นิราศษีดา

นิราศษีดา หรือ ราชาพิลาปคำฉันท์ เป็นวรรณกรรมสมัยอยุธยาที่ประพันธ์เป็นฉันท์และกาพย์ต่าง ๆ ได้แก่ โตฎกฉันท์ 12, เยสันตา 21, รัตนมาลาฉันท์ 22, มณีรัตน์ฉันท์ 14, มงคลรัตนฉันท์ 22, ปทุมรัตนฉันท์ 35, ดิลกวิเชียรฉันท์ 25, ชินวรฉันท์ 15, ฉันทฉบำ 18, ฉบังโคลสิงฆฉันท์ 16, กาพย์สุรางคนางค์ และกาพย์ฉบัง 

นิยะดา เหล่าสุนทร ระบุว่านิราศษีดาเป็นนิราศคำฉันท์เรื่องแรก ผู้แต่งน่าจะแต่งในสมัยใกล้เคียงกับทวาทศมาสและกำสรวลโคลงดั้น ซึ่งเป็นนิราศโคลงรุ่นแรก สันนิษฐานว่าแต่งก่อนจินดามณีเพราะปรากฏคำประพันธ์เรื่องนิราศษีดาในจินดามณี และยังมีข้อสันนิษฐานว่านิราศษีดาไม่ใช่วรรณกรรมอยุธยาตอนต้นเพราะมีการใช้ฉันท์ผสมระหว่างอินทรวิเชียร์ฉันท์กับวสันตดิลกฉันท์ ซึ่งเป็นลักษณะที่ต่างไปจากวรรณคดีคำฉันท์สมัยอยุธยาตอนต้นที่ไม่ปรากฏฉันท์ผสมเลย

นิราศษีดามีที่มาจากวรรณคดีสันสกฤตเรื่อง รามายณะ ของฤๅษีวาลมีกิ เนื้อเรื่องมาจากตอนที่พระรามคร่ำครวญถึงนางษีดา หลังจากที่นางษีดาถูกทศกัณฐ์ลักพาตัวไปอยู่ในกรุงลงกา สำนักงานราชบัณฑิตยสภาระบุว่า "ภาษาและถ้อยคำที่ใช้แสดงให้เห็นว่าผู้ประพันธ์มีความรู้ภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต และภาษาเขมรเป็นอย่างดี จึงนำภาษาเหล่านั้นมาใช้ประพันธ์ได้อย่างไพเราะ จนทำให้วรรณคดีเรื่องนี้ได้รับยกย่องและนำมาเป็นแบบอย่างในการประพันธ์"

หอพระสมุดวชิรญาณได้นำมาตีพิมพ์เป็นครั้งแรกในหนังสือวชิรญาณ เมื่อ พ.ศ. 2445 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พิมพ์ครั้งนี้ใช้ชื่อว่า นิราศษีดา ต้นฉบับตัวเขียนสมุดไทยเรื่องนี้เก็บรักษาไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ ปัจจุบันมีอยู่ทั้งหมด 10 ฉบับ ซึ่งน่าจะคัดลอกในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ต่อมา พ.ศ. 2530 กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ ได้นำเรื่องนี้มาพิมพ์รวมไว้ในหนังสือ วรรณกรรมสมัยอยุธยา เล่ม 2 เป็นการพิมพ์ตามต้นฉบับพิมพ์ครั้งแรก

อ้างอิง

หมวดหมู่:วรรณคดีประเภทกาพย์
หมวดหมู่:วรรณกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:นิราศ
หมวดหมู่:รามายณะ