 พ.ศ. 2454เดิมเป็นที่อุปฮาดเมืองแล้วขึ้นเป็นเจ้าเมืองภายหลังเปลี่ยนจากเจ้าเมืองเป็นผู้ว่าราชการเมือง

 ลำดับเจ้าเมืองสหัสขันธ์ 
 ลำดับ  รายนาม  ดำรงตำแหน่ง  สิ้นสุด  หมายเหตุ 1  พระประชาชนบาล (แสน) พ.ศ. 2410  พ.ศ. 2415 เจ้าเมืองคนแรกซึ่งยก“บ้านพันลำ”เป็น“เมืองสหัสขันธ์” 2  พระประชาชนบาล (มุ่ง)พ.ศ. 2415 พ.ศ. 2431เดิมคือ“หลวงจุมพลพนาเวส“ข้าหลวงใน พระยามหาอำมาตย์ (ชื่น) ที่ทางการส่งมาปกครองเมือง 3  พระประชาชนบาล (บัว) พ.ศ. 2431  พ.ศ. 2433 กลับไปดำรงตำแหน่งอุปฮาดเมืองกมลาไสย 4  พระประชาชนบาล (ทะ) พ.ศ. 2433  พ.ศ. 2452 เดิมคือ“ท้าวขัตติยะ”ราชวงศ์เมืองกมลาไสย

 ต้นตระกูล 

แผนผังต่อไปนี้แสดงพงศาวลีของเชื้อสายของเจ้าโสมพะมิตร ซึ่งแตกแขนงเป็นสกุลต่าง ๆ เช่น ณ กาฬสินธุ์ วงศ์กาฬสินธุ์ บริหาร เกษทอง ฟองกำแหง กำแหงมิตร ศรีกาฬสินธุ์ พลเยี่ยม ทองเยี่ยม ศิริกุล

 สกุล “ณ กาฬสินธุ์”

ณ กาฬสินธุ์ เป็น 1ใน 21 นามสกุล ณ พระราชทานครั้งแรกของสยาม ลำดับที่ 1190 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานแก่พระยาไชยสุนทร (เก) กรมการพิเศษเมืองกาฬสินธุ์ กระทรวงมหาดไท มณฑลร้อยเอ็จ อดีตเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ลำดับสุดท้าย เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2457 ทวดชื่อพระไชยสุนทร (หมาสุ่ย) อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ ปู่ชื่อพระยาไชยสุนทร (หนูม้าว) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ลำดับที่ 8 บิดาชื่อราชบุตร (งวด) บุตรเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ เขียนเป็นอักษรโรมันว่า na Kalasindhu ตามประกาศพระราชทานนามสกุลครั้งที่ 15 เล่มที่ 31 หน้าที่ 64 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศวรฤทธิ์ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร รับพระบรมราชโองการ

ต่อไปนี้คือผู้ใช้นามสกุล”ณ กาฬสินธุ์”รุ่นแรกโดยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในตัวอำเภอเมืองของจังหวัดกาฬสินธุ์

ต้นสกุลคือ“พระไชยสุนทร (หมาสุ่ย) อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์”ซึ่งเป็นบุตรของพระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 1 มีบุตรเท่าที่ปรากฏคือ

1) พระสุวรรณ (เกษ) อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 6 คน ได้แก่ 

1.1) พระประชาชนบาล (แสน) เจ้าเมืองสหัสขันธ์ ลำดับที่ 1 สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.2) ท้าวพรหม อุปฮาดเมืองสหัสขันธ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.3) ท้าวคำไพ ราชวงศ์เมืองสหัสขันธ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.4) ท้าวแสง ราชบุตรเมืองสหัสขันธ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.5) ท้าวขูลู สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.6) ท้าวขำ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

2) พระยาไชยสุนทร (กิ่ง) สมรสกับ คุณหญิงสุวรรณ และมีบุตร 4 คน ได้แก่

2.1) อัญญานางแพงสี ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ พระราษฎรบริหาร (เกษ) เจ้าเมืองกมลาไสย ลำดับที่ 1 (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “บริหารและเกษทอง”) 

2.2) คุณหญิงพา ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ พระยาไชยสุนทร (โคตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 9 (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “วงศ์กาฬสินธุ์”) 

2.3) พระยาไชยสุนทร (พั้ว) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 10 สมรสกับ คุณหญิงภูเงิน มีบุตร 8 คน ได้แก่

2.3.1) นางสิงห์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

2.3.2) ขุนไชยสิทธิ์ (เบ้า) สมรสกับ นางตั่น บุตรีพระประชาชนบาล (ทะ) เจ้าเมืองสหัสขันธ์ ลำดับที่ 4 

2.3.3) นางเต้า สมรสกับ ท้าวพู พิมพะนิตย์ 

2.3.4) ท้าวเฮือง สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

2.3.5) นางเชือง สมรสกับ หลวงขัดทมาลย์ (อ้วน ฉายจรุง) 

2.3.6) นางเคือง สมรสกับ ขุนอักษรสุริยันต์ (สิงห์ อักขราสา) 

2.3.7) นางเหลื่อม สมรสกับ ขุนวิสิทธิ (หลอด สุวรรณชาติ) 

2.3.8) นางหล้า สมรสกับ ท้าวบุญมา

2.4) นางขำ ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ พระไชยสุนทร (หนูหมี) อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “วงศ์กาฬสินธุ์”) 

3) พระยาไชยสุนทร (หนูม้าว) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 8 สมรสกับ คุณหญิงบัวรม มีบุตร 1 คน ได้แก่ 

3.1) ท้าวงวด ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับ อัญญานางแข มีบุตร 4 คน ได้แก่

3.1.1) พระยาไชยสุนทร (เก ณ กาฬสินธุ์) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 11 สมรสกับ คุณหญิงมั่น ณ กาฬสินธุ์ มีบุตร 11 คน ได้แก่  

1) นางโคมแก้ว ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ ท้าวพรหมทัศน์ ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม 

2) นายคำเคน ณ กาฬสินธุ์ ถึงแก่กรรมเมื่อวัยหนุ่ม 

3) นายสัมฤทธิ์ ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ นางสมมุติ (บุตรีท้าวสุริวงศ์กับนางปุ้ง) 

4) นางโสมนัส ณ กาฬสินธุ์ 

5) นางทองคำ ณ กาฬสินธุ์ 

6) นายเกษม ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ นางทองมาก 

7) นายสินทร ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ นางทูล 

8) นางรัศมี ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ นายคูณ บุพชัย 

9) นายทองดี ณ กาฬสินธุ์ สส.คนแรกของจังหวัดกาฬสินธุ์ (เกิดแต่หม่อมอุ้ย) สมรสกับ นางปฐม พระสท้านไตรภพ 

10) นางทับทิม ณ กาฬสินธุ์ ถึงแก่กรรมในวัยสาว (เกิดแต่หม่อมทุม)

11) นายภูสินธ์ ณ กาฬสินธุ์ (เกิดแต่หม่อมทองนาค)

3.1.2) นางบุนนาค ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

3.1.3) นางบุหงา ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

3.1.4) นางเบ้า ณ กาฬสินธุ์ สมรสกับ หลวงสุนทรวุฒิรักษ์ (มี ศรีกาฬสินธุ์) มีบุตร 10 คน

 สกุล “วงศ์กาฬสินธุ์” 

วงศ์กาฬสินธุ์ ตั้งขึ้นเนื่องด้วยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ให้มีพระราชบัญญัตินามสกุลเป็นครั้งแรกของประเทศไทย จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามสกุล “ณ กาฬสินธุ์”ให้แก่พระยาไชยสุนทร (เก) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 11 ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2457 เป็นลำดับที่ 1190 และทางทายาทผู้มีบรรดาศักดิ์ที่สืบเชื้อสายเจ้าเมืองกาฬสินธุ์แต่เดิมที่อาศัยอยู่ในเขตจังหวัดสกลนคร จะต้องพากันไปขอใช้นามสกุล “ณ กาฬสินธุ์” กับพระยาไชยสุนทร (เก) ผู้ว่าราชการจังหวัดกาฬสินธุ์ ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ แต่เนื่องด้วยญาติพี่น้องผู้สืบเชื้อสายเจ้าเมืองกาฬสินธุ์มีจำนวนมากที่ได้ตั้งรกรากสร้างบ้านแปงเมืองสกลนครมาช้านานอีกทั้งการเดินทางสัญจรในสมัยนั้นเป็นไปด้วยความยากลำบาก ประกอบด้วยพระราชบัญญัติการตั้งนามสกุลห้ามใช้คำว่า “ณ” นำหน้านามสกุล พระศรีธงไชย (คำตา) และญาติพี่น้องหลายคนที่สืบเชื้อสายเจ้าเมืองกาฬสินธุ์มาแต่ก่อนจึงพากันจดทะเบียนก่อตั้งและใช้นามสกุล “วงศ์กาฬสินธุ์” ที่จังหวัดสกลนคร นับแต่นั้นเป็นต้นมา 

ต่อไปนี้คือผู้ใช้นามสกุล”วงศ์กาฬสินธุ์”รุ่นแรกโดยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในตัวอำเภอเมืองของจังหวัดสกลนคร

ต้นสกุลคือ”พระธานี (หมาป้อง) อุปฮาดเมืองสกลนคร“ซึ่งเป็นบุตรของพระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 1 มีบุตรด้วยกัน 4 คนเท่าที่ปรากฏคือ 

1) พระยาไชยสุนทร (เจียม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3 สมรสกับ อัญญานางทองคำ มีบุตร 7 คน ได้แก่

1.1) นางพัน สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ 

1.2) พระยาไชยสุนทร (ทอง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 5 พ.ศ.2390–2493 สมรสกับ อัญญานางคำ มีบุตร 3 คน ได้แก่ 

1.2.1 พระอินทิสาร (ขี่) ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ พ.ศ. 2389–2394 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 5 คน ได้แก่ 1)นางแก้ว 2)นางเหนี่ยว 3)นางเจียง 4)นางกระแต 5)ท้าวอินที เป็นต้น

1.2.2 พระไชยสุนทร (เหม็น) อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ พ.ศ. 2415–2419 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คน คือ 1)ท้าวมหายศ 2)ท้าวจัน 3)ท้าวเชียงขะ เป็นต้น

1.2.3 พระไชยสุนทร (หนูหมี) อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ พ.ศ.2426–2433 สมรสกับ นางขำ บุตรีคนที่ 4 ของพระยาไชยสุนทร (กิ่ง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 มีบุตร 6 คน ได้แก่ 1)นางเสริม 2)นางบู่ทอง3)ท้าวทับ 4)ท้าวตัน 5)นางเสริม 6)นางทิพคลี (ประคีย์) เป็นต้น

1.3) พระอินทิสาร (ด่าง) ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์และสกลนคร สมรสกับ นางขาว บุตรีคนที่ 1 ของพระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 มีบุตร 4 คน ได้แก่

1.3.1 นางอ่อน สมรสกับ พระราษฎรบริหาร (ทอง) เจ้าเมืองกมลาไสย ลำดับที่ 2 (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “บริหารและเกษทอง”)

1.3.2 นางน้อย สมรสกับ ท้าวสีหาราช บุตรคนที่ 1 ของพระโพธิสาร (คำ) ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ มีบุตร 3 คน ได้แก่ 1)นางเพ็ง 2)พระครูกาฬสินธุ์ทิวาจารย์สังฆปาโมกข์ (อ้ม) อดีตเจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์ 3)ท้าวคำชมพู เป็นต้น

1.3.3 ท้าวเปีย (เฒ่ากวนบ้านธาตุเชิงชุม/ผู้ใหญ่บ้าน) สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 6 คน ได้แก่ 1)ท้าวพิมพ์จักร 2)ท้าวพิมพ์มะสอน 3)ท้าวพิมพ์สาร 4)นางทอง 5)นางตุ๊ด 6)ท้าวจารย์พิมพ์ เป็นต้น

1.3.4 ท้าวอุปละ (นายกองเมืองกาฬสินธุ์) สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 6 คน ได้แก่ 1)ท้าวป้อง 2)นางบด 3)นางไพ 4)นางพู 5)ท้าวฝ้าย 6)ท้าวไชยสิน เป็นต้น

1.4) ท้าวสุริยะ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.5) ท้าวบุญมา สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

1.6) นางดา สมรสกับ ท้าวสุริยวงศ์ (พรหมมาใหญ่) (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “ศรีกาฬสินธุ์และพลเยี่ยม”)

1.7) นางหลอด สมรสกับ ท้าวสุวรรณสาร (โสน้อย) กำนันตำบลบ้านแวง อ.โพนทอง จ.ร้อยเอ็ด (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “ศรีกาฬสินธุ์และพลเยี่ยม”)

2) พระประเทศธานี (ลาว) อุปฮาดเมืองสกลนคร สมรสกับ อัญญานางแก้ว มีบุตร 

2.1) พระอินธิสาร (พิมพา) ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ  

2.2) หลวงธรรมา (แสง) สมรสกับ นางสุมณฑา มีบุตร 4 คน ได้แก่ 1)นายหนูกรานต์ 2)นายพิชิต 3)นางคำผ่อง 4)นางบุญฉลอง เป็นต้น 

2.3) ขุนสรรพกิจ (โส/เชียงโส) สารวัตรกำนันบ้านธาตุเชิงชุม สมรสกับ นางคะ บุตรีพระยาไชยสุนทร (โคตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 9 มีบุตร 3 คน ได้แก่ 1)ท้าวคันที 2)ท้าวฮม 3)นางพร เป็นต้น 

2.4) ท้าวสุริโย (พู) ผู้ใหญ่บ้านไฮ่หย่อง แขวงเมืองสกลนคร สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ  

2.5) หลวงชินราช (ชิน) เคยบวชเป็นพระภิกษุสงฆ์และได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสต่อมาได้ลาสิกขาสมรสกับสมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ  

2.6) พระโชติภูมิภักดี (โชด) สมรสกับ นางแพง บุตรีของพระศรีวรวงศ์ (สี) กับนางเจียงคำ มีบุตร 2 คน ได้แก่ 1)นายคำไหล 2)นายอุทัย เป็นต้น 

2.7) นางตื้อ สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ  

2.8) นางแท่ง สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ  

2.9) นางทองแดง สมรสกับ ท้าวเชียงสา บุตรพระโพธิสาร (คำ) ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ มีบุตร 2 คน ได้แก่ 1)นางคำฟอง 2)นางคำกอง เป็นต้น 

2.10) นางกัณหา สมรสกับ ท้าวจารย์พิมพ์ บุตรท้าวเปีย ผู้ใหญ่บ้านธาตุเชิงชุม มีบุตร 4 ได้แก่ 1)นางไต 2)ขุนไกยะ (คำ) 3)นางเหลี่ยม 4)หลวงไชยจักร (จารย์โหล) เป็นต้น 

3) พระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 6 สมรสกับ อัญญานางจันทร์ มีบุตร 7 คน ได้แก่ 

3.1) หลวงพรหมจักร (พรหมา) สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

3.2)  หลวงสินธุธานี (เทพ) สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คน ได้แก่ 1)หลวงวรบุตร (บุญจันทร์) 2)ขุนแสงสะท้าน (กอ) เป็นต้น

3.3) ท้าวบัว สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ 

3.4) นางเบ้า สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

3.5) ท้าวคาน สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

3.6) ท้าวคม สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ

3.7) นางอุด สมรสกับ พระไชยราช (ชัย) บุตรคนที่ 4 ของพระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 มีบุตร 11 คน ได้แก่ 1)ท้าวคำขาน 2)ท้าวคำสาร 3)นางข่าว 4)นางคำขาว 5)ท้าวปี 6)ท้าวชาลี 7)ท้าวคำสิงห์ 8)ท้าวคำแสน 9)ท้าวคำส่อง 10)ท้าวคำตัน 11)ท้าวคำจันทร์ เป็นต้น

4) พระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 สมรสกับ อัญานางคำแดง มีบุตร 10 คน ได้แก่ 

4.1) นางขาว สมรสกับ พระอินทิสาร (ด่าง) ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์และสกลนคร บุตรคนที่ 3 ของพระยาไชยสุนทร (เจียม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3 (ดูรายชื่อบุตรที่สกุล “วงศ์กาฬสินธุ์”) 

4.2) พระยาไชยสุนทร (โคตร) สมรสกับ คุณหญิงพา ณ กาฬสินธุ์ บุตรีคนที่ 2 ของพระยาไชยสุนทร (กิ่ง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 7 กับคุณหญิงสุวรรณ  และมีบุตร 10 คน ได้แก่  

4.2.1) ท้าวหนูแดง สมรสกับ นางแพง ไม่มีทายาท

4.2.2) พระสุริยมาตย์ (สุรินทร์) ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางจันทร์แดง พรหมสาขา ณ สกลนคร บุตรีท้าวราชวงศ์เมืองสกลนคร (อินทร์) มีบุตร 6 คน ได้แก่ 1)นางด่วง 2)หลวงอินทรจักร (หนูอินทร์) 3)ท้าวพรหมจักร 4)นางจูม 5)นางขาว 6)นางหมอก เป็นต้น

4.2.3) พระไชยแสง (ทองอินทร์) นายกองเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางหนูแดง อุปพงษ์ มีบุตร 7 คน คือ 1) ท้าวหำ 2)นางสระ 3)ท้าวบุ 4)ท้าวแขก 5)นางสิงห์ 6)นางเกียน 7)นางทองหล้า เป็นต้น

4.2.4) พระศรีธงไชย (คำตา) กรมการเมืองพิเศษสกลนคร สมรสกับ นางคำตัน พรหมประกาย ณ นครพนม บุตรีท้าวราชบุตรเมืองนครพนม (จันชมพู) มีบุตร 9 คน ได้แก่ 

1) นางมั่น วงศ์กาฬสินธุ์ สมรสกับ หลวงประสิทธิ์พิทักษ์ (มุกข์ เทศประสิทธิ์) บุตรท้าวราชวงศ์เมืองสว่างแดนดิน (แฮด) มีบุตร 6 คน

2) ขุนวาปีพิทักษ์ (จูม วงศ์กาฬสินธุ์) สมรสกับ นางนาง สุวรรณคุณ บุตรีหลวงอินทรอาสา (ทองคำ) กรมการเมืองสกลนคร มีบุตร 8 คน

3) ขุนนาวาพาณิชย์ (จี วงศ์กาฬสินธุ์) สมรสกับ นางเนาว์ บุตรมหา บุตรีขุนสุวรรณ (ทอง) ผู้ใหญ่บ้านคุ้มวัดสะพานหิน เมืองสกลนคร มีบุตร 6 คน

4) นางเกษ วงศ์กาฬสินธุ์ สมรสกับ นายฝ้าย อินทิแสน สมุหบัญชีเมืองสกลนคร มีบุตร 1 คน

5) นางไข วงศ์กาฬสินธุ์ สมรสกับ หลวงเพชรสงคราม ไม่มีบุตร

6) นางแปน วงศ์กาฬสินธุ์ สมรสครั้งแรกกับ หลวงพิชัยวัต (เส) ต่อมาได้ถึงแก่กรรมจึงได้สมรสครั้งที่ 2 กับ นายหมื่น วงศ์กาฬสินธุ์ มีบุตร 5 คน

7) ท้าวขันติ วงศ์กาฬสินธุ์ (เป็นโสดถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังหนุ่ม)

8) นางสิบปะคีย์ วงศ์กาฬสินธุ์ สมรสกับ ขุนอนุสรณ์สิทธิการ (ทะ พรหมประกาย ณ นครพนม) มีบุตร 1 คน

9) ท้าวคำศรีหรือนายศิริ วงศ์กาฬสินธุ์

4.2.5) หลวงไชยสวัสดิ์ (คำแสน) เสมียนตราเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางคง มีบุตร 1 คน ได้แก่ 1)ท้าวหงษ์ เป็นต้น

4.2.6) ขุนไชยสาร (จารย์เฮ้า) ผู้ดูแลพาหนะเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางอำ มีบุตร 3 คน ได้แก่ 1)นางคำ 2)นางแก้ว 3)ท้าวสิงห์หรือทนายสิงห์ เป็นต้น

4.2.7) นางข่าง สมรสกับ ท้าวสีหาราช (คำสาร วงศ์กาฬสินธุ์) มีบุตร 11 คน ได้แก่ 1)ท้าวฮุย​​​​ 2)ท้าวติ่ง 3)ท้าวหด​​​​ 4)ท้าวหนูหลอด 5)นางถัน​​​​ 6)นางตัน 7)นางสอน 8)นายดอกซ้อน 9)นางเงิน 10)นายเอิบ 11)นางผิง เป็นต้น

4.2.8) นางคะ สมรสกับ ขุนสรรพกิจ (โส/เชียงโส วงศ์กาฬสินธุ์) มีบุตร 3 คน ได้แก่ 1)ท้าวคันที 2)ท้าวฮม 3)นางพร เป็นต้น

4.2.9) นางบัวสา เป็นโสดไม่มีทายาท

4.2.10) ท้าวคำหวา สมรสกับ นางฮัง นวลมณี มีบุตร 5 คน ได้แก่ 1)นางบาน 2)นางตุ้น 3)นางซ้อน 4)ท้าวพรหมาหรือนายณรงค์ 5)นางปาลี เป็นต้น

4.3) พระศรีวรวงศ์ (สี) ผู้ช่วยเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางเจียงคำ บุตรีคนที่ 2 ของพระอุปสิทธิ์ (สีน) กรมการเมืองสกลนคร มีบุตร 9 คน คือ 1)นางแพง 2)นางสระ 3)นางเอี่ยม 4)ท้าวทิตย์ 5)นางขำ 6)ท้าวทะ 7)ขุนพรหมวิศัย (เทพ) 8)ท้าวเถื่อน 9)ท้าวธรรม เป็นต้น 

4.4) พระไชยราช (ไชย) กรมการเมืองสกลนคร สมรสกับ นางอุด บุตรีคนที่ 7 ของพระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 6 มีบุตร 11 คน ได้แก่ 1)ท้าวคำขาน 2)ท้าวคำสาร 3)นางข่าว 4)นางคำขาว 5)ท้าวปี 6)ท้าวชาลี 7)ท้าวคำสิงห์ 8)ท้าวคำแสน 9)ท้าวคำส่อง 10)ท้าวคำตัน 11)ท้าวคำจันทร์ เป็นต้น

4.5) พระอุปสิทธิ์ (สีน) กรมการเมืองสกลนคร สมรสกับ นางคำผิว บุตรีของพระยาประจันตประเทศธานี (ปิด) เจ้าเมืองสกลนคร มีบุตร 7 คน ได้แก่ 1)นางเจียงคำ 2)นางบัว 3)นางด้วง 4)นางสุมณฑา 5)นางทองแก้ว (กับนางเขียว) 6)นางเหลี่ยม (กับนางเขียว) 7)นางพรหมา (กับนางเขียว) เป็นต้น

4.6) พระโพธิสาร (คำ) ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ สมรสกับใครไม่ทราบนาม มีบุตร 5 คน ได้แก่ 1)ท้าวสีหาราช 2)ท้าวสูญเมฆขลา 3)ท้าวสีสุราช 4)ท้าวเชียงสา 5)นางเชียงสี เป็นต้น

4.7) นางหมอก สมรสกับ ขุนไชยวงศ์ กำนันตำบลบ้านวังยาง แขวงเมืองสกลนคร มีบุตร 7 คน ได้แก่ 1)นางทอง 2)นางกอง 3)ท้าวเชียงคุณ 4)ท้าวพรหม 5)นางเป็ง 6)นางใบ ​​7)นางลี ​​เป็นต้น

 สกุล “บริหารและเกษทอง” 

บริหารและเกษทอง ตั้งขึ้นเมื่อมีพระราชบัญญัตินามสกุลในสมัยรัชกาลที่ 6 ทายาทซึ่งนำโดยหลวงกมลาพิพัฒน์ (เทศ) และหลวงกมเลศรอุตมพงษ์ (อุดม) ได้พาลูกหลานทายาทเชื้อสายเจ้าเมืองกมลาไสยไปจดทะเบียนที่อำเภอกมลาไสยเพื่อจัดตั้งนามสกุล“บริหาร”ขึ้นโดยใช้นามบรรดาศักดิ์ของ”พระราษฎรบริหาร“มาตั้งนามสกุลเพื่อให้สอดคล้องกับนามของผู้เป็นต้นตระกูลว่ามาจากไหน ส่วนหลวงชาญวิชัยยุทธ (เหม็น) ได้พาลูกหลานบางส่วนอพยพมาตั้งรกรากที่ บ้านโคกเบ้า ตำบลโคกกระเทียม อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี เป็นการถาวรแล้ว ได้มีโอกาสเข้าเฝ้าสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ แล้วพระองค์ได้ถามที่มาของต้นตระกูลว่ามาจากไหน หลวงชาญวิชัยยุทธ (เหม็น) จึงทูลตอบว่าสืบเชื้อสายมาจากเจ้าเมืองกมลาไสยทั้ง 2 คนคือปู่คือ“พระราษฎรบริหาร (เกษ)”บิดาคือ“พระราษฎรบริหาร (ทอง)“ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพจึงตั้งนามสกุลให้ว่า“เกษทอง”ตามชื่อเดิมของต้นตระกูลว่ามาจากไหน หลวงชาญวิชัยยุทธ (เหม็น) จึงพาลูกหลานครอบครัวไปจดทะเบียนตั้งนามสกุลที่อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ต่อไปนี้คือผู้ใช้นามสกุล”บริหาร”และ”เกษทอง”รุ่นแรก โดยผู้ใช้นามสกุล”บริหาร”ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในอำเภอกมลาไสยของจังหวัดกาฬสินธุ์และผู้ใช้นามสกุล”เกษทอง”บางส่วนอาศัยอยู่ในอำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี

ต้นสกุลคือ“พระยาไชยสุนทร (หมาแพง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 2”ซึ่งเป็นบุตรของท้าวอุปชา ท้าวอุปชาเป็นน้องชายของอัญญานางสุวรรณหรือนางคำ ผู้เป็นชายาของพระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 1 เจ้าโสมพะมิตรผู้มีศักดิ์เป็นลุงได้ขอมาเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งสืบเชื้อสายมาดังนี้

เจ้านาม เจ้าเมืองผ้าขาว สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 2 คน คือ

1) อัญญานางสุวรรณหรือนางคำ สมรสกับ พระยาไชยสุนทร (เจ้าโสมพะมิตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 1

2) ท้าวอุปชา อุปฮาดเมืองสกลนคร สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 2 คน คือ 

2.1) เจ้านางหวด สมรสกับ ท้าวจารย์ฮวด เจ้าราชวงศ์นครจำปาศักดิ์และเจ้าเมืองสีทันดร มีบุตร 2 คน คือ

1) พระศรีอัคราช (สีทาด) เจ้าเมืองสีทันทร เมื่อปี พ.ศ.2301

2) ท้าวเซียงโคตร ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ เมื่อ พ.ศ. 2365–2369

2.2) พระยาไชยสุนทร (หมาแพง) สมรสกับใครไม่ปรากฏและไม่มีบุตรด้วยกัน แต่ได้ขอบุตรชายของเจ้านางหวดพี่สาวกับเจ้าราชวงศ์เมืองจำปาศักดิ์ (ฮวด) มาเป็นบุตรบุญธรรม 1 คน คือ

2.2.1) ท้าวเซียงโคตร ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ เมื่อ พ.ศ. 2365–2369 มีบุตร 1 คน คือ 

1) ท้าวเกษ เป็นที่”พระราษฎรบริหาร” เจ้าเมืองกมลาไสย คนแรกและอดีตราชบุตรเมืองสกลนคร (พ.ศ. 2383–2389) และราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์ (พ.ศ. 2389–2400) และได้สมรสกับ อัญญานางแพงสี บุตรีคนที่ 1 ของพระยาไชยสุนทร (กิ่ง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 7 มีบุตร 5 คน ได้แก่

1) พระราษฎรบริหาร (ทอง) เจ้าเมืองกมลาไสย ลำดับที่ 2 สมรสกับ อัญญานางอ่อน มีบุตร 5 คน ได้แก่ 

1.1) นางเหลี่ยม สมรสกับ พระยาขัติยะวงษา (สุวรรณเหลา ณ ร้อยเอ็ด) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ไม่มีบุตร

1.2) นางเพชร สมรสกับ หลวงไสยศาสตร์ (แดง พลวิจิตร) นายอำเภอประจิมกมลาไสย มีบุตร 1 คน ได้แก่

1.2.1) นายเต็มคำ พลวิจิตร สมรสกับ นางน้อย

1.3) หลวงชาญวิชัยยุทธ (เหม็น เกษทอง) มีบุตร 15 คน ได้แก่

เกิดกับนางศักดิ์ 

1.3.1) นางมั่น บริหาร สมรสกับ นายใหญ่ กัลยาณรุจ

1.3.2) นางพัน บริหารสมรสกับ ร้อยตรีเมฆ จันทรกุญชร

1.3.3) นางเกาะ บริหาร สมรสกับ นายอินทร์

เกิดกับนางขวัญ 

1.3.4) นายธน บริหาร สมรสกับ นางจันดี 

1.3.5) นางละมุด บริหาร (เป็นโสดไม่มีทายาท)

เกิดกับนางจวง 

1.3.6) นางแก้ว บริหาร สมรสกับ นายตั๊กมั่ว แซ่ตั้ง

ต่อมาหลวงชาญวิชัยยุทธ (เหม็น เกษทอง) อพยพพาภรรยาลำดับสุดท้าย คือนางชาญวิชัยยุทธ (ขาว เกษทอง) (บิดามารดาชื่อนายบุญและนางคำภา) พร้อมบุตรธิดาข้าทาสย้ายถิ่นฐานตั้งบ้านเรือนถาวรอยู่ ณ บ้านหนองขี้เบ้า หรือบ้านโคกเบ้า ตำบลโคกกะเทียม อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี มีบุตรกับนางขาว 9 คน ได้แก่

1.3.7) นางพิฆาตเศิกสงบ (ทองหล่อ โกมลจันทร์หรือเดิมชื่อคำเบ้า เกษทอง) สมรสกับ พันตรี หลวงพิฆาตเศิกสงบ (เจิม โกมลจันทร์) 

1.3.8) นางทองใบ เกษทอง สมรสกับ นายโรเบิร์ต ชวิษฐ์ สงวนชาติ 

1.3.9) นางทองดี เกษทอง สมรสกับ นาวาตรีสว่าง พัดทอง

1.3.10) นายทองอินทร์ เกษทอง สมรสกับ นางสวน

1.3.11) นายสุบิน เกษทอง (อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง) สมรสกับ นางทองอ่อน วังสุนทร

1.3.12) นางประหยัด เกษทอง สมรสกับ นายคำพันธ์ จันทรเกษม

1.3.13) นางประยูร เกษทอง สมรสกับ นายจำลอง ตุลเตมีย์ (อดีตรองวิศวกรรถไฟไทย) 

1.3.14) นางมณี เกษทอง สมรสกับ นายนอ จันทรเกษม

1.3.15) นางผะอบ เกษทอง สมรสกับ นายสัตวแพทย์จินดา วัจนะพุกกะ

1.4)หลวงกมลาพิพัฒน์ (เทศ บริหาร) มีบุตร 6 คน ได้แก่

1.4.1) นางคำกอง บริหาร สมรสกับ ขุนอาจเอาธุระ (เลื่อม วงษ์กาไสย) อดีตนายอำเภอมหาชนะชัย จ.ยโสธร

เกิดกับนางบุญนาค

1.4.2) นายทองบ่อ บริหาร (อดีตปลัดอำเภอสหัสขันธ์) สมรสกับ นางไกรและสีใคร

1.4.3) นายสมบูรณ์ บริหาร สมรสกับ นางอ่ำ

เกิดกับนางอินทรา

1.4.4) นางเล็ก บริหาร (เป็นโสดไม่มีทายาท)

1.4.5) นายบุญเหลือ บริหาร สมรสกับ นางประยูร

เกิดกับนางจันทร์แดง

1.4.6) นายไว (เจริญ) บริหาร สมรสกับ นางบัวศรี 

1.5) นางทองคำ (เกิดกับนางทรัพย์) สมรสกับ นายเกิด มงคลศิลป์ เป็นต้น

2) พระประชาชนบาล (บัว) อดีตเจ้าเมืองสหัสขันธ์และอุปฮาดเมืองกมลาไสย สมรสกับ อัญญานางอ่วม มีบุตร 2 คน ได้แก่ 

2.1) ด.ญ.ดวงใจ (ถึงแก่กรรมในวัยเยาว์)

2.2) นางคำหมื่น สมรสกับ นายดี คุณอุดม เป็นต้น

3) หลวงชาญวิชัยยุทธ (นวน) ราชวงศ์เมืองกมลาไสยและอดีตผู้ช่วยเจ้าเมืองกมลาไสย

4) พระประชาชนบาล (ทะ) เจ้าเมืองสหัสขันธ์และอดีตราชวงศ์เมืองกมลาไสย สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 4 คน ได้แก่ 

4.1) นางตั่น สมรสกับ ขุนไชยสิทธิ์ (เบ้า) บุตรพระยาไชยสุนทร (พั้ว) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 10

4.2) นางเคียม

4.3) นางก้อม สมรสกับ ท้าวพิมเสน ธารเพิ่ม

4.4) นางเพ็ง

5) หลวงกมเรศ (ธรรม) อดีตราชบุตรเมืองกมลาไสยและราชวงศ์เมืองกมลาไสย สมรสกับ นางอั้ว มีบุตร 1 คน ได้แก่

5.1) หลวงกมเลศรอุตมพงษ์ (อุดม บริหาร) นายอำเภออุทัยกมลาไสย มีบุตร 12 คน ได้แก่

เกิดกับนางคำภา มีบุตร 1 คน คือ

5.1.1) นายศักดิ์ บริหาร สมรสกับ นางน้อย

ไม่ทราบนาม

5.1.2) นายเดช บริหาร สมรสกับ นางสน

เกิดกับนางทองไสย 

5.1.3) นางทัน บริหาร 

5.1.4) นางคำกอง บริหาร

5.1.5) นางคำภี บริหาร 

5.1.6) นางบุญมาก บริหาร 

เกิดกับนางเขียน โพนเงิน

5.1.7) ร.ต.ต.บุญถึง บริหาร สมรสกับ นางมะลิ วังพิกุล

5.1.8) นางสมสนุก บริหาร สมรสกับ นายเคน บุญเสริฐ

5.1.9) นางประสารศรี บริหาร สมรสกับ นายสุวรรณ อธาประเสริฐ

5.1.10) นายบุญสุข บริหาร สมรสกับ นางหอมทรัพย์ วรฉัตร

5.1.11) นายบุญเริง บริหาร สมรสกับ นางประทวน ชีพสูงเนิน

5.1.12) นายบุญเพชร บริหาร สมรสกับ นางสมปอง คันธี

 สกุล “ฟองกำแหงและกำแหงมิตร” 

ฟองกำแหงและกำแหงมิตร ตั้งขึ้นเมื่อมีพระราชบัญญัตินามสกุลในสมัยรัชกาลที่ 6 ทายาทซึ่งนำโดยหลวงกำแหงมหึมา (เขียน) อดีตนายอำเภอเมืองกบินทร์บุรี ได้พาลูกหลานทายาทเชื้อสายเจ้าเมืองกบินทร์บุรีไปจดทะเบียนที่อำเภอเมืองปราจีนบุรี เพื่อจัดตั้งนามสกุล“ฟองกำแหง”ขึ้นโดยใช้นามบรรดาศักดิ์และชื่อเดิมของเจ้าเมืองกบินทร์บุรีคนแรกคือ”พระยากำแหงมหึมา (หมาฟอง)“มาตั้งนามสกุลเพื่อให้สอดคล้องกับนามของผู้เป็นต้นตระกูลว่ามาจากไหน ส่วนหลวงฤทธิ์กำแหง (เกตุ) ได้พาลูกหลานบางส่วนอพยพมาตั้งรกรากที่ คุ้มวัดหอไตรปิฏการาม อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นการถาวรแล้ว ได้จดทะเบียนก่อตั้งนามสกุลใหม่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยใช้นามบรรดาศักดิ์และชื่อเดิมของเจ้าเมืองทั้ง 2 คือ“พระยากำแหงมหึมา (หมาฟอง)”และ“พระยาไชยสุนทร (เจ้าโสมพะมิตร)”มาตั้งเป็นนามสกุล”กำแหงมิตร“ตามนามของต้นตระกูลว่ามาจากไหน นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ต่อไปนี้คือผู้ใช้นามสกุล”ฟองกำแหง”และ”กำแหงมิตร”รุ่นแรก โดยผู้ใช้นามสกุล”ฟองกำแหง”ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในอำเภอกบินทร์บุรีของจังหวัดปราจีนบุรีและผู้ใช้นามสกุล”กำแหงมิตร”บางส่วนอาศัยอยู่ในอำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์

ต้นสกุลคือ“พระยากำแหงมหึมา (หมาฟอง) เจ้าเมืองกบินทร์บุรี ลำดับที่ 1” ซึ่งเป็นบุตรของพระยาไชยสุนทร (โสมพะมิตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 1 โดยมีบุตรด้วยกัน 4 คนเท่าที่ปรากฏคือ

1) ท้าวสาย ได้รับการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นที่“หลวงสุรอาสาปลัด”ปลัดเมืองกบินทร์บุรี เมื่อ พ.ศ. 2370–2378 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 2 คนเท่าที่ปรากฏ คือ

1.1) หมื่นหาญประจันศึก (ไม่ทราบนามเดิม) สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 6 คน คือ

1.1.1.) นายเคน

1.1.2.) นายพรม

1.1.3.) นางอ้วน

1.1.4.) นางจ้อย

1.1.5.) นายทาม้อ

1.1.6.) นางเอี้ยง

1.2) หมื่นศรีสำแดงอาสา (ไม่ทราบนามเดิม) สืบไม่ได้

2) ท้าวหลง ได้รับรับการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นที่“พระกำแหงมหึมา”เจ้าเมืองกบินทร์บุรี ลำดับที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2379–2415 บรรดาศักดิ์เดิม”หลวงสุรกำแหง”สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คนเท่าที่ปรากฏ คือ

2.1) หลวงกำแหงมหึมา (เขียน) ผู้ว่าราชการเมืองกบินทร์บุรี เมื่อปีพ.ศ. 2422 – 2451 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คน คือ

2.1.1) นายโชติ ฟองกำแหง

2.1.2) นางถมยา ฟองกำแหง

2.1.3) นายพัด ฟองกำแหง

3) ท้าวพลัด ได้รับการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นที่“พระกำแหงมหึมา”เจ้าเมืองกบินทร์บุรี ลำดับที่ 3 เมื่อ พ.ศ. 2415–2433 บรรดาศักดิ์เดิม”หลวงสำแดงฤทธา”สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คนเท่าที่ปรากฏ คือ

3.1) หลวงฤทธิ์กำแหง (เกตุ) ปลัดเมืองกบินทร์บุรี เมื่อปี พ.ศ. 2415–2422 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร คือ

3.1.1) นายต่วน กำแหงมิตร (ไม่มีบุตร) ผู้ตั้งนามสกุล “กำแหงมิตร”

3.1.2) นายเทศ กำแหงมิตร สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 5 คน คือ

1) นายสินทร กำแหงมิตร

2) นางเล็ก ปัญญามี

3) นายมณี กำแหงมิตร

4) นางยุพิน สัตยาภรณ์

5) นายเหลือ กำแหงมิตร

3.1.3 เป็นหญิงไม่ทราบนาม

4) นางหงษ์ สมรสกับ ชาวไทยเชื้อสายจีน (ไม่ปรากฏนาม) มีบุตร 3 คน คือ

4.1) นางเง็ก

4.2) หม่อมแจ่ม สมรสกับ เจ้าอุปราชศรีสุราช (คำพันธ์ ณ จำปาศักดิ์) มีบุตร 3 คน คือ

4.2.1) เจ้านางจันทรรัศมี สมรสกับ หลวงศักดิ์รัตนเขต (เชิง นิยมวัน) มีบุตร 1 คน คือ

1) นายช่อ นิยมวัน

4.2.2) เจ้านางโสฬสนารี สมรสกับ ขุนอักษรการวิจิตร (แห สาระโสภณ) มีบุตร 7 คน คือ

1) นางสะคราญศักดิ์ สาระโสภณ

2) นายวิจิตรศักดิ์ สาระโสภณ

3) นายแพทย์ประสานศักดิ์ สาระโสภณ

4) แพทย์หญิงพะนอศักดิ์ สาระโสภณ

5) นายตระการศักดิ์ สาระโสภณ

6) นางปทุมศักดิ์ สาระโสภณ

7) นายไชยสมศักดิ์ สาระโสภณ

4.2.3) เจ้านางศรีวิไล ณ จำปาศักดิ์ (เป็นโสดไม่มีทายาท)

4.3) นางหนูพัด

 สกุล “ศรีกาฬสินธุ์และพลเยี่ยม” 

ศรีกาฬสินธุ์และพลเยี่ยม (เดิมเขียนว่า”พรมเยี่ยมกับพรหมเยี่ยม) ตั้งขึ้นเมื่อมีพระราชบัญญัตินามสกุลในสมัยรัชกาลที่ 6 ทายาทซึ่งนำโดยสุริยะวงศา (ฝ่าย) และขุนโพนทองวิจารณ์ (สาย) อดีตกำนันบ้านแวงและกำนันบ้านโพนทอง ได้พาลูกหลานทายาทไปจดทะเบียนที่อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อจัดตั้งนามสกุล“พรมเยี่ยม”ภายหลังเปลี่ยนเป็นเขียนว่า”พลเยี่ยม“ขึ้นโดยใช้นามเดิมของต้นตระกูลคือเจ้าเมืองกาฬสินธุ์คือ”พระยาไชยสุนทร (เจียมหรือเยี่ยม)“และ”ท้าวพรหมมาใหญ่“อดีตกำนันบ้านแวง มาตั้งนามสกุลเพื่อให้สอดคล้องกับนามของผู้เป็นต้นตระกูลว่ามาจากไหน และในส่วนท้าวทับบุตรพระไชยสุนทร (หนูหมี) และนางขำ ได้ตั้งนามสกุล“ทองเยี่ยม“ขึ้นที่อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งถือเอานามเดิมของต้นตระกูลคือ”พระยาไชยสุนทร (เจียมหรือเยี่ยม)“และ”พระยาไชยสุนทร (ทอง)”มาตั้งเป็นนามสกุล“ทองเยี่ยม“ขึ้นและต่อมาหลวงสุนทรวุฒิรักษ์ (มี พรมเยี่ยม) ได้สมรสกับ นางเบ้า ณ กาฬสินธุ์ จึงได้พาลูกหลานบางส่วนมาอาศัยตั้งรกรากที่ คุ้มวัดเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นการถาวรแล้ว ได้จดทะเบียนก่อตั้งนามสกุลใหม่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยใช้นามสกุล”ศรีกาฬสินธุ์“ตามนามของต้นตระกูลว่ามาจากไหน นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ต่อไปนี้คือผู้ใช้นามสกุล”พลเยี่ยม”, ”ศรีกาฬสินธุ์” และ”ทองเยี่ยม”รุ่นแรก โดยผู้ใช้นามสกุล”พลเยี่ยม”ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในอำเภอโพนทองของจังหวัดร้อยเอ็ดและผู้ใช้นามสกุล”ศรีกาฬสินธุ์”และ”ทองเยี่ยม”บางส่วนอาศัยอยู่ในอำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์

ต้นสกุลคือ ท้าวโสใหญ่ ผู้นำชุมชนชาวไทยเชื้อสายลาวท้องถิ่นแถบบ้านขามเปี้ยเดิมหรือบ้านแวง แถบอำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด ในปัจจุบันและมีความเกี่ยวดองกับพระยาไชยสุนทร (เจียม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3 ซึ่งมีความสัมพันธ์เชื้อสายดังนี้

ท้าวโสใหญ่ ผู้ใหญ่บ้านแวง (เดิมบ้านขามเปี้ย) สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 2 คน คือ 

1) ท้าวสุริยวงศ์ (พรหมมาใหญ่) สมรสกับ นางดา บุตรี พระยาไชยสุนทร (เจียม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3 มีบุตร 1 คน คือ 

1.1) ขุนโพนทองวิจารณ์ (สาย พลเยี่ยม) (อดีตกำนันบ้านแวง)

2) ท้าวสุวรรณสาร (โสน้อย) สมรสกับ นางหลอด บุตรี พระยาไชยสุนทร (เจียม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3 มีบุตร 1 คน คือ

1.2.1) ท้าวมหาโคตรแก้ว สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 9 คน ได้แก่

1) นางพัน สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คน คือ 

1.1) นายแพง พลเยี่ยม

2) ท้าวจันฑกุมาร สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คน คือ 

2.1) นางล้อม พลเยี่ยม

3) ท้าวสุริยะวงศา (ฝ่าย) (อดีตกำนันตำบ้านแวง อ.โพนทอง จ.ร้อยเอ็ดและเป็นผู้ตั้งนามสกุล“พลเยี่ยม”) สมรสกับ นางที มีบุตร 6 คน ได้แก่ 

3.1) นางกอง พลเยี่ยม สมรสกับ นายนวน พลเยี่ยม 

3.2) นางใส พลเยี่ยม สมรสกับ นายคำพา พลเยี่ยม 

3.3) นางทองอยู่ พลเยี่ยม สมรสกับ นายปิ่น สุทธิจันทร์

3.4) นางคำสิงห์ พลเยี่ยม สมรสกับ นายหลี

3.5) นายบุญเพ็ง พลเยี่ยม เป็นโสดไม่มีทายาท

3.6) นางโสภา พลเยี่ยม สมรสกับ นายคำ

4) นางทองศรี สมรสกับ ท้าวจารย์สะไพ พลเยี่ยม มีบุตร 7 คน ได้แก่ 

4.1) นายสอ พลเยี่ยม สมรสกับ นางใบ แวงวรรณ

4.2) นางดี พลเยี่ยม

4.3) นางพรหมมา พลเยี่ยม

4.4) นางภู่ พลเยี่ยม

4.5) นางวัน พลเยี่ยม

4.6) นายสิงห์เอี่ยม พลเยี่ยม

4.7) นางพา พลเยี่ยม

5) นางสีดา สมรสกับ ท้าวพรหม พลเยี่ยม บุตร ขุนโพนทองวิจารณ์ (สาย พลเยี่ยม) กำนันบ้านแวง มีบุตร 13 คน ได้แก่ 

5.1) นางแก้ว พลเยี่ยม สมรสกับ นายเคน พลเยี่ยม 

5.2) นางสุทิน พลเยี่ยม สมรสกับ นายโพธิ์ วิชาเดช 

5.3) ด.ช.สุบิน พลเยี่ยม ถึงแก่กรรมในวัยเยาว์ 

5.4) นางสาคร พลเยี่ยม สมรสกับ นายสมัย เมืองแวง 

5.5) นายประทวน พลเยี่ยม สมรสกับ นางปราณี พนมไพร 

5.6) นางพรรณี พลเยี่ยม สมรสกับ นายประพันธ์ ไพรินทร์ 

5.7) นายประเทือง พลเยี่ยม สมรสกับ นางยาแก้ว (เยาว์) พลเยี่ยม 

5.8) นางนงเพ็ญ พลเยี่ยม สมรสกับ นายพรหมมา ปิตะฝ่าย 

5.9) นายพงษ์ไชย พลเยี่ยม สมรสกับ นางประไพ พลเยี่ยม 

5.10) ด.ช.สุดใจ พลเยี่ยม ถึงแก่กรรมในวัยเยาว์ 

5.11) ด.ช.สุดท้าย พลเยี่ยม ถึงแก่กรรมในวัยเยาว์ 

5.12) นางสมใจ พลเยี่ยม สมรสกับ นายปรีชา ทิพอาจ 

5.13) นางนงพราว พลเยี่ยม สมรสกับ นายสมชาย มิ่งเมือง 

6) ท้าวบุญมา สมรสกับ นางหล้า บุตรี พระยาไชยสุนทร (พั้ว) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 10 มีบุตร 9 คน ได้แก่ 

6.1) นางชาตรี พลเยี่ยม

6.2) นายอิน พลเยี่ยม

6.3) นายปิ่น พลเยี่ยม

6.4) นางตา พลเยี่ยม

6.5) นางจำปา พลเยี่ยม

6.6) นางคำพา พลเยี่ยม

6.7) นางจันลา พลเยี่ยม

6.8) นางโสภา พลเยี่ยม

6.9) นายทอน พลเยี่ยม

7) หลวงสุนทรวุฒิรักษ์ (มี) (อดีตข้าราชการกระทรวงคมนาคม แขวงเมืองกาฬสินธุ์) ได้ตั้งนามสกุล“ศรีกาฬสินธุ์“และสมรสกับ นางเบ้า ณ กาฬสินธุ์ บุตรี ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์ (งวด) มีบุตร 10 คน ได้แก่ 

7.1) นายหวาด ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คน 

7.2) นางอ่อง ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นายฮั่วเซ็ง แซ่ฉั่ว (เชาว์พานิช) มีบุตร 12 คน 

7.3) นางทอง ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นายเปลี่ยน พลเยี่ยม มีบุตร 1 คน 

7.4) รองอำมาตย์ตรีผลมัย ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางคำ มีบุตร 8 คน 

7.5) ขุนสรรพบรรณกิจ (สายทอง ศรีกาฬสินธุ์) สมรสกับ นางทิพคลี ทองเยี่ยม มีบุตร 5 คน 

7.6) นายอัมพร ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นางปรางทอง มีบุตร 4 คน 

7.7) นางทองดำ ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นายเซ้ง แซ่โอ้ว ไม่มีบุตร

7.8) นางทองใบ ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นายโอ่ง ทองเจริญ มีบุตร 4 คน 

7.9) นางมะละ ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นายซงจีน แซ่อึ้ง มีบุตร 2 คน 

7.10) นางมาลัย ศรีกาฬสินธุ์ สมรสกับ นายเนื่อง เจริญไชย มีบุตร 1 คน 

8) นางหลอด สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 7 คน ได้แก่ 

8.1) นายเกิ่ง 

8.2) นางบาง 

8.3) ส.ต.เช้ย 

8.4) นางขวัญ 

8.5) นางสอน 

8.6) นางเหมือย 

8.7) นายคำ 

9) ท้าวคำตา สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 5 คนได้แก่ 

9.1) นางบุญจันทร์ พลเยี่ยม 

9.2) นายคำคา พลเยี่ยม 

9.3) นางเหล่า พลเยี่ยม 

9.4) นายทองมี พลเยี่ยม 

9.5) นายน้อย พลเยี่ยม

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น