อำเภอพนมศก

พนมศก หรือ ภนุมซรก (, ภนํสฺรุก; ) เป็นอำเภอทางทิศตะวันออกของจังหวัดบันทายมีชัย ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศกัมพูชา เมืองหลักของอำเภอนี้คือเมืองพนมศก ตั้งอยู่ห่างจากศรีโสภณ ซึ่งเป็นเมืองหลัก ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 52 กิโลเมตรทางถนน อำเภอพนมศกเป็นอำเภอที่อยู่ทางตะวันออกสุดของจังหวัดบันทายมีชัย อำเภอนี้มีอาณาเขตติดกับจังหวัดเสียมราฐและจังหวัดอุดรมีชัยทางทิศตะวันออก ไม่มีถนนสายหลักภายในอำเภอนี้และค่อนข้างเงียบสงบ

สามารถเข้าสู่อำเภอนี้ได้โดยทางถนนจากเมืองศรีโสภณ (52 กิโลเมตร) หรือเมืองเสียมราฐ (70 กิโลเมตร) แม้ว่าจะไม่มีถนนสายหลัก แต่ก็มีถนนสายรองจำนวนมากที่วิ่งผ่านจากใจกลางเมืองไปยังอำเภอใกล้เคียง ได้แก่ อำเภอกระลัญ, อำเภอจงกาล, อำเภอสวายเจก และอำเภอพระเนตรพระ อำเภอนี้ครอบคลุมพื้นที่ชุ่มน้ำที่สำคัญและอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่สมัยกัมพูชาประชาธิปไตยที่ชื่อว่า อ่างตรอเปียงทมอ () เนื่องจากพื้นที่ห่างไกลที่ค่อนข้างโดดเดี่ยว พื้นที่ชุ่มน้ำเหล่านี้จึงเป็นที่อยู่อาศัยของสายพันธุ์นกหายากและใกล้สูญพันธุ์จำนวนมาก และพื้นที่ 10,000 เฮกตาร์ภายในอำเภอนี้ได้รับการประกาศให้เป็นเขตอนุรักษ์ธรรมชาติเพื่อการอนุรักษ์สายพันธุ์นกเหล่านี้

 อ่างตรอเปียงทมอ 
เขตรักษาพันธุ์นกกระเรียนอ่างตรอเปียงทมอ () ตั้งอยู่ใจกลางอำเภอ เป็นเขตคุ้มครองที่ได้รับการประกาศเป็นราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2542 เขตรักษาพันธุ์ครอบคลุมพื้นที่ 10,250 เฮกตาร์ และตั้งอยู่ที่ละติจูด 13° 52' 7" เหนือ, 103° 18' 4" ตะวันออก เขตสงวนแห่งนี้ถูกกำหนดไว้เพื่อปกป้องนกกระเรียนไทยตะวันออกที่หายาก () ก่อนที่จะมีการค้นพบนกกะเรียนที่ตระเพลทะมา เชื่อกันว่ามีนกชนิดนี้เหลืออยู่ไม่ถึง 1,000 ตัวทั่วโลก

 ที่ตั้ง 
อำเภอพนมศกตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของจังหวัดและมีอาณาเขตติดกับจังหวัดเสียมราฐและจังหวัดอุดรมีชัย หากมองจากทางเหนือตามเข็มนาฬิกา อำเภอพนมศกจะมีอาณาเขตติดกับอำเภอบ็อนเตียย์อ็อมปึลและอำเภอจงกาลของจังหวัดอุดรมีชัยไปทางเหนือ อาณาเขตด้านตะวันออกของอำเภอมีอาณาเขตติดกับอำเภอเสร็ยสนำและอำเภอกระลัญของจังหวัดเสียมราฐ แม่น้ำสะเร็งยังเป็นส่วนหนึ่งของเขตแดนอำเภอทางทิศตะวันออกด้วย ทางใต้ของอำเภอนี้มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอพระเนตรพระ จังหวัดบันทายมีชัย ชายแดนด้านตะวันตกของอำเภอนี้ติดต่อกับอำเภอสวายเจกและอำเภอถมอปวกของจังหวัดบันทายมีชัย

 การปกครอง 
นาย ยิม สัมนัง เป็นนายอำเภอพนมศก เขารายงานต่อนายอัม เรียตรีย์ ผู้ว่าราชการจังหวัดบันทายมีชัย ตารางต่อไปนี้แสดงหมู่บ้านในอำเภอพนมศกจำแนกตามตำบล
 ตำบล (คุ้ม)  หมู่บ้าน (ภูมิ)ณำเตา  รงเวียน, เทม็ยคาง-ตบูง, เทม็ยคางเชิง, โคกเยียง, โคกจาส, จราบ, กันทวต, ณำเตา, พงโร, สำโรง, กนังตาคง, ถนงคาง-ตบูง, ถนงคางเชิง, แสลง, Ta Kong, เยียงอุตฎัม, อำเพลโกง, Kung Seim โบยจาร  โบยสนวล, โบยจาร, ตระเพียงทมา-ตบูง, ตระเพียงทมา-เชิง, ตระเพียงทมา-ก็อนฎาล, โบยตาอุง, สำบวร, พงโร พนมฎี  พนมฎี, พนไล, โคกเสะ, ถนัลฎาจ, บส-สบูว์, ตรอเปียงเปร็ย, กำพีงพวย, สเพียน-กเมง, ตราง พนไล  ตาวง, พนไล, สวายสา, สวายเขมา, โคกตาสุข, โพธิ์รำบุณย์ สเพียนสแรง  โรค, มุขเฌนียง, สเพียน, โคกจาร, ก็อนฎาล, พงโร สระชีก  มาตสระ, สระฌูกคางเลจ, สระชีก, โคกกราล, โคกรำเจก, โคกตาเรียช, ก็อนฎาลคางเลจ, ก็อนฎาลคางเกิต, สระฌูกคางเกิต

 ประชากร 
อำเภอนี้แบ่งย่อยออกเป็น 6 ตำบล (คุ้ม) และ 55 หมู่บ้าน (ภูมิ) จากสำมะโนประชากร พ.ศ. 2541 พบว่าประชากรของอำเภอนี้มีทั้งหมด 45,251 คน ใน 8,675 ครัวเรือน ในปี พ.ศ. 2541 ประชากรดังกล่าวประกอบด้วยชาย 21,768 คน (ร้อยละ 48.1) และหญิง 23,483 คน (ร้อยละ 51.9) อำเภอพนมศกมีประชากรมากกว่า 45,000 คน ซึ่งถือเป็นอำเภอหนึ่งที่มีประชากรน้อยที่สุดในจังหวัดบันทายมีชัย มีเพียงอำเภอมาลัยเท่านั้นที่มีขนาดเล็กกว่า ขนาดครัวเรือนโดยเฉลี่ยในพนมศกคือ 5.2 คนต่อครัวเรือน ซึ่งเท่ากับค่าเฉลี่ยในพื้นที่ชนบทของกัมพูชา (5.2 คน) อัตราส่วนทางเพศในเขตนี้คือร้อยละ 92.7 โดยมีผู้หญิงมากกว่าผู้ชายเล็กน้อย

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 Banteay Meanchey at Royal Government of Cambodia website

พนมศก