คลองภูมินาถดำริ

คลองภูมินาถดำริ หรือเดิมชื่อ คลอง ร.1 เป็นคลองระบายน้ำที่ 1 ใน 7 สาย ที่ดำเนินการภายใต้โครงการบรรเทาอุทกภัยอำเภอหาดใหญ่อันเนื่องมาจากพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ตั้งอยู่ในอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา คลองสร้างแล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2565 โดยเป็นโครงการที่ทำหน้าที่ผันน้ำจากคลองอู่ตะเภา และน้ำที่ไหลลงมาท่วมตัว อำเภอหาดใหญ่ ให้ระบายลงสู่ทะเลสาบสงขลาโดยเร็ว คลองมีระยะทาง 21.34 กิโลเมตร สามารถกักเก็บน้ำได้ความจุ 5 ล้านลูกบาศก์เมตร

ประวัติ
เมื่อ พ.ศ. 2531 พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มีพระราชดำรัสเกี่ยวกับเหตุอุทกภัยในพื้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ที่สร้างความเสียหายแก่พื้นที่เพาะปลูก บ้านเรือน ตลอดจนชีวิตและทรัพย์สิน คิดเป็นมูลค่าความเสียหาย ประมาณ 4,000 ล้านบาท จากพระราชดำรัสดังกล่าวจึงเป็นที่มาของโครงการบรรเทาอุทกภัยอำเภอหาดใหญ่ เมื่อวันที่  24  ธันวาคม พ.ศ. 2531 กรมชลประทานจึงได้สนองพระราชดำริ โดยการขุดลอกคลองธรรมชาติใน พ.ศ. 2532 จำนวน 4 สายเพื่อให้สามารถระบายน้ำเร็วขึ้น ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2543 เกิดอุทกภัย ทำให้เกิดอุทกภัยบริเวณเทศบาลนครหาดใหญ่และบริเวณใกล้เคียง สร้างความเสียหายประมาณ 18,000 ล้านบาท ประชาชนเสียชีวิต 30 คน พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรจึงได้เน้นย้ำถึงพระราชดำรัสเมื่อ พ.ศ. 2531 แก่รัฐบาล จึงเกิดการดำเนินการขุดคลองระบายน้ำเพิ่มจำนวน 7 สาย หนึ่งในนั้นคือ คลองระบายน้ำที่ 1 หรือคลอง ร.1

คลอง ร.1 เป็นคลองสายหลักที่มีความสำคัญการป้องกันอุทกภัยเนื่องจากเป็นคลองที่แบ่งน้ำจากคลองอู่ตะเภาช่วงก่อนเข้าเมืองหาดใหญ่ กรมชลประทานจึงขยายคลอง ร.1 เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำจากเดิม 465 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ให้ระบายน้ำได้ไม่น้อยกว่า 1,200 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที จนเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2559 สำนักราชเลขาธิการมีหนังสือตอบกลับมายังอธิบดีกรมชลประทานว่า ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อคลองระบายน้ำสายที่ 1 ว่า "คลองภูมินาถดำริ"

อย่างไรก็ตาม แม้คลองภูวนาถดำริจะทำหน้าที่เป็นทางระบายน้ำหลักของอำเภอหาดใหญ่และจังหวัดสงขลา และมีความสามารถระบายน้ำได้ถึง 1,200 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที แต่ในอุทกภัยในภาคใต้ของประเทศไทย พ.ศ. 2568 ฝนที่ตกในพื้นที่มีปริมาณสูงเกินค่ามาตรฐานการออกแบบระบบรายน้ำทั้งหมดของตัวเมืองหาดใหญ่ ทำให้พื้นที่เก็บกักน้ำ และแหล่งชะลอน้ำหลายจุดเต็มตั้งแต่ต้น มวลน้ำจำนวนมากจึงไหลหลากลงมาสู่คลองภูวนาถดำริพร้อมกันจากหลายพื้นที่ซึ่งมีอัตราสูงเกินกำลังรองรับได้ และบางจุดยังมีการบำรุงรักษาที่ไม่ทั่วถึง คลองภูวนาถดำริจึงไม่สามารถระบายน้ำในเหตุอุทกภัยครั้งนี้ได้อย่างเต็มที่

อ้างอิง

ภูมินาถดำริ
หมวดหมู่:อำเภอหาดใหญ่
หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร