Colobopsis saundersi

Colobopsis saundersi (ชื่อพ้อง Camponotus saundersi) หรือที่เรียกว่า มดระเบิดมาเลเซีย, Malaysian exploding ant เป็นสายพันธุ์ของมดที่พบในมาเลเซียและบรูไน โดยอยู่ในสกุล Colobopsis มดงานสามารถระเบิดตัวเองอย่างเสียสละและรุนแรงเป็นการป้องกันตัวครั้งสุดท้าย ซึ่งความสามารถนี้พบได้ในมดหลายสายพันธุ์ในสกุลนี้และแมลงบางชนิดอื่น ๆ  มดสายพันธุ์นี้มีต่อมขากรรไกรล่างขนาดใหญ่มาก ซึ่งใหญ่กว่ามดสายพันธุ์อื่นหลายเท่า และผลิตสารคัดหลั่งเหนียวเพื่อป้องกันตัว ตามการศึกษาปี ค.ศ. 2018 พบว่าสายพันธุ์นี้เป็นกลุ่มสายพันธุ์ซับซ้อน และมีความเกี่ยวข้องกับ C. explodens ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม C. cylindrica

 การป้องกัน 

จากการสังเกตโดยตรงของ Jones (2004) พบว่าสารคัดหลั่งของ C. saundersi มีสีขาวสว่างในช่วงปลายฤดูฝน และเปลี่ยนเป็นครีม หรือเหลืองซีดในฤดูแล้งและต้นฤดูฝน การเปลี่ยนแปลงสีนี้แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงของpH ภายใน ซึ่งอาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอาหารตามฤดูกาล

 การป้องกันดินแดน 

พฤติกรรม autothysis ของ C. saundersi พบได้บ่อยในช่วงการต่อสู้เพื่อแย่งดินแดนกับมดสายพันธุ์อื่น ๆ หรือกลุ่มอื่น ๆ มดweaver ants (Oecophylla smaragdina) เป็นที่รู้กันดีว่าไล่ล่าและโจมตี C. saundersi เพื่อแย่งดินแดนและเป็นเหยื่อ การเสียสละของมดงาน C. saundersi อาจช่วยปกป้องอาณานิคมโดยรวมด้วยการรักษาพื้นที่หาอาหารของอาณานิคมไว้ พฤติกรรมนี้จึงอาจสืบต่อในประชากรหากมีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมอยู่ในตัวมดงานส่วนใหญ่

 การป้องกันจากการล่า 
C. saundersi ใช้ autothysis เพื่อป้องกันการถูกล่าโดยอาร์โทรพอด (แมลงอื่น ๆ เช่น มดและแมงมุม) ซึ่งเชื่อว่าเป็นภัยคุกคามหลัก เนื่องจาก:

 Jones (2004) พบว่า C. saundersi มีความไวต่อการสั่นสะเทือนของใบไม้เพียงเล็กน้อยอย่างมาก

 สารเหนียวของ C. saundersi มีประสิทธิภาพมากกว่าในการทำให้อวัยวะของอาร์โทรพอดเคลื่อนที่ไม่ได้เมื่อเทียบกับสัตว์มีกระดูกสันหลัง

C. saundersi ยังใช้ autothysis เพื่อป้องกันนักล่าสัตว์มีกระดูกสันหลัง เนื่องจากสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันนี้มีคุณสมบัติที่ไม่เหมาะแก่การกิน ซึ่งอาจช่วยยับยั้งนักล่าบางชนิดจากการโจมตีมดสายพันธุ์นี้ในอนาคต

 สารเคมี 

"กาวพิษ" ของ Colobopsis saundersi ประกอบด้วยโพลีอะซิเตต ไฮโดรคาร์บอนอะลิฟาติก และแอลกอฮอล์เป็นหลัก แลคโทนโครงสร้างแบบแตกแขนงและไอโซคูมารินเมทิลจากลำไส้หลังทำหน้าที่เป็นฟีโรโมนแสดงร่องรอย ในขณะที่ไฮโดรคาร์บอนสายตรงและเอสเทอร์จากต่อม Dufour ทำหน้าที่เป็นฟีโรโมนเตือนภัยใน C. saundersi และสายพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง จากการศึกษาโดย Jones และคณะ (2004) พบสารเคมีดังต่อไปนี้ในสารคัดหลั่งของ C. saundersi:

 ฟีนอล

 m-cresol (พบเพียงร่องรอย) เป็นสารกัดกร่อน

 2, 4-Dihydroxyacetophenone

 2-Methyl-5, 7-dihydroxychromone

 Orcinol (พบเพียงร่องรอย)

 สารประกอบอะลิฟาติก

 Undecane

 2-Heptanone (พบเพียงร่องรอย) เทอร์พีนอยด์

 Citronellal

 Citronellol

 กรด Citronellic

 Isopulegol

 (6R) - (E) -2, 6-Dimethyl-2-octen-1, 8-dioic acid

ทั้ง 2, 4-Dihydroxyacetophenone และ 2-Methyl-5, 7-dihydroxychromone เป็นคีโตนฟีนอลิกที่ทำให้สีของสารคัดหลั่งเปลี่ยนไปตามค่า pH

(6R) - (E) -2, 6-Dimethyl-2-octen-1, 8-dioic acid เป็นโมโนเทอร์พีนแบบอะไซคลิก ซึ่งยังไม่เคยพบในแมลงมาก่อน อย่างไรก็ตาม สารเคมีนี้เป็นที่รู้จักดีว่าเป็นเมแทบอไลต์ในปัสสาวะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม และการผลิตมากเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะกรดเป็นพิษในหลายชนิดของสัตว์

 แกลเลอรี 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

  Photos of the ant.

โคโลบอปซิส
หมวดหมู่:ไฮเมโนปเทอราแห่งเอเชีย
หมวดหมู่:สัตว์เฉพาะถิ่นของเกาะบอร์เนียว
หมวดหมู่:แมลงที่พบในประเทศบรูไน
หมวดหมู่:แมลงที่พบในประเทศมาเลเซีย
หมวดหมู่:สัตว์ระเบิด
หมวดหมู่:แมลงที่อธิบายไว้ใน 1889
หมวดหมู่:แท็กซ่าที่ได้รับการตั้งชื่อโดยคาร์โล เอเมอรี