ไกวเฟนิซิน

ไกวเฟนิซิน
หรือ ไกวเฟเนซิน
(guaifenesin หรือ glyceryl guaiacolate)
เป็นยากินขับเสมหะ จำหน่ายเป็นตัวช่วยขับเสมหะออกจากทางเดินหายใจ 
มีโครงสร้างทางเคมีเป็นอีเทอร์ของไกวอะคอล (guaiacol) กับกลีเซอรีน
อาจใช้ร่วมกับยาอื่นๆ ได้
การศึกษาในปี2014 พบว่ายาไม่มีผลต่อการผลิตหรือการกำจัดเสมหะเมื่อติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน (รวมอวัยวะต่างๆ เหนือปอด)

ผลข้างเคียงอาจรวมอาการวิงเวียน ง่วงนอน ผื่นที่ผิวหนัง และคลื่นไส้
แม้จะยังไม่มีการศึกษาที่เหมาะสมกับหญิงมีครรภ์ แต่ก็ดูปลอดภัย
เชื่อว่ายานี้ออกฤทธิ์โดยละลายสารคัดหลั่งในทางเดินหายใจ

ยาได้ใช้ในการแพทย์มาตั้งแต่อย่างช้าปี1933
มีจำหน่ายเป็นยาสามัญและยาที่ขายได้โดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์
ในปี2021 เป็นยาที่แพทย์จ่ายบ่อยเป็นอันดับที่288 ในสหรัฐอเมริกา คือมากกว่า 600,000ครั้ง

 ทางการแพทย์  
ยาใช้ขับเสมหะที่เหนียวข้น และบางครั้งจะผสมกับยาแก้ไอเดกซ์โทรเมทอร์แฟน เช่น ในยามิวซิเน็กซ์ ดีเอ็ม หรือโรบิทัสซิน ดีเอ็ม
อนึ่ง ยังผสมกับเอฟิดรีนในยาเม็ด Primatene และ Bronkaid สำหรับบรรเทาอาการหอบหืด
และผสมกับ phenylephrine (เป็นยาลดน้ำมูก) และพาราเซตามอล ในยาเลมซิพ บางสูตร

การทบทวนแบบคอเคลนได้ระบุการทดลองทางคลินิก 3งานที่ประเมินผลของไกวเฟเนซินในการรักษาอาการไอเฉียบพลัน 
การทดลองงานหนึ่งพบว่ามีประโยชน์อย่างมีนัยสำคัญ แต่อีก 2งานพบว่าไม่มีประสิทธิผล

 ผลข้างเคียง 
แม้ปกติคนไข้จะอดทนรับยาได้ แต่ผลข้างเคียงของยาอาจรวมถึงอาการแพ้ (มีน้อย) คลื่นไส้ อาเจียน เวียนหัว หรือปวดหัว

 เภสัชวิทยา 
 กลไกการออกฤทธิ์ 
ยาอาจออกฤทธิ์ขับเสมหะโดยเพิ่มปริมาณและลดความหนืดของสารคัดหลั่งในท่อลม (trachea) และหลอดลม (bronchi)
อาจช่วยการไหลของสารคัดหลั่งในทางเดินหายใจ คือช่วยให้ขนเซลล์ (ciliar) สามารถนำสารคัดหลั่งที่ไม่เหนียวขึ้นสู่คอหอย
ดังนั้น จึงอาจเพิ่มประสิทธิภาพของรีเฟล็กซ์การไอและช่วยขับสารคัดหลั่งออก

 ประวัติ  
ยาที่คล้ายคลึงกันซึ่งสกัดจากต้นไกวแอก (Guaiacum ไกวอะคัม) ได้ใช้เป็นยารักษาโรคทั่วไปโดยชนพื้นเมืองอเมริกันเมื่อชาวยุโรปเดินทางมาถึงทวีปอเมริกาเหนือในศตวรรษที่ 16
ส่วนชาวสเปนพบไม้ไกวแอก "เมื่อพวกเขาพิชิตเกาะฮิสปันโยลา 
และไม่นานหลังจากนั้นก็นำกลับไปยังยุโรป ซึ่งได้รับความนิยมเป็นอย่างมากในศตวรรษที่16 โดยใช้รักษาโรคซิฟิลิสและโรคอื่นๆ บางชนิด..."

ตำราเภสัชเวทฉบับปี1955 (Textbook of Pharmacognosy) ระบุว่า "ไกวอะคัมมีฤทธิ์กระตุ้นเฉพาะที่ซึ่งบางครั้งมีประโยชน์สำหรับอาการเจ็บคอ
ยางไม้ใช้สำหรับโรคเกาต์เรื้อรังและโรครูมาติสซึม
ในขณะที่เนื้อไม้ใช้เป็นส่วนผสมในสารละลายเข้มข้นผสมของเครื่องดื่มซาร์ซาพาริลา ซึ่งแต่เดิมใช้เป็นทางเลือกในการรักษาโรคซิฟิลิส"

ในสหรัฐอเมริกา ยาได้รับอนุมัติจากองค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) เป็นครั้งแรกในปี1952
แต่ยานี้ก็ได้รับอนุมัติให้เป็นยาใหม่ในรูปแบบที่ออกฤทธิ์ได้นานเมื่อวันที่12 กรกฎาคม 2002
เอฟดีเอจึงออกจดหมายถึงผู้ผลิตรายอื่นๆ ที่ผลิตยาชนิดออกฤทธิ์นานให้หยุดขายผลิตภัณฑ์ที่ยังไม่ได้อนุมัติ ส่งผลให้บริษัทผู้ได้อนุมัติคลองตลาดได้แต่เพียงผู้เดียว
ปัจจุบันยานี้ขายแบบไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ ทั้งเป็นยาเดี่ยวและยาผสม

 สังคมและวัฒนธรรม 
 โรคไฟโบรไมอัลเจีย 
ใน นายแพทย์พอล เซนต์ อแมนด์ เสนอไกวเฟเนซินเป็นส่วนหนึ่งของโปรโตคอลรักษาโรคไฟโบรไมอัลเจีย
แต่ผลการทดลองทางคลินิกแบบสุ่มเป็นเวลาหนึ่งปีในปี1996 กลับไม่สนับสนุนสมมติฐานดังกล่าว
จนถึงปี2015 FDA ก็ยังไม่ได้อนุมัติให้ใช้ยารักษาโรคนี้
อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาปี2017 แบบมีหลายศูนย์ ควบคุมด้วยยาหลอก ให้ยาซ้ำ แบบขนาน ในผู้ใหญ่ 77คนที่สุ่มเลือก 
ชี้ว่า ไกวเฟเนซินชนิดรับประทานขนาด 1,200 มิลลิกรัม สองครั้งต่อวัน ที่ขายโดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ อาจมีศักยภาพบรรเทาอาการปวดกระดูกกล้ามเนื้อและอาการกระตุกที่หลังส่วนบน

 ยาผสม 
ไกวเฟเนซินเป็นยากิน
มีจำหน่ายเป็นยาเม็ด แคปซูล ยาเม็ดออกฤทธิ์นาน ยาเม็ดชนิดละลาย และน้ำเชื่อม
มีจำหน่ายหลายยี่ห้อ ทั้งที่เป็นยาเดี่ยวยาผสม
ยาผสมที่ขายโดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ รวมถึงยาแก้ไอเดกซ์โทรเมทอร์แฟน ยาแก้ปวดเช่นพาราเซตามอล และยาลดน้ำมูก เช่น เอฟิดรีน ซูโดอีเฟดรีน หรือฟีนิลเอฟรีน (phenylephrine)

 ทางสัตวแพทย์ 
ฤทธิ์ต่อระบบประสาทของยาเริ่มปรากฏในช่วงปลาย 
เป็นยาคลายกล้ามเนื้อที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งใช้เป็นประจำทางสัตวแพทย์ในการผ่าตัดสัตว์ขนาดใหญ่
และใช้ร่วมกับยาอื่นๆ เช่น เคตามีน เพราะไกวเฟเนซินไม่มีฤทธิ์ระงับปวดหรือทำให้หมดสติ
ในม้า ยานี้มีค่าครึ่งชีวิตทางชีวภาพที่77 นาที
การให้ยาไซลาซีน (xylazine ) ก่อนสามารถลดขนาดยาที่ต้องใช้จาก  (ในม้าตัวผู้ตอน) เหลือเพียง 

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบหายใจ
หมวดหมู่:ฟีนอลอีเทอร์
หมวดหมู่:อีเทอร์
หมวดหมู่:สารประกอบเมทอกซี