ณ นคร

ณ นคร เป็นตระกูลนักปกครองเก่าแก่ตระกูลหนึ่งของภาคใต้ของประเทศไทย มีต้นตระกูลคือเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) เป็นบุตรเขยและอุปราชของเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หนู) ในระยะที่เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หนู) ตั้งตัวเป็นเจ้าในเมืองนครศรีธรรมราช และยังถือเป็นเชื้อวงศ์สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี

ตระกูล ณ นคร เคยมีบทบาทและอำนาจมากในฐานะผู้สำเร็จราชการเมืองนครศรีธรรมราช พระปลัด ผู้ช่วยราชการ กรมการเมือง และเจ้าเมืองอื่น ๆ อีกหลายเมืองอย่างเมืองตรัง พัทลุง พังงา ตะกั่วป่า และกระบี่ รวมทั้งเป็นผู้กำกับเมืองไทรบุรีและกลันตันอีกด้วย ตระกูลนี้มีอำนาจอยู่ทางภาคใต้ ระหว่าง พ.ศ. 2327–2444 หลังจากหมดอำนาจหน้าที่ทางการปกครองในภาคใต้แล้ว มีสมาชิกบางคนในตระกูลที่มีบทบาทส่วนตัวมากกว่าอิทธิพลในรูปของตระกูล

บุคคลสำคัญในตระกูล ณ นคร ซึ่งมีบทบาทสำคัญในฐานะนักปกครอง ได้แก่เป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช 4 คน คือ เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (พัฒน์) (พ.ศ. 2327–2354) เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) (พ.ศ. 2354–2382) เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อยกลาง) (พ.ศ. 2382–2410) เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม) (พ.ศ. 2410–2444) หลังจากนั้นบุตรเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) ที่ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ไปเป็นเจ้าเมืองอื่น ๆ เช่น เจ้าพระยามหาศิริธรรมฯ (น้อยใหญ่) ต้นตระกูลโกมารกุล ณ นคร เป็นเจ้าเมืองพัทลุง ระหว่าง พ.ศ. 2370–2384 พระยาบริรักษ์ภูธร (แสง) เป็นเจ้าเมืองไทรบุรีระหว่าง พ.ศ. 2364–2384 และเป็นเจ้าเมืองพังงาระหว่าง พ.ศ. 2384–2404 พระยาเสนานุชิต (นุช) เป็นปลัดเมืองไทรบุรีระหว่าง พ.ศ. 2364–2384 และเจ้าเมืองตะกั่วป่าระหว่าง พ.ศ. 2384–2434 

ผู้ขอพระราชทานนามสกุลนี้คือ เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต (แย้ม ณ นคร) ได้รับพระราชทานเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2456 เขียนเป็นอักษรโรมันว่า na Nagara

อ้างอิง