พระเมธีธรรมสาร (ไสว ธมฺมสาโร)

พระเมธีธรรมสาร (ไสว ธมฺมสาโร) นิยมเรียกว่า "หลวงพ่อเมธี" หรือ "หลวงพ่อไสว วัดบ้านกร่าง"  เป็นพระสงฆ์ชาวไทย มีสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญยก ตำแหน่งทางพระสังฆาธิการเป็นอดีตเจ้าคณะอำเภอศรีประจันต์ อดีตเจ้าอาวาสวัดบ้านกร่าง ตำบลบ้านกร่าง อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี

 ประวัติ 

 ชาติภูมิ 
ชื่อ ไหว (ภายหลังเปลี่ยนเป็นไสว) นามสกุล จันทโสภา ชาตะ วันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2432 (วันอังคาร ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 6 ปีฉลู) ณ บ้านหัวขนอน เมืองสุพรรณบุรี (ปัจจุบันอยู่ในเขตตำบลศรีประจันต์ อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรีพระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (2525). ประเพณี พิธีพจน์ อนุสรณ์ พระเมธีธรรมสาร วันพระราชทานเพลิงศพ. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์รุ่งเรืองธรรม.

เป็นบุตรคนที่ 1 ในจำนวน 4 คน ของนายหวาด กับ นางจาบ นามสกุล จันทโสภา

มีศักดิ์เป็นญาติกับพระครูสุนทรานุกิจ (กริ่ง หํโส) อดีตเจ้าคณะอำเภอสามชุก เจ้าอาวาสวัดสามชุก อำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรีคณะกรรมการจัดพิมพ์หนังสือที่ระลึก. (2531). อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พระครูสุนทรานุกิจ (หลวงพ่อกริ่ง หํโส) 23 เมษายน 2531. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ส่วนท้องถิ่น กรมการปกครอง.

 วัยเยาว์ 
วัยเยาว์ เมื่ออายุ 5 ขวบ พ.ศ. 2437 มารดาถึงแก่กรรม บิดาจึงนำไปมอบเป็นบุตรบุญธรรมและเป็นศิษย์หลวงพ่อกาบ (มักสะกดผิดเป็นกาพย์) พฺรหฺมสโร เจ้าอาวาสวัดจรรย์ ซึ่งอยู่ละแวกบ้าน

ได้รับการเลี้ยงดูและอบรมสั่งสอนจากหลวงพ่อกาบ เรียนหนังสือทั้งอักษรไทยและอักษรขอมจนชำนาญคล่องแคล่ว อายุย่าง 15 ปี พ.ศ. 2447 หลวงพ่อกาบจึงส่งไปเรียนคัมภีร์มูลกัจจายน์ที่วัดบ้านกร่าง ในสมัยหลวงตาแก้วเป็นเจ้าอาวาส ซึ่งมีครูเหลี่ยม อดีตพระครูฐานานุกรมในพระเทพโมลี (ภายหลังได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (แพ ติสฺสเทโว) วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร) เป็นผู้ดำเนินการสอน โดยเพลแล้วแบกคัมภีร์ไปเรียนที่วัดบ้านกร่าง ตกเย็นจึงกลับมาอยู่ที่วัดจรรย์

 บรรพชา 
พ.ศ. 2448 หลวงพ่อกาบให้นายหวาด (บิดา) พาไปฝากเรียนบาลีที่กรุงเทพมหานคร บิดาจึงนำไปมอบตัวไว้กับพระเปลี่ยน วัดบางลำภูบน (วัดสังเวชวิศยารามวรวิหาร) เป็นเด็กวัดอยู่ประมาณ 7 วัน พระเปลี่ยนจึงพาไปพบพระใบฎีกาเปรมซึ่งอยู่วัดเดียวกันทำพิธีบรรพชาให้ เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2448 (วันพุธ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 6 ปีมะเส็ง)

เป็นสามเณรจำวัดอยู่วัดบางลำภูบน (วัดสังเวชวิศยารามวรวิหาร) พอฉันเพลแล้วแบกคัมภีร์ไปเรียนหนังสือที่วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหารทุกวัน เรียนจบหมดหนังสือที่นำมาจากเมืองสุพรรณบุรีแล้ว ก็ไปขอยืมตำราแล้วซื้อใบลานมาจดคัดลอกต่อทุกวัน 

ครั้นถึงฤดูเข้าพรรษา มหาทิมซึ่งอยู่ที่บ้านบาตร เป็นผู้เคารพรักกับหลวงพ่อกาบ ทราบว่าลูกศิษย์หลวงพ่อกาบมาอยู่วัดบางลำภูบน (วัดสังเวชวิศยารามวรวิหาร) จึงเดินทางไปเยี่ยมเสมอ ๆ จวบจนออกพรรษาแล้วมหาทิมจึงชักชวนไปอยู่วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร เพื่อจะได้อยู่ใกล้กัน และดูแลอุปัฏฐากได้สะดวก

พ.ศ. 2449 ย้ายมาจำพรรษาอยู่ที่วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ศึกษาคัมภีร์มูลกัจจายน์และบาลี โดยมีมหาจันทรเป็นผู้สอนบาลี ครั้นออกพรรษาแล้วมหาจันทรเห็นว่าที่วัดสระเกศราชวรมหาวิหารมีเรื่องราวยุ่งยาก ส่งผลให้ศิษย์เรียนไม่สะดวก จึงชักชวนย้ายไปอยู่ที่วัดเทพธิดารามวรวิหาร ในสมัยพระสุนทรสมาจารย์ (สวน) เป็นเจ้าอาวาส

พ.ศ. 2450 จำพรรษาอยู่ที่วัดเทพธิดารามวรวิหาร โดยศึกษาจากอาจารย์ทุม (หรือทิม พระมหาทิม ?) วัดราชนัดดารามวรวิหาร ในเพลศึกษาบาลีจากมหาจันทร วัดเทพธิดารามวรวิหาร หลังเพลแล้วไปศึกษาบาลีต่อจากอาจารย์ขาวที่วัดมหรรณพารามวรวิหาร กลางคืนศึกษาจากพระศรีสมโพธิ วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร (ภายหลังได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ พระพิมลธรรม (นาค สุมนนาโค) วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร) ต่อมาจึงย้ายสำนักเรียนจากวัดมหรรณพารามวรวิหารไปศึกษาจากพระยาธรรมปรีชา (ทิม เปรียญ) ซึ่งเป็นอาจารย์หลวงดำเนินการสอนอยู่ที่เก๋งวัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหารพระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2542). หลวงพ่อ เพื่อวัด เพื่อบ้าน อนุสรณ์ 20 ปี พระเมธีธรรมสาร. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: บริษัทสหธรรมิกจำกัด.

 อุปสมบท 
พ.ศ. 2452 อายุครบ 20 ปี พระสุนทรสมาจารย์ (สวน) เจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร จะจัดพิธีอุปสมบทให้ที่กรุงเทพมหานคร แต่ญาติโยมทางบ้านไม่ยินยอม จึงต้องเดินทางกลับมาอุปสมบทที่เมืองสุพรรณบุรี

อุปสมบท วันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2452 (วันศุกร์ ขึ้น 4 ค่ำ เดือน 6 ปีระกา) ณ พัทธสีมาวัดปลายนา ตำบลปลายนา อำเภอไผ่จำศีล เมืองอ่างทอง (ปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี) โดยเจ้าอธิการแป้น เจ้าอาวาสวัดสิงห์ อำเภอไผ่จำศีล เมืองอ่างทอง เป็นพระอุปัชฌาย์, พระกรรมวาจาจารย์ และพระอนุสาวนาจารย์ ไม่พบข้อมูล, ได้รับฉายาทางพระพุทธศาสนาว่า "ธมฺมสาโร" [ทำ-มะ-สา-โร]

อุปสมบทแล้วกลับไปจำพรรษาอยู่ที่วัดเทพธิดารามวรวิหาร เพื่อศึกษาตามเดิม และปีเดียวกันนี้เข้าแปลบาลี ได้ประโยค 1 ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ต่อมาเป็นพระฐานานุกรมในพระสุนทรสมาจารย์ (สวน) เจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร มีสมณศักดิ์ที่ พระใบฎีกา และพระสมุห์ตามลำดับ ทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร เป็นต้นมา

พ.ศ. 2460 กลับมาช่วยหลวงพ่อกาบจัดงานผูกพัทธสีมาอุโบสถวัดจรรย์ โดยนิมนต์พระประสิทธิ์สุตคุณ เจ้าอาวาสวัดราชนัดดารามวรวิหารมาเป็นประธานจัดงาน 3 วัน 3 คืน เสร็จงานแล้วจึงกลับวัดเทพธิดารามวรวิหาร

พ.ศ. 2463 พระครูธรรมรังษี (พัน กิจฺจกโร) เจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร อาพาธเป็นอัมพฤกษ์และอัมพาตตามลำดับ ปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้ พระสมุห์ไหว ธมฺมสาโร เป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาส จึงปฏิบัติหน้าที่แทนเจ้าอาวาสตามที่ได้รับมอบหมาย

พ.ศ. 2468 เจ้าอธิการผ่อง พฺรหฺมสโร เจ้าอาวาสวัดยาง อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี เรียกตัวให้มาช่วยทำการปฏิสังขรณ์วิหารหลังเก่าของวัดยาง เป็นระยะเวลา 1 ปี แล้วได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าคณะหมวดตำบลศรีประจันต์แทนเจ้าอธิการผ่อง เสร็จแล้วจึงกลับวัดเทพธิดารามวรวิหาร

วันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2469 พระครูธรรมรังษี (พัน กิจฺจกโร) เจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหารมรณภาพ พระสมุห์ไหว ธมฺมสาโร จึงได้รับแต่งตั้งเป็นผู้รั้งตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร จวบจนมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้อาราธนาพระมหาปาล อินฺทโชโต เปรียญธรรม 3 ประโยค จากวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ไปเป็นเจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร วันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2469พระสุนทรกิจโกศล. (2510). รำพันพิลาปของสุนทรภู่ พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พระมงคลธรรมรังษี. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรมแผนที่ทหาร. พระสมุห์ไหว ธมฺมสาโร จึงพ้นจากตำแหน่ง

ครั้นใกล้เข้าพรรษา พ.ศ. 2469 พระสมุห์ไหว ธมฺมสาโร จึงกลับมาจำพรรษาอยู่กับหลวงพ่อกาบ ที่วัดจรรย์ อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี ถึง พ.ศ. 2481 จึงได้รับคำสั่งจากคณะสงฆ์ให้ย้ายมาอยู่ที่วัดบ้านกร่าง อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี 

วันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2481 ย้ายมาจำพรรษาอยู่ที่วัดบ้านกร่าง จากนั้นได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดบ้านกร่าง เจ้าคณะแขวงอำเภอศรีประจันต์ กับได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตร และพระราชาคณะ ตามลำดับ กระทั่งถึงแก่มรณภาพในปี พ.ศ. 2522

 ตำแหน่ง 

 งานปกครอง 

 พ.ศ. 2453 - 2469 เป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร
 พ.ศ. 2468 - 2482 เป็นเจ้าคณะหมวดตำบลศรีประจันต์
 พ.ศ. 2469 เป็นผู้รั้งตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดเทพธิดารามวรวิหาร
 พ.ศ. 2481 - 2522 เป็นเจ้าอาวาสวัดบ้านกร่าง
 พ.ศ. 2481 - 2482 เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าคณะแขวงอำเภอศรีประจันต์
 พ.ศ. 2481 - 2522 เป็นพระอุปัชฌาย์
 พ.ศ. 2482 - 2522 เป็นเจ้าคณะแขวงอำเภอศรีประจันต์ / เจ้าคณะอำเภอศรีประจันต์

 งานศึกษา 

 พ.ศ. 2489 เป็นเจ้าสำนักศาสนศึกษาพระปริยัติธรรม วัดบ้านกร่าง
 พ.ศ. 2489 เป็นกรรมการตรวจประโยคธรรมสนามหลวง
 พ.ศ. 2496 เป็นกรรมการศึกษา โรงเรียนประชาบาลวัดบ้านกร่าง

 สมณศักดิ์ 

 พ.ศ. 2453 เป็นพระใบฎีกา ฐานานุกรมใน พระสุนทรสมาจารย์ (สวน) ที่ พระใบฎีกาไหว ธมฺมสาโร
 พ.ศ. 2455 เป็นพระสมุห์ ฐานานุกรมใน พระสุนทรสมาจารย์ (สวน) ที่ พระสมุห์ไหว ธมฺมสาโร
 พ.ศ. 2482 เป็นพระครูสัญญาบัตร ในราชทินนามที่ พระครูเมธีธรรมสาร
 พ.ศ. 2499 เป็นพระครูสัญญาบัตร ชั้นเอก ในราชทินนามเดิม
 พ.ศ. 2502 เป็นพระราชาคณะ ชั้นสามัญยก ในราชทินนามที่ พระเมธีธรรมสาร

 อาพาธ และมรณภาพ 
พระเมธีธรรมสาร (ไสว ธมฺมสาโร) อาพาธเป็นโรคนิ่วในถุงน้ำดี พ.ศ. 2513 จึงเข้ารับการผ่าตัดที่โรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช กรุงเทพมหานคร หลังผ่าตัดแล้วสบายดีเป็นปกติอยู่ระยะเวลาหนึ่ง จากนั้นเริ่มอาพาธกระเสาะกระแสะเรื่อยมา จนถึง พ.ศ. 2518 ร่างกายเสื่อมโทรมลงมากทั้งจากความชราและอาพาธ จนไม่สามารถไปไหนมาไหนได้ด้วยตนเอง ต้องนั่งรถเข็น 

หลังจากนั้นอาการก็ทรุดลงตามลำดับ ต้องพักรักษาตัวอยู่ภายในกุฏิ มีอาการหนักถึงขั้นแพทย์ลงความเห็นว่าจะต้องมรณภาพแน่ ๆ 2 - 3 ครั้ง แม้จะผ่านพ้นอาการอาพาธหนักเช่นนี้มาได้ แต่ก็ไม่กลับไปแข็งแรงได้ดังเดิม มีแต่ทรุดโทรมลงเรื่อย ๆ จนต้องนอนติดเตียง จวบจนมรณภาพด้วยโรคชรา ณ กุฏิสงฆ์วัดบ้านกร่าง วันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2522 เวลา 21.23 น. สิริอายุ 90 ปี อุปสมบทได้ 70 พรรษา

 อนุสรณ์ และสิ่งเกี่ยวเนื่อง 
รูปเหมือนหลวงพ่อไสว สร้างเมื่อ พ.ศ. 2508 สมัยพระเมธีธรรมสาร (ไสว ธมฺมสาโร) ยังครองสังขารอยู่ ปัจจุบันประดิษฐานที่มณฑป วัดบ้านกร่าง

โรงเรียนศรีประจันต์ เมธีประมุข เป็นโรงเรียนซึ่งสร้างขึ้นโดยความริเริ่มของพระเมธีธรรมสาร (ไสว ธมฺมสาโร) พร้อมด้วยกรรมการอำเภอ พ่อค้า และประชาชนชาวอำเภอศรีประจันต์

ศิษยานุศิษย์

 พระราชธรรมเสนานี (สุข สุภทฺโท) ป.ธ.4 วัดมหาธาตุวรวิหาร จังหวัดราชบุรี
 พระอธิการเสงี่ยม ถิรสีโล วัดโพธิ์ศรีเจริญ จังหวัดสุพรรณบุรี
 พระอธิการสงวน ธมฺมานนฺโท วัดไผ่พันมือ จังหวัดสุพรรณบุรี
 พระครูสุวรรณปสาทคุณ (แนบ จิตฺตปสาโท) วัดจรรย์ จังหวัดสุพรรณบุรี
 พระครูศิริ อคฺคสิริ วัดน้อยชมภู่, วัดขวาง, วัดโพธิ์คลาน, วัดละหาร จังหวัดสุพรรณบุรี
 พระครูวิบูลโพธิธรรม (น่วม นาถสีโล) วัดโพธิ์ศรีเจริญ จังหวัดสุพรรณบุรี
 พระครูสุวรรณศาสนคุณ (นาม สาสนปโชโต) วัดน้อยชมภู่ จังหวัดสุพรรณบุรี
 พระครูโสภณสิทธิการ (วสันต์ อนุปตฺโต) วัดพยัคฆาราม จังหวัดสุพรรณบุรี
 สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) ป.ธ.9 ที่ปรึกษามหาเถรสมาคม เจ้าอาวาสวัดญาณเวศกวัน จังหวัดนครปฐม
 พระศรีปริยัติบัณฑิต (พิศิษฐ ถาวรสุโข) ป.ธ.9 วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร

 อ้างอิง 

 สืบตำแหน่ง 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2432
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2522
หมวดหมู่:เจ้าอาวาส
หมวดหมู่:เจ้าคณะอำเภอ
หมวดหมู่:พระราชาคณะชั้นสามัญ
หมวดหมู่:เกจิอาจารย์
หมวดหมู่:พระสงฆ์ชาวไทย
หมวดหมู่:ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดสุพรรณบุรี
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอศรีประจันต์
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดสุพรรณบุรี
หมวดหมู่:พระเถราจารย์สายสุพรรณบุรี