หลี่ชื่อ

หลี่ชื่อ () เป็นตัวละครในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์จีนในศตวรรษที่ 14 เรื่องสามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ซึ่งอิงจากเหตุการณ์ในยุคสามก๊ก หลี่ชื่อได้รับการระบุว่าเป็นภรรยาของม้าเชียว (馬邈 หมา เหมี่ยว) เจ้าเมืองของเมืองอิวกั๋ง (江油 เจียงโหยว; ปัจจุบันคือนครเจียงโหยว มณฑลเสฉวน) ของรัฐจ๊กก๊ก หลี่ชื่อเป็นที่จดจำจากการวิงวอนสามีอย่างแรงกล้าไม่ให้ยอมมอบเมืองแก่ทัพของรัฐวุยก๊กที่บุกเข้ามาในช่วงเหตุการณ์ที่วุยก๊กพิชิตจ๊กก๊กในปี ค.ศ. 263 หลี่ชื่อกัดนิ้วตัวเองเพื่อเขียนจดหมายเลือด จากนั้นจึงแขวนคอตายเพื่อแสดงออกถึงความจงรักภักดีต่อรัฐจ๊กก๊ก ภายหลังหลี่ชื่อได้รับการยกย่องจากเตงงายขุยพลของวุยก๊ก 

เรื่องราวของหลี่ชื่อได้ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์แห่งการต่อต้านโดยเฉิง เยี่ยนชิว (程硯秋) หนึ่งในนักแสดงงิ้วปักกิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและเป็นสมาชิกของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในช่วงสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง เฉิง เยี่ยนชิวสร้างละครเรื่อง การพลีชีพของหลี่ชื่อ โดยเน้นย้ำถึงความจงรักภักดีของหลี่ชื่อต่อประเทศชาติและความขี้ขลาดของม้าเชียว ใช้ในการสบประมาทรัฐบาลก๊กมินตั๋งซึ่งเป็นพวกปฏิกิริยาที่ยอมจำนนต่อจักรวรรดิญี่ปุ่น ละครเรื่องนี้ปลุกเร้าความรู้สึกรักชาติของชาวจีนส่วนใหญ่ ทำให้รัฐบาลจีนสั่งห้ามละครเรื่องนี้ในเวลาต่อมาไม่นาน

 ในนิยายสามก๊ก 
หลี่ชื่อไม่ปรากฏในบันทึกทางประวัติศาสตร์ และไม่มีบันทึกถึงภรรยาของม้าเชียว โดยตัวม้าเชียวนั้นเป็นบุคคลจริงในประวัติศาสตร์ซึ่งเป็นเจ้าเมืองของเมืองอิวกั๋งที่ยอมจำนนต่อวุยก๊ก(冬十月，艾自陰平道行無人之地七百餘里，鑿山通道，造作橋閣。山高谷深，至為艱險，又糧運將匱，頻於危殆。艾以氈自裹，推轉而下。將士皆攀木緣崖，魚貫而進。先登至江由，蜀守將馬邈降。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 28. หลี่ชื่อปรากฏในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์จีนในศตวรรษที่ 14 เรื่องสามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ซึ่งเล่าเรื่องเหตุการณ์ก่อนและระหว่างยุคสามก๊กของจีน 

นวนิยายเปิดตัวหลี่ชื่อในตอนที่ 117 สามีของหลี่ชื่อคือม้าเชียวเป็นเจ้าเมืองของเมืองอิวกั๋ง ในช่วงการพิชิตจ๊กก๊กโดยวุยก๊ก ม้าเชียวได้ยินว่าดินแดนตังฉวน (東川 ตงชฺวาน) ตกเป็นของทัพวุยก๊ก แม้ว่าม้าเชียวเตรียมการป้องกันบางอย่าง แต่ให้สำคัญเฉพาะเส้นทางหลัก และม้าเชียวมั่นใจว่าเกียงอุยจะป้องกันด่านด่านเกียมโก๊ะ (劍閣 เจี้ยนเก๋อ) ได้ ม้าเชียวจึงไม่ทำหน้าที่ทางทหารอย่างจริงจังและอยู่แต่กับบ้าน ในปี ค.ศ. 263 เมื่อเตงงายขุนพลวุยก๊กยกพลมายังอิวกั๋ง ม้าเชียวกลับไม่ดำเนินการป้องกัน

เมื่อหลี่ชื่อได้ยินเรื่องสถานการณ์ที่ชายแดน จึงพูดกับม้าเชียวว่า "มีภัยใหญ่หลวงที่ชายแดน เหตุใดท่านจึงไม่กังวล" ม้าเชียวตอบว่า "เรื่องนี้เกียงอุยดูแลอยู่ ไม่ใช่เรื่องที่ข้าต้องกังวล" หลี่ชื่อจึงตอบว่า "ถึงอย่างไรในท้ายที่สุดท่านก็ต้องคุ้มกันนครหลวง นี่เป็นความรับผิดชอบใหญ่หลวง"

ม้าเชียวตอบหลี่ชื่อโดยอ้างถึงความขี้ขลาดของเล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊กว่า "จักรพรรดิทรงไว้วางพระทัยฮุยโฮคนโปรดโดยสิ้นเชิง ทรงลุ่มหลงอยู่ในความสำเริงสำราญ หายนะใกล้เข้ามามากแล้ว หากทัพวุยมาถึงที่นี่ ข้าจะยอมแพ้ ไม่ควรเอาจริงเอาจังกับเรื่องนี้"

หลี่ชื่อพยายามจะสร้างขวัญกำลังใจให้กำลังทหารเพื่อป้องกันเมืองด้วยความเป็นห่วงรัฐจ๊กก๊ก หลี่ชื่อดูถูกความเนรคุณของม้าเชียวและประณามม้าเชียวที่ไม่ยอมป้องกันอิวกั๋งโดยกล่าวว่า: "ท่านเรียกตนว่าลูกผู้ชาย! ท่านมีหัวใจที่ไม่จงรักภักดีและเนรคุณเช่นนี้หรือ การได้ดำรงตำแหน่งและได้รับเบี้ยหวัดทุกปีไม่มีค่าอะไรเลยเชียวหรือ ข้าจะทนมองหน้าท่านได้อย่างไร" ม้าเชียวถูกดุด่าอย่างรุนแรงก็พูดไม่ออก ทันใดนั้นคนรับใช้ในบ้านของหลี่ชื่อก็มาแจ้งว่าเตงงายนำกำลังทหารสองพันนายยกมาตามทางสายหนึ่งและตีเมืองแตกแล้ว ม้าเชียวตกใจและรีบออกไปรับเตงงายเพื่อขอยอมจำนนอย่างเป็นทางการ ม้าเชียวมาที่ที่ว่าการเมืองและคำนับพร้อมร้องไห้ว่า "ข้าต้องการเข้าด้วยวุยมาช้านานแล้ว บัดนี้ข้าขอมอบเองและทหารรวมถึงทั้งเมืองให้"

เตงงายยอมรับการยอมจำนนของม้าเชียว และรวมกำลังทหารของม้าเชียวเข้ากับกำลังทหารของตน เตงงายตั้งให้ม้าเชียวทำหน้าที่คนนำทางในการรบกับจ๊กก๊ก ม้าเชียวนำแผนที่และชี้เส้นทางให้ทัพวุยก๊กยกเข้าเซงโต๋ ทันใดนั้นก็มีคนรับใช้มาแจ้งข่าวว่า "ท่านหญิงหลี่ชื่อแขวนคอตายเสียแล้ว!"

หลี่ชื่อตอบโต้การที่เตงงายและกำลังทหารบังคับม้าเชียวให้ยอมจำนน โดยหลี่ชื่อแขวนคอตัวเองตายเพื่อแสดงออกซึ่งความจงรักภักดีต่อจ๊กก๊ก หลังเตงงายทราบเหตุผลที่หลี่ชื่อกระทำเช่นนี้ เตงงายก็ยกย่องความซื่อสัตย์ของหลี่ชื่อและจัดงานศพให้ด้วยตนเอง การต่อต้านและการฆ่าตัวตายของหลี่ชื่อที่ผู้คนต่างไม่คาดคิดสร้างผลกระทบต่อกำลังทหารของทั้งสองฝ่าย เตงงายให้หยุดการเคลื่อนพลรุดหน้าและยกย่องหลี่ชื่อในฐานะวีรสตรีคนสุดท้ายของรัฐจ๊กก๊กก่อนที่นครหลวงเซงโต๋จะถูกพิชิตได้(卻說江油城守將馬邈；聞東川已失，雖為準備，只是隄防大路；又仗著姜維全師，守住劍閣關，遂將軍情不以為重。當日操練人馬回家，與妻李氏擁爐飲酒。其妻問曰：「屢聞邊情甚急，將軍全無憂色，何也？」邈曰：「大事自有姜伯約掌握，干我甚事？」其妻曰：「雖然如此，將軍所守城池，不為不重。」邈曰：「天子聽信黃皓，溺於酒色，吾料禍不遠矣。魏兵一到，降之為上，何必慮哉？」其妻大怒，唾邈面曰：「汝為男子，先懷不忠不義之心，枉受國家爵祿，吾有何面目與汝相見！」馬邈羞慚無語。忽家人慌入報曰：「魏將鄧艾不知從何而來，引二千餘人，一擁而入城矣。」邈大驚，慌出納降，拜伏於公堂之下，泣告曰：「某有心歸降久矣。今願招城中居民，及本部人馬，盡降將軍。」艾准其降。遂收江油軍馬於部下調遣，即用馬邈為鄉導官。忽報馬邈夫人自縊身死。艾問其故，邈以實告。艾感其賢，令厚禮葬之，親往致祭。魏人聞者，無不嗟嘆。) สามก๊ก ตอนที่ 117. มีการแต่งกวีนิพนธ์เพื่อยกย่องการกระทำอันมีเกียรติของหลี่ชื่อความว่า:

 เมื่อเจ้าแห่งจ๊กหลงเจิ่นไป
 ราชวงศ์ฮั่นตกต่ำลง
 ฟ้าส่งเตงงายเข้าโจมตีแผ่นดิน
 จากนั้นสตรีหนึ่งแสดงเกียรติสูงสุดของตน
 การกระทำอันสูงส่งนั้น
 ไม่มีผู้นำใดเทียบเทียม(後人有詩讚曰：後主昏迷漢祚顛，天差鄧艾取西川。可憐巴蜀多名將，不及江油李氏賢！) สามก๊ก ตอนที่ 117.

หลังเมืองอิวกั๋งถูกตีแตก เซงโต๋นครหลวงของจ๊กก๊กก็ถูกทัพวุยก๊กเข้ายึดครอง เล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊กจึงยอมจำนน เป็นการสิ้นสุดของรัฐจ๊กก๊ก

 งิ้วปักกิ่ง: การพลีชีพของหลี่ชื่อ 
งิ้วปักกิ่งเรื่อง "กระจกสะท้อนการล่มสลายของจ๊กก๊ก" (亡蜀鉴 หวางฉู่เจี้ยน) หรือ "การพลีชีพของหลี่ชื่อ" (李氏殉節 หลี่ชื่อซฺวิ่นเจี๋ย) อิงจากเหตุการณ์ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊ก ดัดแปลงโดยเฉิง เยี่ยนชิว (程硯秋) ในปี ค.ศ. 1933 และนำไปแสดงในงิ้วในหลายรูปแบบตามภูมิภาค เช่น งิ้วเสฉวน งิ้วหูหนาน งิ้วฉ่านซี และงิ้วยูนนาน งิ้วเรื่องนี้แสดงครั้งแรกในวันที่ 28 ตุลาคม ค.ศ. 1935 ในสวนจงเหอ (中和園 จงเหอ-ยฺเหวียน) ในกรุงปักกิ่ง บทละครของงิ้วมีเนื้อเรื่องเดียวกันกับในนวนิยายสามก๊ก โดยมีการเพิ่มเติมรายละเอียดเพื่อทำให้งิ้วมีเนื้อหาที่ประณีตและเร้าอารมณ์มากขึ้น ในละครงิ้ว หลี่ชื่อมีบุตรสาวคนหนึ่งซึ่งหลี่ชื่อแสดงความกังวลเกี่ยวกับอนาคตของบุตรสาว

ละครงิ้วเรื่องนี้สร้างขึ้นเพื่อส่งเสริมจิตวิญญาณแห่งความรักประเทศชาติ วิพากย์วิจารณ์การยอมจำนน และยกย่องการพลีชีพอย่างชอบธรรมกับความภักดีของหลี่ชื่อ เพื่อสร้างแรงบันดาลให้ทหารและพลเรือนในการต่อสู่กับจักรวรรดิญี่ปุ่นในระหว่างการบุกจีนของญี่ปุ่น เฉิง เยี่ยนชิวรับบทแสดงเป็นหลี่ชื่อ ละครงิ้วเรื่องนี้มีเพลงที่มีความสะเทือนอารมณ์ซึ่งสะท้อนถึงความมุ่งมั่นและความโศกเศร้าของหลี่ชื่อ แม้ว่าละครงิ้วจะได้แสดงเพียง 2 รอบ แต่เพลงนี้ก็ได้รับความนิยมในหมู่ผู้ชมเนื่องจากมีความลึกซึ้งทางอารมณ์และแสดงถึงความไม่พอใจของหลี่ชื่อ เพลงนี้มีความโดดเด่นด้วยจังหวะเพลงช้า แต่ละท่อนเพลงเชื่อมโยงกันอย่างแนบเนียน ถ่ายทอดการเดินทางทางอารมณ์ที่ต่อเนื่องและทรงพลัง การแสดงของเฉิง เยี่ยนชิวสามารถถ่ายทอดแก่นแท้ของความรู้สึกอันแรงกล้าของหลี่ชื่อได้ ผสมผสานความแข็งแกร่งเข้ากับความละเอียดอ่อน และส่งอิทธิพลที่ยั่งยืนต่อผู้ชม

 การสั่งห้ามแสดง 
ในปี ค.ศ. 1933 กำลังทหารของจักรวรรดิญี่ปุ่นค่อย ๆ รุกรานทางตอนเหนือของจีน รัฐบาลก๊กมินตั๋งซึ่งเป็นพวกปฏิกิริยามีแนวทางจะไม่ต่อต้านและเตรียมจะยอมจำนน เฉิง เยี่ยนชิวใช้เรื่องราวในนวนิยายสามก๊กมาเขียนเป็นบทละครงิ้วเรื่องนี้เพื่อแสดงให้สาธารณชนเห็นถึงความโกรธแค้นของพวกตนต่อการยอมจำนนของจีนให้กับจักรวรรดิญี่ปุ่น เฉิง เยี่ยนชิวใช้การอุปมาด้วยกรณีของหลี่ชื่อที่เป็นผู้หญิงที่ต่อว่าเจ้าเมืองในเรื่องที่ยอมจำนนต่อข้าศึก ผู้หญิงที่โกรธและอับอายต่อการสูญเสียประเทศและฆ่าตัวตายในที่สุด บทละครงิ้วเรื่องนี้มีชื่อเสียงในฐานะการแสดงออกซึ่งการต่อต้านการตัดสินใจยอมจำนนของรัฐบาลจีน ซึ่งท้ายที่สุดก็นำไปสู่การห้ามแสดงละครงิ้วเรื่องนี้หลังจากแสดงไปแล้ว 2 รอบ ปัจจุบันบทละครของงิ้วเรื่องนี้เป็นสาธารณสมบัติที่สามารถเข้าถึงได้

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
 ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้).

หมวดหมู่:ตัวละครสมมติในยุคสามก๊ก
หมวดหมู่:ตัวละครที่ฆ่าตัวตาย
หมวดหมู่:ตัวละครหญิงในวรรณกรรม