ราชวงศ์เชียงรุ่ง

ราชวงศ์เชียงรุ่ง หรือราชวงศ์อาละโวสวนตาล หรือราชวงศ์เจือง เป็นราชวงศ์ที่ปกครองอาณาจักรหอคำเชียงรุ่งระหว่างพุทธศตวรรษที่ 18–25 ราชวงศ์เชียงรุ่งได้เป็นผู้ปกครองรัฐเมืองยอง, รัฐเชียงแขง, อาณาจักรหลวงพระบาง และหัวเมืองเชียงใหม่ในบางช่วงเวลา

 ประวัติ 

 อาณาจักรหอคำเชียงรุ่ง 
ประวัติศาสตร์ที่ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรของอาณาจักรหอคำเชียงรุ่งเริ่มขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 18 โดยมีพญาเจืองเป็นปฐมกษัตริย์ มีความเชื่อในบรรดาท้าวขุนและไพร่เมืองเชียงรุ่งว่ากษัตริย์แห่งเชียงรุ่งเป็นเชื้อสายพญาอาละโวในตำนานพญาอาละโวและตำนานอาละวะกะยักษ์

กษัตริย์แห่งเชียงรุ่งดำรงพระราชอิสริยยศเป็นเจ้าแผ่นดิน หรือเจ้าฟ้า มีจำนวนทั้งสิ้น 41 พระองค์ตามการเผยแพร่โดยคณะกรรมการประวัติศาสตร์ ภาษา และวรรณคดี 12 พันนาในปี พ.ศ. 2532 มีเพียงเชื้อสายของพญาเจืองเท่านั้นที่จะขึ้นเป็นเจ้าแผ่นดินเชียงรุ่งได้ เจ้าแผ่นดินเชียงรุ่งมักส่งเชื้อพระวงศ์ไปปกครองเมืองต่าง ๆ ในอาณาจักรเพื่อเป็นฐานอำนาจให้แก่พระองค์ นอกจากนี้ ราชวงศ์เชียงรุ่งยังมีการอภิเษกเชื้อพระวงศ์กับอาณาจักรข้างเคียง เช่น เงินยาง, ล้านช้าง, เชียงตุง และ

เชียงรุ่งเข้าสู่ระบบบรรณาการจีนในสมัยราชวงศ์หยวน ต่อมาในสมัยราชวงศ์หมิงได้มีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างการปกครองและมอบตำแหน่งเซวียนเว่ยสื่อแก่เจ้าแผ่นดินเชียงรุ่ง ทำให้เกิดคำเรียกขานว่าเจ้าแสนหวีฟ้าตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา จากสมัยราชวงศ์หมิงจนถึงราชวงศ์ชิง จีนดำเนินการผนวกรัฐชายขอบเข้าสู่การปกครองโดยตรง เรียกว่า  () เจ้าแผ่นดินเชียงรุ่งเริ่มถูกบันทึกชื่อเป็นภาษาจีน หรือถูกลงโทษโดยการถอดจากตำแหน่ง ในปี พ.ศ. 2316 เชียงรุ่งขาดเจ้าแผ่นดินปกครอง จีนจึงส่งข้าหลวงมาปกครองแทน ทว่าเกิดอุปสรรคในการปกครองทำให้มีการรื้อฟื้นตำแหน่งเจ้าแผ่นดินกลับมาเช่นเดิม

หลังการสถาปนาสาธารณรัฐจีน อาณาจักรเชียงรุ่งเผชิญกับความขัดแย้งภายในและสงครามจากภายนอกอย่างต่อเนื่อง ราชวงศ์เชียงรุ่งถูกลดอำนาจลงจากการตั้งข้าราชการจีนมาปกครองควบคู่กับตำแหน่งเจ้านายท้องถิ่น หลังจากการเปลี่ยนผ่านสู่สาธารณรัฐประชาชนจีน จึงได้มีการยกเลิกตำแหน่งเจ้าแผ่นดินและระบอบการปกครองดั้งเดิมในปี พ.ศ. 2496 การปกครองของราชวงศ์เชียงรุ่งจึงสิ้นสุดลง เชื้อพระวงศ์บางส่วนลี้ภัยสู่ต่างประเทศ เช่น ประเทศไทย

 รัฐเมืองยอง 
ตำนานเมืองยองระบุว่า เจ้าสุนันทะ โอรสเจ้าเมืองเชียงรุ่งกำจัดเจ้าเมืองยองและเข้าปกครองเมืองแทน ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 19 และเกิดจากการที่เชียงรุ่งต้องการเสริมความมั่นคงในการเผชิญหน้ากับการรุกลงใต้ของราชวงศ์หยวน หลังจากสมัยของเจ้าสุนันทะ เมืองยองมีเจ้าเมืองปกครองต่อมาอีก 5 องค์จึงว่างตำแหน่งลง

 รัฐเชียงแขง 
ตำนานเมืองเชียงแขงระบุว่า เจ้าฟ้าเด็กน้อย โอรสเจ้าแสนหวีฟ้าเชียงรุ่งถูกขับออกจากเมือง เจ้าฟ้าเด็กน้อยได้เข้าปกครองแทนที่ผู้ปกครองดินแดนเดิมและก่อตั้งเมืองเชียงแขงขึ้น ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 20 เจ้าฟ้าเด็กน้อยถูกนับว่าเป็นปฐมวงศ์ของเจ้าฟ้าเชียงแขง ซึ่งสืบทอดต่อมาจนถึงการยกเลิกตำแหน่งเจ้าฟ้าในปี พ.ศ. 2459

 อาณาจักรหลวงพระบางและหัวเมืองเชียงใหม่ 
ในต้นพุทธศตวรรษที่ 23 เจ้าอินทกุมาร เชื้อสายเจ้าเมืองเชียงรุ่งได้ลี้ภัยไปยังอาณาจักรล้านช้าง เจ้าองค์คำบุตรชายได้ขึ้นครองอาณาจักรหลวงพระบางในปี พ.ศ. 2265 ในปีถัดมาเจ้าองค์คำถูกชิงอำนาจจึงเสด็จหนีไปผนวชที่เมืองเชียงใหม่ ภายหลังเจ้าองค์คำได้เป็นเจ้าเมืองเชียงใหม่ การปกครองของราชวงศ์เชียงรุ่งสิ้นสุดลงในปี พ.ศ. 2305 เมื่อเจ้าปัดชิงยึดเมืองจากองค์จันทร์และมอบให้แก่เจ้าขี้หุด

 พงศาวลี 
แผนผังต่อไปนี้แสดงพงศาวลีของเจ้าแผ่นดินเชียงรุ่งตามการเผยแพร่โดยคณะกรรมการประวัติศาสตร์ ภาษา และวรรณคดี 12 พันนาในปี พ.ศ. 2532

 สายสกุลของทายาทและข้อสันนิษฐาน 

 เจ้าปางคำ 
เจ้าปางคำได้รับการสันนิษฐานว่าเป็นเชื้อพระวงศ์เชียงรุ่ง ซึ่งอพยพลงมาอาณาจักรล้านช้างพร้อมกับเจ้าอินทกุมาร ซึ่งขัดแย้งกับตำนานเมืองนครจำปาศักดิ์ซึ่งกล่าวถึงเจ้าปางคำในปี พ.ศ. 2184

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น