มณฑลของปรัสเซีย

มณฑลของปรัสเซีย () เป็นหน่วยการปกครองหลักของปรัสเซียระหว่าง ค.ศ. 1815 ถึง 1946 ระบบมณฑลของปรัสเซียถูกนำมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของการปฏิรูปชไตน์-ฮาเดินแบร์คใน ค.ศ. 1815 โดยส่วนใหญ่ตั้งขึ้นจากดัชชีและภูมิภาคทางประวัติศาสตร์ แต่ละมณฑลถูกแบ่งออกเป็นหลายเขตการปกครอง () ซึ่งถูกแบ่งย่อยเป็นอำเภอ () และสุดท้ายเป็นตำบล () ในระดับต่ำสุด มณฑลของปรัสเซียเป็นระดับการปกครองสูงสุดของราชอาณาจักรปรัสเซียและเสรีรัฐปรัสเซียจนถึง ค.ศ. 1933 เมื่อนาซีเยอรมนีเข้ามาควบคุมการเมืองระดับมณฑลโดยตรงในทางพฤตินัย และถูกยกเลิกอย่างเป็นทางการใน ค.ศ. 1946 หลังสงครามโลกครั้งที่สอง มณฑลของปรัสเซียเป็นรากฐานของการก่อตั้งรัฐของประเทศเยอรมนีหลายแห่ง โดยรัฐบรันเดินบวร์ค, รัฐนีเดอร์ซัคเซินและรัฐชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์ถือเป็นรัฐที่สืบทอดโดยตรงของมณฑลของปรัสเซีย

 ประวัติศาสตร์ 
หลังการล่มสลายของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ใน ค.ศ. 1806 และการประชุมใหญ่แห่งเวียนนาใน ค.ศ. 1815 รัฐเยอรมันต่าง ๆ ได้รับอำนาจอธิปไตยในนาม อย่างไรก็ตาม กระบวนการรวมชาติที่นำไปสู่การก่อตั้งจักรวรรดิเยอรมันใน ค.ศ. 1871 ส่งผลให้ประเทศเยอรมนีประกอบด้วยรัฐเจ้าผู้ครองเป็นจำนวนมาก โดยมีปรัสเซียเป็นรัฐที่ทรงอิทธิพลที่สุดโดยหลังจากที่สามารถเอาชนะจักรวรรดิออสเตรียคู่แข่งสำคัญได้ อาณาเขตของปรัสเซียจึงคิดเป็นประมาณ 60% ของดินแดนที่ต่อมาเป็นจักรวรรดิเยอรมัน

 สมาพันธรัฐเยอรมัน 
สมาพันธรัฐเยอรมันถูกจัดตั้งในการประชุมใหญ่แห่งเวียนนา ค.ศ. 1815 ซึ่งราชอาณาจักรปรัสเซียเป็นสมาชิกจนกระทั้งการล่มสลายของสมาพันธรัฐเมื่อ ค.ศ. 1816 ในสงครามออสเตรีย-ปรัสเซีย

รัฐปรัสเซียเดิมถูกแบ่งออกเป็นสิบมณฑล โดยรัฐบาลปรัสเซียได้แต่งตั้งหัวหน้าของแต่ละมณฑล ซึ่งเรียกว่า "Oberpräsident" (ข้าหลวงใหญ่) ข้าหลวงใหญ่เป็นตัวแทนของรัฐบาลปรัสเซียในมณฑล และมีหน้าที่ดำเนินการและกำกับดูแลอำนาจหน้าที่ของรัฐบาลปรัสเซียในระดับท้องถิ่น มณฑลของปรัสเซียถูกแบ่งย่อยออกไปอีกเป็น เขตปกครอง (Regierungsbezirke) ซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลของข้าหลวงใหญ่ ในด้านการปกครองตนเอง แต่ละมณฑลมีสภามณฑล (Provinziallandtag) สมาชิกของสภานี้ได้มาจากการเลือกตั้งทางอ้อม โดยมีผู้แทนที่ได้รับเลือกจากสมาชิกสภาของเทศมณฑลและเมืองอิสระที่เป็นองค์ประกอบของมณฑลนั้น

 มณฑลตะวันตก: 

  ยือลิช-เคลเวอ-แบร์ค (โคโลญ), จนถึง ค.ศ. 1822; ภูมิภาค: เคลเวอ (จนถึง ค.ศ. 1821), โคโลญ, ดึสเซิลดอร์ฟ
  นีเดอร์ไรน์ (โคเบล็นทซ์), แกรนด์ดัชชี, จนถึง ค.ศ. 1822; ภูมิภาค: อาเคิน, โคเบล็นทซ์, เทรียร์
  ซัคเซิน (มัคเดอบวร์ค); ภูมิภาค: แอร์ฟวร์ท, มัคเดอบวร์ค, แมร์เซอบวร์ค
  เว็สท์ฟาเลิน (มึนส์เทอร์); ภูมิภาค: อาร์นส์แบร์ค, มินเดิน, มึนส์เทอร์

ใน ค.ศ. 1822 มณฑลไรน์ถึงตั้งขึ้นจาการรวมมณฑลยือลิช-เคลเวอ-แบร์คและมณฑลนีเดอร์ไรน์

  ไรน์ (โคเบล็นทซ์); ภูมิภาค: อาเคิน, โคเบล็นทซ์, เทรียร์, โคโลญ, ดึสเซิลดอร์ฟ

 มณฑลตะวันออก (เอ็ลเบอตะวันออก): 

  บรันเดินบวร์ค (พ็อทซ์ดัม, เบอร์ลิน (ค.ศ. 1827-1843)); ภูมิภาค: เบอร์ลิน (จนถึง ค.ศ. 1821), แฟรงก์เฟิร์ต, พ็อทซ์ดัม
  ปรัสเซียตะวันออก (เคอนิชส์แบร์ค); ภูมิภาค: กุมบินเนิน, เคอนิชส์แบร์ค
  พอเมอเรเนีย (ชเต็ตทิน); ภูมิภาค: เคอส์ลิน, ชเต็ตทิน, ชตราลซุนด์
  โพเซิน (โพเซิน), แกรนด์ดัชชีโพเซิน จนถึง ค.ศ. 1848; ภูมิภาค: บรอมแบร์ค, โพเซิน
  ไซลีเชีย (เบร็สเลา); ภูมิภาค: เบร็สเลา, ลีกนิทซ์, อ็อพเพิล์น, ไรเชินบัค (จนถึง ค.ศ. 1820)
  ปรัสเซียตะวันตก (ดันท์ซิช); ภูมิภาค: ดันท์ซิช, มารีเอินแวร์เดอร์

ใน ค.ศ. 1829 มณฑลปรัสเซียถูกสร้างขึ้นจากการรวมปรัสเซียตะวันออกและปรัสเซียตะวันตกจนกระทั่งถูกแยกออกจากกันอีกครั้งใน ค.ศ. 1878 โดยอาณาเขตของมณฑลนี้สอดคล้องกับอาณาเขตของราชอาณาจักรปรัสเซียโดยตรง (ได้แก่ ดัชชีปรัสเซียละปรัสเซียหลวงในอดีต) เช่นเดียวกับมณฑลโพเซิน อาณาเขตนี้ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของสมาพันธรัฐเยอรมัน

  ปรัสเซีย (เคอนิชส์แบร์ค); ภูมิภาค: ดันท์ซิช, กุมบินเนิน, เคอนิชส์แบร์ค, มารีเอินแวร์เดอร์

ใน ค.ศ. 1850 มณฑลโฮเอินท์ซ็อลเลิร์นในทางตอนใต้ของเยอรมนีถูกสร้างขึ้นจากการผนวกราชรัฐโฮเอินท์ซ็อลเลิร์น-เฮ็คคิงเงินและราชรัฐโฮเอินท์ซ็อลเลิร์น-ซีคมาริงเงิน

  โฮเอินท์ซ็อลเลิร์น (ซีคมาริงเงิน); ภูมิภาค: ซีคมาริงเงิน

ใน ค.ศ. 1866 หลังจากสงครามออสเตรีย-ปรัสเซีย ปรัสเซียได้ผนวกหลาย ๆ รัฐเยอรมันที่เป็นพันธมิตรกับออสเตรียรวมกับดินแดนของเดนมาร์กที่ยึดมาได้จัดตั้งเป็น 3 มณฑลใหม่

  ฮันโนเฟอร์ (ฮันโนเฟอร์; ก่อตั้งขึ้นจากราชอาณาจักรฮันโนเฟอร์); ภูมิภาค: เอาริช, ฮันโนเฟอร์, ฮิลเดสไฮม์, ลือเนอบวร์ค, อ็อสนาบรึค, ชตาเดอ
  เฮ็สเซิน-นัสเซา (คัสเซิล; ก่อตั้งขึ้นจากเสรีนครแฟรงก์เฟิร์ต, รัฐผู้คัดเลือกเฮ็สเซิน, เฮ็สเซิน-ฮ็อมบวร์คและดัชชีนัสเซา); ภูมิภาค: คัสเซิล, วีสบาเดิน
  ชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์ (คีล; ก่อตั้งขึ้นจากดัชชีฮ็อลชไตน์และดัชชีชเลสวิช); ภูมิภาค: ฮ็อลชไตน์ (จนถึง ค.ศ. 1868), ชเลสวิช; ใน ค.ศ. 1876 ซัคเซิน-เลาเอินบวร์คซึ่งเป็นรัฐเยอรมันอีกรัฐหนึ่งถูกรวมเข้ากับมณฑลนี้

 จักรวรรดิเยอรมัน 
ผลจากสงครามออสเตรีย-ปรัสเซียได้ยุติความหวังในการก่อตั้งมหาประเทศเยอรมันที่โดยรวมเอาทุกดินแดนที่พูดภาษาเยอรมันเข้าไว้ด้วยกัน ซึ่งถูกแทนที่โดยสมาพันธรัฐเยอรมันเหนือที่ได้ถูกจัดตั้งขึ้นภายใต้การนำของปรัสเซีย ต่อมาหลังสงครามฝรั่งเศส-ปรัสเซียและการผนวกรัฐทางตอนใต้ ได้แก่ บาวาเรีย, บาเดินและเวือร์ทเทิมแบร์คเข้าสู่สมาพันธรัฐ จักรวรรดิเยอรมันก็ได้รับการสถาปนาขึ้นใน ค.ศ. 1871

ตั้งแต่ ค.ศ. 1875 เป็นต้นมา มณฑลของปรัสเซียกลายเป็นหน่วยปกครองที่รวมอำนาจการปกครองตนเองในระดับภูมิภาคผ่านผู้แทนที่ได้รับเลือกจากแต่ละเขตชนบท () และเขตเมือง () ซึ่งร่วมกันจัดตั้งเป็นสภามณฑล () โดยมีวาระการดำรงตำแหน่ง 6 ปี สภานี้เลือกหัวหน้าการปกครองตนเองของมณฑล () ซึ่งมีวาระระหว่าง 6 ถึง 12 ปี และจัดตั้งเป็นรัฐบาลมณฑล (() หรือ "คณะกรรมการมณฑล") นอกจากนี้ มณฑลยังอยู่ภายใต้การบริหารของรัฐบาลกลางปรัสเซีย ซึ่งดูแลการปกครองตนเองของเทศบาลและเขตปกครอง รวมถึงการกำกับดูแลระดับมณฑลผ่านหน่วยงานที่เรียกว่า Regierungsbezirk ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐบาลปรัสเซียโดยตรง เพื่อดำเนินงานในระดับมณฑล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยของปรัสเซียจะแต่งตั้งข้าหลวงใหญ่ () ประจำแต่ละมณฑล ซึ่งทำหน้าที่บริหารงานร่วมกับสภามณฑลปรัสเซีย () ที่ได้รับการแต่งตั้งจากรัฐบาลปรัสเซีย

ใน ค.ศ. 1881 มณฑลสุดท้ายของราชอาณาจักรปรัสเซียถูกจัดตั้งขึ้นเมื่อเบอร์ลินถูกแยกออกจากบรันเดินยบวร์ค

  เบอร์ลิน (เมื่อวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1881 เมืองเบอร์ลินถูกแยกออกจากมณฑลบรันเดินบวร์คและกลายเป็นมณฑลนคร (City-Province) นายกเทศมนตรี () ของเมืองทำหน้าที่แทนหัวหน้าการปกครองตนเองของมณฑล เช่นเดียวกับในมณฑลอื่น ๆ ขณะที่สภาเมืองทำหน้าที่เป็นคณะกรรมการมณฑลไปด้วย ในขณะเดียวกันหัวหน้าตำรวจแห่งกรุงเบอร์ลิน (Polizeipräsident) ซึ่งได้รับการแต่งตั้งจากรัฐบาลปรัสเซีย ก็ทำหน้าที่เป็นข้าหลวงใหญ่ของเบอร์ลินCf. Meyers großes Konversations-Lexikon: 20 vols. – completely new ed. and ext. ed., Leipzig and Vienna: Bibliographisches Institut, 1903-08, here vol. 2, article 'Berlin', p 700. No ISBN

ใน ค.ศ. 1918 เมื่อสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง จักรวรรดิเยอรมันล่มสลายและถูกแทนที่โดยสาธารณรัฐไวมาร์ โดยรายชื่อรัฐในตอนนั้นมีดังนี้

  เบอร์ลิน
  บรันเดินบวร์ค (พ็อทซ์ดัม; ไม่มีเบอร์ลินตั้งแต่ ค.ศ. 1881 แต่สำนักงานมณฑลยังคงอยู่ในเบอร์ลิน); ภูมิภาค: แฟรงก์เฟิร์ต, พ็อทซ์ดัม
  ปรัสเซียตะวันออก (เคอนิชส์แบร์ค); ภูมิภาค: กุมบินเนิน, เคอนิชส์แบร์ค, อัลเลนชไตน์
  ฮันโนเฟอร์ (ฮันโนเฟอร์); ภูมิภาค: เอาริช, ฮันโนเฟอร์, ฮิลเดสไฮม์, ลือเนอบวร์ค, อ็อสนาบรึค, ชตาเดอ
  เฮ็สเซิน-นัสเซา (คัสเซิล); ภูมิภาค: คัสเซิล, วีสบาเดิน
  โฮเอินท์ซ็อลเลิร์น (ซีคมาริงเงิน); ภูมิภาค: ซีคมาริงเงิน
  พอเมอเรเนีย (ชเต็ตทิน); ภูมิภาค: เคอส์ลิน, ชเต็ตทิน, ชตราลซุนด์
  โพเซิน (โพเซิน); ภูมิภาค: บรอมแบร์ค, โพเซิน
  ไรน์ลันท์ (ดึสเซิลดอร์ฟเป็นศูนย์กลางการปกครองตนเองระดับมณฑล, โคเบล็นทซ์เป็นที่ตั้งของสำนักงานข้าหลวงใหญ่); ภูมิภาค: อาเคิน, โคเบล็นทซ์, เทรียร์, โคโลญ, ดึสเซิลดอร์ฟ
  ซัคเซิน (มัคเดอบวร์ค); ภูมิภาค: แอร์ฟวร์ท, มัคเดอบวร์ค, แมร์เซอบวร์ค
  ชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์ (คีล); ภูมิภาค: ฮ็อลชไตน์ (จนถึง ค.ศ. 1868), ชเลสวิช
  ไซลีเชีย (เบร็สเลา); ภูมิภาค: เบร็สเลา, ลีกนิทซ์, อ็อพเพิล์น
  เว็สท์ฟาเลิน (มึนส์เทอร์); ภูมิภาค: อาร์นส์แบร์ค, มินเดิน, มึนส์เทอร์
  ปรัสเซียตะวันตก (ดันท์ซิช); ภูมิภาค: ดันท์ซิช, มารีเอินแวร์เดอร์

 สาธารณรัฐไวมาร์ 
หลังจากการล่มสลายของจักรวรรดิเยอรมัน ราชอาณาจักรปรัสเซียได้รับการจัดตั้งขึ้นใหม่ภายใต้การปกครองในระบอบสาธารณรัฐในชื่อเสรีรัฐปรัสเซียโดยรัฐอิสระนี้ส่งเสริมการทำให้ระบบการปกครองของมณฑลเป็นประชาธิปไตยมากขึ้น รัฐสภามณฑล (Provinziallandtage) ได้รับการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชน ซึ่งแตกต่างจากก่อนหน้านี้ที่สมาชิกสภาเทศมณฑลเป็นผู้เลือกสมาชิกของรัฐสภามณฑลจากกลุ่มของตนเอง ปรัสเซียต้องยกดินแดนเกือบทั้งหมดที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลโพเซินและปรัสเซียตะวันตกให้แก่โปแลนด์ที่ถูกสถาปนาขึ้นใหม่ รวมถึงเสรีนครดันท์ซิชซึ่งอยู่ภายใต้อาณัติของสันนิบาตชาติ นอกจากนี้ ดินแดนขนาดเล็กบางส่วนถูกโอนไปยังประเทศอื่น ได้แก่ เบลเยียม (แคนทอนตะวันออกซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของไรน์ลันท์) เชโกสโลวาเกีย (ภูมิภาคฮลูชินซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของไซลีเซีย) เดนมาร์ก (ชเลสวิชเหนือซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์) ดินแดนเมเมลซึ่งอยู่ภายใต้สันนิบาตชาติ (เคยเป็นส่วนหนึ่งของปรัสเซียตะวันออก) โปแลนด์ (ไซลีเซียตะวันออก) และดินแดนซาร์ (Saar Territory) ซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของไรน์ลันท์

หลังจากพรรคนาซีขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 1933 กฎหมายว่าด้วยการปรับโครงสร้างของไรช์ถูกประกาศใช้เมื่อวันที่ 30 มกราคม ค.ศ. 1934 กฎหมายนี้ได้ยกเลิกระบบสหพันธรัฐของเยอรมนีและสร้างรัฐรวมศูนย์ ปรัสเซียและมณฑลของมันยังคงมีอยู่ในทางนิตินัย แต่รัฐสภาของรัฐและมณฑลถูกยกเลิก และการบริหารงานทั้งหมดถูกโอนมาอยู่ภายใต้การควบคุมโดยตรงของข้าหลวงไรช์ (Reichsstatthalter) นอกจากนี้ กฎหมายว่าด้วยการยกเลิก Reichsrat (สภาสูงของเยอรมนี) ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1934 ได้ลบล้างสิทธิ์ของรัฐและมณฑลต่าง ๆ ในการมีส่วนร่วมในกระบวนการนิติบัญญัติของไรช์ ซึ่งก่อนหน้านี้พวกเขาเคยควบคุม 26 จาก 66 ที่นั่งในสภา Reichsrat

โดยมณฑลระหว่าง ค.ศ. 1919 ถึง 1945 มีดังนี้

  เบอร์ลิน (ค.ศ. 1920 เมืองได้ขยายขนาดขึ้นอย่างมากตามพระราชบัญญัติมหานครเบอร์ลินโดยการรวมพื้นที่จากบรันเดินบวร์ค)
  บรันเดินบวร์ค (เบอร์ลิน); ภูมิภาค: แฟรงก์เฟิร์ต, พ็อทซ์ดัม
  ปรัสเซียตะวันออก (เคอนิชส์แบร์ค); ภูมิภาค: กุมบินเนิน, เคอนิชส์แบร์ค, อัลเลนชไตน์, มารีเอินแวร์เดอร์ (ค.ศ. 1922–1939) 
  ฮันโนเฟอร์ (ฮันโนเฟอร์; ใน ค.ศ. 1921 เพือร์ม็อนท์, ในอดีตเคยเป็นเขตของเสรีรัฐวัลเด็คและเพือร์ม็อนท์); ภูมิภาค: เอาริช, ฮันโนเฟอร์, ฮิลเดสไฮม์, ลือเนอบวร์ค, อ็อสนาบรึค, ชตาเดอ
  เฮ็สเซิน-นัสเซา (คัสเซิล; ใน ค.ศ. 1929 เสรีรัฐวัลเด็คถูกรวมเข้ามา); ภูมิภาค: คัสเซิล, วีสบาเดิน ในเดือนกรกฎาคา ค.ศ. 1944 มณฑลนี้ถูกแยกออกเป็น 2 มณฑลใหม่ตามแนวภูมิภาคได้แก่ มณฑลคูร์เฮ็สเซิน; ภูมิภาค: คัสเซิล และมณฑลนัสเซา; ภูมิภาค: วีสบาเดิน
  โฮเอินท์ซ็อลเลิร์น (ซีคมาริงเงิน); ภูมิภาค: ซีคมาริงเงิน
  นีเดอร์ไซลีเซีย (เบร็สเลา; รวมเข้ากับมณฑลโอเบอร์ไซลีเซียเป็นมณฑลไซลีเซียระหว่าง ค.ศ. 1938 ถึง 1941); ภูมิภาค: เบร็สเลา, ลีกนิทซ์
  พอเมอเรเนีย (ชเต็ตทิน); ภูมิภาค: เคอส์ลิน, ชเต็ตทิน, โพเซิน-ปรัสเซียตะวันตก (ตั้งแต่ ค.ศ. 1938), ชตราลซุนด์ (จนถึง ค.ศ. 1932)
  โพเซิน-ปรัสเซียตะวันตก (ชไนเดอมึล; ตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1922 จากบางส่วนของมณฑลโพเซินและปรัสเซียตะวันตกที่ไม่ได้ยกให้กับโปแลนด์, มณฑลถูกยุบใน ค.ศ. 1938 โดยดินแดนส่วนหลักถูกรวมเข้าพอเมอเรเนียและดินแดนส่วนแยกทั้งสองถูกรวมเข้ากับบรันเดินบวร์คและไซลีเซีย); ภูมิภาค: ชไนเดอมึล
  ไรน์ลันท์ (ดึสเซิลดอร์ฟเป็นศูนย์กลางการปกครองตนเองระดับมณฑล, โคเบล็นทซ์เป็นที่ตั้งของสำนักงานข้าหลวงใหญ่); ภูมิภาค: อาเคิน, โคเบล็นทซ์, เทรียร์, โคโลญ, ดึสเซิลดอร์ฟ
  ซัคเซิน (มัคเดอบวร์ค); ภูมิภาค: แอร์ฟวร์ท, มัคเดอบวร์ค, แมร์เซอบวร์ค ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1944 มณฑลถูกแบ่งแยกตามแนวภูมิภาคโดยแอร์ฟวร์ทถูกยกให้กับทือริงเงิน ขณะที่ส่วนที่เหลือถูกแบ่งออกเป็นมณฑลมัคเดอบวร์ค (มัคเดอบวร์ค) และ มณฑลฮัลเล-แมร์เซอบวร์ค (แมร์เซอบวร์ค)
  ชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์ (คีล; ใน ค.ศ. 1920 ชเลสวิชเหนือถูกยกให้เดนมาร์ก); ภูมิภาค: ชเลสวิช
  โอเบอร์ไซลีเซีย (อ็อพเพิล์น (ค.ศ. 1919–1938), คัตตอวิซ (1941–1945); รวมเข้ากับมณฑลนีเดอร์ไซลีเซียตั้งเป็นมณฑลไซลีเชียระหว่าง ค.ศ. 1938–1941); ภูมิภาค: อ็อพเพิล์น
  เว็สท์ฟาเลิน (มึนส์เทอร์); ภูมิภาค: อาร์นส์แบร์ค, มินเดิน, มึนส์เทอร์

ปรัสเซียไม่สามารถดำรงอยู่ต่อไปได้หลังจากความพ่ายแพ้และการแบ่งแยกเยอรมนีภายหลังสงครามโลกครั้งที่สองใน ค.ศ. 1945 และถูกยุบอย่างเป็นทางการในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1947 ตามกฎหมายข้อที่ 46 ของสภาควบคุมฝ่ายสัมพันธมิตร มณฑลหลายแห่งของปรัสเซียได้รับสถานะเป็นรัฐอิสระหรือถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของรัฐต่าง ๆ ในเยอรมนีตะวันออกและเยอรมนีตะวันตกหลังสงคราม

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:จังหวัดของปรัสเซีย
หมวดหมู่:ราชอาณาจักรปรัสเซีย