พระเจ้าอะฆา มุฮัมมัด ชาห์ กอญัร

พระเจ้าอะฆา มุฮัมมัด ชาห์ (آقامحمد شاه) เดิมเป็นข่านแห่งชนเผ่ากอญัร ต่อมาปราบดาตนเป็นชาห์องค์แรกแห่งราชวงศ์กอญัร ปกครองเปอร์เซียตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 พระองค์มีความสามารถทางการทหารสูง ทรงมีความเด็ดขาดและโหดเหี้ยม แต่ก็สามารถรวบรวมแผ่นดินเปอร์เซียที่แตกแยกหลังการล่มสลายของราชวงศ์ซาฟาวิดและซันฎ์ให้กลับมาเป็นปึกแผ่น

ประวัติ
พระเจ้าอะฆา มุฮัมมัด ชาห์ มีชื่อเดิมว่า อะฆา มุฮัมมัด ข่าน กอญัร เกิดเมื่อปี 1742 เป็นบุตรของมุฮัมมัด ฮะซัน ข่าน ผู้ปกครองชนเผ่ากอญัรซึ่งมีอำนาจในแถบทะเลแคสเปียน พระองค์ถูกจับเป็นตัวประกันตั้งแต่เด็กและถูกส่งตัวไปราชสำนักซันฎ์ เพื่อป้องกันไม่ให้ชนเผ่ากอญัรต่อต้านอำนาจส่วนกลาง และในระหว่างที่อยู่ในคุก พระองค์ถูกตอนซึ่งส่งผลให้พระองค์ไร้ทายาทและมีบุคลิกเคร่งขรึมและเย็นชาในภายหลังAmanat, Abbas. Pivot of the Universe: Nasir al-Din Shah and the Iranian Monarchy, University of California Press, 1997.

หลังจากการสิ้นสุดของสมัยพระเจ้าคาริม ข่าน ซันฎ์ ในปี 1779 ประเทศก็เข้าสู่ภาวะอนาธิปไตย อะฆา มุฮัมมัด ในตำแหน่งข่านกอญัร จึงใช้โอกาสนี้รวบรวมกองกำลังของตนและเริ่มต้นขบวนการรวมประเทศ ทรงพิชิตเมืองต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งอีสฟาฮาน ชีราซ และท้ายที่สุดคือเตหะราน ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นราชธานีของราชวงศ์กอญัรKeddie, Nikki R. Modern Iran: Roots and Results of Revolution, Yale University Press, 2006.

จากข่านเป็นชาห์
ข่านกอญัรได้รับการสถาปนาเป็นชาห์อย่างเป็นทางการในปี 1796 และทรงทำพิธีราชาภิเษกในมาชฮัด (Mashhad) ซึ่งเป็นศูนย์กลางศาสนา เพื่อเน้นความชอบธรรมของราชวงศ์ใหม่Perry, John R. Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747–1779, University of Chicago Press, 1979. พระองค์พยายามฟื้นฟูความมั่นคงของอาณาจักร โดยใช้ทั้งยุทธศาสตร์ทางทหารและการปกครองแบบเข้มงวด อะฆา โมฮัมหมัด ข่าน มีชื่อเสียงในด้านความโหดเหี้ยม เช่น การสั่งทำลายเมืองแทบรีซและการสังหารหมู่ในกรณีต่อต้านAxworthy, Michael. A History of Iran: Empire of the Mind, Basic Books, 2008. หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญคือการพิชิตจอร์เจีย ซึ่งขณะนั้นพยายามเข้าเป็นรัฐในอารักขาของรัสเซีย พระองค์นำทัพข้ามคอเคซัสและเข้ายึดทบิลิซีในปี 1795 เพื่อรักษาอำนาจของเปอร์เซียในภูมิภาค แต่ ความรุนแรงในเหตุการณ์นั้นยิ่งตอกย้ำภาพลักษณ์ของพระองค์ในฐานะผู้ปกครองที่โหดเหี้ยมMikaberidze, Alexander. Historical Dictionary of Georgia, Rowman & Littlefield, 2015.

พระองค์ปกครองประเทศด้วยมือเหล็กและไม่เคยไว้ใจผู้อื่น กระทั่งในปี 1797 ขณะอยู่ในค่ายที่เมืองชูชา (Shusha) ในเขตคอเคซัส พระองค์ถูกลอบปลงพระชนม์โดยข้าราชบริพารของตนเอง ขณะที่พระชนมายุได้ 55 ปี การสิ้นพระชนม์ของพระองค์ทำให้ราชสำนักเข้าสู่ความไม่แน่นอนชั่วคราว ก่อนที่หลานชายของพระองค์ บาบา ข่าน (Baba Khan) จะขึ้นครองราชย์ในนาม พระเจ้าฟัตฮ์ อะลี ชาห์ กอญัรFloor, Willem. Agha Mohammad Khan Qajar: The Founder of the Qajar Dynasty, Mage Publishers, 2020.

อ้างอิง

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์เปอร์เซีย
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ผู้ทรงก่อตั้ง
หมวดหมู่:จักรพรรดิอิหร่าน
อฆ
อฆ