บนโช

บนโช () หรือ สึริงาเนะ () หรือ โองาเนะ () เป็นระฆังที่พบได้ในวัดพุทธในประเทศญี่ปุ่น ใช้งานเพื่อเรียกรวมพระสงฆ์สวดมนต์และเพื่อใช้บอกระยะเวลา  ระฆังบนโชนั้นไม่ได้ตีด้วยไม้จากด้านใน แต่ตึด้วยค้อนหรือคานไม้ที่ห้อยด้วยเชือกจากหลังคาแทน

ระฆังบนโชโดยทั่วไปทำมาจากทองสัมฤทธิ์ ผ่านวิธีการหล่อแบบแม่พิมพ์ใช้ครั้งเดียว โดยทั่วไปมักเสริมและประดับด้วยปุ่มนูน, เส้นแถบนูน และคำจารึก บนโชที่เก่าแก่ที่สุดในญี่ปุ่นสร้างขึ้นในราว ค.ศ. 600 แม้ว่าระฆังใบนี้จะมีรูปแบบการออกแบบโดยรวมจะมีที่มาจากจีนยุคก่อนมากกว่า และมีคุณลักษณะบางประการร่วมกับระฆังจีนโบราณก็ตาม เสียงของระฆังบนโชมีลักษณะก้องกังวานและทะลุทะลวง จึงนำมาใช้บอกสัญญาณ บอกเวลา และแจ้งเตือน นอกจากนี้ยังเชื่อว่าเสียงของบนโชมีคุณสมบัติเหนือธรรมชาติ เป็นต้นว่า มีความเชื่อว่าเสียงระฆังนี้จะได้ยินถึงในนรก

ความสำคัญเชิงจิตวิญญาณของบนโชนั้นหมายความว่าบนโชมีบทบาทสำคัญในพิธีกรรมทางศาสนาพุทธ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเทศกาลปีใหม่ และเทศกาลบง ตลอดประวัติศาสตร์ของญี่ปุ่น บนโชหลายใบมีความสัมพันธ์กับเรื่องเล่าและตำนาน ทั้งที่เป็นเรื่องแต่ง เช่นระฆังเบ็งเก  ที่วัดมีเดระ และที่เป็นเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ เช่น ระฆังที่วัดโฮโกจิ ส่วนในโลกสมัยใหม่ บนโชยังได้นำมาใช้เป็นสัญลักษณ์แทนสันติภาพโลก

ที่มา
บนโชมีที่มาจากเปียนจง (หรือ เฮ็นโช;  ในภาษาญี่ปุ่น) ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีในราชสำนักจีนโบราณที่ประกอบด้วยระฆังที่ตั้งเสียงแล้วจำนวนหนึ่ง ระฆังที่มีขนาดใหญ่กว่าในบรรดาเปียนจง ที่ซึ่งต่อมาได้พัฒนามาเป็นบนโชนั้น ในอดีตใข้งานสำหรับตั้งเสียงและเรียกผู้ฟังให้เข้าร่วมฟังการแสดงเปียนจง ตามตำนานเล่าว่าบนโชอาจมีที่มาจากจีนผ่านทางคาบสมุทรเกาหลี ในนิฮงโชกิมีบันทึกระบุถึงโอโตโมะ โนะ ซาเตฮิโกะ ว่าได้นำเอาระฆังทองสัมฤทธิ์สามใบกลับมายังญี่ปุ่นในปี ค.ศ. 562 ในฐานะของที่ขโมยมาจากการสงครามในโคกูรยอ

การสร้าง
การหล่อระฆังบนโชนั้นทำโดยหล่อเป็นชิ้นเดียว ใช้แม่พิมพ์สองอันเป็นแก่นภายในกับเปลือก กระบวนการหล่อนี้แทบไม่ได้เปลี่ยนกรรมวิธีมากนักจากสมัยนาระ (ค.ศ. 710–794) ส่วนแก่นสร้างมาจากอิฐที่วางเรียงกันเป็นทรงโดม ที่ทำมาจากทรายที่แข็งตัว  ส่วนเปลือกนั้นทำมาจากแผ่นหล่อแบบกวาด ซึ่งเป็นแผ่นไม้ขนาดใหญ่ แบน มีรูปลักษณะคล้ายภาพตัดขวางของระฆัง ซึ่งจะหมุนรอบแกนแนวตั้งเพื่อขึ้นรูปดินเหนียวสำหรับเป็นแม่พิมพ์ จากนั้นจึงแกะสลักหรือทำรอยรูปคำจารึกและรูปตกแต่งเข้าไปในดินเหนียวนี้ ส่วนเปลือกจะครอบเข้ากับส่วนแก่นให้เหลือช่องว่างแคบ ๆ ที่ซึ่งจะเททองสัมฤทธิ์ที่หลอมแล้วเข้าไปที่อุณหภูมิ  โลหะผสมนี้ประกอบด้วยทองแดงต่อดีบุกที่สัดส่วน 17:3 โดยที่ปริมาณสัดส่วนการผสม และความเร็วของกระบวนการเย็นตัวลง สามารถมีผลต่อความทุ้มของระฆังได้ หลังโลหะเย็นตัวลงและแข็งตัวแล้ว จะนำเอาแม่พิมพ์ออกโดยการทำให้แตก หมายความว่าแม่พิมพ์นั้นต้องทำใหม่สำหรับระฆังทุก ๆ ใบ กระบวนการนี้มีอัตราล้มเหลวสูง มีเพียง 50% ของการหล่อระฆังที่จะสำเร็จในครั้งแรกโดยไม่มีรอยแตกหรือตำหนิ

กระบวนการหล่อนั้นตามธรรมเนียมจะมีการสวดพระสูตรควบคู่ไปพร้อมกัน ซึ่งอาจดำเนินไปนานหลายชั่วโมง กระดาษบทสวดมนต์, กิ่งต้นกัลปพฤกษ์ และวัตถุพิธีอื่น ๆ จะเติมลงไปในโลหะที่หลอมแล้วในกระบวนการหล่อโลหะด้วย


บนโชประกอบด้วยหลายส่วน ได้แก่

 รีวซุ () ด้ามจับรูปมังกรบนยอดของระฆัง ที่ใช้ยกหรือแขวนระฆัง
 คาซางาตะ () ยอดทรงโดมของระฆัง
 ชิ หรือ นีว (, ปุ่มนูนรอบส่วนบนของระฆังซึ่งช่วยเพิ่มความก้อง
 โคมะโนะสึเมะ () ขอบในด้านล่าง
 ซึกิซะ () แผ่นบนบริเวณสำหรับตี ซึ้งเป็นจุดที่มีความแข็งแรงมากกว่าจุอื่น นิยมประดับเป็นแม่ลายรูปดอกบัวพุทธหรือรูปดอกเก๊กฮวย
 ทัตสึกิ () แถบสำหรับแต่งในแนวนอน
 เมบุง () คำจารึก ส่วนมากมักเป็นประวัติศาสตร์ของระฆัง
 ชูโมกุ () คานไม้ที่ห้อยหรือแขวนไว้สำหรับตีระฆังตรงจุดซึกิซะ

ระฆังบางใบมีรอบพิมพ์เส้นตรงที่คงไว้จากรอยต่อของแม่พิมพ์ที่ใช้หล่อ และไม่ได้นำออกระหว่างการเฟตเติล รอยพิมพ์เช่นนี้มองว่าเป็นมุมหนึ่งของความงามโดยรวมของระฆังใบนั้น ๆ ลักษณะของระฆังที่ปรากฏและเสียงของระฆังยังมีเป้าหมายเพื่อให้ลงรอยกันกับคติความงามของญี่ปุ่นแบบวาบิซาบิ

 เสียง 

การตีระฆังบนโชจะตีจากด้านนอกโดยใช้ค้อนหรือคานไม้ที่ห้อยจากหลังคาแทนการใช้ที่ตีระฆังจากด้านใน เสียงของระฆังบนโชประกอบไปด้วยสามส่วน ส่วนแรกคือ อาตาริ () ซึ่งคือเสียง ณ จุดกระทบตอนตี ระฆังที่หล่อมาดีควรจะสร้างเสียงที่สะอาด เสียงแรกจากการตีนี้จะตามมาทันทีด้วยเสียงโอชิ () ที่ลากยาว เกิดจากการสั่นก้อง (reverberation) ที่ทำให้เสียงเกิดขึ้นต่อหลังจากเคาะไปแล้ว เสียงนี้จะแหลมกว่า และมีความสั่นเครือต่ำกว่า พร้อมให้บรรยากาศโศกเศร้า แต่รุ่มรวยด้วยฮาร์โมนิกส์ และจะดังนานสิบวินาที เสียงสุดท้ายที่เกิดขึ้นคือ โอกูริ () หรือเสียงของการสลายลง อันเป็นเสียงสะท้อนที่ได้ยินจากการสั่นสะเทือนของระฆังที่ค่อย ๆ ตายจากไป และอาจยาวนานถึงหนึ่งนาที นอกจากนี้ยังมีโอเวอร์โทนที่สามารถได้ยินตลอดเสียงของระฆังเช่นกัน โทนที่หลากหลายนี้ก่อให้เกิดคุณลักษณะของระดับเสียง (pitch profile) ที่มีความสลับซับซ้อน

ด้วยโทนที่ต่ำและความกังวานที่ลึก ทำให้เสียงของระฆังสามารถเดินทางเป็นระยะทางที่ไกล บนโชขนาดใหญ่อาจสร้างเสียงที่ได้ยินไปไกลถึง  ในวันที่ไม่มีเสียงอื่นรบกวน ระดับเสียงของระฆังนั้นจะตัดสินอย่างถี่ถ้วนโดยผู้สร้าง ความต่างกันเพียงเฮิร์ตซ์เดียวในความถี่มูลฐาน (fundamental frequency) อาจส่งให้ต้องกลับไปสร้างระฆังใบใหม่ตั้งแต่ต้น

การใข้งานและความสำคัญ

บนโชสามารถพบได้ตามวัดพุทธ โดยทั่วไปจะอยู่ในอาคารเฉพาะที่เรียกว่า โชโร () ใช้เพื่อบอกระยะเวลา และเพื่อเรียกพระสงฆ์มาทำวัตร ในศาสนาพุทธ เสียงของระฆังนี้ถือว่าเป็นเสียงที่ให้ความสงบและกระตุ้นให้เกิดบรรยากาศอันเหมาะสมกับการทำสมาธิ เนื่องด้วยลักษณะของระฆัง (ไหล่เป็นรูปที่มีความชันและมีฐานที่แบนราบ) ระฆังบนโชจึงถูกมองเป็นรูปแทนพระพุทธเจ้าประทับนั่ง และด้วยเหตุนี้จึงคู่ควรแก่การเคารพในลักษณะเดียวกัน เป็นต้นว่า ก่อนการตีระฆังนั้นจะต้องโค้งคำนับก่อนสามครั้ง ในลักษณะเดียวกับที่ทำต่อหน้าพระพุทธรูป

เสียงกังวานของระฆังยังนำมาใช้เพื่อเตือนภัยไต้ฝุ่นและภัยต่าง ๆ โดยทั่วไป เนื่องด้วยเสียงตีระฆังนั้นสามารถได้ยินไปถึงระยะทางที่ไกล บางครั้งจึงนำมาใช้เพื่อประโยชน์ในการบอกสัญญาณด้วย เช่น มีบันทึกการใช้บนโชสำหรับการสื่อสารทางการทหารย้อนไปถึงสมัยสงครามเก็มเป (ค.ศ. 1180–1185) ระฆังแบบใบเล็กกว่ายังมีหล่อไว้สำหรับใช้งานในสนามรบ เพราะระฆังใหญ่แบบบนโชนั้นยากต่อการขนส่ง บนโชขนาดเล็กนี้จะใช้ในการแจ้งเตือนเมื่อศัตรูโจมตี ในขณะที่การให้คำสั่งจะใช้กลองและการเป่าสังข์

ในการเฉลิมฉลองเทศกาลปีใหม่แบบญี่ปุ่น ผู้คนจะต่อแถวกันตีระฆังบนโช 108 ครั้ง ในพิธีโจยาโนะคาเนะ () ที่เชื่อว่าจะช่วยชำระล้างมนุษย์จากตัณหา 108 ประการ ในเทศกาลบง จะตีบนโชแบบพิเศษที่เรียกว่า โอกูโบะโองาเนะ () ระฆังนี้จะแขวนไว้เหนือบ่อน้ำ และเชื่อว่าเสียงของระฆังจะดังกังวานไปถึงในนรกเพื่อเรียกวิญญาณคนตาย ในช่วงตอนปลายของเทศกาล จะตีบนโชที่เรีกยว่า โอคุริคาเนะ () เพื่อส่งวิญญาณกลับและเป็นตัวแทนจุดสิ้นสุดฤดูร้อน

ในระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง มีความต้องการโลหะสำหรับใช้งานในการทหารในการสงครามเพิ่มขึ้นอย่างมาก ระฆังหลายใบถูกหลอมเอาโลหะมาใช้ ทำให้ระฆังที่ยังเหลืออยู่มีสถานะความสำคัญอย่างมาก ระฆังมากกว่า 70,000 ใบ หรือร้อยละ 90 ของบนโชทั้งประเทศ ถูกทำลายจากวิธีนี้ อย่างไรก็ตาม การผลิตระฆังอย่างรวดเร็วหลังสงครามทำให้ภายในปี ค.ศ. 1995 จำนวนบนโชในญี่ปุ่นกลับมาเท่ากับสมัยก่อนสงคราม

ในครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 มีการสถาปนาองค์การระฆังสันติภาพโลกขึ้นในญี่ปุ่นเพื่อจุดประสงค์ในการสนับสนุนเงินทุนและหล่อบนโชไปตั้งทั่วโลกในฐานะสัญลักษณ์ของสันติภาพ นอกจากนี้ ในเหตุภัยพิบัติสำคัญ เช่น สึนามิและแผ่นดินไหวโทโฮกุปี 2001 หลายชุมชนทีได้รับผลกระทบได้หล่อระฆังเพื่อระลึกถึงเหตุการณ์ดังกล่าว

ในบางครั้งก็มีการนำเอาบนโชมาใช้งานเป็นเครื่องดนตรีในบทบรรเลงสมัยใหม่ มีเสียงระฆังที่อัดจากบนโชมาใช้ประกอบในเพลงของมายาซูมิ โทชิโระ ชื่อ Olympic Campanology ซึ่งเป็นเพลงเปิดโอลิมปิกปี 1964 ที่จัดขึ้นที่โตเกียว หรือในผลงานของจาค็อบ ดรุคแมน เพลง Lamia ซึ่งใช้เสียงจากการตีระฆังที่วางไว้บนเค็ทเทิลดรัม นักประพันธ์เพลงเพอร์คัชชันสมัยใหม่บางคนใช้เสียงของบนโชมาแทนเสียงของแทมแทมออเคสตราที่นิยมใช้ทั่วไปในปัจจุบัน

ตัวอย่างสำคัญ

บนโชที่เก่าแก่ที่สุดในญี่ปุ่นคือระฆังโอกิกิโช (Okikicho) ในวัดเมียวชินจิ หล่อในปี ค.ศ. 698 ถือเป็นระฆังที่เก่าแก่ที่สุดในโลกที่ยังใช้งานอยู่ ส่วนบนโชที่ใหญ่ที่สุดอยู่ที่วัดชิอง หล่อในปี ค.ศ. 1636 หนัก 70 ตัน และต้องใช้ 17 คนในการตี

ในศตวรรษที่ 17 บนโชเป็นสัญลักษณ์ที่สื่อถึงสถานะผู้นำของวัด การมีบนโชบ่งบอกถึงการเป็นเจ้าของวัดอื่นในเครือ หลายครั้งจึงเกิดการโจรกรรมระฆังวัดขึ้น วีรชนพื้นถิ่น เบ็งเก ว่ากันว่าได้พยายามขโมยบนโชหนักสามตันของวัดมีเดระโดยเข็นขึ้นเขาฮิเอ รอยขีดข่วนลึกที่ปรากฏบนระฆังเบ็งเคซึ่งปัจจุบันยังคงตั้งอยู่ในวัดมีเดระ ตามตำนานว่ากันว่าเป็นผลมาจากการที่เบ็งเคเตะระฆังกลับคืนไปจนถึงวัดหลังพบว่าเวลาเขาตี ระฆังจะไม่ยอมดัง นอกจากนี้ บนโชยังมีความเกี่ยวเนื่องกับตำนานของทาวาระ โทดะ ผู้บริจาคบนโชแก่วัดมีเดระ ว่ากันว่าเขาได้ระฆังนี้มาจากเทพเจ้ามังกรเรียวจิงหลังเขาสามารถปกป้องเรียวจิงจากกิ้งกือยักษ์ได้


หลังวัดโฮโกจิในเกียวโตถูกเพลิงไหม้เสียหายในต้นศตวรรษที่ 17 โทโยโทมิ ฮิเดโยริ ได้ให้การสนับสนุนการก่อสร้างวัดขึ้นใหม่ในปี 1610 และให้สร้างระฆังใบใหญ่ขึ้นในการเดียวกัน บนระฆังดังกล่าวมีจารึกที่สร้างความโกรธให้แก่โทกูงาวะ อิเอยาซุ ผู้ซี่งขึ้นมาเป็นโชกุนหลังการแย่งอำนาจได้จากตระกูลโทโยโทมิ หลังบิดาของฮิเดโยริ ฮิเดโยชิ เสียชีวิต จารึกดังกล่าวอ่านว่า คกกะอันโก () ประกอบขึ้นมาจากการแยกอักษรชื่อโชกุน (家康) ออกจากกันด้วยตัวอักษรคันจิที่หมายถึง "สันติภาพ" (安) โทกูงาวะจึงตีความว่าโทโยโทมิกำลังสื่อความนัยว่าสันติภาพจะต้องแลกมาด้วยการ "แบ่งแยก" หรือ "ทำลาย" ตระกูลโทกูงาวะ () ต่อมาเขาใช้ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นภายหลังเป็นข้ออ้างในการทำสงครามกับตระกูลโทโยโทมิ ซึ่งนำไปสู่การล้อมนครโอซากะ และการทำลายล้างตระกูลโทโยโทมิในที่สุด

ระฆังทองสัมฤทธิ์เป็นนหนึ่งในบรรดาของขวัญที่มอบให้แก่แมทธิว ซี. แพรี หลังเขาเดินทางถึงญี่ปุ่น ระฆังดังกล่างเป็นฝีมือหล่อโดยช่างหล่อระฆังจากตระกูลซูวะจากแคว้นฮิโงะ ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ในสถาบันสมิธโซเนียน


ละครโนะเรื่อง โดโจจิ () เป็นหนึ่งในไม่กี่ละครโนะที่ใช้พร็อปขนาดใหญ่ มีที่มาจากตำนานบนโชของวัดโดโจจิ โดยมีเนื้อเรื่องเล่าถึงสตรีคนหนึ่งนามว่าคิโยฮิเมะ อนุภรรยาที่ถูกถอดทิ้งของภิกษุนามว่าอันชิง ได้ขังคนรักของเธอไว้ในบนโชและฆ่าเขาโดยการสาปให้กลายเป็นงูที่ขดรอบระฆัง แล้วจึงจับไปทำให้สุกอยู่ในระฆังนั้น ละครโนะนี้ต่อมาได้ดัดแปลงเป็นละครคาบูกิในชื่อ มูซูเมะโดโจจิ ()

บนโชของวัดนิชิอาไรไดชิในโตเกียวถูกนำออกจากวัดในปี 1943 เพื่อนำไปหลอมสำหรับใช้ในการสงคราม ต่อมานายเรือของเรือรบยูเอสเอส แพซาดีนา เจอระฆังนี้อยู่ในกองเศษเหล็กและนำกลับมายังสหรัฐในฐานะของที่ยึดได้จากสงคราม และบริจาคให้กับเมืองแพซาเดนา ก่อนที่สภาคนครแพซาเดนาจะส่งมอบระฆังนี้คืนกลับโตเกียวในปี ค.ศ. 1955 นอกจากนี้ยังมีเรื่องราวคล้ายกันเกิดขึ้นกับบนโชของวัดมัมปูกูจิ ซึ่งถูกขนส่งกลับสหรัฐไปกับเรือยูเอสเอส บอสตัน หลังสงคราม อย่างไรก็ตามในกรณีของบนโชนี้ ทางการของนครเซ็นไดอนุญาตให้คงระฆังไว้ในนครบอสตันของสหรัฐต่อไปในฐานะสัญลักษณ์ของสัมพันธไมตรีอันดีระหว่างของเมือง ระฆังใบนี้ถือเป็นบนโชจากสงครามโลกครั้งที่สองใบสุดท้ายที่ยังเหลืออยู่ในสหรัฐอเมริกา

ระฆังสันติภาพญี่ปุ่นที่สำนักงานใหญ่สหประชาชาติในนครนิวยอร์ก ได้รับบริจาคจากประเทศญี่ปุ่นในปี 1954 ในฐานะสัญลักษณ์ของสันติภาพโลก ระฆังนี้หล่อจากโลหะที่ได้มาจากเหรียญและเหรียญเกียรติยศที่ได้รับบริจาคจากทั่วโลก นอกจากนี้ยังมีระฆังคล้ายกันที่มีเป้าหมายเพื่อแสดงถึงสันติภาพโลก เช่นที่สวนสันติภาพระลึกในฮิโรชิมะ ในปี ค.ศ. 1995 นครโอกริดจ์ รัฐเทนเนสซี ได้สร้างระฆังสันติภาพน้ำหนักสี่ตันขึ้นโดยถอดแบบมาจากระฆังสันติภาพในฮิโรชิมะ เนื่องในโอกาสฉลองสิบห้าปีการสถาปนานครและเพื่อกระชับความสัมพันธ์กับประเทศญี่ปุ่น ระฆังนี้มีชื่อว่าระฆังมิตรภาพโอกริดจ์ (Oak Ridge Friendship Bell) และบนระฆังประดับด้วยวันที่ที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างโอกริดจ์กับประเทศญี่ปุ่น ทั้งนี้ยูเรเนียมที่ใช้ในระเบิดปรมาณูที่ถูกทิ้งที่ฮิโรชิมะผลิตขึ้นในนครโอกริดจ์ ในปี ค.ศ. 1998 มีพลเมืองชาวโอกริดจ์คนหนึ่งได้ฟ้องร้องนครโดยกล่าวหาว่าระฆังดังกล่าวเป็นสัญลักษณ์ของศาสนาพุทธและละเมิดซึ่งรัฐธรรมนูญสหรัฐ กระนั้นศาลตัดสินเห็นพ้องกับนครโอกริดจ์

อ้างอิง

หมวดหมู่:เครื่องดนตรีญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ระฆัง
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธในประเทศญี่ปุ่น