ค่ายตากสิน

ค่ายตากสิน ()  เป็นค่ายทหารที่ตั้งของหน่วยนาวิกโยธิน กองทัพเรือไทย ตั้งอยู่ในตำบลวัดใหม่ อำเภอเมืองจันทบุรี จังหวัดจันทบุรี 

 ประวัติ 
ค่ายตากสิน แต่เดิมในปี พ.ศ. 2310 พื้นที่ดังกล่าวเป็นที่ตั้งในการตั้งค่ายของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชหลังจากเข้าตีเมืองจันทบุรี และตั้งค่ายในการเตรียมกำลังเพื่อกอบกู้ชาติจากพม่าครั้งตอนเสียกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2310

จากนั้นใน ร.ศ. 112 หรือ พ.ศ. 2436 ประเทศฝรั่งเศสได้ใช้กำลังในการให้ประเทศไทยยกดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงในลาวและเขมรส่วนนอก ซึ่งในอดีตเป็นประเทศราชของไทยให้กับประเทศฝรั่งเศส โดยระหว่างกระบวนการต่าง ๆ ทางสนธิสัญญา ฝรั่งเศสได้เข้ามายึดเมืองจันทบุรีของไทยไว้เป็นประกันจนถึงปี พ.ศ. 2448 เนื่องจากมีความสำคัญด้านยุทธศาสตร์ สามารถควบคุมอ่าวสยามที่ต่อเนื่องกับแหลมมลายูของอังกฤษ รวมถึงเป็นเมืองที่เป็นทางผ่านไปยังจัดหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์สูงคือ บ่อพลอย บ่อไพลิน ในพื้นที่เมืองพระตะบอง เสียมราฐ และศรีโสภณ นอกจากนี้ยังมีอู่ต่อเรือที่มีศักยภาพสูงบริเวณปากแม่น้ำจันทบุรีที่สามารถต่อเรือขนาด 300-400 ตัน ซึ่งเป็นการตัดกำลังของไทยในอีกทางหนึ่ง โดยกองทหารฝรั่งเศสได้ตั้งค่ายทหารขึ้นในบริเวณปากน้ำแหลมสิงห์จำนวน 1 กองร้อย และบริเวณบ้านลุ่ม หรือค่ายตากสินในปัจจุบันจำนวน 1 กองพัน ซึ่งคงเหลือหลักฐานทางประวัติศาสตร์อยู่ในค่ายตากสิน ประกอบด้วย อาคารกองรักษาการณ์ อาคารตอนสรรพาวุธและตอนส่งกำลังบำรุง อาคารพัสดุ อาคารคลังแสงหมายเลข 5 และอาคารคลังแสงหมายเลข 6

หลังจากทหารฝรั่งเศสถอนกำลังออกจากเมืองจันทบุรีใน พ.ศ. 2447 พื้นที่ของค่ายตากสินถูกใช้งานในด้านต่าง ๆ ตามลำดับ ดังนี้

 พ.ศ. 2447 หลังจากการฉลองเมือง ได้ทำการย้ายสถานที่ราชการต่าง ๆ จากริมน้ำเข้าไปในค่ายทหารฝรั่งเศส เช่น โรงเรียน ศาลมณฑล ที่ว่าการอำเภอเมือง
 พ.ศ. 2449 มีการจัดตั้งกองทหารเรือและนำไปประจำการในค่ายทหารฝรั่งเศส ต่อมาได้ปรับมาเป็นที่ทำการของทหารบก คือกองพันกรมทหารพราน
 พ.ศ. 2472 ใช้งานเป็นที่ตั้งของโรงเรียนประชาบาล และบ้านพักของข้าราชการฝ่ายปกครอง
 ไม่ปรากฏปี มีการระบุว่ามีการใช้งานพื้นที่ค่ายตากสินโดยตำรวจตระเวนชายแดนอยู่ช่วงหนึ่ง ก่อนที่จะถูกใช้งานต่อโดยนาวิกโยธิน
 พ.ศ. 2479 ใช้งานเป็นที่ตั้งของกองพันทหารม้าที่ 4 (ม.พัน.4)
 พ.ศ. 2488 ใช้งานเป็นที่ตั้งของกองพันทหารราบนาวิกโยธินที่ 3 (พัน.นย.3) เนื่องจากการปฏิบัติงานที่โดดเด่นในการทำสงครามอินโดจีน ทำให้รัฐบาลเห็นควรมอบพื้นที่ภาคตะวันออกของประเทศพื้นที่ดังกล่าวให้นาวิกโยธินดูแล ก่อนที่จะถูกยุบหน่วยเนื่องจากสถานการณ์ทางการเมืองในกรุงเทพฯ ในปี พ.ศ. 2494 และมีการส่งทหารบกมารักษาการณ์ในพื้นที่จำนวน 1 หมวด
 พ.ศ. 2497 ใช้งานเป็นที่ตั้งของกองป้องกันพิเศษจันทบุรี อัตรา 1 กองร้อย ใช้พื้นที่อาคารที่พักแบ่งครึ่งร่วมกันกับโรงเรียนพลตำรวจภูธรภาค 2 จนถึงวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2499 โรงเรียนพลตำรวจภูธรภาค 2 ได้ย้ายออกไปจากพื้นที่ค่ายตากสิน
 พ.ศ. 2498 ได้มีการขยายอัตรากำลังกองป้องกันพิเศษเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม จาก 1 กองร้อย เพิ่มขึ้นเป็น 1 กองพัน เป็น กองพันทหารราบที่ 2 นาวิกโยธิน (พัน.ร.2 นย.) ทำให้ พัน.ร.2 นย. ถือเอาวันดังกล่าวเป็นวันสถาปนาหน่วย
 พ.ศ. 2507 กองพันทหารราบที่ 2 นาวิกโยธิน ได้รับพระราชทานนามที่ตั้งหน่วยว่า ค่ายตากสิน

ต่อมาในวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2518 กองกำลังด้านจันทบุรี–ตราด (กจต.) ได้ย้ายกองบัญชาการจากที่ตั้งเดิม ค่ายกรมหลวงชุมพร อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี มายังค่ายตากสิน และได้ก่อตั้ง กองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด เรียกย่อว่า กปช.จต. เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2522

จากนั้นได้มีการปรับสถานะกองพันทหารราบที่ 2 นาวิกโยธิน แปรสภาพเป็น กองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 1 กรมผสมนาวิกโยธินในวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2521 และปัจจุบันแปรสภาพเป็นกองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 1 กองพลนาวิกโยธิน หน่วยบัญชาการนาวิกโยธินในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2532

 หน่วยภายใน 
ค่ายตากสิน ประกอบด้วยที่ตั้งทางทหารของกองทัพเรือ ได้แก่

 กองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 1 กองพลนาวิกโยธิน
 กองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด
 หมวดบิน 41 ฝูงบินทหารเรือ 3141

 สิ่งอำนวยความสะดวก 
ค่ายตากสิน มีสิ่งอำนวยความสะดวกพื้นฐานตามรูปแบบของค่ายนาวิกโยธิน เช่น 

 กองร้อยพยาบาล – สังกัดกองสนับสนุนการช่วยรบ กองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด
 สนามยิงปืนค่ายตากสิน – สังกัดกองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 1 กองพลนาวิกโยธิน
 ลานจอดอากาศยาน – สังกัดหมวดบิน 41 ฝูงบินทหารเรือ 3141 กองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด
 สระว่ายน้ำลูกตากสิน ค่ายตากสิน – สังกัดกองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด

 สถานที่สำคัญ 

 โบราณสถานค่ายทหารฝรั่งเศส 
โบราณสถานค่ายทหารฝรั่งเศส สืบเนื่องจากวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) เป็นกลุ่มโบราณสถานที่ถูกบูรณะฟื้นฟูโดยมูลนิธิอนุรักษ์โบราณสถานในพระราชวังเดิมร่วมกับกรมศิลปากร ได้ดำเนินสำรวจและศึกษาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 เป็นต้นมา ซึ่งก่อนหน้านี้ประสบปัญหาตัวอาคารทีทรุดโทรมไปตามกาลเวลาทั้งปัญหาความชื้นและโครงสร้างทรุดตัว และเริ่มการบูรณะในปี พ.ศ. 2551 และทำพิธีเปิดอาคารโบราณสถานหลังการบูรณะโดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเป็นประธานเปิด ใช้วงเงินทั้งสิ้น 45 ล้านบาทในการดำเนินการฟื้นฟูบูรณะ ซึ่งได้มาจากเงินบริจาค การขายของที่ระลึก และการสนับสนุนจากเอกอัคราชทูตฝรั่งเศสประจำประเทศไทยที่ประสานงานกับสมาคมชาวฝรั่งเศส-ไทยเพื่อสาธารณประโยชน์ และภาคเอกชนฝรั่งเศสในประเทศไทย

โบราณสถานประกอบด้วยอาคารจำนวน 7 หลังที่ถูกสร้างและใช้งานโดยกองทัพฝรั่งเศสที่ใช้เป็นกองบัญชาการของทหารฝรั่งเศส โดยปรับเป็นแหล่งเรียนรู้ ดังนี้

 อาคารกองรักษาการณ์ทหารฝรั่งเศส ปรับเป็นส่วนจัดแสดงพระราชประวัติและพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
 อาคารที่พักทหารฝรั่งเศส ปรับเป็นห้องสมุดสำหรับสืบค้นข้อมูล
 อาคารคลังพัสดุ ปรับเป็นส่วนจัดแสดงประวัติเมืองจันทบุรีและกระบวนงานการบูรณะโบราณสถานในค่ายตากสิน
 อาคารกองบัญชาการทหารฝรั่งเศส ปรับเป็นส่วนนำเสนอความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยและฝรั่งเศส ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาถึงสมัยรัชกาลที่ 8
 อาคารที่คุมขังทหาร ปรับเป็นส่วนจัดแสดงขั้นตอนในการอนุรักษ์โบราณสถาน
 อาคารคลังกระสุนดินดำ (คส.5) ปรับเป็นส่วนนำเสนอเรื่องการรบที่เกาะช้าง
 อาคารคลังกระสุนดินดำ (คส.6) ปรับเป็นส่วนจัดแสดงนิทรรศการความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับฝรั่งเศสในปัจจุบัน

โบราณสถานค่ายทหารฝรั่งเศส สามารถเข้าชมได้ทุกวันไม่เว้นวันหยุดราชการโดยไม่มีค่าใช้จ่ายระหว่างเวลา 08.30-16.30 น.

 ดูเพิ่ม 
 หมวดเรือลาดตระเวนชายแดน
 ค่ายเทวาพิทักษ์

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอเมืองจันทบุรี
ตากสิน