ศาลาตรีมุข

ศาลาตรีมุข หรือ ศาลารวมใจ ไทย ลาว กัมพูชา () คือสิ่งก่อสร้างที่ตั้งอยู่บริเวณสามเหลี่ยมมรกต ใกล้เคียงกับพื้นที่ช่องบก อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เพื่อแสดงถึงมิตรภาพระหว่างสามประเทศ และใช้สำหรับพบปะของกำลังพลจากทั้งสามประเทศ ได้แก่ ประเทศไทย, ลาว และกัมพูชา ถูกเผาทำลายลงเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2568

 ประวัติ 
ศาลาตรีมุข ตั้งอยู่ในพื้นที่เขตหมู่บ้านโนนสูง หมู่ที่ 20 ตำบลโดมประดิษฐ์ อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี หลังจากการปะทะในพื้นที่ช่องบกระหว่างปี พ.ศ. 2530–2531 และทั้งสามประเทศได้ร่วมพูดคุยกันที่พื้นที่อ่างเก็บน้ำห้วยพระลานเสือ ต่อมาได้มีการพูดคุยระหว่างสามประเทศ ได้แก่ ฝ่ายไทยคือ ผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานี และกองทัพภาคที่ 2 ฝ่ายลาวคือ ผู้ว่าราชการจังหวัดแขวงจำปาสัก และฝ่ายกัมพูชาคือผู้ว่าราชการจังหวัดพระวิหาร ร่วมพูดคุยกันแต่ไม่ได้มีการบันทึกลายลักษณ์อักษรไว้ เป็นการทำสัญญาใจกัน และสร้างขึ้นช่วงปี พ.ศ. 2534–2536 ในยุคของ พลโท อิสระพงศ์ หนุนภักดี แม่ทัพภาคที่ 2 ในเวลานั้น ซึ่งตำแหน่งดังกล่าวเป็นจุดบรรจบของประเทศไทย, ลาว และกัมพูชา หรือกึ่งกลางของสามเหลี่ยมมรกต ด้วยกำลังพลของทหารทั้ง 3 ประเทศร่วมกันก่อสร้างขึ้นมา ตัวอาคารเป็นหน้าจั่ว 3 ด้าน แต่ละด้านหันไปยังแต่ละประเทศ โดยก่อสร้างภายใต้เงินงบประมาณของฝ่ายไทย และใช้วัสดุในการก่อสร้างจากฝ่ายไทยโดยอาศัยกำลังพลของฝ่ายไทยขนย้ายเข้ามาในพื้นที่

ในวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 ได้มีการเผยแพร่ภาพทหารกัมพูชาจำนวนมากเกือบ 30 นาย จากหน่วยทหารชายแดนที่ 401 ในเครื่องแบบสนามพร้อมอาวุธ วางกำลังอยู่ในพื้นที่ของศาลาผ่านหนังสือพิมพ์เกาะสันติภาพเดลีย์ () ซึ่งก่อนหน้านี้กระทรวงการต่างประเทศไทยยื่นหนังสือประท้วงในวันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2551 เนื่องจาก่อนหน้านี้มีทหารกัมพูชาจำนวน 7 นายเข้ามาวางกำลังศาลาตรีมุข จึงขอให้ทหารกัมพูชาถอนกำลังออกจากพื้นที่พิพาท เนื่องจากเป็นเขตแดนทั้งของไทย, ลาว และกัมพูชา รวมถึงเชิญอุปทูตกัมพูชาประจำประเทศไทยเข้าพบและมอบบันทึกช่วยจำประท้วงและระบุว่าก่อนนี้มีทหารกัมพูชาจำนวน 7 นาย พร้อมด้วยอาวุธครบมือเข้าไปในพื้นที่ศาลาตั้งแต่วันที่ 18 กันยายน พ.ศ. 2551 และแสดงความกังวลรวมถึงยังยึดมั่นที่จะแก้ปัญหาภายใต้กรอบคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วมไทย-กัมพูชา และขอให้ทหารกัมพูชาถอนกำลัง

ขณะที่กระทรวงการต่างประเทศและสหปฏิบัติการนานาชาติได้ตอบโต้ว่าศาลาดังกล่าวชื่อว่า "ศาลาร่มฉัตร" () เป็นของฝ่ายตนเอง และกล่าวอ้างว่าไทยยอมรับศาลาในชื่อนี้และเรียกศาลานี้ตามที่ฝั่งกัมพูชาเรียกเมื่อปี พ.ศ. 2546 และอ้างว่าทหารชุดดำ (ทหารพราน) ของไทย 10–15 นาย พยายามเข้าไปในพื้นที่ศาลาของตนระหว่างการเผชิญหน้าบนเขาพระวิหาร และแสดงแผนที่ของฝ่ายไทยระบุว่าศาลาดังกล่าวอยู่ในเขตแดนไทย ซึ่ง พันโท ดวงจัน ผู้บังคับการหน่วยทหารชายแดนของกัมพูชาระบุว่าก่อนหน้านี้เคยมีความพยายามในการเจรจาแต่ไม่ประสบผลสำเร็จ ทำให้กัมพูชาตัดสินใจเสริมกำลังเข้าไป ขณะที่ฝั่งลาวนั้นกำลังพลของกัมพูชาไม่เคยมีปัญหาหรือพิพาทกันแต่อย่างใด ซึ่งกระทรวงการต่างประเทศและความร่วมมือนานาชาติกัมพูชาได้ระบุว่าจะนำประเด็นดังกล่าวเข้าหารือในการประชุมร่วมกับไทยในวันที่ 10–12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 ที่เสียมราฐ

เมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2568 ฝ่ายไทยได้รับรายงานจากกองกำลังสุรนารีว่าศาลาตรีมุขนั้นเกิดเพลิงไหม้จนเกิดความเสียหายทั้งหมด ซึ่งโฆษกกระทรวงกลาโหมไทย พลตรี ธนาธิป สว่างแสง ได้แถลงว่ากำลังจากประเทศไทยคือกองทัพภาคที่ 2 และกำลังจากประเทศกัมพูชาได้ลงพื้นที่เพื่อสำรวจความเสียหายและหาสาเหตุร่วมกัน โดยได้ระบุสาเหตุเมื่อวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2568 โฆษกกองทัพบกไทย พลตรี วินธัย สุวารี ได้ระบุว่าสาเหตุเพลิงไหมนั้นมาจากไฟไหม้บ้านประชาชนชาวกัมพูชาและลามมายังศาลาตรีมุขจากฝั่งกัมพูชา ขณะที่ นายสมศักดิ์ บุญประชม ส.ส.พรรคไทรวมพลังระบุว่าศาลาดังกล่าวเกิดความเสียหายจากการถูกคนเผา

จากนั้นในวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 ได้เกิดเหตุปะทะระหว่างทหารไทยและกัมพูชาระหว่างทหารไทยลาดตระเวนจนทำให้ทหารกัมพูชาเสียชีวิต 1 นาย ซึ่ง วาสนา นาน่วม นักข่าวสายทหารได้เปิดเผยหลังจากนั้นว่าการเผาทำลายศาลาตรีมุขนั้นเป็นส่วนหนึ่งของการเข้าครอบครองพื้นที่สามเหลี่ยมมรกต รวมถึงล้ำเข้ามาในเขตแดนของประเทศไทยที่ไม่ใช่พื้นที่ทับซ้อนถึง 150 เมตร โดยไม่สนคำเตือนของทหารไทย จนเป็นเหตุให้เกิดการปะทะกับทหารไทยและมีผู้เสียชีวิต 1 ราย บาดเจ็บ 2 ราย และบาดเจ็บสาหัส 1 รายและเสียชีวิตในภายหลัง

จากนั้นได้มีการพบปะกันบนโต๊ะเจรจาระหว่างผู้บัญชาการทหารบกของไทยและกัมพูชาเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 ซึ่งกัมพูชายืนยันจะไม่ถอนทหารออกจากพื้นที่ปะทะ รวมถึง ฮุน เซน อดีตนายกรัฐมนตรีกัมพูชาได้นำภาพถ่ายที่แต่งเครื่องแบบพร้อมกับภรรยาไปถ่ายภาพที่ศาลาตรีมุขเมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2553 หรือ 15 ปีก่อน และอ้างสิทธิ์ความเป็นเจ้าของบริเวณสามเหลี่ยมมรกตเนื่องจากตนสามารถแต่งเครื่องแบบทหารเข้าไปในพื้นที่ของไทยหรือลาวในบริเวณนั้นได้ วาสนาจึงคาดว่าแผนการทำลายศาลาตรีมุขนั้นเป็นส่วนหนึ่งของการยึดครองพื้นที่สามเหลี่ยมมรกตซึ่งล้ำเข้ามาในเขตแดนของไทย

ขณะที่ นันทิวัฒน์ สามารถ อดีตรองผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองแห่งชาติได้ตอบโต้โพสของ ฮุน เซน ที่อ้างสิทธิ์เหนือศาลาตรีมุขว่าพื้นที่ดังกล่าวยังคงเป็นพื้นที่อ้างสิทธิของทั้งสามประเทศ ซึ่งศาลาดังกล่าวก่อสร้างโดยเงินงบประมาณของกองทัพภาคที่ 2 ให้เป็นพื้นที่พบปะกันและลดความขัดแย้ง ขณะที่ตนก็เคยเข้าไปตรวจเยี่ยมและรับฟังบรรยายสรุปจากทหารไทยในศาลาดังกล่าวเช่นกันเมื่อ 20 กว่าปีก่อน และมีภาพถ่ายไว้เช่นกัน ฉะนั้นการใช้ภาพถ่ายมาอ้างสิทธิจึงไม่ใช่สิ่งที่ถูกต้องหากเทียบจากการกระทำของ ฮุน เซน นอกจากนี้ได้มีการเปิดเผยภาพที่มีอายุเก่ากว่าของ ฮุน เซน เป็นภาพระหว่างการปรับพื้นที่เพื่อเตรียมพิธีเปิดศาลาตรีมุขของทหารไทยเมื่อปี พ.ศ. 2534 หลังจาก พลเอก ชาติชาย ชุณหวัณ อดีตนายกรัฐมนตรีได้ประกาศใช้นโยบายเปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้าก่อนหน้านั้น

 รายละเอียด 
ศาลาตรีมุข ประกอบด้วยจั่ว 3 ด้าน หันไปยังแต่ละประเทศ 

 จั่วด้านประเทศไทยเป็นรูปนูนต่ำพระพุทธรูป 
 จั่วด้านประเทศลาวเป็นรูปนูนต่ำดอกเซียงเมี่ยง (ดอกลั่นทม)
 จั่วด้านกัมพูชาเป็นรูปนูนต่ำขอมโบราณ ภายในศาลาประดิษฐานพระพุทธรูป 3 องค์จากทั้ง 3 ประเทศสำหรับให้ประชาชนสักการะบูชา
ภายในศาลาตรีมุข มีฐานเพื่อประดิษฐานพระพุทธรูปที่นิมนต์มาจากทั้ง 3 ประเทศ หันหน้าไปทางประเทศของตน ซึ่งแต่ก่อนจะมีการนัดหมายเพื่อพบปะและทานข้าวร่วมกันระหว่างชาวไทย ชาวลาว และชาวกัมพูชา เดือนละ 1 ครั้ง แต่หลังจากการรัฐประหารในปี พ.ศ. 2557 ได้มีการห้ามชาวไทยเข้าร่วมกิจกรรมนับตั้งแต่นั้น

 ดูเพิ่ม 
 ชายแดนไทย–ลาว
 ชายแดนไทย–กัมพูชา
 กองกำลังสุรนารี
 กองทัพภาคที่ 2

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:สามเหลี่ยมมรกต
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอน้ำยืน
หมวดหมู่:เขตแดนกัมพูชา–ไทย
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–ลาว
หมวดหมู่:เขตแดนกัมพูชา–ลาว