อองกี๋

อองกี๋, อองตี๋ หรืออองกิ๋ม (ค.ศ. 190 – 9 มิถุนายน ค.ศ. 261) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า หวาง จี () ชื่อรอง ปั๋ว-ยฺหวี () เป็นขุนพลของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน เริ่มรับราชการในฐานะข้าราชการชั้นผู้น้อยภายใต้หวาง หลิง (王淩) ข้าหลวงมณฑลเฉงจิ๋ว ในเวลานั้นอองกี๋ได้รับการยกย่องว่าเป็นข้าราชการตัวอย่างที่ปฏิบัติหน้าที่ได้ดี ภายหลังได้ย้ายไปรับราชการในราชสำนักที่นครลกเอี๋ยง  ต่อมาได้เลื่อนตำแหน่งเป็นเจ้าเมือง แต่ถูกปลดออกจากตำแหน่งเป็นเวลาสั้น ๆ เมื่อสุมาอี้ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊กยึดอำนาจจากโจซองที่เป็นผู้สำเร็จราชการร่วมในรัฐประหารเมื่อปี ค.ศ. 249 อย่างไรก็ตาม อองกี๋ได้รับการเรียกตัวกลับเข้ารับราชการอย่างรวดเร็ว และได้เลื่อนขึ้นเป็นข้าหลวงมณฑลเกงจิ๋วและได้รับการแต่งตั้งให้เป็นขุนพล ในช่วงตั้งแต่ปี ค.ศ. 251 จนกระทั่งเสียชีวิตในปี ค.ศ. 261 อองกี๋ยังคงรักษาความสัมพันธ์ในการทำงานอย่างใกล้ชิดแต่ด้วยความเชี่ยวชาญกับผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์สุมาสูและสุมาเจียว ในช่วงเวลานี้ อองกี๋ได้ดูแลราชการทหารในมณฑลเกงจิ๋ว อิจิ๋ว และยังจิ๋ว และป้องกันชายแดนด้านตะวันออกและด้านใต้ของวุยก๊กจากง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊ก อองกี๋ยังช่วยสุมาสูและสุมาเจียวในการปราบปราบสองในสามกบฏในฉิวฉุนในปี ค.ศ. 255 และ ค.ศ. 257-258 ตามลำดับ ในปี ค.ศ. 261 ในช่วงเวลาไม่กี่เดือนก่อนเสียชีวิต อองกี๋ได้คาดการณ์ได้อย่างถูกต้องว่านายทหารง่อก๊กสองนายแสร้งแปรพักตร์เข้าด้วยวุยก๊ก และสามารถป้องกันทัพวุยก๊กจากการตกเข้าสู่กลอุบายของง่อก๊ก 

 ประวัติช่วงต้น 
อองกี๋เป็นชาวอำเภอชฺวีเฉิง ( ชฺวีเฉิงเซี่ยน) เมืองตงไหล ( ตงไหลจฺวิ้น) ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของนครเจา-ยฺเหวียน มณฑลชานตงในปัจจุบัน(王基字伯輿，東萊曲城人也。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋เกิดในปี ค.ศ. 190 ในช่วงปลายของยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก อองกี๋เสียบิดาตั้งแต่อยู่ในวัยเยาว์จึงได้รับการเลี้ยงดูเป็นอย่างดีจากหวาง เวิง () ผู้เป็นอา อองกี๋จึงกตัญญูต่ออาเป็นอย่างสูง(少孤，與叔父翁居。翁撫養甚篤，基亦以孝稱。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

เมื่ออองกี๋อายุ 16 ปี ที่ว่าการเมืองได้รับอองกี๋มารับราชการเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วย อองกี๋ลาออกในเวลาต่อมาหลังตระหนักว่าตนไม่สนใจในราชการ จากนั้นจึงเดินทางไปยังเมืองลองเอี๋ย (琅邪郡 หลางหยาจฺวิ้น; อยู่บริเวณนครหลินอี๋ มณฑลชานตงในปัจจุบัน) เพื่อศึกษาเพิ่มเติมกับเต้เหี้ยน (鄭玄 เจิ้ง เสฺวียน) ผู้เป็นบัณฑิตลัทธิขงจื๊อ(年十七，郡召為吏，非其好也，遂去，入琅邪界游學。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

 ในฐานะผู้ใต้บังคับบัญชาของหวาง หลิง 
ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 220 และ ค.ศ. 226 ที่ว่าการเมืองตงไหลเสนอชื่ออองกี๋เป็นเซี่ยวเหลียน (孝廉; คำเรียกผู้ได้รับการเสนอชื่อเข้ารับราชการ) มายังราชสำนักของรัฐวุยก๊ก อองกี๋จึงได้รับการตั้งเป็นมหาดเล็กกลาง ( หลางจง)(黃初中，察孝廉，除郎中。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. เวลานั้น หวาง หลิง (王淩) ซึ่งเพิ่งขึ้นรับตำแหน่งเป็นข้าหลวงมณฑล ( ชื่อฉื่อ) ของมณฑลเฉงจิ๋วได้รับอองกี๋มารับราชการเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วย ( เปี๋ยเจี้ย) ของตน ภายหลังอองกี๋ถูกเรียกตัวมายังราชธานีลกเอี๋ยงเพื่อรับราชการเป็นขุนนางห้องสมุดหลวง ( มี่ชูหลาง)  หวาง หลิงส่งคำร้องมายังราชสำนักกลางเพื่อขอให้อองกี๋ยังคงรับราชการในมณฑลเฉงจิ๋วและได้รับการอนุมัติ(是時青土初定，刺史王凌特表請基為別駕，後召為秘書郎，凌復請還。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ครั้งหนึ่งอองลองผู้เป็นเสนาบดีมหาไทย (司徒 ซือถู)  เคยขอให้หวาง หลิงย้ายอองกี๋มายังสำนักของตนในลกเอี๋ยง แต่หวาง หลิงปฏิเสธ(頃之，司徒王朗辟基，淩不遣。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองลองจึงเขียนฎีกาถวายราชสำนักกล่าวหาว่าหวาง หลิงกีดกันผู้มีความสามารถ "ข้าราชการระดับท้องถนนที่ทำงานได้ดีเป็นพิเศษก็ควรจะเลื่อนขั้นเป็นระดับเมือง ข้าราชการระดับเมืองที่ทำงานได้ดีก็ควรได้รับการแนะนำไปยังราชสำนักกลาง แนวปฏิบัตินี้มีต้นกำเนิดมาจากธรรมเนียมโบราณของขุนนางที่เสนอผู้มีความสามารถในท้องถิ่นให้กับผู้ปกครองของตน ข้าพระพุทธเจ้าไม่เคยได้ยินว่ามีเจ้าหน้าที่ส่วนภูมิภาคคนใดปฏิเสธที่จะให้ผู้ใต้บังคับบัญชาของตนได้รับราชการในราชสำนักกลาง"(朗書劾州曰：「凡家臣之良，則升于公輔，公臣之良，則入于王職，是故古者侯伯有貢士之禮。今州取宿衞之臣，留秘閣之吏，所希聞也。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. แม้จะมีข้อกล่าวหาของอองลอง แต่หวาง หลิงก็ยังคงปฏิเสธที่จะให้อองกี๋ไป ตลอดช่วงเวลาที่หวาง หลิงดำรงตำแหน่งในเฉงจิ๋ว ผลงานส่วนใหญ่ของหวาง หลิงแท้จริงแล้วมาจากความพยายามของอองกี๋(淩猶不遣。淩流稱青土，蓋亦由基恊和之輔也。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

 รับราชการในราชสำนัก 
ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 230 และ ค.ศ. 235 สุมาอี้ผู้ดำรงตำแหน่งมหาขุนพล ( ต้าเจียงจฺวิน) ของวุยก๊กเรียกตัวอองกี๋มารับราชการกับตน หวาง หลิงไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากยอมให้อองกี๋ไป ก่อนที่อองกี๋จะไปถึงสำนักของสุมาอี้ ก็ได้รับการตั้งให้เป็นขุนนางสำนักราชเลขาธิการราชวัง ( จงชูชื่อหลาง)(大將軍司馬宣王辟基，未至，擢為中書侍郎。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในรัชสมัยของโจยอยจักรพรรดิแห่งวุยก๊กระหว่างปี ค.ศ. 226 ถึง ค.ศ. 239 โจยอยทรงเริ่มโครงการก่อสร้างพระราชวังที่หรูหราและฟุ่มเฟือย เนื่องจากโครงการนี้ใช้แรงงานมหาศาล จึงส่งผลกระทบอย่างหนักต่อราษฎรที่ถูกเกณฑ์มาเป็นคนงานในโครงการ(明帝盛脩宮室，百姓勞瘁。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋เขียนฎีกาถึงโจยอยทูลแนะนำพระองค์ให้หยุดโครงการ: 

อองซกมีชื่อเสียงจากการเขียนบทวิจารณ์และอรรถาธิบายของคัมภีร์ในลัทธิขงจื๊อ รวมถึงการแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับระเบียบ จรรยา และขนบธรรมเนียม ทัศนะของอองซกแตกต่างไปอย่างมากจากทัศนะของเต้เหี้ยนบัณฑิตลัทธิขงจื๊อ อองกี๋มักจะท้าทายและไม่เห็นด้วยกับอองซกเพราะอองกี๋ศึกษาและปฏิบัติตามคำสอนของเต้เหี้ยน(散騎常侍王肅著諸經傳解及論定朝儀，改易鄭玄舊說，而基據持玄義，常與抗衡。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ต่อมาอองกี๋ได้เลื่อนขึ้นเป็นเจ้าเมือง ( ไท่โฉ่ว) ของเมืองอันเป๋ง (安平郡 อานผิงจฺวิ้น; อยู่บริเวณนครเหิงฉุ่ย มณฑลเหอเป่ย์ในปัจจุบัน) ต่อมาอองกี๋ลาออกจากตำแหน่งด้วยเหตุผลทางราชการ(遷安平太守，公事去官。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

 ในฐานะเจ้าเมืองตันฉอง 
ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 239 และ ค.ศ. 249 โจซองมหาขุนพล ( ต้าเจียงจฺวิน)  แห่งวุยก๊กเรียกตัวอองกี๋มารับราชการเป็นขุนนางผู้ช่วย ( ฉงชื่อจงหลาง) ของตน ภายหลังอองกี๋ได้เลื่อนขั้นเป็นเจ้าเมือง ( ไท่โฉ่ว) ของเมืองตันฉอง (安豐郡 อานเฟิงจฺวิ้น; อยู่บริเวณนครลู่อาน มณฑลอานฮุยในปัจจุบัน)(大將軍曹爽請為從事中郎，出為安豐太守。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. 

ในช่วงที่ดำรงตำแหน่ง อองกี๋ปกครองเมืองอย่างเคร่งครัดแต่ยุติธรรม อองกี๋ยังปฏิบัติด้วยความเมตตาเป็นครั้งคราวเพื่อให้ได้รับการสนับสนุนจากมวลชน เมืองตันฉองนั้นตั้งอยู่ใกล้ชายแดนระหว่างวุยก๊กและง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊ก อองกี๋จึงจัดตั้งและเสริมการป้องกันเพื่อยับยั้งข้าศึก ต่อมาอองกี๋ได้รับยศเพิ่มเติมเป็นขุนพลโจมตีกบฏ ( เถ่าโค่วเจียงจฺวิน)(郡接吳寇，為政清嚴有威惠，明設防備，敵不敢犯。加討寇將軍。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 245 และ ค.ศ. 252 มีรายงานว่าทัพของง่อก๊กระดมพลที่เกี๋ยนเงียบ (建業 เจี้ยนเย่; ปัจจุบันคือนครหนานจิง มณฑลเจียงซู) นครหลวงของง่อก๊ก ทัพง่อก๊กยังประกาศว่ากำลังเตรียมการจะบุกอาณาเขตของวุยก๊กในมณฑลยังจิ๋ว จูกัดเอี๋ยนข้าหลวงมณฑลยังจิ๋วขอความเห็นของอองกี๋เกี่ยวกับการโต้ตอบการบุกของง่อก๊ก(吳嘗大發衆集建業，揚聲欲入攻揚州，刺史諸葛誕使基策之。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋ตอบว่า:  อองกี๋วิเคราะห์ได้อย่างถูกต้อง ซุนกวนไม่ได้ยกทัพโจมตีวุยก๊กในช่วงเวลานั้น(後權竟不能出。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

เมื่อโจซองเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของวุยก๊กระหว่างปี ค.ศ. 239 ถึง ค.ศ. 249 ได้ผูกขาดอำนาจและเอิื้อประโยชน์ต่อพวกพ้อง ทำให้เกิดการทุจริตทางการเมืองและความเสื่อมโทรมทางวัฒนธรรม อองกี๋ได้เขียนตำรา "ฉือเย่าหลุน" (時要論; "ข้อเขียนว่าด้วยความต้องการของยุคสมัย") เพื่อแสดงทัศนะของตนเกี่ยวกับการเมืองร่วมสมัย(時曹爽專柄，風化陵遲，基著時要論以切世事。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. จากนั้นอองกี๋ลาออกจากตำแหน่งเจ้าเมืองตันฉองโดยอ้างว่าสุขภาพไม่ดี ต่อมาไม่นานอองกี๋ก็ได้รับการเรียกตัวจากราชสำนักวุยก๊กให้มารับราชการเป็นเจ้าเมืองโห้หล้ำ ( เหอหนานอิ่น) แต่ก่อนที่อองกี๋จะเข้ารับตำแหน่ง โจซองก็ถูกโค่นล้มจากอำนาจในรัฐประหารที่ก่อการโดยสุมาอี้ที่เป็นผู้สำเร็จราชการร่วม แล้วโจซองก็ถูกประหารชีวิตพร้อมด้วยครอบครัวและพรรคพวก อองกี๋เคยเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของโจซอง จึงพลอยถูกดึงเข้าไปพัวพันในเรื่องนี้และถูกปลดจากตำแหน่ง(以疾徵還，起家為河南尹，未拜，爽伏誅，基甞為爽官屬，隨例罷。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

 ในฐานะข้าหลวงมณฑลเกงจิ๋ว 
ในปีเดียวกัน (ค.ศ. 249) หลังถูกปลดจากตำแหน่ง อองกี๋ได้รับการเรียกตัวกลับมารับราชการเป็นราชเลขาธิการ ( ช่างชู) ในสำนักราชเลขาธิการ ในปีถัดมา อองกี๋ได้เลื่อนเป็นข้าหลวงมณฑล ( ชื่อฉื่อ) ของมณฑลเกงจิ๋วและได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนพลเชิดชูความดุดัน ( หยางเลี่ยเจียงจฺวิน) หลังรับตำแหน่งได้ไม่นาน ราชสำนักวุยก๊กมีคำสั่งให้อองกี๋เข้าร่วมกับอองซองขุนพลวุยก๊กในการทัพที่รบกับง่อก๊ก(其年為尚書，出為荊州刺史，加揚烈將軍，隨征南王昶擊吳。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ระหว่างยุทธการ อองกี๋นำกำลังทหารเข้าโจมตีทัพง่อก๊กที่นำโดยปู้ เสีย (步恊) ที่อำเภออิเหลง (夷陵縣 อี๋หลิงเซี่ยน; ปัจจุบันคือนครอี๋ชาง มณฑลหูเป่ย์) ปู้ เสียและทหารล่าถอยไปหลังกำแพงเมือง ปิดประตูและไม่ยอมออกรบกับอองกี๋ อองกี๋จึงสั่งทหารให้แสร้งทำเป็นเตรียมการจะโจมตีเมือง ขณะเดียวกันก็ลอบส่งทหารไปยึดยุ้งฉางของทัพง่อก๊กที่สฺยงฟู่ () ทหารอองกี๋สามารถยึดข้าวสารได้มากกว่า 300,000 หู (斛; หน่วยปริมตร) และจับตัวถาน เจิ้ง () ขุนพลง่อก๊กได้ พลเรือนง่อก๊กหลายพันคนยอมสวามิภักดิ์ต่อทัพง่อก๊ก อองกี๋จัดเตรียมให้พลเรือนได้ตั้งถิ่นฐานใหม่ในอำเภออิเหลง ราชสำนักวุยก๊กตั้งให้อองกี๋มีบรรดาศักดิ์ระดับกวนไล่เหา ( กวานเน่ย์โหว) เพื่อเป็นเกียรติจากผลงานในการศึกของอองกี๋(基別襲步恊於夷陵，恊閉門自守。基示以攻形，而實分兵取雄父邸閣，收米三十餘萬斛，虜安北將軍譚正，納降數千口。於是移其降民，置夷陵縣。賜爵關內侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

อองกี๋เขียนหนังสือถึงอองซอง พยายามโน้มน้าวอองซองให้ย้ายฐานปฏิบัติการไปยังเมืองกังแฮ (江夏郡 เจียงเซี่ยจฺวิ้น; อยู่บริเวณอำเภอยฺหวินเมิ่ง มณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน) เพื่อให้ใกล้กับชายแดนวุยก๊ก-ง่อก๊กที่แฮเค้า (夏口 เซี่ยโข่ว; อยู่ในนครอู่ฮั่น มณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน) หลังจากนั้นมา ทัพง่อก๊กก็ไม่กล้าข้ามแม่น้ำมาโจมตีอาณาเขตของวุยก๊กเหมือนที่เคยทำมาก่อน(基又表城上昶，徙江夏治之，以偪夏口，由是賊不敢輕越江。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในช่วงที่อองกี๋ดำรงตำแหน่งข้าหลวงมณฑลเกงจิ๋ว ได้ปกครองมณฑลอย่างซื่อสัตย์ยุติธรรม รักษาวินัยดีในกองทัพและภาคการเกษตร และสร้างสำนักศึกษาหลายแห่งเพื่อส่งเสริมการศึกษา อองกี๋ได้รับการยกย่องอย่างมากจากชาวมณฑลเกงจิ๋ว(明制度，整軍農，兼脩學校，南方稱之。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในช่วงเวลานั้น ราชสำนักวุยก๊กต้องการเริ่มการทัพรบกับง่อก๊ก จึงมีคำสั่งให้อองกี๋คิดกลยุทธิ์ขึ้นมา(時朝廷議欲伐吳，詔基量進趣之宜。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋พูดว่า  การทัพจึงถูกยกเลิกไป(於是遂止。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

เมื่อสุมาสูสืบทอดอำนาจต่อจากสุมาอี้ผู้บิดาในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊กในปี ค.ศ. 251 อองกี๋เขียนหนังสือถึงสุมาสูว่า:(司馬景王新統政，基書戒之曰： ...) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.  สุมาสูยอมรับคำแนะนำของอองกี๋(景王納其言。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในปี ค.ศ. 254 หลังสุมาสูปลดโจฮองจักรพรรดิวุยก๊กออกจากตำแหน่ง และตั้งโจมอขึ้นเป็นจักรพรรดิแทน อองกี๋ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากกวนไล่เหาขึ้นเป็นโหวระดับหมู่บ้านชื่อบรรดาศักดิ์ว่า "ฉางเล่อถิงโหว" ()(高貴鄉公即尊位，進封常樂亭侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27

 ปราบกบฏบู๊ขิวเขียมและบุนขิม 

ในปี ค.ศ. 255 บู๊ขิวเขียมและบุนขิมขุนพลวุยก๊กเริ่มก่อกบฏในฉิวฉุน (壽春 โช่วชุน; อยู่บริเวณอำเภอโช่ว มณฑลอานฮุยในปัจจุบัน) อำเภอเอกของเมืองห้วยหนำ ( หฺวายหนานจฺวิ้น) ซึ่งถูกเรียกว่ารัฐฌ้อ ( ฉู่กั๋ว) ในเวลานั้น อองกี๋ได้รับการแต่งตั้งเป็นรักษาการผู้กำกับทัพ ( เจียงจฺวิน) ได้รับมอบอาญาสิทธิ์ และได้รับมอบหมายให้บัญชาการทัพวุยก๊กที่ประจำในฮูโต๋ (許昌 สฺวี่ชาง) สุมาสูผู้สำเร็จราชการแห่งวุยก๊กนำกำลังทหารจากลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊กไปปราบปรามกบฏและพบกับอองกี๋ที่ฮูโต๋(毌丘儉、文欽作亂，以基為行監軍、假節，統許昌軍，適與景王會於許昌。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

เมื่อสุมาสูถามอองกี๋ว่าคิดอย่างไรกับการกระทำของบู๊ขิวเขียมและบุนขิม อองกี๋ตอบว่า "ข้าราชการท้องถิ่นในห้วยหนำไม่มีส่วนรับผิดชอบต่อการก่อกบฏ บู๊ขิวเขียมและบุนขิมบังคับให้พวกเขาก่อกบฏโดยขู่ว่าจะฆ่าหากไม่ทำตาม พวกเขาจะแตกกระจายไปเมื่อทัพหลวงยกมาถึง อีกไม่นานเราจะได้เห็นศพของบู๊ขิวเขียมและบุนขิมแขวนอยู่ที่ประตู" สุมาสูเห็นชอบด้วย(景王曰：「君籌儉等何如？」基曰：「淮南之逆，非吏民思亂也，儉等誑脅迫懼，畏目下之戮，是以尚群聚耳。若大兵臨偪，必土崩瓦解，儉、欽之首，不終朝而縣於軍門矣。」景王曰：「善。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

สุมาสูมอบหมายให้อองกี๋บัญชาการทัพหน้า ในเวลานั้น นายทหารวุยก๊กหลายคนเชื่อว่าบู๊ขิวเขียมและบุนขิมมีกำลังมากและยากจะเอาชนะ ราชสำนักวุยก๊กจึงมีคำสั่งให้อองกี๋ให้รักษาที่มั่นและงดเข้าปะทะกับกลุ่มกบฏในยุทธการ(乃令基居軍前。議者咸以儉、欽慓悍，難與爭鋒。詔基停駐。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋ไม่เห็นด้วยโดยกล่าวว่า:  แล้วอองกี๋จึงขออนุญาตโจมตีกลุ่มกบฏหลายครั้ง เมื่อได้รับการอนุมัติในที่สุด อองกี๋นำกองกำลังของตนไปยังแม่น้ำอิ๋นซุย ( อิ๋นฉุ่ย)(基屢請，乃聽進據濦水。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. ที่นั่นอองกี๋ขออนุญาตโจมตีกลุ่มกบฏ: 

สุมาสูต้องการคอยจนกว่าทัพวุยก๊กที่ระดมมาทั้งหมดจะมาถึงแล้วจึงค่อยเปิดการโจมตีฉิวฉุน จึงไม่อนุญาตให้อองกี๋โจมตีก่อน อองกี๋จึงพูดว่า "เมื่อขุนพลออกสู่สนามรบ ไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้านายเสมอไป หากพวกกบฏยึดอาณาเขตได้พวกกบฏก็จะยิ่งได้เปรียบ หากเรายึดอาณาเขตได้เราจะยิ่งได้เปรียบ นี่คือความหมายของการยึดครองอาณาเขต ที่ข้าหมายถึงถึงที่ลำเต๋ง"(景王欲須諸軍集到，猶尚未許。基曰：「將在軍，君令有所不受。彼得則利，我得亦利，是謂爭城，南頓是也。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. สุมาสูจึงอนุมัติและส่งอองกี๋เข้ายึดลำเต๋ง (南頓 หนานตุ้น; ทางตะวันตกของนครเซี่ยงเฉิง มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) เมื่อบู๊ขิวเขียมทราบเรื่องนี้ก็นำทัพมุ่งไปลำเต๋งเช่นกัน หลังเดินทางไปได้ประมาณ 10 ลี้ ก็ทราบข่าวว่าอองกี๋ตีกองกำลังฝ่ายตนได้และยึดได้ลำเต๋ง บู๊ขิวเขียมจึงล่าถอยไปอำเภอฮางเสีย (項縣 เซี่ยงเซี่ยน; ปัจจุบันคืออำเภอเฉิ่นชิว มณฑลเหอหนาน)(遂輙進據南頓，儉等從項亦爭欲往，發十餘里，聞基先到，復還保項。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในช่วงเวลานั้น เตงงายข้าหลวงมณฑลกุนจิ๋วนำทหารมาตั้่งมั่นที่งักแกเสีย (樂嘉 เยฺว่เจีย; ปัจจุบันคือนครเซี่ยงเฉิง มณฑลเหอหนาน) เมื่ออองกี๋รู้ว่าบู๊ขิวเขียมส่งบุนขิมให้นำทัพเข้าโจมตีเตงงายที่งักแกเสีย อองกี๋จึงถือโอกาสของสถานการณ์นี้เข้าโจมตีและยึดอำเภอฮางเสียจากกลุ่มกบฏ  หลังกบฏถูกปราบปราม อองกี๋ได้รับการเลื่อนขั้นเป็นขุนพลพิทักษ์ภาคใต้ ( เจิ้นหนานเจียงจฺวิน) และรับผิดชอบดูแลปฏิบัติการทางการทหารในมณฑลอิจิ๋ว อองกี๋ยังได้รับการแต่งตั้งให้เป็นรักษาการข้าหลวงมณฑลอิจิ๋ว และได้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากโหวระดับหมู่บ้านเป็นโหวระดับตำบลชื่อบรรดาศักดิ์ว่า "อานเล่อเซียงโหว" ()(時兖州刺史鄧艾屯樂嘉，儉使文欽將兵襲艾。基知其勢分，進兵偪項，儉衆遂敗。欽等已平，遷鎮南將軍，都督豫州諸軍事，領豫州刺史，進封安樂鄉侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่  27. อองกี๋เขียนฎีกาถึงราชสำนักวุยก๊ก เสนอให้มอบศักดินา 200 ครัวเรือนจากเขตศักดินาของตนให้กับหวาง เฉียว () ผู้เป็นลูกพี่ลูกน้อง เพื่อแสดงความขอบคุณต่อหวาง เวิง (王翁; บิดาของหวาง เฉียว) อาของอองกี๋ที่ล่วงลับไปแล้วที่ช่วยเลี้ยงดูตนตั้งแต่อยู่ในวัยเยาว์ ราชสำนักอนุมัติคำขอพิเศษนี้และตั้งให้หวาง เฉียวมีบรรดาศักดิ์ระดับกวนไล่เหา ( กวานเน่ย์โหว)(上疏求分戶二百，賜叔父子喬爵關內侯，以報叔父拊育之德。有詔特聽。) สามก๊กจี่ เล่มที่  27.

 ปราบกบฏจูกัดเอี๋ยน 

เมื่อจูกัดเอี๋ยนขุนพลวุยก๊กเริ่มก่อกบฏในฉิวฉุน (壽春 โช่วชุน; อยู่บริเวณอำเภอโช่ว มณฑลอานฮุยในปัจจุบัน) ในปี ค.ศ. 257 อองกี๋ได้รับการแต่งตั้งเป็นรักษาการขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันออก (  เจิ้นตงเจียงจฺวิน) เพิ่มเติ่มจากตำแหน่งในปัจจุบันคือขุนพลพิทักษ์ภาคใต้ ( เจิ้นหนานเจียงจฺวิน) อองกี๋ยังได้รับมอบหมายให้ดูแลปฏิบัติการทางทหารในมณฑลยังจิ๋วและอิจิ๋ว(諸葛誕反，基以本官行鎮東將軍，都督揚、豫諸軍事。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. ในเวลานั้น ทัพหลวงของวุยก๊กตั้งมั่นอยู่ที่อำเภอฮางเสีย (項縣 เซี่ยงเซี่ยน; ปัจจุบันคืออำเภอเฉิ่นชิว มณฑลเหอหนาน) ไม่กล้าโจมตีกลุ่มกบฏเพราะรู้ว่ากลุ่มกบฏเป็นทหารที่ชำนาญศึก ราชสำนักวุยก๊กจึงมีคำสั่งให้อองกี๋กำกับการสร้างแนวป้องกันและป้อมปราการ และปฏิเสธคำขอของอองกี๋ที่ขอโจมตีกลุ่มกบฏ(時大軍在項，以賊兵精，詔基斂軍堅壘。基累啟求進討。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊กส่งจูอี้ให้นำทัพง่อก๊กมายังฉิวฉุนเพื่อสนับสนุนจูกัดเอี๋ยน ทัพง่อก๊กตั้งค่ายที่อำเภออานเฉิง (安城縣 อานเฉิงเซี่ยน; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอผิง-ยฺหวี มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน)(會吳遣朱異來救誕，軍於安城。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

อองกี๋ปฏิบัติตามคำสั่งและนำกำลังทหารเข้ายึดเนินทางทางเหนือ อองกี๋บอกกับนายทหารว่า "ป้อมปราการแข็งแกร่งมากแล้ว กำลังทหารก็มารวมตัวกันที่นี่ เราเพียงต้องรักษาการป้องกันและรอให้ข้าศึกยกมา หากเรายังคงจัดกำลังทหารมารักษาจุดยุทธศาสตร์ เราจะมีแต่จะยิ่งกระจัดกระจาย เมื่อเป็นเช่นนั้น แม้ว่าคนที่ฉลาดที่สุดก็ไม่สามารถคิดวิธีแก้ปัญหาใด ๆ ได้ "(基又被詔引諸軍轉據北山，基謂諸將曰：「今圍壘轉固，兵馬向集，但當精修守備以待越逸，而更移兵守險，使得放縱，雖有智者不能善後矣。」) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. จากนั้นอองกี๋จึงเขียนรายงานถึงราชสำนักวุยก๊กว่า:  ราชสำนักอนุมัติ(書奏，報聽。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

สุมาเจียวมหาขุนพล ( ต้าเจียงจฺวิน) แห่งวุยก๊กนำทัพหลวงไปยังฉิวโถว (丘頭; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอเฉิ่นชิว มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) และจัดกำลังทหารโดยรอบป้อมเมื่อสร้างแนวป้องกัน(大將軍司馬文王進屯丘頭，分部圍守，各有所統。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. เวลานั้นอองกี๋บัญชาทหาร 26 หน่วยตั้งมั่นอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของป้อม สุมาเจียวส่งคนนำสารไปพบอองกี๋และมีคำสั่งให้อองกี๋รักษาที่มั่นและงดการออกไปปะทะกับกลุ่มกบฏในสนามรบ ในเวลาไม่นาน ภายในป้อมก็ขาดแคลนเสบียงในขณะที่กลุ่มกบฏเพิ่มความรุนแรงในการโจมตีมากขึ้น อองกี๋ยังคงป้องกันอย่างมั่นคงและรักษาที่มั่นไว้  เมื่อโอกาสมาถึง อองกี๋ก็เปิดฉากโต้กลับและเอาชนะกลุ่มกบฏได้(基督城東城南二十六軍，文王勑軍吏入鎮南部界，一不得有所遣。城中食盡，晝夜攻壘，基輙拒擊，破之。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

หลังปรากบฏจูกัดเอี๋ยนได้ อองกี๋เขียนหนังสือถึงสุมาเจียวว่า: 

สุมาเจียวต้องการขอให้ต๋องจูและผู้แปรพักตร์จากง่อก๊กให้ทำหน้าที่เป็นผู้นำทางในการนำทัพวุยก๊กบุกลึกเข้าไปในอาณาเขตของง่อก๊กเพื่อเปิดการโจมตี(文王欲遣諸將輕兵深入，招迎唐咨等子弟，因釁有蕩覆吳之勢。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. แต่อองกี๋คัดค้านสุมาเจียวโดยกล่าวว่า:  สุมาเจียวจึงยกเลิกการโจมตีง่อก๊ก(文王乃止。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

หลังทำให้ภูมิภาคห้วยหนำกลับมาสงบ อองกี๋ได้รับการแต่งตั้งจากตำแหน่งเดิมคือขุนพลพิทักษ์ภาคใต้ ( เจิ้นหนานเจียงจฺวิน) ให้เป็นขุนพลโจมตีภาคตะวันออก ( เจิงตงเจียงจฺวิน) รับผิดชอบดูแลราชการทหารในมณฑลยังจิ๋ว อองกี๋ยังได้รับการเลื่อนบรรดาศักดิ์จากโหวระดับตำบลเป็นโหวระดับอำเภอชื่อบรรดาศักดิ์ว่า "ตงอู่โหว" ()(以淮南初定，轉基為征東將軍，都督揚州諸軍事，進封東武侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋เขียนฎีกาถึงราชสำนักเพื่อปฏิเสธการเลื่อนบรรดาศักดิ์ และมอบความดีความชอบในการปราบกบฏในผู้ใต้บังคับบัญชาทั้งหมด  หัวหน้าเสมียนและนายกองพัน 7 คนใต้บังคับบัญชาของอองกี๋ได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์โหว(基上疏固讓，歸功參佐，由是長史司馬等七人皆侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

เมื่อมารดาของอองกี๋เสียชีวิตในปี ค.ศ. 258 ราชสำนักวุยก๊กออกพระราชโองการให้เก็บข่าวเรื่องการเสียชีวิตของมารดาอองกี๋เป็นความลับ ศพของหวาง เป้า () บิดาของอองกี๋ได้รับการขุดขึ้นมาและย้ายมายังลกเอี๋ยงเพื่อฝังใหม่พร้อมกับมารดาของอองกี๋ ราชสำนักยังแต่งตั้งย้อนหลังให้หวาง เป้าเป็นเจ้าเมืองปักไฮ (北海 เป๋ย์ไห่)(是歲，基母卒，詔祕其凶問，迎基父豹喪合葬洛陽，追贈豹北海太守。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

 ในฐานะขุนพลโจมตีภาคใต้ 
ในปี ค.ศ. 259 อองกี๋ได้รับการแต่งตั้งจากตำแหน่งเดิมคือขุนพลโจมตีภาคตะวันออก ( เจิงตงเจียงจฺวิน) ไปเป็นขุนพลโจมตีภาคใต้ (  เจิงหนานเจียงจฺวิน) และรับผิดชอบดูแลปฏิบัติการทางการทหารในมณฑลเกงจิ๋ว(甘露四年，轉為征南將軍，都督荊州諸軍事。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. ในปีถัดมา ราชสำนักวุยก๊กเพิ่มศักดินาให้อองกี๋ 1,000 ครัวเรือน ทำให้อองกี๋มีศักดินาทั้งหมดเพิ่มเป็น 5,700 ครัวเรือน บุตรชายของอองกี๋ 2 คนได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักด์โหวระดับหมู่บ้านหรือเตงเฮา (亭侯 ถิงโหว) และโหวระดับรองหรือกวนไล่เหา (關內侯 กวานเน่ย์โหว) ตามลำดับ(常道鄉公即尊位，增邑千戶，并前五千七百戶。前後封子二人亭侯、關內侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ในช่วงระหว่างวันที่ 17 เมษายนและ 16 พฤษภาคม ค.ศ. 261 เฮาเหลก ( หู เลี่ย) เจ้าเมืองซงหยง (襄陽 เซียงหยาง) รายงานว่าเติ้ง โหยว () และหลี่ กวาง () นายทหารของง่อก๊กกำลังวางแผนจะนำกำลังทหาร 18 หน่วยแปรพักตร์มาเข้าด้วยวุยก๊ก และได้ส่งผู้ใต้บังคับบัญชาชื่อจาง อู๋ () และเติ้ง เชิง () ข้ามชายแดนมาแล้ว(司馬彪戰畧載基此事，詳於本傳。曰：「景元二年春三月，襄陽太守胡烈表上『吳賊鄧由、李光等，同謀十八屯，欲來歸化，遣將張吳、鄧生，并送質任。克期欲令郡軍臨江迎拔』。) อรรถาธิบายจากจ้านเลฺว่ของซือหม่า เปียวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 27. เมื่อได้รับข่าวสุมาเจียวและราชสำนักวุยก๊กมีคำสั่งให้อองกี๋ระดมทหารหลายหน่วยจากทั่วมณฑลเกงจิ๋วรวมถึงซงหยงให้เตรียมการบุกง่อก๊กครั้งใหญ่โดยความช่วยเหลือของผู้แปรพักตร์(景元二年，襄陽太守表吳賊鄧由等欲來歸化，基被詔，當因此震蕩江表。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.(大將軍司馬文王啟聞。詔征南將軍王基部分諸軍，使烈督萬人徑造沮水，荊州、義陽南屯宜城，承書夙發。若由等如期到者，便當因此震蕩江表。) อรรถาธิบายจากจ้านเลฺว่ของซือหม่า เปียวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

เมื่ออองกี๋ได้ยินเรื่องนี้ก็สงสัยว่าเติ้ง โหยวและหลี่ กวางแสร้งทำเป็นแปรพักตร์เข้าด้วยวุยก๊ก อองกี๋จึงเขียนรายงานด่วนถึงราชสำนักว่า:(基疑其詐，馳驛陳狀。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.(基疑賊詐降，誘致官兵，馳驛止文王，說由等可疑之狀。) อรรถาธิบายจากจ้านเลฺว่ของซือหม่า เปียวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 27. "เราควรตรวจสอบและยืนยันเสียก่อน เราไม่ควรเร่งระดมกำลังทหารและส่งให้ยกลึกเข้าไปในแดนข้าศึก"(『且當清澄，未宜便舉重兵深入應之』。) อรรถาธิบายจากจ้านเลฺว่ของซือหม่า เปียวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 27. จากนั้นจึงเขียนรายงานต่อเนื่องไปว่า: 

หลังสุมาเจียวได้รับรายงาน 2 ฉบับของอองกี๋ในช่วงเวลาสั้น ๆ สุมาเจียวยังเห็นว่าเติ้ง โหยวและหลี่ กวางน่าสงสัย สุมาเจียวจึงสั่งให้กำลังทหารที่ระดมเข้ามาให้หยุดอยู่ ณ ตำแหน่งปัจจุบันทันทีและรอคอยคำสั่งเพิ่มเติม(文王累得基書，意疑。尋勑諸軍已上道者，且權停住所在，須後節度。) อรรถาธิบายจากจ้านเลฺว่ของซือหม่า เปียวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 27. อองกี๋เขียนหนังสือถึงสุมาเจียวอีกครั้งว่า:  สุมาเจียวจึงสั่งการให้กำลังทหารระแวดระวังอย่างมากในทันที จากนั้นจึงเขียนหนังสือถึงอองกี๋ตอบว่า "หลายคนที่ทำงานร่วมกันข้าเป็นเพียงคนช่างประจบประแจงที่หวังจะได้รับความโปรดปรานจากข้าผ่านการเยินยอ มีน้อยคนนักที่กล้าจะพูดออกมาอย่างตรงไปตรงมากับข้า ท่านเป็นที่รู้จักในเรื่องความจงรักภักดี ท่านมอบคำแนะนำที่ดีแก่ข้าอยู่บ่อยครั้ง ข้าควรจะฟังคำแนะนำของท่านอีกครั้ง"(文王報書曰：「凡處事者，多曲相從順，鮮能確然共盡理實。誠感忠愛，每見規示，輙敬依來指。」後由等竟不降。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27. เป็นไปตามที่อองกี๋สงสัย เติ้ง โหยวและหลี่กวางแสร้งทำเป็นแปรพักตร์เข้าด้วยวุยก๊ก และไม่ได้นำกำลังทหารมาตามที่ให้คำมั่นไว้(文王於是遂罷軍嚴，後由等果不降。」) อรรถาธิบายจากจ้านเลฺว่ของซือหม่า เปียวในสามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

 เสียชีวิต 
อองกี๋เสียชีวิตในวันที่ 9 มิถุนายน ค.ศ. 261 ขณะอายุ 72 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) ราชสำนักวุยก๊กแต่งตั้งย้อนหลังให้อองกี๋มีตำแหน่งเสนาบดีโยธาธิการ ( ซือคง) และมอบสมัญญานามให้ว่า "จิ่งโหว" () พร้อมด้วยบรรดาศักดิ์ "ตงอู่โหว" () ซึ่งอองกี๋ปฏิเสธไปเมื่อปี ค.ศ. 258(是歲基薨，追贈司空，謚曰景侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

ชิ้นส่วนของศิลาป้ายสุสานของอองกี๋ถูกค้นพบในนครลั่วหยางในช่วงศักราชเฉียนหลง (ค.ศ. 1735–1795) ในยุคราชวงศ์ชิง ความจารึกบนศิลาถูกบันทึกในเล่มที่ 56 ของเฉฺวียนซานกั๋วเหวิน () ที่รวบรวมโดยเหยียน เข่อจฺวิน () ในศตวรรษที่ 19

 ครอบครัว 
บุตรชายของอองกี๋ชื่อหวาง ฮุย () ได้สืบทอดบรรดาศักด์ของบิดาและขึ้นเป็นตงอู่โหว () คนใหม่ แต่เสียชีวิตก่อนเวลาอันควร ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 264 และ ค.ศ. 265 ไม่นานก่อนราชวงศ์จิ้นขึ้นมาแทนที่รัฐวุยก๊ก ราชสำนักวุยก๊กได้ก่อตั้งระบบบรรดาศักดิ์ 5 ขั้น และตั้งให้หวาง อี้ () หลานชายของอองกี๋เป็นตงอู่โหวคนใหม่ มีการก่อตั้งเขตศักดินาใหม่จากครัวเรือนส่วนเกินของเขตศักดินาตงอู่ และตั้งให้บุตรชายคนหนึ่งของหวาง อี้มีบรรดาศักดิ์ระดับกวนไล่เหา (關內侯 กวานเน่ย์โหว)(子徽嗣，早卒。咸熈中，開建五等，以基著勳前朝，改封基孫廙，而以東武餘邑賜一子爵關內侯。) สามก๊กจี่ เล่มที่ 27.

อองกี๋มีบุตรสาวชื่อหวาง ช่าน () มีชื่อรองว่านฺหวี่ อี๋ () สมรสกับซือหม่า หรง () ในปี ค.ศ. 264 และขึ้นเป็นพระชายาในปี ค.ศ. 266 เมื่อซือหม่า หรงได้การแต่งตั้งให้มีฐานันดรศักดิ์เลียงอ๋อง ( เหลียงหวาง) โดยราชวงศ์จิ้น  หวาง ช่านสิ้นพระชนม์ในปี ค.ศ. 284 มีการตั้งศิลาป้ายสุสานเพื่อหวาง ช่านในปี ค.ศ. 288 ใกล้กับอำเภอซุยหยาง (睢陽縣 ซุยหยางเซี่ยน; ปัจจุบันคือเขตซุยหยาง นครชางชิว มณฑลเหอหนาน)(蠡臺直東，又有一臺，世謂之雀臺也。城內東西道北，有晉梁王妃王氏陵表，竝列二碑，碑云：妃諱粲，字女儀，東萊曲城人也。齊北海府君之孫，司空東武景侯之季女，咸熙元年嬪於司馬氏，泰始二年妃於國，太康五年薨，營陵於新蒙之，太康九年立碑。) ฉุ่ยจิงจู้ เล่มที่ 24.

ในปี ค.ศ. 266 หลังราชวงศ์จิ้นขึ้นมาแทนที่รัฐวุยก๊ก ราชสำนักของราชวงศ์จิ้นออกพระราชโองการว่า: 

 ดูเพิ่ม 
 รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).
 เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).
 ลี่ เต้า-ยฺเหวียน (ศตวรรษที่ 6). ฉุ่ยจิงจู้.
 ซือหม่า กวาง (1084). จือจื้อทงเจี้ยน.
 เหยียน เข่อจฺวิน (ศตวรรษที่ 19). เฉวียนซานกั๋วเหวิน ().



หมวดหมู่:ขุนพลของวุยก๊ก
หมวดหมู่:ขุนนางของวุยก๊ก
หมวดหมู่:กบฏสามครั้งในฉิวฉุน