การทำบุญขึ้นบ้านใหม่

การทำบุญขึ้นบ้านใหม่ คือ ประเพณีไทยเพื่อเป็นการทำบุญในคราวที่ขึ้นบ้านใหม่หรือย้ายไปอยู่ที่ใหม่หรือการทำบุญเปิดป้ายสำนักงานใหม่ ทำขึ้นเพื่อเป็นสิริมงคลแก่เจ้าภาพ แสดงความเคารพต่อพระรัตนตรัย และยังเป็นการสร้างความสัมพันธ์อันดี เป็นการให้เกียรติกับเหล่าเทวดา เจ้าที่ เจ้าทางที่อาศัยอยู่ ณ สถานที่นั้น เพื่อให้การเริ่มต้นเข้าอยู่อาศัยให้อยู่ร่มเย็นเป็นสุข หรือการเริ่มกิจการประสบแต่ความสุขและความสำเร็จ

ประเพณีนี้มีแต่โบราณ เริ่มตั้งแต่การปลูกบ้านสร้างเรือนไทย โดยในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นได้รับแบบแผนมาจากสมัยอยุธยาอีกต่อ คติความเชื่อของคนโบราณ การขึ้นบ้านใหม่ไม่ทำกันในฉับพลันทันที แต่มีกระบวนการยืดยาวกว่า 

ประวัติ
พิธีขึ้นบ้านใหม่ ได้พบหลักฐานว่ามีปรากฏในพระไตรปิฎกว่าได้มีการนิมนต์พระพุทธเจ้า และสาวกเข้าร่วมพิธีขึ้นบ้านใหม่ ที่เหล่าศากยะ เมืองกบิลพัสดุ์

ความเชื่อและพิธี
ใน สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ระบุว่าการทำความสะอาดขัดล้างสิ่งสกปรกในบ้านก็ต้องเลือกล้างตามวันอย่างวันจันทร์ วันพุธ และวันพฤหัสบดี สามวันนี้จะเจริญดี ในขณะเดียวกัน ถ้าไปทำในวันอาทิตย์ วันอังคาร และวันศุกร์ จะเสียทรัพย์ (รวมถึงห้ามทำความสะอาดบ้านสำหรับบ้านเก่าด้วย) ตามตำราไทย ให้ขึ้นบ้านใหม่วันพุธ วันพฤหัสบดี วันศุกร์ จะดีมาก ในหนังสือ ปฏิทิน 125 ปี (พ.ศ. 2509) ระบุว่า "วันเสาร์เป็นวันที่ไม่ควรที่จะขึ้นอยู่บ้านใหม่ และยกเสาเอก หรือเปิดอาคารห้างร้านค้า เพราะทางโหราศาสตร์ถือว่า ดาวเสาร์เป็นดวงดาวที่ท่านจัดไว้ว่าเป็นเทพยดาแห่งความทุกข์ยาก เจ้าแห่งความวิตก จึงไม่ควรที่จะทำการเพื่อหวังสิ่งสุขสวัสดิมงคล เช่นขึ้นบ้านใหม่เป็นต้น"

สำหรับทิศในการขึ้นบ้าน ถ้าขึ้นทิศบูรพา (ตะวันออก) จะเป็นความ ถ้าขึ้นทิศอาคเนย์ (ตะวันออกเฉียงใต้) จะตายเร็ว ถ้าขึ้นทิศทักษิณ (ทิศใต้) จะเสียของ ถ้าขึ้นทิศประจิม (ตะวันตก) จะเจ็บไข้ ถ้าขึ้นทิศหรดี (ตะวันตกเฉียงใต้) ขุนนางท้าวพระยาจะให้ลาภ ถ้าขึ้นทิศพายัพ (ตะวันตกเฉียง เหนือ) จะสุขสบายมีลาภ ถ้าขึ้นทิศอุดร (เหนือ) จะมีบุตรมาก รักกันดี ถ้าขึ้นทิศอีสาน (ตะวันออกเฉียงเหนือ) ข้าวของอุดม 

ในปัจจุบันการขึ้นบ้านใหม่จึงนิยมทำกันแค่ทำบุญและเลี้ยงพระเท่านั้น อาจเป็นถวายภัตตาหารเช้าหรือเพล หากถวายภัตตาหารเพล ก็ควรเริ่มพิธีการเวลาประมาณ 10.30 นาฬิกา นิมนต์พระสงฆ์ 5, 7 หรือ 9 รูป จัดสถานที่สำหรับประกอบพิธี โดยจะประกอบไปด้วย โต๊ะหมู่บูชา พระพุทธรูป เครื่องนมัสการ วงสายสิญจน์จากพระพุทธรูป โยงไปทางมุมห้อง เวียนไปทางขวา วนรอบตัวบ้าน แล้วกลับมาที่พระพุทธรูปอีกครั้ง ก่อนพันรอบบาตรน้ำมนต์ และวางที่เหลือไว้บริเวณประธานสงฆ์ แล้วทำพิธี เมื่อพระสงฆ์อนุโมทนา เจ้าภาพกรวดน้ำและรับพร เจ้าภาพนิมนต์พระสงฆ์รูปหนึ่งไปเจิมและประน้ำพระพุทธมนต์ที่ประตูหรือป้ายและประตู โปรยทรายเสกรอบบ้านใหม่ (หากเป็นบ้านเก่าจะไม่โปรย) ส่วนพระสงฆ์รูปอื่นเจริญชัยมงคลคาถาชยันโต

ท้องถิ่น
คนภาคเหนือของไทย มีพิธีสืบชะตานิยมทำเมื่อขึ้นบ้านใหม่ ย้ายที่อยู่ใหม่ ได้รับยศหรือตำแหน่งสูงขึ้น พิธีกรรมแบบล้านนาในการทำบุญบ้านจะเน้นเรื่องฤกษ์เป็นหลัก ภาคอีสานจะทำบุญขี้นบ้านใหม่จะทำติดกันสามปีหลังจากขึ้นบ้านใหม่แล้ว

อ้างอิง

หมวดหมู่:ประเพณีไทย
หมวดหมู่:การเคลื่อนย้ายและการย้ายที่ตั้งใหม่