คลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร

คลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร หรือ เจ้าพระยา 2 คือคลองระบายน้ำเพื่อแก้ปัญหาการเกิดน้ำท่วมซ้ำซากในพื้นที่ของลุ่มน้ำเจ้าพระยา เป็นส่วนหนึ่งของแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างของสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ มีระยะทางประมาณ  มีกำหนดเปิดใช้งานในปี 2570

 ประวัติ 
คลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร สร้างขึ้นตามแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง สำหรับแก้ไขปัญหาน้ำท่วม การขาดแคลนน้ำ การจัดการคุณภาพน้ำ และการบริหารจัดการน้ำในภาพรวม โครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทรถือเป็นโครงการที่ 7 ของแผนดังกล่าว มีการศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการในปี 2557 และการทบทวนความเหมาะสมโครงการในปี 2559 ต่อมาคณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบในหลักการให้กรมชลประทานดำเนินการทำความเข้าใจและเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมเมื่อปี 2560 และมีมติอนุมัติโครงการในวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2562 กำหนดระยะเวลาดำเนินโครงการห้า ปี (ปีงบประมาณ 2562-2566) ภายใต้วงเงินงบประมาณ 21,000 ล้านบาท 

ต่อมาในปี 2567 คณะรัฐมนตรีมีมติขยายระยะเวลาดำเนินโครงการเป็น 8 ปี (ปีงบประมาณ 2562–2569) และเพิ่มกรอบวงเงินจากเดิม 21,000 ล้านบาท เป็นวงเงิน 25,400 ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นค่าที่ดินจำนวน 2,509.71 ล้านบาทกรมชลประทาน กระทรวงการเกษตรและสหกรณ์ 18 ธันวาคม 2567

 โครงการก่อนหน้า 
นายปลอดประสพ สุรัสวดี ได้ระบุบนเว็บไซต์ของพรรคเพื่อไทยที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2565 ว่าโครงการดังกล่าวเคยอยู่ในแนวคิดของโครงการบริหารจัดการน้ำทั้งระบบในสมัยรัฐบาลของนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ในส่วนของโมดูลที่ 5 มูลค่าการก่อสร้างจากการศึกษาในเวลานั้น 3.5 แสนล้านบาท ได้ศึกษาไว้หลังจากเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในปี พ.ศ. 2554 ซึ่งเวลานั้นได้มีการสำรวจและออกแบบแนวคลองความยาว 30 กิโลเมตร หลังจากนั้นก็ไม่มีความคืบหน้าแต่อย่างใด ต่อมาได้มีโครงการใหม่ โครงการนี้ได้เริ่มก่อสร้างในรัฐบาลของ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ความยาวของคลองประมาณ 22 กิโลเมตร

 ธนาคารโลก 
คลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร เป็นหนึ่งในโครงการที่ธนาคารโลกร่วมดำเนินงานผ่านคณะทำงานร่วมกันกับสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติและกรมชลประทาน ในการจัดทำแผนบริหารจัดการน้ำระยะยาว 20 ปี ซึ่งหากจัดการน้ำไม่ดีพอจะทำให้เกิดน้ำท่วม และส่งผลกระทบเป็นวงกว้างไปจนถึงระดับของพื้นที่การเกษตร ภาคอุตสาหกรรม และการท่องเที่ยวอย่างมาก เช่นในกรณีน้ำท่วมใหญ่ในปี พ.ศ. 2554 สร้างความเสียหายเป็นจำนวนเงินที่ธนาคารโลกประเมินไว้สูงถึง 1.4 ล้านล้านบาท

 สัญญาก่อสร้าง 
+ สัญญาก่อสร้างโครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล-บางไทร สัญญา  ผู้รับผิดชอบ  มูลค่าสัญญา (ล้านบาท)  ความยาว  หมายเหตุ สัญญาที่ 1  บมจ. ยูนิค เอ็นจิเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น  2,758.08  3.7 km   สัญญาที่ 2  บมจ. อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์  2,795.29  3.9 km   สัญญาที่ 3  บมจ. ซิโน-ไทย เอ็นจีเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น  3,669.03  5.4 km   สัญญาที่ 4  บมจ. ช.การช่าง  3,280.00  3.5 km    สัญญาที่ 5  บมจ. อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์  1,129.74  0.5 km   สัญญาที่ 6  กิจการร่วมค้า ยูซีเอ็น  3,701.45  3.0 km    สัญญาที่ 7    กิจการร่วมค้า ยู-เอเอสไอ  849.7  0.6 km   

 โครงสร้าง 

 คลองส่งน้ำ 
คลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร ประกอบด้วยคลองระบายน้ำความยาวประมาณ  มีความกว้างตลอดแนว 200 เมตร และมีความกว้าง 110 เมตรในเขตชุมชน สามารถระบายน้ำสูงสุด 1,200 ลูกบากษ์เมตร/วินาที คันคลองก่อสร้างเป็นถนนขนาดความกว้าง 8 เมตรทั้งสองฝั่ง  

 อาคารบังคับน้ำ 
มีการก่อสร้างประตูระบายน้ำจำนวน 2 แห่งคือบริเวณปากคลองและปลายคลองบางบาล–บางไทร

 ประตูระบายน้ำปากคลองระบายน้ำหลาก เป็นประตูระบายน้ำแบบบานระบายน้ำโค้ง 4 บาน ขนาดบานละ 12.50 x 9.50 เมตร มีอัตราการระบายน้ำสูงสุด 1,200 ลบ.ม./วินาที พร้อมกับประตูสำหรับเรือใช้สัญจรจำนวน 1 บาน ขนาดความกว้าง 20 เมตร ความยาว 300 เมตร จำนวน 1 ช่อง และบันไดปลา
 ประตูระบายน้ำปลายคลองระบายน้ำหลาก เป็นประตูระบายน้ำแบบบานระบายน้ำโค้ง 4 บาน ขนาดบานละ 12.50 x 9.50 เมตร มีอัตราการระบายน้ำสูงสุด 1,200 ลบ.ม./วินาที พร้อมกับประตูสำหรับเรือใช้สัญจรจำนวน 1 บาน ขนาดความกว้าง 20 เมตร ความยาว 300 เมตร จำนวน 1 ช่อง และบันไดปลา

 อาคารประกอบคลองระบายน้ำ 
อาคารประกอบคลองระบายน้ำ ประกอบไปด้วย สถานีสูบน้ำ ท่อระบายน้ำ ในพื้นที่จุดตัดของคลองระบายน้ำหลากและคลองส่งน้ำเดิม จำนวน 36 แห่ง

 ผลกระทบ 
แนวโครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร มีการตัดผ่านทั้งที่ดินโฉนดของเอกชน และเขตปฏิรูปที่ดิน ทำให้กรมชลประทานต้องเยียวยาเกษตรกรที่ทำกินอยู่ในเขตปฏิรูปที่ดินบนแนวโครงการจำนวน 17 ราย และจัดซื้อที่ดินโฉนดตามแนวโครงการประมาณ 740 แปลง คิดเป็นเนื้องที่ 2,710 ไร่ ใช้งบประมาณมูลค่า 3,500 ล้านบาทก่อนจะออกพระราชกฤษฎีกาเวนคืน ซึ่งในปี พ.ศ. 2565 กรมชลประทานได้มีการประชุมเพื่อรับฟังความคิดเห็นจากผู้ที่เกี่ยวข้องจำนวน 3 ครั้ง 10 เวทีในพื้นที่ของอำเภอบางบาล อำเภอบางไทร และอำเภอพระนครศรีอยุธยา ผลจากการประชุม ประชาชนเห็นว่าให้มีการปรับรูปแบบความกว้างของคลองบางส่วนเพื่อลดผลกระทบต่อบ้านเรือนประชาชน และแหล่งสำคัญทางประวัติศาสตร์ตามแนวโครงการ โดยไม่มีการคัดค้านแต่อย่างใด

 พื้นที่ได้รับประโยชน์ 
คลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทร คาดว่าจะช่วยบรรเทาน้ำท่วมในพื้นที่อำเภอเมืองพระนครศรีอยุธยาและในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างได้เฉลี่ย 1.9–2.5 ล้านไร่/ปี ช่วยลดระดับความลึกของปริมาณน้ำท่วมได้ และยังเป็นแหล่งกักเก็บน้ำสำหรับใช้งานทางการเกษตรรวมประมาณ 229,138 ไร่ มีปริมาณน้ำสำหรับการอุปโภคและบริโภคประมาณ 15 ล้านลูกบากษ์เมตร ครอบคลุมพื้นที่จำนวน 48 ตำบล 3 เทศบาล และ 362 หมู่บ้าน รวมถึงใช้เป็นเส้นทางสัญจรทางน้ำเพื่อเลี่ยงเมืองพระนครศรีอยุธยา

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:คลองในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
หมวดหมู่:คลองในอำเภอบางบาล
หมวดหมู่:คลองในอำเภอพระนครศรีอยุธยา
หมวดหมู่:อำเภอบางไทร
หมวดหมู่:เมกะโปรเจกต์ในประเทศไทย