เทวรูปอากูซัน

เทวรูปอากูซัน () หรือที่ในฟิลิปปินส์นิยมเรียกว่า พระตาราทอง () เป็นประติมากรรมน้ำหนัก 2 กิโลกรัม ทำจากทอง 21 กะรัต ค้นพบเมื่อปี 1917 หลังน้ำท่วม บนชายฝั่งแม่น้ำวาวาใกล้กับเอสเปรันซา จังหวัดอากูซันเดลซูร์ เกาะมินดาเนา ประเทศฟิลิปปินส์ อายุประมาณศตวรรษที่ 9-10 มีความสูงประมาณ  มีลักษณะเป็นเทวสตรีนั่งขัดสมาธิ ประดับร่างกายด้วยเครื่องประดับต่าง ๆ บนศีรษะและร่างกาย ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติฟีลด์ในนครชิคาโก สหรัฐอเมริกา

การระบุตัวตนว่าเทวสตรีองค์นี้เป็นเทวีองค์ใดเป็นประเด็นที่ถกเถียงมาตั้งแต่การค้นพบ โดยดั้งเดิมแล้วเสนอว่าอาจเป็นทั้งพระตาราในศาสนาพุทธ หรือเป็นเทวีในนิกายไศวะของศาสนาฮินดู การศึกษาในยุคหลัง ๆ มา เสนอว่าอาจะเป็นพระวัชรลาสยา ในศาสนาพุทธแบบตันตระ แม้ว่าเดิมทีเป็นไปได้ว่าสร้างขึ้นเป็นเทวรูปพุทธหรือฮินดู แต่ชาวฟิลิปปินส์ก็ได้สร้างศาลเจ้าบูชาเทวรูปนี้โดยเป็นเทพเจ้าในศาสนาพื้นถิ่นจนถูกขโมยจากศาลไปในศตวรรษที่ 20

 ตัวตนของเทวบุคคล 
การระบุตัวตนของเทวบุคคลเป็นประเด็นถกเถียงมาอย่างยาวนาน ในปัจจุบันมีข้อเสนอว่าอาจจะเป็นทั้งพระตาราในศาสนาพุทธ, พระวัชรลาสยาในวัชรธาตุมณฑลตามคติพุทธแบบตันตระ หรืออาจเป็นเทวีในศาสฮินดูนิกายไศวะ

เอช ออตลี เบเยอร์ เชื่อว่าเทวรูปนี้เป็นเทวีในศาสนาฮินดูนิกายไศวะ ที่ช่างศิลป์ท้องถิ่นคัดลอกมุทรามาไม่ถูกต้องตามประติมานวิทยาฮินดู ถ้าเป็นตามที่ตั้งข้อสันนิษฐานนี้จริง จะยืนยันได้ว่าฟิลิปปินส์มีศาสนาฮินดูแพร่หลายมาก่อนการมาถึงของแฟร์ดีนันท์ มาเจลัน และในฟิลิปินส์โบราณมีการนับถือศาสนาฮินดูรูปแบบที่ไม่สมบูรณ์ที่ได้ปรับรับมาจากอาณาจักรมัชปาหิต ในลักษณะของการปรับศาสนาฮินดูเข้ากับศาสนาอานีโตท้องถิ่น ลักษณะทางศิลปะบ่งบอกว่าน่าจะสร้างคัดลอกแบบมาจากเทวรูปงันจุกในสมัยมัชปาหิตตอนต้น

นักวิชาการชาวทิเบต ร็อบ ลินโรเท (Rob Linrothe) เป็นหนึ่งในคนแรก ๆ ที่เสนอว่าเทวรูปนี้เป็นพระวัชรลาสยา ด้วยลักษณะการวางมือบนสะโพก ฟลอรีนา กาปิสตราโน เบกเคอร์ (Florina Capistrano-Baker) เห็นด้วยกับข้อสรุปดังกล่าว โดยเปรียบเทียบความคล้ายคลึงกันกับประติมากรรมขนาดเล็กในสี่เทวรูปมณฑลชั้นนอกของวัชรธาตุมณฑลที่ค้นพบในงันจุก เกาะชวา ความคล้ายคลึงกับเทวรูปจากงันจุกเคยมีผู้เสนอไว้แล้วตั้งแต่ปี 1920 โดยนักวิชาการชาวดัตช์ เอฟ เด เก บอช (F. D. K. Bosch) แต่ไม่ได้รับการยอมรับในเวลานั้น การศึกษาวิชาการในภายหลังเริ่มปรับทิศทางมาเป็นการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างเทวรูปอากูซันกับเทวรูปจากงันจุก และมีข้อสันนิษฐานว่าอาจสร้างขึ้นในช่วงเดียวกันคือศตวรรษที่ 10-11 หากรระบุว่าเป็นพระวัชรลาสยายังทำให้เกิดข้อเสนอตามมาว่าจะต้องมีเทวรูปองค์อื่น ๆ จากชุดเดียวกันในวัชรธาตุมณฑลที่สูญหายไปแล้วอีกหลายองค์

การเรียกร้องส่งคืน
แผนกเอเชียอาคเนย์ของพิพิธภัณฑ์ฟีลด์ในชิคาโกเป็นผู้ซื้อเทวรูปนี้ไปจากฟิลิปปินส์ด้วยราคาสี่พันเปโซในปี 1922 ระหว่างนั้น ฟิลลิปินส์กำลังเผชิญกับปัญหาเศรษฐกิจ และมีความกลัวว่าเทวรูปอาจถูกนำไปหลอมเอาทอง

เทวรูปนี้กลายมาเป็นประเด็นพิพาทระหว่างฟิลิปปินส์กับอเมริกามาหลายปี โดยทั้งนักวิชาการฟิลิปปินส์และชาวเมืองท้องถิ่นในอากูซันเดลซูร์ได้ออแมาเรียกร้องให้สหรัฐอเมริกาทำการส่งคืน ในฟิลิปปินส์มองว่าเทวรูปนี้เป็นสมบัติของชาติที่ไม่ได้รับความสำคัญทางโบรราณคดีตอนที่ค้นพบ และถูกขายให้กับอเมริกาในระหว่างที่ประเทศเผชิญหน้ากับปัญหาการเงินอย่างหนักที่ทำให้รัฐบาลฟิลปปินส์ไม่สามารถแข่งประมูลซื้อได้ นักวิชาการยังให้เหตุผลอีกว่าหากพิพิธภัณฑ์ฟีลด์ซื้อเทวรูปนี้ไปด้วยเพราะกลัวถูกนำไปหลอมเอาทองจริง ก็ควรจะส่งคืนหรืออย่างน้อย ๆ ให้ฟิลิิปนส์ซื้อคืน เนื่องจากบริบทในปัจจุบันหมายความว่าการนำไปหลอมเอาทองเป็นไปได้ยากแล้ว

อ้างอิง

หมวดหมู่:ศิลปะฟิลิปปินส์
หมวดหมู่:จังหวัดอากูซันเดลซูร์
หมวดหมู่:ชิคาโก
หมวดหมู่:ศาสนาในประเทศฟิลิปปินส์