องค์แก้ว

องค์แก้ว เป็นผู้นำชนกลุ่มน้อยตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก (กลุ่มผู้พูดภาษามอญ-เขมร) ในเหตุการณ์กบฏผู้มีบุญ ซึ่งเกิดขึ้นอย่างกว้างขวางในดินแดนทางฝั่งซ้ายและฝั่งขวาของแม่น้ำโขง แต่ดำรงอยู่ได้เพียงระยะสั้นๆ แต่ถึงอย่างนั้น เขาก็ได้ทำการต่อต้านอำนาจการปกครองของทั้งชาวฝรั่งเศสและชาวลาวลุ่มมาตลอดจนกระทั่งถูกลอบสังหารในปี พ.ศ. 2453  หลังจากการเสียชีวิตขององค์แก้ว การต่อสู้ยังคงดำเนินต่อไปภายใต้การนำขององค์กมมะดำซึ่งเป็นผู้สืบทอดอุดมการณ์จนกระทั่งถึงราวปี พ.ศ. 2479  ตำนานท้องถิ่นกล่าวว่าองค์แก้วรอดจากการถูกลอบสังหารและยังคงมีชีวิตต่อมาจนถึงช่วงต้นยุคพุทธทศวรรษที่ 2510

ปฐมวัย
"องค์แก้ว" หรือในอีกชื่อหนึ่งที่มีการบันทึกไว้ คือ "บักมี" เป็นชาวอาลัก (จัดอยู่ในพวกที่ชาวลาวเรียกว่า "ข่า" หรือกลุ่มลาวเทิงปัจจุบัน) เกิดที่บ้านปากใต้ เมืองท่าแตง ในพื้นที่ของอดีตอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ ปัจจุบันอยู่ในความปกครองของแขวงเซกองPolsena, Vatthana; 2006; Post-war Laos: The Politics of Culture, History, And Identity; Cornell University Press; ; pp 121-138 บิดาขององค์แก้วมีฐานะเป็นนายบ้าน (ผู้ใหญ่บ้าน)

องค์แก้วไต่เต้าขึ้นสู่ฐานะผู้นำชุมชนอย่างรวดเร็วด้วยบารมีส่วนตัว ความเฉลียวฉลาด และความสามารถในการใช้ทั้งภาษาลาวและภาษาบาลีอย่างคล่องแคล่ว เขาได้เป็นผู้นำในการประกอบพิธีทางศาสนาที่ภูตายุนซึ่งตั้งอยู่ใกล้หมู่บ้านของตน และคอยพูดชักชวนให้ผู้คนลุกขึ้นมาขับไล่ชาวต่างชาติ  จำนวนสาวกผู้ติดตามของเขาเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จนผู้คนเริ่มออกนามของเขาว่า "พระองค์แก้ว" และ "ผู้มีบุญ" ด้วยความเชื่อว่าเขาเป็นบุคคลศักดิ์สิทธิ์ที่สามารถจะปลดปล่อยผู้คนจากความทุกข์ยากต่างๆ ซึ่งบรรดาชนกลุ่มน้อยเหล่านั้นเผชิญอยู่ได้

 การก่อกบฏ 
องค์แก้วเปิดฉากการก่อกบฏในเมืองท่าแตงเพื่อตอบโต้การทำลายวัดบ้านหนองเม็กโดยฝ่ายฝรั่งเศส การกบฏดำเนินไปเป็นเวลา 6 ปี ก่อนที่จะมีการทำสัญญาพักรบขึ้น  กลุ่มผู้มีบุญได้ยอมจำนนต่อทางการฝรั่งเศสในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2450 หลังจากประสบกับความพ่ายแพ้ทางการทหารหลายครั้ง ภาวะโรคระบาด และการขาดเสบียงอาหาร ซึ่งบั่นทอนขวัญกำลังใจของไพร่พลฝ่ายผู้มีบุญลงไปมาก  ถึงแม้องค์แก้วจะยอมจำนน แต่เขาไม่เคยยอมรับเงื่อนไขที่ฝ่ายฝรั่งเศสเสนอมาเลยสักครั้ง เขายังคงใช้นาม "เจ้าเสด็จ" ซึ่งเขาตั้งขึ้นมาเองในการประกอบพิธีกรรมในพุทธศาสนาและพิธีกรรมของเผ่าอาลัก และปลุกขวัญให้บรรดาลูกศิษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือองค์กมมะดำ ให้ยังคงต่อสู้ต่อไป 

ในปี พ.ศ. 2453 ฌอง ฌาคส์ โดพลาย์ (Jean-Jacques Dauplay) ข้าหลวงฝรั่งเศสประจำแขวงสาละวัน ได้ออกคำสั่งให้สังหารองค์แก้วเนื่องจากมีท่าที "ก้าวร้าว" ต่อฝ่ายฝรั่งเศสGunn, Geoffrey C.; 1990; Rebellion In Laos: Peasant And Politics In A Colonial Backwater; Westview Press USA;   แหล่งข้อมูลบางแห่งกล่าวว่าโดพลาย์เป็นผู้สังหารองค์แก้วด้วยตนเองหลังจากจากเรียกองค์แก้วมาพบเพื่อเจรจาหาทางยุติข้อขัดแย้ง โดยใช้ปืนที่ซ่อนเอาไว้ในหมวกของตนMoppert, François; Mouvement de résistance au pouvoir colonial français de la minorité proto-indochinoise du plateau des Bolovens au Sud-Laos : 1901-1936; Doctorate Thesis, Université de Paris VII, 1978

อ้างอิง

หมวดหมู่:ผู้นำการทหารชาวลาว
หมวดหมู่:บุคคลที่ถูกลอบสังหาร
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากอาวุธปืน