ความสัมพันธ์ไทย–สหราชอาณาจักร

ความสัมพันธ์ทวิภาคีระหว่างประเทศไทยและสหราชอาณาจักรมีมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 ประเทศไทยมีสถานทูตอยู่ที่ลอนดอนและสหราชอาณาจักรมีสถานทูตอยู่ที่กรุงเทพฯ

ในปี พ.ศ. 2151 กัปตันชาวอังกฤษชื่อวิลเลียม คีลิง ได้พบกับราชทูตของสมเด็จพระเอกาทศรถที่เมืองบันเติน ในช่วงศตวรรษที่ 17 บริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษเดินทางมาถึงและตั้งสถานีการค้าในอาณาจักรอยุธยาเป็นครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2155 พ่อค้าชาวอังกฤษได้เข้าเฝ้าและนำพระราชสาส์นจากพระเจ้าเจมส์ที่ 1 เกี่ยวกับเรื่องการค้าขายและการสร้างสัมพันธ์ทูลเกล้าถวายแด่สมเด็จพระเอกาทศรถ พ่อค้าชาวอังกฤษได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นจากสมเด็จพระเอกาทศรถ ต่อมาในศตวรรษที่ 19 อังกฤษได้กลายเป็นประเทศมหาอำนาจร่วมกับฝรั่งเศสที่กดดันสยามโดยเข้ายึดครองพม่าและมาลายาทางฝั่งตะวันตกและใต้ของสยาม ในช่วงเวลานี้ อังกฤษได้รับสัมปทานสำคัญ ๆ จากสยามผ่านสนธิสัญญาต่าง ๆ มากมายทั้ง สนธิสัญญาเบอร์นี ในปี พ.ศ. 2369 และสนธิสัญญาเบาว์ริง ในปี พ.ศ. 2398 ซึ่งยังคงมีผลใช้บังคับจนกระทั่งหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง อังกฤษมีอิทธิพลอย่างมากต่อการพัฒนาประเทศสยามทั้งทางตรงและทางอ้อมในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 และทั้งสองประเทศยังคงเป็นพันธมิตรทางการค้าที่สำคัญมาจนถึงทุกวันนี้

 ประวัติศาสตร์ 

 อยุธยาและอังกฤษ 
โลกตะวันตกรู้จักอาณาจักรสยามมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 1973 เมื่อนิกโกโล เด กอนติ ชาวอิตาลี เดินทางมาถึงตะนาวศรีซึ่งขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรสุโขทัยเป็นครั้งแรกJumsai p. 2 ชาวอังกฤษคนแรกที่บันทึกไว้ว่าได้เหยียบย่างมายังพื้นที่ที่ปัจจุบันคือประเทศไทยคือราล์ฟ ฟิทช์ ซึ่งเดินทางมาถึงเชียงใหม่ (หรือที่ถูกเรียกว่า ลามาเฮย์ ในบันทึกของเขา) ในปี พ.ศ. 2129CPAmedia.com: The Asia Experts, Ralph Fitch: An Elizabethan Merchant in 16th Century Chiang Mai  ฟิทช์บรรยายเมืองนี้ว่า: "เป็นเมืองที่สวยงามและยิ่งใหญ่มาก มีบ้านเรือนหินที่สวยงาม ผู้คนอาศัยอยู่หนาแน่น ถนนหนทางก็กว้างขวาง" จากนั้นเขาก็ได้กล่าวเสริมว่า: "ผู้หญิงที่นี่สวยกว่าผู้หญิงที่ หงสาวดี มาก" เขากล่าวต่อว่า: "มีพ่อค้าชาวจีนจำนวนมากเดินทางมาที่เมืองลามาเฮย์และนำมัสก์ ทอง เงิน และสิ่งของอื่นๆ อีกมากมายมาด้วย " " พวกเขามีมากมายจนไม่สามารถรีดนมควายได้เหมือนที่อื่นๆ"Jumsai p. 8Fitch, Ralph, Ralph Fitch : England's pioneer to India and Burma : his companions and contemporaries, with his remarkable narrative told in his own words, Third Part, p.141, at archive.org

การติดต่ออย่างเป็นทางการครั้งแรกระหว่างราชอาณาจักรอังกฤษและราชอาณาจักรอยุธยาเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2155 เมื่อเรือของบริษัทอินเดียตะวันออก ชื่อ โกลบ แล่นจากปตานี (ซึ่งบริษัทมีสถานีการค้า) ไปยังเมืองหลวงของสยามที่กรุงศรีอยุธยาJumsai p. 3  คณะทูตที่นำโดยลูคัส อันเทอูนิสได้นำพระราชสาส์นของพระเจ้าเจมส์ที่ 1 มาถวายแด่สมเด็จพระเจ้าทรงธรรมJumsai p. 3 อันเทอูนิสเดินทางมาพร้อมกับโทมัส ซามูเอล, โทมัส ไดรเวอส์, โทมัส เอสซิงตัน, แอดัม เดนตัน และ ปีเตอร์ ฟลอริส (ผู้บันทึกการเดินทางของเรือโกลบ) พวกเขามาถึงกรุงศรีอยุธยาในวันที่ 15 สิงหาคม กลายเป็นชาวอังกฤษกลุ่มแรกที่เหยียบย่างเข้าสู่เมืองหลวงของสยามFloris p. 46 อันเทอูนิสและเพื่อนร่วมงานของเขาได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมในวันที่ 17 กันยายนJumsai p. 12 สมเด็จพระเจ้าทรงธรรมทรงพอพระทัยเป็นอย่างยิ่งจึงได้พระราชทานของมีค่าหลายชิ้นและบ้านอิฐสามชั้นในอยุธยาเป็นที่พักให้แก่พวกเขาJumsai p. 12Jumsai p. 9Floris p. 46 ในปี พ.ศ. 2158 เบนจามิน ฟารี เข้ามาแทนที่แอนเทอูนิส จากนั้น สมเด็จพระเจ้าทรงธรรมจึงมอบหมายให้เขานำพระราชสาส์นไปถวายแด่พระเจ้าเจมส์ที่ 1Jumsai p. 12

ในปี พ.ศ. 2160 สถานีการค้าแห่งแรกของอังกฤษได้รับการก่อตั้งขึ้น เป็นลำดับที่สามต่อจากโปรตุเกสและดัตช์ ซึ่งทำให้ฝ่ายหลังไม่พอใจอย่างมากJumsai p. 8Lach, Van Kley p. 1172 เมื่อถึงเวลานี้ พระเจ้าทรงธรรมมีความสัมพันธ์อันดีกับชาวอังกฤษและทรงพระราชทานบ้านเพิ่มอีกสองหลังแก่พวกเขา ชาวอังกฤษจึงตอบแทนด้วยการช่วยพระเจ้าทรงธรรมต่อสู้กับกัมพูชาในสงครามของพระองค์Jumsai p. 9 ชาวอังกฤษส่วนใหญ่สนใจเรื่องการค้าและมุ่งความพยายามไปที่ท่าเรือตะนาวศรี มะริด และปัตตานี มีการแข่งขันและความขัดแย้งครั้งใหญ่ระหว่างอังกฤษและดัตช์เพื่อควบคุมพื้นที่เหล่านี้Jumsai p. 9 เนื่องจากความขัดแย้งที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง กำไรที่ลดลง และการบริหารจัดการที่ผิดพลาด สถานีการค้าจึงถูกบังคับให้ปิดตัวลงในปี พ.ศ. 2166 แม้ว่าพระเจ้าทรงธรรมจะขอร้องให้บริษัทดำเนินกิจการต่อไปก็ตามJumsai p. 10

 การกลับมา 
ในปี พ.ศ. 2204 สถานีการค้าได้เปิดทำการอีกครั้ง แต่เช่นเดียวกับครั้งก่อน การค้าของบริษัทในอยุธยาก็ไม่น่าพอใจนัก นายพ็อตส์ซึ่งเป็นผู้ดูแลสถานีการค้า ถูกบรรยายว่าเป็น "คนขี้เมาและไม่ซื่อสัตย์ และมีหนี้สินล้นพ้นตัว" ในที่สุด พ็อตส์ก็จุดไฟเผาโกดังสินค้าแห่งหนึ่งของบริษัทเพื่อกลบเกลื่อนการยักยอกทรัพย์ของตน เมื่อมีคนเข้ามาช่วยดับไฟ เขาก็ไล่คนเหล่านั้นออกไปทันที ในปี พ.ศ. 2226 บริษัทได้ส่งชายสองคน ได้แก่ Strangh และโทมัส เยล มาตรวจสอบและประเมินสภาพของสถานี พวกเขาเดินทางมาโดยนำพระราชสาส์นจากพระเจ้าชาลส์ที่ 2 เพื่อไปถวายแด่จักรพรรดิญี่ปุ่น มาด้วย แต่ไม่ได้นำพระราชสาส์นมาถวายสมเด็จพระนารายณ์มหาราชด้วย พวกเขาจึงคาดหวังว่าชาวสยามจะนำพระราชสาส์นฉบับนี้ไปถวายที่ญี่ปุ่นแทนพวกเขา หลังจากที่ได้แสดงความดูหมิ่นพระยาวิไชเยนทร์หรือคอนสแตนติน ฟอลคอน (อดีตลูกเรือของบริษัทซึ่งปัจจุบันเป็นอัครมหาเสนาบดีของสยาม) พวกเขาก็ถูกสมเด็จพระนารายณ์มหาราชและราชสำนักเพิกเฉย ทั้งสองคนจึงปิดสถานีด้วยความเคียดแค้นและเดินทางกลับอินเดีย หลังจากที่ตระหนักถึงความผิดพลาดของตน เซอร์จอห์น ไชลด์ ผู้สำเร็จราชการที่เมืองสุรัตจึงตัดสินใจเปิดสถานีอีกครั้ง พนักงานของบริษัทชุดใหม่มาถึงในปี พ.ศ. 2228 ในช่วงเวลาเดียวกับที่คณะทูตของเชอวาลีเย เดอ โชมองต์จากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศสเดินทางมาถึงพอดี ในเวลานี้ อำนาจและอิทธิพลของฝรั่งเศสในอยุธยาถึงขีดสุด

 ความขัดแย้ง 

ในปี พ.ศ. 2220 มีชาวอังกฤษชื่อซามูเอล ไวต์ เข้ารับราชการในราชสำนักของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ไวต์เป็นน้องชายของจอร์จ ไวต์ เพื่อนของคอนสแตนติน ฟอลคอน ซึ่งทั้งคู่เคยทำงานให้กับบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษมาก่อน ในปี พ.ศ. 2227 ไวต์ได้รับการแต่งตั้งจากสมเด็จพระนารายณ์มหาราชให้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองมะริด (หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าชาห์บันดาร์) แทนริชาร์ด บาร์นาบี เพื่อนร่วมชาติของเขา ในตำแหน่งนี้ ไวต์มีหน้าที่รับผิดชอบในการจัดการการค้าและการป้องกันสยามในมหาสมุทรอินเดีย รวมถึงมีอำนาจเหนือเมืองมะริดและตะนาวศรีอีกด้วย ต่อมาไวต์ก็เริ่มทำการค้าขายตามใจของตนเองมากขึ้น โดยการกระทำทั้งหมดนี้ดำเนินการภายใต้การคุ้มครองของธงสยาม โดยที่ราชสำนักก็ไม่ทราบ ในไม่ช้า ไวท์ก็ต้องเผชิญกับความขัดแย้งกับพ่อค้าจากอาณาจักรกอลกอนดา (ซึ่งปัจจุบันคือ รัฐอานธรประเทศ ประเทศอินเดีย) ในฐานะ ชาห์บันดาร์ ไวต์ได้ประกาศสงครามกับกอลกอนดาในปี พ.ศ. 2228 และเริ่มยึดเรือสินค้าในอ่าวเบงกอลเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัว ไวท์และผู้ใต้บังคับบัญชาของเขา (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวอังกฤษ) เริ่มทำตัวเป็นโจรสลัดปล้นแบบไม่เลือกหน้า โดยบางครั้งถึงขั้นโจมตีเรือที่อยู่ภายใต้เขตอำนาจของบริษัท อันเป็นผลจากการกระทำของเขา กอลคอนดาจึงถือว่าบริษัทต้องรับผิดชอบต่อความสูญเสียเหล่านี้ เนื่องจากเรือเหล่านี้ถูกนำโดยชาวอังกฤษ เมื่อเรื่องร้องเรียนเหล่านี้ไปถึงกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงรับสั่งให้สอบสวนพฤติกรรมของไวต์อย่างเต็มที่ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเขามีความเกี่ยวข้องกับฟอลคอน ข้อกล่าวหาทั้งหมดจึงได้รับการชำระล้างในไม่ช้า

ในปี พ.ศ. 2229 เรือลำหนึ่งชื่อ "Tiaga Raja" ซึ่งเป็นของพ่อค้าชาวอินเดียหลายคนที่อาศัยอยู่ในเมืองมัทราสถูกไวต์ยึดและนำกลับมาที่มะริด ไวต์ได้คุมขังลูกเรือไว้เป็นเวลาสั้น ๆ ก่อนที่จะปล้นสิ่งของมูลค่า 2,000 ปอนด์จากเรือ จากนั้นเขาก็ปล่อยเรือให้เป็นอิสระ เมื่อลูกเรือกลับมาถึงเมืองมัทราส พวกเขาก็ได้ร้องเรียนต่อเอลีฮู เยล ซึ่งเป็น Madras Presidency ต่อมา เมื่อไวต์ยึดเรืออีกลำซึ่งเป็นเรือของพ่อค้าชาวอาร์เมเนียที่อาศัยอยู่ในเมืองมัทราส เยลก็ประกาศสงครามกับสยาม บริษัทแม่ในลอนดอนได้โน้มน้าวให้พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ออกประกาศห้ามชาวอังกฤษเข้าประจำการบนเรือต่างประเทศ เพื่อบังคับใช้ข้อบัญญัตินี้ เรือรบสองลำคือ Curtana และ James ถูกส่งไปที่ชายฝั่งตะนาวศรี จุดมุ่งหมายของบริษัทคือการแก้แค้นและชดเชยความสูญเสียของบริษัท นอกจากนี้ อังกฤษยังต้องการยึดมะริดเป็นของตนเองและประกาศอำนาจทางทหารเหนือสยามก่อนที่ฝรั่งเศสจะมาถึงอีกด้วย

 คริสต์ศตวรรษที่ 19–20 
ต่อมาในศตวรรษที่ 19 อังกฤษได้กลายเป็นมหาอำนาจร่วมกับฝรั่งเศสที่กดดันสยามโดยเข้ายึดครองพม่าและมาลายาทางฝั่งตะวันตกและใต้ของสยาม ในช่วงเวลานี้ อังกฤษได้รับสัมปทานสำคัญ ๆ จากสยามผ่านสนธิสัญญาต่าง ๆ มากมายทั้งสนธิสัญญาเบอร์นี ในปี พ.ศ. 2369 และสนธิสัญญาเบาว์ริง ในปี พ.ศ. 2398 ซึ่งยังคงมีผลใช้บังคับจนกระทั่งหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง 

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ในคริสต์ทศวรรษที่ 1940 กองทัพญี่ปุ่นได้รุกรานประเทศไทยและมาเลเซีย ไทยต่อต้านการขึ้นบกในดินแดนของตนเป็นเวลาประมาณ 5 ถึง 8 ชั่วโมง จากนั้นจึงลงนามหยุดยิงและสนธิสัญญาไมตรีกับญี่ปุ่น และต่อมาประกาศสงครามกับอังกฤษและสหรัฐอเมริกา จากนั้นกองทัพญี่ปุ่นก็ได้เดินทัพทางบกข้ามชายแดนไทย-มาเลเซียเพื่อโจมตีมาเลเซีย เวลานี้ญี่ปุ่นเริ่มการทิ้งระเบิดที่สิงคโปร์

อังกฤษมีอิทธิพลอย่างมากต่อการพัฒนาประเทศสยามทั้งทางตรงและทางอ้อมในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 และทั้งสองประเทศยังคงเป็นหุ้นส่วนทางการค้าที่สำคัญมาจนถึงทุกวันนี้

ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 2020 การลักลอบนำกัญชาเข้าสู่สหราชอาณาจักรจากประเทศไทยกลายเป็นปัญหาสำคัญ นับตั้งแต่ประเทศไทยได้ออกกฎหมายให้กัญชาพ้นจากการเป็นยาเสพติดในปี พ.ศ. 2565 สำนักงานอาชญากรรมแห่งชาติของอังกฤษรายงานว่าในปี พ.ศ. 2567 สามารถสกัดกัญชาจากประเทศไทยได้ 26 ตันในปีคริสต์ทศวรรษ 2025 มีเครื่องบินที่มีผู้โดยสารจากสหราชอาณาจักรทำการบินมาจากเมืองครอว์ลีย์เวสต์ซัสเซกซ์Norse Atlantic Expands Thailand Service in NW25 เมืองแมนเชสเตอร์Norse Atlantic UK 891 และกรุงลอนดอน มายังท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ นับเป็นปีแรกที่มีเที่ยวบินจากสหราชอาณาจักรมากถึงสามเมือง

 การเสด็จฯ เยือนอย่างเป็นทางการ

การเสด็จเยือนอย่างเป็นทางการ (State Visit) ครั้งแรกของพระมหากษัตริย์ไทยเกิดขึ้นครั้งการเสด็จประพาสยุโรปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะที่สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงเป็นพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักรพระองค์แรกที่เสด็จเยือนประเทศไทย

+ การเสด็จเยือนสหราชอาณาจักรอย่างเป็นทางการของพระมหากษัตริย์สยาม/ไทยวันที่สมาชิกพระราชวงศ์สถานที่หมายกำหนดการ30 กรกฎาคม - 21 สิงหาคม 2440พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวลอนดอน และไอล์ออฟไวต์ประทับที่พระราชวังบักกิงแฮมก่อนเสด็จไปยังไอล์ออฟไวต์เพื่อเข้าเฝ้าสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย เสด็จฯ โดยรถไฟต่อไปยังโดเวอร์เพื่อขึ้นเรือไปยังเยอรมนี เป็นส่วนหนึ่งของการเสด็จเยือนยุโรป17 กันยายน - 2 ตุลาคม 2440พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเซาแทมป์ตัน, ลอนดอนเสด็จฯ มาถึงเซาแทมป์ตันจากเมืองเลออาฟวร์ด้วยเรือ SS Stella และขึ้นรถไฟไปลอนดอน เสด็จฯ กลับเซาแทมป์ตันในวันที่ 1 ตุลาคม และเสด็จฯ ขึ้นเรือพระที่นั่งมหาจักรีพร้อมกับนายกเทศมนตรีเมืองเซาแทมป์ตัน เอ็ดเวิร์ด เกย์ตัน จากนั้นจึงเสด็จฯ กลับลอนดอนและเสด็จฯ ออกจากโดเวอร์ไปยังกาแล19-23 กรกฎาคม 2503พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ลอนดอนสถานที่แรกของการเสด็จฯ เยือนยุโรปตะวันตกใน พ.ศ. 2503 ทั้งสองพระองค์ได้รับการต้อนรับจากสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 และเจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ4-6 พฤษภาคม 2566พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินีลอนดอนเสด็จฯ ร่วมพระราชพิธีราชาภิเษกของสมเด็จพระเจ้าชาลส์ที่ 3 และสมเด็จพระราชินีคามิลลา

+ การเสด็จเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการของพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักรวันที่สมาชิกพระราชวงศ์สถานที่หมายกำหนดการ10-15 กุมภาพันธ์ 2515สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ และเจ้าหญิงแอนน์ พระราชกุมารีกรุงเทพฯ พระนครศรีอยุธยา และเชียงใหม่การเสด็จฯ เยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการครั้งแรกของพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักร เสด็จฯ มาถึงอู่ตะเภาและเข้าสู่กรุงเทพฯ โดยเรือ HMY Brittannia เสด็จฯ เยือนจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและประทานพระวโรกาศให้นายกรัฐมนตรีถนอม กิตติขจร เข้าเฝ้าฯ จากนั้นเสด็จฯ เยือนพระราชวังบางปะอิน ที่จังหวัดเชียงใหม่ เสด็จฯ เยือนชนเผ่าชาวเขาเผ่าม้ง28 ตุลาคม - 1 พฤศจิกายน 2539สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 และเจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระกรุงเทพฯ และพระนครศรีอยุธยาเสด็จฯ ชมกระบวนเรือพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ครบ 50 พรรษา ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ณ กรุงเทพฯ ก่อนจะเสด็จฯ เยือนอยุธยา เพื่อทรงร่วมพิธีลอยกระทง ก่อนจะเสด็จฯ เยือนวัดไชยวัฒนาราม 

 บรรณานุกรม 

 อ้างอิง 


สหราชอาณาจักร
ไทย