พระเจ้าอะห์หมัด ชาห์ กอญัร

พระเจ้าชาห์ อะห์หมัด ชาห์ กอญัร เป็นกษัตริย์องค์ที่เจ็ดของราชวงศ์กอญัรแห่งอิหร่าน ทรงครองราชย์ในช่วงที่อาณาจักรเผชิญกับความอ่อนแอทางการเมืองและแรงกดดันจากมหาอำนาจต่างชาติ ทรงขึ้นครองราชย์ในปี 1909 ขณะมีพระชนมายุเพียง 11 ปีหลังจากที่พระบิดาอย่างพระเจ้ามุฮัมมัด อะลี ชาห์ กอญัร ถูกถอดจากราชสมบัติโดยขบวนการปฏิรูปKeddie, Nikki R. Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Yale University Press, 2006.

การขึ้นครองราชย์ของอะห์หมัด ชาห์ เป็นผลจากการปฏิวัติรัฐธรรมนูญอิหร่าน ที่เกิดขึ้นระหว่างปี 1905–1911 ซึ่งเป็นความพยายามของประชาชน นักการเมือง และบรรดานักปราชญ์ที่ต้องการจำกัดอำนาจของกษัตริย์ และสร้างระบบรัฐสภา แม้รัฐธรรมนูญจะได้รับการฟื้นฟูภายใต้รัชกาลของอะห์หมัด ชาห์ แต่พระองค์ก็มีอำนาจจำกัด และอยู่ภายใต้แรงกดดันจากทั้งภายในประเทศและจากจักรวรรดิรัสเซียกับจักรวรรดิอังกฤษAbrahamian, Ervand. A History of Modern Iran. Cambridge University Press, 2008.

ในสมัยของพระองค์ อิหร่านเผชิญกับปัญหาเศรษฐกิจ ความไร้เสถียรภาพทางการเมือง และการรุกรานจากต่างชาติ  แม้ว่าอิหร่านพึ่งค้นพบแหล่งน้ำมันดิบขนาดใหญ่แห่งแรกในปี 1908 แต่ด้วยสัญญาสัมปทานน้ำมันที่ลงนามตั้งแต่ปี 1901 ทำให้อังกฤษมีสิทธิ์เกือบเบ็ดเสร็จในการขุดเจาะ ผลิต และขายน้ำมัน ผลประโยชน์จึงแทบไม่ตกถึงอิหร่าน 

ภายหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง จักรวรรดิอังกฤษเป็นอภิมหาอำนาจที่มีอิทธิพลอย่างมาก อังกฤษต้องการควบคุมทรัพยากรน้ำมันและเส้นทางสู่บริติชอินเดีย จึงเสนอสนธิสัญญาอังกฤษ–เปอร์เซีย ค.ศ. 1919 ซึ่งจะให้เงินช่วยเหลือ การฝึกทหาร และการวางระบบคลัง แต่หลายคนมองว่าเป็นความพยายามของอังกฤษในการเปลี่ยนอิหร่านให้กลายเป็นรัฐในอารักขาCronin, Stephanie. The Army and the Creation of the Pahlavi State in Iran, 1910–1926. I.B. Tauris, 1997.

ความอ่อนแอของราชสำนักและการแตกแยกทางการเมืองเปิดทางให้นายทหารนามว่าเรซา ข่าน ก้าวขึ้นมามีอำนาจในกองทัพ และต่อมาได้ทำรัฐประหารในปี 1921 ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี พระองค์จึงแทบไร้อำนาจ ต่อมาพระองค์ตัดสินใจออกนอกประเทศในปี 1923 อ้างว่าเพื่อไปรักษาอาการประชวร ต่อมาในปี 1925 พระองค์ถูกรัฐสภาอิหร่านถอดจากราชสมบัติในปี 1925 สิ้นสุดการปกครองของราชวงศ์กอญัรที่ยาวนานกว่า 130 ปีMilani, Abbas. The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Iranian Revolution. Mage Publishers, 2000.

หลังจากสูญเสียราชบัลลังก์ อะห์หมัด ชาห์พำนักอยู่ในยุโรปและใช้ชีวิตอย่างเงียบสงบในฝรั่งเศสจนสวรรคตในปี 1930 ด้วยภาวะไตวาย

อ้างอิง

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์เปอร์เซีย