กองกำลังสุรนารี

กองกำลังสุรนารี () คือกองกำลังป้องกันชายแดน 1 ใน 7 ของกองทัพบกไทย ตั้งอยู่ที่อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ดูแลพื้นที่ชายแดนไทย–กัมพูชาช่วงจังหวัดบุรีรัมย์, สุรินทร์, ศรีสะเกษ, อุบลราชธานี และชายแดนไทย–ลาวช่วงจังหวัดอำนาจเจริญ รวมประมาณ 

กองกำลังสุรนารี ปฏิบัติงานในสังกัดของศูนย์ปฏิบัติการกองทัพภาคที่ 2 (ศปก.ทภ.2) และยังปฏิบัติงานในฐานะกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 2 ส่วนแยก 2 (กอ.รมน.ภาค 2 สย.2) อีกด้วย

 ประวัติ 
กองกำลังสุรนารี จัดตั้งตามติคณะรัฐมนตรีให้เป็นกองกำลังป้องกันชายแดนเมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2521 เพื่อป้องกันการรุกรานอธิปไตยจากนอกประเทศรวมถึงชีวิตและทรัพย์สินของราษฎรในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ (อีสานใต้) ซึ่งกองทัพบกได้มอบหมายให้กองทัพภาคที่ 2 รับผิดชอบในการจัดตั้งกองกำลังสุรนารีในวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2521 จึงได้ถือเอาวันที่ 16 มิถุนายนเป็นวันสถาปนากองกำลัง รับผิดชอบพื้นที่ 5 จังหวัดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างได้แก่ จังหวัดบุรีรัมย์, สุรินทร์, ศรีสะเกษ, อุบลราชธานี และอำนาจเจริญ ระยะทางรวมประมาณ  แบ่งเป็นแนวเทือกเขาพนมดงรักประมาณ  และผืนน้ำของแม่น้ำโขงประมาณ  ซึ่งรักษาแนวจากแนวชายแดนเข้ามาประมาณ 5–10 กิโลเมตรเพื่อเป็นแนวป่าไม้ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์สูง และประกาศเป็นเขตอุทยานแห่งชาติ 4 แห่ง ประกาศเป็นป่าสงวน 12 แห่ง และเขตอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่า 2 แห่ง และมีผู้บัญชาการกองพลทหารราบที่ 6 เป็นผู้บัญชาการกองกำลังสุรนารี

ขณะที่ในปี พ.ศ. 2522 กองทัพภาคที่สองมอบหมายให้กองพลทหารราบที่ 6 รับผิดชอบแผนงานรักษาความมั่นคงภายใน และจัดตั้งเป็นที่บัญชาการกองพลทหารราบที่ 6 (กท.พล.ร.6) มอบหมายให้รับผิดชอบพื้นที่ 8 จังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ ได้แก่ จังหวัดนครราชสีมา, บุรีรัมย์, สุรินทร์, ศรีสะเกษ, อุบลราชธานี, อำนาจเจริญ, ยโสธร และร้อยเอ็ด จากนั้นในปี พ.ศ. 2526 ได้ปรับรูปแบบการต่อสู้เป็นรูปแบบเบ็ดเสร็จโดยเปลี่ยนบัญชาการกองพลทหารราบที่ 6 เปลี่ยนชื่อเป็น กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 2 ส่วนแยก 2 (กอ.รมน.ภาค 2 สย.2)

ในปี พ.ศ. 2527 จากการต่อสู้กันภายในประเทศกัมพูชา ส่งผลให้มีสถานการณ์การสู้รบระหว่างกองกำลังในกัมพูชาและทหารเวียดนามมาประชิดกับชายแดนไทยในจังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งทหารเวียดนามได้ปฏิบัติการกวาดล้างกองกำลังต่อต้านในพื้นที่ช่องพระพลัย อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ ทำให้ชาวกัมพูชาอพยพข้ามเข้ามายังประเทศไทยจำนวนมาก กองกำลังสุรนารีจึงสั่งการในวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2527 ให้สนธิกำลังจากหน่วยต่าง ๆ เข้าผลักดันกองกำลังต่างชาติออกจากเขตแดนของประเทศไทย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2529 ในพื้นที่ตำบลโดมประดิษฐ์ อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งเป็นพื้นที่รอยต่อระหว่าง 3 ประเทศได้แก่ไทย ลาว และกัมพูชา ได้มีกองกำลังทหารเวียดนามรุกล้ำเข้ามาในอธิปไตยของไทย โดยวางกำลังในรูปแบบฐานปฏิบัติการบนเนินต่าง ๆ เช่น เนิน 500, 408 และ 382 ลึกเข้ามาในเขตแดนประเทศไทยประมาณ 2–3 กิโลเมตร ทำให้กองกำลังสุรนารีได้เปิดยุทธการ ดี-9 จัดกำลังเข้าผลักดันกองกำลังของเวียดนาม แต่ไม่สามารถผลักดันได้สำเร็จ เนื่องจากการสนับสนุนจากปืนใหญ่และเครื่องยิงลูกระเบิดของฝ่ายเวียดนาม ทำให้ต้องใช้กำลังของกองทัพภาคที่ 2 เข้าควบคุมการยุทธ์และเข้าตีเนิน 500 จนสามารถขึ้นยึดที่หมายได้ และเกิดการเจรจาหยุดยิง ปัจจุบันพื้นที่ดังกล่าวมีชื่อเรียกว่าสามเหลี่ยมมรกต

ในปี พ.ศ. 2551 ได้เกิดวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา อันเนื่องมาจากการถือแผนที่แนวเขตแดนคนละฉบับ หลังจากการยื่นขึ้นทะเบียนปราสาทพระวิหารขึ้นเป็นมรดกโลกของกัมพูชาในปี พ.ศ. 2551 ซึ่งฝ่ายไทยได้ยื่นแสดงสิทธิในพื้นที่ดังกล่าวอยู่เช่นกัน ส่งผลกระทั่งเกิดการประท้วงจากประชาชนทั้งจากฝั่งไทยและกัมพูชา และเกิดการปะทะกันขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2554 ระหว่างกองทัพไทยโดยกองกำลังสุรนารีและกองทัพกัมพูชา ซึ่งเริ่มปะทะกันด้วยปืนเล็กยาวเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2554 บริเวณพื้นที่ทับซ้อนบริเวณฐาน ตชด.เก่า ห่างจากผามออีแดงประมาณ 4 กิโลเมตร และส่งผลให้เกิดการใช้อาวุธหนักโจมตีใส่กันตลอดแนวชายแดนไทยกัมพูชา โดยมีการหยุดยิงและปะทะกันใหม่ตลอดจนถึงวันที่ 8 กุมภาพันธ์ จึงได้มีการหยุดยิงในพื้นที่หลัก คือในพื้นที่เขาพระวิหาร

 โครงสร้าง 
 หน่วยขึ้นตรง 
กองกำลังสุรนารี ประกอบด้วยหน่วยขึ้นตรงต่อกองบัญชาการ ดังนี้
 ฝ่ายกำลังพล (ฝกพ.)
 ฝ่ายการข่าว (ฝขว.)
 ฝ่ายยุทธการ (ฝยก.)
 ฝ่ายส่งกำลังบำรุง (ฝกบ.)
 ฝ่ายกิจการพลเรือน (ฝกร.)
 กองร้อยบังคับการ (ร้อย.บก.)
 ศปย.
 ศปร.
 สำนักงาน พชด./ปชด.
 ศตส.กกล.สุรนารี
 กองร้อยลาดตระเวนระยะไกล (ร้อย.ลว.ไกล)
 ชุดปฏิบัติการบินกองทัพบก
 ชุดสุนัขทหาร

 หน่วยขึ้นควบคุมทางยุทธการ 
กองกำลังสุรนารี ประกอบด้วยหน่วยสมทบและขึ้นควบคุมทางยุทธการ ดังนี้
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 21
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 22
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 23
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 26
 หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง เขตอุบลราชธานี
 กองพันทหารราบที่ 12 หน่วยเฉพาะกิจที่ 1 กองกำลังสุรนารี (จัดกำลังจาก กองพันทหารราบที่ 1 กรมทหารราบที่ 8)
 กองพันทหารราบที่ 21 หน่วยเฉพาะกิจที่ 2 กองกำลังสุรนารี (จัดกำลังจาก กองพันทหารราบที่ 1 กรมทหารราบที่ 23)
 กองพันทหารราบที่ 22 หน่วยเฉพาะกิจที่ 2 กองกำลังสุรนารี (จัดกำลังจาก กองพันทหารราบที่ 3 กรมทหารราบที่ 23)
 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 3 (จัดกำลังจาก กองพันทหารช่างที่ 6 กองพลทหารราบที่ 6)

 หน่วยเฉพาะกิจรับผิดชอบพื้นที่ 
กองกำลังสุรนารี ประกอบด้วยหน่วยเฉพาะกิจรับผิดชอบพื้นที่ ดังนี้
 หน่วยเฉพาะกิจที่ 1 กองกำลังสุรนารี – รับผิดชอบพื้นที่ชายแดนในจังหวัดอำนาจเจริญ, อุบลราชธานี และศรีสะเกษ
 กองพันทหารราบที่ 12 – รับผิดชอบพื้นที่ปราสาทพระวิหาร อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ
 กองกำกับการตำรวจตระเวนชายแดนที่ 22
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 23
 กองร้อยทหารพรานที่ 2301 – อุบลราชธานี
 กองร้อยทหารพรานที่ 2302 – อุบลราชธานี
 กองร้อยทหารพรานที่ 2303 – ศรีสะเกษ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2304 – ศรีสะเกษ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2305 – อุบลราชธานี
 กองร้อยทหารพรานที่ 2306 – ศรีสะเกษ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2307 – ศรีสะเกษ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2308 – อุบลราชธานี
 กองร้อยทหารพรานที่ 2309 – ศรีสะเกษ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2310 – อุบลราชธานี
 หน่วยเฉพาะกิจที่ 2 กองกำลังสุรนารี – รับผิดชอบพื้นที่ชายแดนในจังหวัดสุรินทร์ และบุรีรัมย์
 กองพันทหารราบที่ 21 – รับผิดชอบพื้นที่ตั้งแต่ลำห้วยจันทบเพชร ตำบลจันทบเพชร อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ ถึงช่องเสม็ด ตำบลตาเมียง อำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ ซึ่งเป็นพื้นที่ตั้งของปราสาทตาเมือน บทบรรยายและภาพประกอบ 
 กองพันทหารราบที่ 22 – รับผิดชอบพื้นที่ปราสาทตาควาย ตำบลบักได อำเภอพนมดงรัก จนถึงตำบลแนงมุด อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ 
 กองกำกับการตำรวจตระเวนชายแดนที่ 21
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 26 – บุรีรัมย์, สุรินทร์
 กองร้อยทหารพรานที่ 2602
 กองร้อยทหารพรานที่ 2603
 กองร้อยทหารพรานที่ 2604 – ช่องสายตะกู
 กองร้อยทหารพรานที่ 2605
 กองร้อยทหารพรานที่ 2606
 กองร้อยทหารพรานที่ 2607
 กองร้อยทหารพรานที่ 2608
 หน่วยเฉพาะกิจที่ 3 กองกำลังสุรนารี – รับผิดชอบพื้นที่ชายแดนในจังหวัดศรีสะเกษ
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 26 – ศรีสะเกษ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2601 – ช่องสะงำ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2609
 กองร้อยเฉพาะกิจตำรวจลาดตระเวนชายแดนที่ 224

 ภารกิจ 
กองกำลังสุรนารี มีพื้นที่ในการรับผิดชอบในจังหวัดบุรีรัมย์, สุรินทร์, ศรีสะเกษ, อุบลราชธานี และอำนาจเจริญ รวม 5 จังหวัด 21 อำเภอ ระยะทางรวมประมาณ  แบ่งเป็น 
 ฝั่งประเทศลาว ตั้งแต่พื้นที่อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ มาจนถึงพื้นที่อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี ประกอบด้วยพื้นที่ทางบกตั้งแต่อำเภอสิรินธร ถึงอำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี ความยาว  และพื้นที่ทางน้ำตามแม่น้ำโขงตั้งแต่อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ ถึงอำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี ความยาว 
 ฝั่งประเทศกัมพูชา ตั้งแต่พื้นที่อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี จนถึงอำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์ ความยาว  โดยอาศัยแนวทิวเขาพนมดงรักเป็นพรมแดนธรรมชาติที่มีลักษณะเป็นหน้าผาชันสูงในฝั่งกัมพูชา และลาดลงมาในฝั่งไทย

กองกำลังสุรนารี มีภารกิจในการสถาปนาความมั่นคงตามแนวชายแดนทั้งไทยทั่งฝั่งของประเทศกัมพูชาและประเทศลาวตามแผนป้องกันประเทศ โดยวางกำลังทหารหลักเป็นแนวตามชายแดน และวางกำลังกึ่งทหารเป็นหย่อมเพื่อคอยต้านทานตามแนวชายแดน รวมถึงควบคุมภูมิประเทศที่มีความสำคัญ จุดต้านทาน และเส้นทางยุทธวิธีในการเข้าสู่พื้นที่ชายแดน รวมถึงการสร้างการพัฒนาการมีส่วนร่วมของประชาชน และประสานงานด้านความร่วมมือกับกองกำลังประเทศเพื่อนบ้านตามกำหนดวงรอบเพื่อลดความหวาดระแวงและลดความตึงเครียดในพื้นที่

ส่วนของความมั่นคงภายใน กองกำลังสุรนารีปฏิบัติงานในบทบาทของกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 2 ส่วนแยก 2 (กอ.รมน.ภาค 2 สย.2) เป็นหน่วยงานบูรณาการภารกิจด้านความมั่นคงผ่านกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในจังหวัด มีพื้นที่รับผิดชอบใน 7 จังหวัด ประกอบไปด้วย จังหวัดอำนาจเจริญ, อุบลราชธานี, ศรีสะเกษ, สุรินทร์, บุรีรัมย์, ร้อยเอ็ด และยโสธร และยึดถือการพัฒนาตามแนวทางพระราชดำริในการพัฒนาพื้นที่ชายแดน ผ่านการจัดการ 3 ระบบ คือ การจัดการประชากร การจัดการระบบพัฒนา และการจัดระบบการรักษาความปลอดภัยภายในหมู่บ้าน

นอกจากนี้ กองกำลังสุรนารีมีภารกิจในการบังคับใช้และระวังไม่ให้เกิดการละเมิดต่อบันทึกความเข้าใจไทยกัมพูชาปี 2543 (MOU 2543) ที่ได้ทำระหว่างประเทศไทยและกัมพูชาเมื่อปี พ.ศ. 2543 และงานตามภารกิจพิเศษอื่น ๆ ได้แก่
 การติดตามโครงการพระราชดำริ
 การป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด
 การดำเนินงาน หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 3 เก็บกู้และทำลายทุ่นระเบิดและกับระเบิดตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชา ทั้งที่ตกค้างจากช่วงสงครามกลางเมืองกัมพูชา และที่นำมาวางใหม่ในพื้นที่รอยต่อชายแดน
 การแก้ไขปัญหาเส้นเขตแดนด้วยการจัดชุดในการรักษาความปลอดภัยและตรวจค้น เก็บกู้วัตถุระเบิดให้กับหน่วยสำรวจและจัดทำหลักเขตแดนของกรมแผนที่ทหาร

 ฐานปฏิบัติการ 
ฐานปฏิบัติการตามแนวชายแดนของกองกำลังสุรนารีจากการเผยแพร่ผ่านสื่อมวลชนและรายงานต่าง ๆ ของกองกำลัง เช่น

 จังหวัดศรีสะเกษ 
 ฐานปฏิบัติการเสือดาว
 จุดตรวจการสัตตะโสม
 ฐานปฏิบัติการผาหลวง
 ฐานปฏิบัติการเสาธงชัย
 ฐานปฏิบัติการดอยทอง
 ฐานปฏิบัติการอำพัน
 ฐานปฏิบัติการชนแดน

 จังหวัดอุบลราชธานี 
 ฐานปฏิบัติการอนุพงศ์
 ฐานจุดตรวจเนิน 500
 ฐานปฏิบัติการภูมดง่าม
 ฐานปฏิบัติการภูโคกใหญ่

 จังหวัดสุรินทร์ 
 ฐานปฏิบัติการ 22 บี
 ฐานปฏิบัติการบุสะอางค์
 ฐานปฏิบัติการช่องกร่าง

 พื้นที่อ้างสิทธิ 
กองกำลังสุรนารี ดูแลพื้นที่อ้างสิทธิหลักที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดคือพื้นที่บริเวณโดยรอบปราสาทพระวิหาร อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยเฉพาะกิจที่ 1 กองกำลังสุรนารี เป็นที่ตั้งของฐานปฏิบัติการเสือดาว จุดตรวจการสัตตะโสม ฐานปฏิบัติการผาหลวง

นอกจากนี้ยังมีพื้นที่อ้างสิทธิอยู่ตลอดแนวชายแดนไทย–กัมพูชา ตั้งแต่แนวทิวเขาพนมดงรัก ต่อเนื่องไปจนหลักเขตที่ 1 ถึง 27 จำนวน 17 พื้นที่

 ดูเพิ่ม 
 ชายแดนไทย–กัมพูชา
 กองกำลังบูรพา
 อนุสรณ์สถานพิทักษ์ไทย

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:หน่วยงานในสังกัดกองทัพบกไทย
หมวดหมู่:เขตแดนกัมพูชา–ไทย
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–ลาว
หมวดหมู่:การพรรณนาทางวัฒนธรรมของท้าวสุรนารี