ซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา

ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา และ ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา หรือชื่อโดยรวมคือ ซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา เป็นซุ้มประตูบนถนนเจริญกรุง บริเวณจุดระบุเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างเขตป้อมปราบศัตรูพ่ายและเขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร จำนวน 2 แห่ง คือ ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา หรือ "ซุ้มหัวมังกร" ตั้งอยู่บริเวณเชิงสะพานดำรงสถิตข้ามคลองรอบกรุง (คลองถม) และ ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา หรือ "ซุ้มหางมังกร" ตั้งอยู่บริเวณแยกหมอมี จัดสร้างโดย สหพันธ์สมาคมสตรีนักธุรกิจและวิชาชีพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ (สสธวท.) และภาคีเครือข่าย เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 และครบรอบ 50 ปี การสถาปนาความสัมพันธ์จีน–ไทย ออกแบบโดยใช้แนวคิดของปรากฏการณ์ "ปัญจมังกร" หรือมังกรทั้ง 5 โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดซุ้มประตูทั้ง 2 แห่งเมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2568 ปัจจุบันอยู่ภายใต้การดูแลโดยกรุงเทพมหานคร

 ประวัติ 

 ภูมิหลัง 
เมื่อคราวพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี ในปี พ.ศ. 2525 เกียรติ วัธนเวคิน และจรรย์สมร วัธนเวคิน ประธานมูลนิธิเกียรติร่วมมิตรเพื่อการศึกษา ร่วมกับชาวไทยเชื้อสายจีน จัดโครงการ "พระบรมโพธิสมภารร่มเย็นเป็นสุข" เพื่อแสดงความกตัญญูที่ได้เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินไปถวายสักการะสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชแห่งราชวงศ์จักรี ณ วงเวียนโอเดียน เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร และทรงเยี่ยมพสกนิกรที่เข้าเฝ้าฯ อย่างใกล้ชิด

จากโครงการดังกล่าว จึงทำให้ สหพันธ์สมาคมสตรีนักธุรกิจและวิชาชีพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ (สสธวท.) และสมาคมสมาชิกของสหพันธ์ทั้ง 23 องค์กร รวมถึงภาคีเครือข่ายอีก 3 องค์กร คือ สภาองค์การพัฒนาเด็กและเยาวชน ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, มูลนิธิเกียรติร่วมมิตรเพื่อการศึกษา และสมาคมสตรีสัมพันธ์ ร่วมกันจัดงานกาลาดินเนอร์ขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกครั้ง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 ในชื่องาน "เบญจกตัญญุตา" เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ "สสธวท รวมใจเทิดเอกลักษณ์แห่งปัญจมังกร จารึกความกตัญญูต่อแผ่นดิน" จัดขึ้นเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ณ โรงแรมแกรนด์ ไฮแอท เอราวัณ โดยพระองค์เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี มาทรงเป็นประธานในงานนี้

 การก่อสร้างซุ้มประตู 
ก่อนการจัดงานกาลาดินเนอร์ คุณหญิงณัฐิกา วัธนเวคิน อังอุบลกุล ประธาน สสธวท. ได้ชวนจรรย์สมรผู้เป็นมารดา ไปเข้าพบพระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ (เย็นอี่) เจ้าอาวาสวัดมังกรกมลาวาส เพื่อปรึกษาเรื่องการต่อยอดหลังเสร็จสิ้นการจัดงาน พระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์กล่าวว่า "การนี้คือผู้มีบุญญาบารมีใหญ่ที่สุดของแผ่นดินและครบรอบใหญ่" คุณหญิงณัฐิกาจึงมีแนวคิดจัดสร้างถาวรวัตถุเป็นซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาขึ้น เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยเริ่มแรกนั้นตั้งใจจัดสร้างที่แยกหมอมีเพียง 1 แห่ง แต่พระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์แนะนำว่าต้องจัดสร้างที่เชิงสะพานดำรงสถิตอีก 1 แห่ง เนื่องจากเป็นจุดหัวมังกร ส่วนถนนเจริญกรุงเป็นตัวมังกรตามชื่อเรียก "ถนนสายมังกร" และแยกหมอมีเป็นจุดขาหรือหลังมังกร ซึ่งแยกดังกล่าวยังเป็นห้าแยก เปรียบเสมือนมังกร 5 เล็บ ที่เป็นสัญลักษณ์เฉพาะฮ่องเต้เท่านั้น

หลังเสร็จสิ้นงานกาลาดินเนอร์ "เบญจกตัญญุตา" คณะกรรมการ สสธวท. ได้เข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อทูลเกล้าฯ ถวายเงินรายได้จากงานดังกล่าว และพระองค์พระราชทานเป็นทุนประเดิมจัดสร้างซุ้มประตูเมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2567 ตัวซุ้มประตูนั้นจัดสร้างที่โรงงานก่อนแล้วนำมาติดตั้งในพื้นที่ที่วางไว้ในภายหลัง การจัดสร้างแล้วเสร็จเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน (ซุ้มที่แยกหมอมี) และ 30 พฤศจิกายน (ซุ้มที่สะพานดำรงสถิต) ตามลำดับ

 พิธีเปิดและส่งมอบ 
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานนามซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติทั้ง 2 แห่ง โดยซุ้มหัวมังกรที่สะพานดำรงสถิต พระราชทานนามว่า ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา หมายถึง ซุ้มประตูนี้เป็นเอกลักษณ์แสดงถึงพระชนมพรรษา 72 พรรษาของพระองค์ ส่วนซุ้มหางมังกรที่แยกหมอมี พระราชทานนามว่า ซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา หมายถึง ซุ้มประตูนี้เป็นเอกลักษณ์จารึกการเทิดทูนของพสกนิกรชาวไทยในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา 72 พรรษาของพระองค์

วันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและฺสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิด ซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา พร้อมทั้งทอดพระเนตรการขับร้องเพลง "สดุดีพระทศมราชา" ของวงดนตรีสุนทราภรณ์ ที่คณะกรรมการ สสธวท. และภาคีเครือข่ายร่วมขับร้องถวาย และการแสดงชุด "เบญจกตัญญุตาบารมีแห่งมังกรสยาม" ด้านหน้าซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา ก่อนเสด็จพระราชดำเนินลอดซุ้มประตูดังกล่าวไปยังวัดมังกรกมลาวาส ทรงรับการถวายพระพรจากพระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ จากนั้นทอดพระเนตรการแสดงของโรงเรียนต่าง ๆ ในเขตป้อมปราบศัตรูพ่ายและเขตสัมพันธวงศ์ ที่มาจัดการแสดงรับเสด็จที่ริมถนนเจริญกรุงทั้ง 2 ฝั่ง และทอดพระเนตรการแสดงแผนที่ฉาย (Mapping Show) บนซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา พร้อมทั้งทรงรับการทูลเกล้าฯ ถวายของที่ระลึกต่าง ๆ

ในโอกาสดังกล่าว บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด ได้จัดทำแสตมป์ที่ระลึกซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา ออกวางจำหน่ายในวันเดียวกัน โดยเปิดตัวพร้อมกับแสตมป์เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567

ต่อมาเมื่อวันที่ 26 มีนาคม ปีเดียวกัน สสธวท. และคณะกรรมการจัดสร้างซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา ได้ส่งมอบซุ้มประตูทั้ง 2 แห่งให้แก่กรุงเทพมหานคร (กทม.) เป็นผู้ดูแลต่อจาก สสธวท. โดยคุณหญิงณัฐิกา ประธาน สสธวท. เป็นประธานกล่าวส่งมอบซุ้มประตูให้แก่ผู้แทนจากกรุงเทพมหานคร คือ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ที่ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร เขตพระนคร

 ลักษณะ 

 การออกแบบ 
ซุ้มประตูเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา ออกแบบโดยใช้แนวคิด "ปัญจมังกร" หรือสัญลักษณ์แห่งปรากฏการณ์ของมังกรทั้ง 5 ได้แก่

 พระมหากษัตริย์ไทยทรงได้รับการสดุดี เป็น "มังกรแห่งมวลมนุษย์"
 มังกร เป็นนักษัตรประจำปีพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (มะโรง)
 พ.ศ. 2567 เป็นนักษัตรปีมะโรง (สัญลักษณ์คือมังกร) ตามปฏิทินสุริยคติไทย
 วัดมังกรกมลาวาส (วัดเล่งเน่ยยี) เป็นหนึ่งในศูนย์รวมจิตใจของพุทธศาสนิกชน
 ถนนเจริญกรุง เป็นถนนสายแรกของประเทศไทย ทำให้มีอีกชื่อว่า "ถนนสายมังกร"

 โครงสร้าง 
ซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา เป็นซุ้มคร่อมอยู่บนถนนเจริญกรุง ใช้โครงสร้างเป็นเหล็กรูปพรรณ เชื่อมต่อตามรูปทรงที่กำหนด ส่วนภายนอกใช้คอนกรีตเสริมใยแก้ว เพื่อให้น้ำหนักของซุ้มลดลง แต่มีความคงทนเพิ่มขึ้น ส่วนขนาดของซุ้มนั้นมีความสูง 23 เมตร แต่มีความกว้างไม่เท่ากัน โดยซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา กว้าง 16 เมตร และซุ้มประตูวชิรธำรง 72 พรรษา กว้าง 14 เมตร และจากความกว้างดังกล่าวทำให้ซุ้มประตูวชิรสถิต 72 พรรษา เป็นซุ้มประตูสถาปัตยกรรมจีนที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก เนื่องจากประเทศจีนเคยสร้างซุ้มประตูที่ใหญ่ที่สุดที่ความกว้าง 8–10 เมตรเท่านั้น

 สถาปัตยกรรม 
ซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา ตกแต่งในรูปแบบสถาปัตยกรรมจีนตอนเหนือสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง ซึ่งเป็นแนวคิดที่จรรย์สมรและคุณหญิงณัฐิกาได้รับมอบมาจากพระมหาคณาจารย์จีนธรรมวชิราจารย์ เสาเป็นสีแดง ฐานอยู่บนทางเท้าทั้งสองฝั่ง เป็นซุ้มเสาคู่เดียว มีหลังคาสีเหลืองด้านบน 3 หลังคา ลดระดับสองชั้นซ้ายขวา กึ่งกลางหลังคาชั้นบนประดิษฐานตราสัญลักษณ์พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยมีมังกรคู่เป็นปูนปั้นระบายสีหันหน้าเข้าหาตราสัญลักษณ์ประกอบด้านข้าง และมีลวดลายมังกรห้าเล็บเป็นสัญลักษณ์หลัก ตกแต่งด้วยสีทั้งหมด 5 สีตามสีของธาตุ คือ สีแดง (ธาตุไฟ) สีเหลือง (ธาตุดิน) สีดำและสีน้ำเงิน (ธาตุน้ำ) สีเขียว (ธาตุไม้) และสีขาว (ธาตุทอง)

นอกจากนี้ ที่ฐานเสาของซุ้มประตูวชิรสถิตและวชิรธำรง 72 พรรษา ยังมีประติมากรรมมงคลรูปช้างไทย สิงโตจีน ซึ่งเป็นตัวแทนทั้ง 2 ประเทศ และกลองลายเมฆมงคล โดยประติมากรรมทั้งหมดเป็นผลงานของศิลปินชาวจีน ที่แกะสลักจากหินฮั่นไป๋หวี่ (หินอ่อนหยกสีขาว) ซึ่งเป็นหินชนิดพิเศษของจีนที่ใช้เฉพาะในพระราชวังต้องห้ามเท่านั้น โดยประติมากรรมดังกล่าวนี้เป็นของขวัญที่รัฐบาลจีนมอบให้รัฐบาลไทย ผ่านทางสถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐประชาชนจีนประจำประเทศไทย เนื่องในโอกาสครบรอบ 50 ปี การสถาปนาความสัมพันธ์จีน–ไทย ในวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2568

 ดูเพิ่ม 

 ถนนเจริญกรุง
 พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ก่อตั้งในกรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2568
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตสัมพันธวงศ์
หมวดหมู่:ช่องโค้งและโครงสร้างทรงโค้ง
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมจีนในประเทศไทย
หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว