เอ็กซ์พลอยต์

การแสวงหาประโยชน์ หรือ การใช้ประโยชน์ หรือ เอ็กซ์พลอยต์ ()
เป็นวิธีการหรือโค้ดที่ใช้ประโยชน์จากช่องโหว่ในซอฟต์แวร์ แอปพลิเคชัน  ระบบปฏิบัติการ หรือฮาร์ดแวร์ โดยปกติแล้วเพื่อจุดประสงค์ร้าย
คำภาษาอังกฤษมาจากคำกริยาว่า "to exploit" ซึ่งหมายความว่า "การใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อประโยชน์ของตนเอง"
เอ็กซ์พลอยต์ออกแบบให้สามารถระบุข้อบกพร่อง หลีกเลี่ยงมาตรการรักษาความปลอดภัย เข้าถึงระบบโดยไม่ได้รับอนุญาต เข้าควบคุมระบบ ติดตั้งมัลแวร์ หรือขโมยข้อมูลสำคัญ
แม้เอ็กซ์พลอยต์เพียงอย่างเดียวอาจไม่ใช่มัลแวร์ แต่ก็เป็นพาหนะส่งมัลแวร์โดยการละเมิดความปลอดภัย    

เอ็กซ์พลอยต์มีเป้าหมายอยู่ที่ช่องโหว่ ซึ่งโดยพื้นฐานแล้วคือข้อบกพร่องหรือจุดอ่อนในระบบป้องกัน
เป้าหมายทั่วไปรวมถึงระบบปฏิบัติการ เว็บเบราว์เซอร์ และแอปต่างๆ 
ช่องโหว่ที่ซ่อนอยู่สามารถถูกใช้ประโยชน์เพื่อทำลายความเที่ยงตรงและความมั่นคงของคอมพิวเตอร์
เอ็กซ์พลอยต์สามารถก่อพฤติกรรมที่ไม่ได้ตั้งใจหรือไม่คาดคิดในระบบ แล้วอาจละเมิดความปลอดภัยอย่างร้ายแรง

เอ็กซ์พลอยต์หลายตัวออกแบบเพื่อให้เข้าถึงระบบคอมพิวเตอร์ได้ในระดับผู้ดูแลระบบ
ผู้โจมตีอาจใช้เอ็กซ์พลอยต์หลายตัวเป็นลำดับเพื่อเข้าถึงระบบในระดับต่ำก่อน จากนั้นจึงยกระดับสิทธิ์ซ้ำแล้วซ้ำอีกจนถึงระดับผู้ดูแลระบบสูงสุด ซึ่งมักเรียกว่า "รูต"
เทคนิคการเชื่อมโยงเอ็กซ์พลอยต์หลายตัวเข้าด้วยกันเพื่อใช้โจมตีเรียกว่า เอ็กซ์พลอยต์เชน (ห่วงโซ่เอ็กซ์พลอยต์)

เอ็กซ์พลอยต์ที่ยังไม่มีใครรู้จักนอกจากคนที่ได้ค้นพบและพัฒนาขึ้นเรียกว่า ซีโร่เดย์ หรือการใช้ประโยชน์ซีโร่เดย์ (zero-day exploit, 0day)
หลังจากที่ผู้พัฒนาซอฟต์แวร์รู้ถึงเอ็กซ์พลอยต์แล้ว ก็มักจะแพตช์ช่องโหว่คือแก้ไขทำให้เอ็กซ์พลอยต์ใช้ไม่ได้อีกต่อไป
นั่นคือเหตุผลว่าทำไมแฮ็กเกอร์ผู้ร้าย (ที่เรียกว่า แฮ็กเกอร์หมวกดำ) บางคนรวมทั้งของหน่วยทหารหรือข่าวกรอง จึงไม่เผยแพร่เอ็กซ์พลอยต์ที่ตนรู้แต่เก็บไว้เป็นความลับ
วิธีทำผลประโยชน์อย่างหนึ่งก็คือ การขายเอ็กซ์พลอยต์โดยเป็นบริการ (exploit as a service)

นักวิจัยประมาณว่าการใช้เอ็กซ์พลอยต์แบบมุ่งร้ายทำให้เศรษฐกิจโลกเสียหายมากกว่า  (ประมาณ ) 
ดังนั้น องค์กรต่างๆ จึงเริ่มใช้ข่าวกรองภัยคุกคามทางไซเบอร์ (cyber threat intelligence) เพื่อช่วยหาช่องโหว่แล้วป้องกันไว้ก่อนเพื่อไม่ให้ถูกแฮ็ก

 การจำแนกประเภท  
การจำแนกเอ็กซ์พลอยต์มีหลายวิธี ที่พบมากที่สุดคือ จำแนกตามการสื่อสารกับซอฟต์แวร์ที่มีช่องโหว่

เอ็กซ์พลอยต์ระยะไกล (remote exploit) ทำงานผ่านเครือข่ายและใช้ช่องโหว่ด้านความปลอดภัยโดยไม่ต้องเข้าถึงระบบที่มีช่องโหว่มาก่อน
เอ็กซ์พลอยต์ที่เครื่อง (local exploit) ต้องอาศัยการเจาะเข้าเครื่องที่ทำมาก่อนแล้วหรือการเข้าถึงเครื่องได้จริงๆ 
โดยมักจะเพิ่มสิทธิ์แก่บุคคลผู้เรียกใช้เอ็กซ์พลอยต์ให้สูงกว่าที่ผู้ดูแลระบบมอบให้

เอ็กซ์พลอยต์ที่โจมตีแอปไคลเอนต์ก็มีอยู่ 
โดยมักใช้เซิร์ฟเวอร์ที่ถูกดัดแปลงให้ส่งเอ็กซ์พลอยต์เมื่อแอปไคลเอนต์เข้าใช้บริการ
รูปแบบสามัญของเอ็กซ์พลอยต์โจมตีแอปไคลเอนต์ก็คือการใช้ประโยชน์จากเบราว์เซอร์
การใช้ประโยชน์จากไคลเอนต์อาจต้องมีการโต้ตอบกับผู้ใช้ ดังนั้นจึงอาจมีการหลอกลวงทางวิศวกรรมสังคม

การจำแนกอีกแบบหนึ่งคือตามการกระทำต่อระบบที่มีช่องโหว่รวมทั้งการเข้าถึงข้อมูลโดยไม่ได้รับอนุญาต การเรียกใช้โค้ดตามอำเภอใจ หรือการปฏิเสธการให้บริการ

การโจมตีด้วยเอ็กซ์พลอยต์มักจะจัดประเภทและตั้งชื่อ
ตามประเภทของช่องโหว่ที่ใช้ประโยชน์ ไม่ว่าจะเป็นแบบในเครื่อง/ระยะไกล และผลลัพธ์ของการเรียกใช้เอ็กซ์พลอยต์ 
(เช่น การเพิ่มสิทธิ์ [], การโจมตีโดยปฏิเสธการให้บริการ [], การปลอมตัว [spoofing])

 ซีโร่คลิก 
การโจมตีแบบซีโร่คลิก (zero-click) คือ เอ็กซ์พลอยต์ที่ไม่ต้องได้การโต้ตอบจากผู้ใช้เพื่อจะทำงาน คือผู้ใช้ไม่ต้องกดแป้นพิมพ์หรือคลิกเมาส์
ตัวอย่างคือ FORCEDENTRY เป็นเอ็กซ์พลอยต์ความปลอดภัยซีโร่คลิกที่พัฒนาโดยบริษัทอิสราเอล NSO Group เพื่อใช้ติดตั้ง ซึ่งเป็นเอ็กซ์พลอยต์ที่ใช้อย่างแพร่หลายกับอุปกรณ์ไอโอเอสของแอปเปิล 
ต่อมาปลายปี 2021 จึงถูกค้นพบโดยองค์กรอื่น

เอ็กซ์พลอยต์เช่นนี้มักเป็นที่ต้องการมากที่สุด (โดยเฉพาะในตลาดเอ็กซ์พลอยต์ใต้ดิน) เนื่องจากเหยื่อทั่วไปไม่มีทางรู้ตัวว่าถูกแฮ็ก
ในปี2022 มีรายงานว่า NSO Group และบริษัทอื่นๆ ขายเอ็กซ์พลอยต์แบบซีโร่คลิกให้แก่รัฐบาลอย่างหลากหลายเพื่อแฮ็กเข้าโทรศัพท์ส่วนบุคคล

 ดูเพิ่ม 
 ความมั่นคงคอมพิวเตอร์
 ไวรัสคอมพิวเตอร์
 โครงการเมทาสปลอยต์

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น