ปืนใหญ่อัตโนมัติ

ปืนใหญ่อัตโนมัติ หรือ ปืนใหญ่กล () เป็นปืนอัตโนมัติเต็มรูปแบบที่สามารถยิงกระสุนเจาะเกราะ ระเบิด หรือกระสุนเพลิง ที่มีลำกล้องใหญ่ (20 มม./0.79 นิ้ว หรือมากกว่า) ได้อย่างรวดเร็ว ต่างจากกระสุนจลนศาสตร์ขนาดเล็กที่ยิงโดยปืนกล ปืนใหญ่อัตโนมัติมีพิสัยการยิงที่ไกลกว่าและประสิทธิภาพขั้นสุดท้ายมากกว่าปืนกล เนื่องจากใช้กระสุนที่ใหญ่กว่า/หนักกว่า (โดยมากจะมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 20–60 มม. (0.79–2.36 นิ้ว) แต่โดยทั่วไปจะมีขนาดเล็กกว่าปืนรถถัง ปืนใหญ่วิถีโค้ง ปืนสนาม หรือปืนใหญ่ชนิดอื่น ๆ เมื่อใช้เพียงคำเดียว คำว่า "ปืนใหญ่อัตโนมัติ" มักจะหมายถึงอาวุธที่ไม่สามารถหมุนได้และมีลำกล้องเดียว เมื่อมีลำกล้องแบบหมุนได้หลายลำกล้อง อาวุธดังกล่าวจะเรียกว่า "ปืนใหญ่อัตโนมัติแบบหมุนได้" หรือบางครั้งอาจเรียกว่า "ปืนใหญ่แบบหมุนได้" หรือ "ปืนใหญ่โรตารี่" โดยย่อ (โดยเฉพาะบนเครื่องบิน)

ปืนใหญ่อัตโนมัติ เป็นอาวุธหนักที่ไม่เหมาะสำหรับทหารราบ เนื่องจากมีน้ำหนักมากและแรงดีดกลับสูง จึงมักติดตั้งบนฐานยึดถาวร แท่นล้อ ยานรบภาคพื้นดิน อากาศยาน หรือยานพาหนะทางน้ำ และส่วนใหญ่มักใช้งานโดยลูกเรือ หรือแม้กระทั่งควบคุมจากระยะไกลพร้อมระบบจดจำ/ค้นหาเป้าหมายอัตโนมัติ (เช่น ปืนยามคอยเหตุและ CIWS ของกองทัพเรือ) ดังนั้น กระสุนจึงมักป้อนจากระบบสายพานเพื่อลดช่วงพักการบรรจุกระสุนหรือเพื่อให้ยิงได้เร็วขึ้น แต่แม็กกาซีนก็ยังเป็นตัวเลือกอยู่ กระสุนประเภททั่วไป ได้แก่ HEIAP, HEDP และกระสุนเจาะเกราะ (AP) แบบพิเศษ เช่น กระสุนคอมโพสิตแข็ง (APCR) และกระสุนสลัดเปลือกหุ้มทิ้งเอง (APDS)

ปืนใหญ่อัตโนมัติสามารถสร้างอำนาจการยิงที่รวดเร็วมากได้ แต่ก็ส่งผลให้ปืนอาจจะร้อนเกินไปหากใช้สำหรับการยิงต่อเนื่อง และถูกจำกัดด้วยปริมาณกระสุนที่ระบบอาวุธที่ติดตั้งสามารถพกพาได้ ปืน Oerlikon KBA ขนาด 25 มม. มีอัตราการยิงที่ค่อนข้างสูงที่ 650 นัดต่อนาที แต่สามารถตั้งโปรแกรมทางอิเล็กทรอนิกส์ให้สามารถยิงได้ 175-200 นัดต่อนาที อัตราการยิงของปืนใหญ่อัตโนมัติสมัยใหม่มีตั้งแต่ 90 นัดต่อนาทีในกรณีของปืน RARDEN ของอังกฤษ ไปจนถึง 2,500 นัดต่อนาทีสำหรับปืน GIAT 30 ระบบโรตารี่ที่มีลำกล้องหลายลำกล้องสามารถยิงได้มากกว่า 10,000 นัดต่อนาที (เช่น GSh-6-23 ของรัสเซีย)The GSh-6-30K, a six-barreled Russian rotary autocannon, has a ROF of 6,000 rounds per minute. Williams, p. 241. เครื่องบินใช้อัตราการยิงที่สูงเป็นพิเศษได้อย่างมีประสิทธิภาพในการต่อสู้ทางอากาศและการสนับสนุนทางอากาศโดยใกล้ชิดต่อเป้าหมายภาคพื้นดินผ่านการโจมตีแบบยิงกราด โดยที่ระยะที่เป้าหมายอยู่ที่จุดนั้นสั้น ๆ และอาวุธมักจะถูกใช้งานเป็นชุดสั้น ๆ

 ประวัติ 

 การพัฒนาการในระยะเริ่มแรก 

ปืนใหญ่อัตโนมัติสมัยใหม่กระบอกแรกคือปืน QF 1-pounder ของอังกฤษ หรือที่เรียกอีกอย่างว่า "ปอมปอม" ปืนใหญ่อัตโนมัติกระบอกนี้ถือเป็นปืนใหญ่อัตโนมัติเต็มรูปแบบรุ่นแรกที่ประสบความสำเร็จ โดยไม่จำเป็นต้องใช้สิ่งกระตุ้นจากภายนอกในการยิง นอกจากการกดไกปืนเท่านั้น ปอมปอมสามารถยิงกระสุนระเบิดที่บรรจุดินปืนน้ำหนัก 1 ปอนด์ (0.45 กิโลกรัม) ได้ด้วยอัตราเร็วมากกว่า 200 นัดต่อนาที ซึ่งเร็วกว่าปืนใหญ่ทั่วไปมาก ขณะเดียวกันก็มีพิสัยการยิงที่ไกลกว่าและมีพลังยิงมากกว่าปืนเล็กยาวของทหารราบมาก

ในปี พ.ศ. 2456 Reinhold Becker และบริษัท Stahlwerke Becker ของเขาได้ออกแบบปืนใหญ่ Becker ขนาด 20 มม. โดยตอบสนองต่อความต้องการอาวุธยุทโธปกรณ์สำหรับอากาศยานขนาดหนักของจักรวรรดิเยอรมัน โดยที่ Spandau Arsena ของรัฐบาลจักรวรรดิได้ให้ความช่วยเหลือพวกเขาในการปรับปรุงอาวุธยุทโธปกรณ์นี้ แม้ว่าจะมีการผลิตปืน Becker รุ่นดั้งเดิมเพียงประมาณ 500 กว่ากระบอกในช่วงสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง แต่บริษัท Oerlikon Contraves ของสวิตเซอร์แลนด์ได้จดสิทธิบัตรการออกแบบนี้ในปี พ.ศ. 2467 โดยบริษัท Ikaria-Werke ของจักรวรรดิไรช์ที่สามในเบอร์ลินได้ใช้สิทธิบัตรการออกแบบของ Oerlikon ในการสร้างปืนใหญ่ MG FF wingmount และปืนใหญ่ Type 99 ของกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่น ซึ่งนำมาใช้และผลิตในปี พ.ศ. 2482 ก็ใช้หลักการของการออกแบบของ Becker/Oerlikon เช่นกัน

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ปืนใหญ่อัตโนมัติส่วนใหญ่ถูกใช้ในสนามเพลาะเป็นปืนต่อต้านอากาศยาน อังกฤษใช้ปืนปอมปอมเป็นส่วนหนึ่งของระบบป้องกันทางอากาศเพื่อต่อต้านเรือเหาะเซ็พเพอลีน ของเยอรมันที่โจมตีลอนดอนเป็นประจำ อย่างไรก็ตาม ปืนปอมปอมสร้างความเสียหายได้เพียงเล็กน้อย เนื่องจากกระสุนปืนไม่ได้จุดไฟไฮโดรเจนของเรือเหาะเซ็พเพอลีน และไม่ทำให้สูญเสียก๊าซ (และด้วยเหตุนี้จึงทำให้ยกตัวขึ้น) มากพอที่จะยิงเรือเหาะตกได้ ความพยายามที่จะใช้ปืนนี้ในเครื่องบินล้มเหลว เนื่องจากน้ำหนักมากที่เป็นข้อจำกัดทั้งความเร็วและระดับความสูง ทำให้ไม่สามารถสกัดกั้นได้สำเร็จ ปืน QF 2 pounder naval ที่มีประสิทธิภาพมากขึ้นสำหรับโจมตีเรือเหาะถูกพัฒนาขึ้นในช่วงสงครามเพื่อใช้เป็นอาวุธต่อต้านอากาศยานและอาวุธป้องกันระยะใกล้สำหรับเรือรบ

 สงครามโลกครั้งที่สอง 
ปืนใหญ่อัตโนมัติจะทำหน้าที่ได้ในระดับที่มากขึ้นและมีประสิทธิภาพมากขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง รถถังเบา Panzer II ของเยอรมัน ซึ่งเป็นหนึ่งในรถถังที่มากที่สุดที่เยอรมันใช้ในระหว่างการบุกครองโปแลนด์และการรบในฝรั่งเศส ใช้ปืนอัตโนมัติขนาด 20 มม. เป็นอาวุธหลัก แม้ว่าจะไม่มีประสิทธิภาพในการต่อต้านเกราะรถถังแม้แต่ในช่วงต้นของสงคราม แต่ปืนใหญ่ก็มีประสิทธิภาพในการต่อต้านยานยนต์ผิวเบา เช่นเดียวกับทหารราบ และยังใช้กับรถหุ้มเกราะอีกด้วย ตัวอย่างขนาดใหญ่กว่า เช่น Vickers S ขนาด 40 มม. ถูกติดตั้งในเครื่องบินโจมตีภาคพื้นดินเพื่อใช้เป็นอาวุธต่อต้านรถถัง ซึ่งเป็นบทบาทที่เหมาะสม เนื่องจากเกราะรถถังมักจะมีน้ำหนักเบาที่สุด

ปืนใหญ่อัตโนมัติ 38 Fk ขนาด 20 มม. ของโปแลนด์มีต้นทุนสูงในการผลิต แต่ก็ถือเป็นข้อยกเว้น ซึ่งแตกต่างจาก Oerlikon ตรงที่ปืนใหญ่รุ่นนี้มีประสิทธิภาพในการยิงรถถังทุกรุ่นที่นำมาใช้ในปี พ.ศ. 2482 เนื่องจากปืนใหญ่รุ่นนี้สร้างขึ้นเพื่ออัปเกรดจาก Oerlikon, Hispano-Suiza และ Madsen ปืนใหญ่รุ่นนี้พิสูจน์แล้วว่าสามารถยิงพันท์เซอร์ 3 และ IV รุ่นแรก ๆ ได้ แม้ว่าจะยิงได้ยากก็ตาม โดยผลิตได้เพียง 55 กระบอกเท่านั้นในช่วงสงครามป้องกันประเทศโปแลนด์ อย่างไรก็ตาม อาวุธเหล่านี้มีบทบาทสำคัญที่สุดในความขัดแย้งครั้งนี้ในสงครามทางอากาศ

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ปืนกลขนาดลำกล้องเล็กยาวกลายมาเป็นอาวุธมาตรฐานของเครื่องบินทหาร ในสงครามโลกครั้งที่สอง มีหลายปัจจัยที่ทำให้ปืนกลดังกล่าวถูกแทนที่ด้วยปืนใหญ่อัตโนมัติ ในช่วงระหว่างสงคราม เครื่องบินได้ผ่านการพัฒนาอย่างมาก และเครื่องบินปีกเดี่ยวที่ทำจากโลหะทั้งหมด ซึ่งเริ่มมีมาตั้งแต่ปลายปี พ.ศ. 2458 ได้เข้ามาแทนที่เครื่องบินปีกสองชั้นที่ทำจากไม้และผ้าเกือบทั้งหมด ในเวลาเดียวกันกับที่เครื่องบินเริ่มทำจากวัสดุที่แข็งแรงขึ้น เครื่องบินก็ยังมีความเร็ว รูปทรง กำลังขับเคลื่อน และขนาดที่เพิ่มมากขึ้น และเริ่มเห็นได้ชัดว่าจำเป็นต้องใช้อาวุธที่มีพลังทำลายล้างสูงขึ้นเพื่อต่อต้านเครื่องบินปีกสองชั้น ในทางกลับกัน เครื่องบินปีกสองชั้นสามารถบรรทุกปืนที่ใหญ่และทรงพลังมากขึ้นได้ดีขึ้นมาก เทคโนโลยีดังกล่าวก็กำลังพัฒนาไปในขณะเดียวกัน โดยให้ความเร็วในการยิงและความน่าเชื่อถือที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองปะทุขึ้น ก็ได้มีการตระหนักอย่างรวดเร็วว่ากำลังของเครื่องบินในยุคปัจจุบันทำให้สามารถติดตั้งแผ่นเกราะเพื่อป้องกันนักบินและพื้นที่เสี่ยงภัยอื่น ๆ ได้ นวัตกรรมนี้พิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันกระสุนปืนกลขนาดลำกล้องปืนเล็กยาว ซึ่งกระสุนมักจะแฉลบออกไปโดยไม่เป็นอันตราย ในทำนองเดียวกัน การนำถังเชื้อเพลิงที่กันรั่วได้ด้วยตัวเองมาใช้ก็ให้การป้องกันที่เชื่อถือได้ต่อกระสุนขนาดเล็กเหล่านี้ การป้องกันแบบใหม่นี้ เมื่อรวมกับความทนทานจากการออกแบบเครื่องบินแบบใหม่ และแน่นอนว่าความเร็วของเครื่องบินทำให้การยิงเครื่องบินให้แม่นยำนั้นยากขึ้นมากในตอนแรก แสดงให้เห็นว่าต้องใช้กระสุนจำนวนมากและโชคช่วยพอสมควรจึงจะสร้างความเสียหายร้ายแรงได้ แต่กระสุนปืนใหญ่เพียงลูกเดียวที่มีปริมาณระเบิดสูงอาจตัดองค์ประกอบโครงสร้างที่สำคัญ เจาะเกราะ หรือเปิดถังเชื้อเพลิงออกจนเกินขีดความสามารถของสารประกอบปิดผนึกตัวเองที่จะรับมือได้ แม้จะอยู่ในระยะไกลพอสมควรก็ตาม (แทนที่จะใช้วัตถุระเบิด กระสุนดังกล่าวสามารถบรรจุวัตถุระเบิดที่มีประสิทธิภาพสูงในการทำลายเครื่องบิน หรืออาจใช้ทั้งวัตถุระเบิดและเพลิงระเบิดผสมกัน) ดังนั้น เมื่อสงครามสิ้นสุดลง เครื่องบินขับไล่ของฝ่ายที่ทำสงครามเกือบทั้งหมดจึงติดตั้งปืนใหญ่บางประเภท ยกเว้นเพียงสหรัฐอเมริกาเท่านั้นที่เลือกใช้ปืนกลหนัก Browning AN/M2 "ลำกล้องเบา" ขนาด .50 นิ้ว เครื่องบินขับไล่ที่ติดตั้งอาวุธระดับกลางเหล่านี้ในมีจำนวนที่เพียงพอจะตอบสนองความต้องการในการรบของชาวอเมริกันส่วนใหญ่ได้ เนื่องจากเครื่องบินเหล่านี้มักจะเผชิญหน้ากับเครื่องบินขับไล่ของศัตรูและเครื่องบินขนาดเล็กอื่น ๆ มากกว่าเครื่องบินทิ้งระเบิดขนาดใหญ่ และในช่วงแรกของสงคราม เครื่องบินของญี่ปุ่นที่พวกเขาเผชิญไม่เพียงแต่มีโครงสร้างที่เบาผิดปกติเท่านั้น แต่ยังไม่มีเกราะป้องกันหรือถังน้ำมันแบบปิดผนึกด้วยตัวเองเพื่อลดน้ำหนักอีกด้วยThe Encyclopedia of Aircraft of WWII. Editor Paul Eden. อย่างไรก็ตาม สหรัฐยังมีใช้เครื่องบินที่ติดตั้งปืนใหญ่อัตโนมัติ เช่น ล็อกฮีด พี-38 ไลท์นิง แม้จะประสบปัญหาทางเทคนิคในการพัฒนาและการผลิตปืนอัตโนมัติขนาดใหญ่เหล่านี้The Machine Gun. George M. Chinn.

อาวุธต่างๆ เช่น ปืนใหญ่เออร์ลิคอนขนาด 20 มิลลิเมตร, ปืนอัตโนมัติโบฟอร์ส 40 มิลลิเมตร แอล/60 และปืนใหญ่อัตโนมัติ Rheinmetall ของเยอรมันแบบต่าง ๆ ถูกนำมาใช้กันอย่างแพร่หลายโดยทั้งสองฝ่ายในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ไม่เพียงแต่ในบทบาทต่อต้านอากาศยานเท่านั้น แต่ยังเป็นอาวุธสำหรับใช้โจมตีเป้าหมายภาคพื้นดินด้วย ปืนกลต่อต้านอากาศยานที่มีขนาดหนักกว่านั้นมีปัญหาในการติดตามอากาศยานที่เคลื่อนที่เร็ว และไม่สามารถประเมินระดับความสูงหรือระยะทางได้อย่างแม่นยำ ขณะที่ปืนกลมีพิสัยการยิงและอำนาจการยิงไม่เพียงพอที่จะยิงเครื่องบินตกได้อย่างสม่ำเสมอ แม้จะมีการติดตั้งปืนกลจำนวนมากในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง แต่ก็ยังคงมีประสิทธิภาพในการโจมตีอากาศยานอยู่ ส่งผลให้อาวุธต่อต้านอากาศยานบนเรือเกือบทั้งหมดถูกถอดออกไปในช่วงหลังสงครามช่วงแรก ๆ ซึ่งปัญหาได้รับการแก้ไขด้วยการนำระบบควบคุมด้วยคอมพิวเตอร์มาใช้

กองทัพอากาศเยอรมันได้นำปืนใหญ่เครื่องบินหนักรุ่นทดลอง Bordkanone ขนาดลำกล้อง 37, 50 และ 75 มม. มาใช้งานจำนวนเล็กน้อย โดยติดตั้งไว้ในกระบอกปืนใต้ลำตัวเครื่องบินหรือปีก ปืนใหญ่ BK 3.7 ขนาด 37 มม. ซึ่งพัฒนามาจากปืนใหญ่ต่อต้านอากาศยานอัตโนมัติ FlaK 43 ขนาด 3.7 ซม. ของกองทัพเยอรมัน ติดตั้งเป็นคู่ในกระบอกปืนใต้ปีกของเครื่องบินรบพิเศษ Stuka Panzerknacker (ทำลายล้างรถถัง) จำนวนเล็กน้อย ปืนใหญ่ BK ขนาด 5 ซม. ซึ่งพัฒนามาจากปืนใหญ่ KwK 39 ขนาด 5 ซม. ของพันท์เซอร์ 3 นั้นติดตั้งในเครื่องบินพิฆาตทิ้งระเบิด Ju 88P ซึ่งใช้รุ่นอื่น ๆ ของ Bordkanone เช่นกัน และในเครื่องพิฆาตทิ้งระเบิด Messerschmitt 410 Hornisse (Hornet) มีการผลิตปืนใหญ่ BK 5 จำนวน 300 กระบอก ซึ่งมากกว่ารุ่นอื่น ๆ ทั้งหมด ปืนต่อต้านรถถังกึ่งอัตโนมัติ PaK 40 ขนาดลำกล้อง 7.5 ซม. เป็นพื้นฐานสำหรับ BK 7.5 ในเครื่องบินขับไล่หนัก Junkers Ju 88P-1 และเครื่องบินโจมตีภาคพื้นดินสองเครื่องยนต์ Henschel Hs 129B-3

ปืน Mauser MK 213 ของเยอรมันได้รับการพัฒนาในช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่สองและถือเป็นปืนใหญ่ลูกโม่สมัยใหม่ ปืนใหญ่ลูกโม่ที่ใช้หลักการของปืนลูกโม่มีห้องบรรจุกระสุนหลายห้องและลำกล้องเดียว ทำให้มีอัตราการยิงที่สูงมากและมีอัตราเร่งสูงจนถึงอัตราการยิงสูงสุด โดยมีน้ำหนักเบา แต่แลกมาด้วยอัตราการยิงต่อเนื่องที่ลดลงเมื่อเทียบกับปืนใหญ่โรตาตรี่ จึงใช้ในเครื่องบินเป็นหลักเพื่อวัตถุประสงค์ในการโจมตีทางอากาศ โดยเป้าหมายจะมองเห็นได้ในช่วงเวลาสั้น ๆ

 ยุคปัจจุบัน 

การพัฒนาขีปนาวุธนำวิถีนั้นถือว่าทำให้ปืนใหญ่ไม่จำเป็นอีกต่อไป และเครื่องบินขับไล่ของฝ่ายตะวันตกทุกรุ่นก็ถูกสร้างขึ้นโดยไม่มีปืนใหญ่ ในทางตรงกันข้าม เครื่องบินของกลุ่มตะวันออกทุกลำยังคงใช้ปืนของตนอยู่Gunston, Bill and Mike Spick. Modern Air Combat. New York: Crescent Books, 1983.  อย่างไรก็ตาม ในช่วงสงครามเวียดนาม กองทัพอากาศสหรัฐได้ตระหนักว่าปืนใหญ่มีประโยชน์ในการยิงเตือนและโจมตีเป้าหมายที่ไม่จำเป็นต้องเสียเงินซื้อขีปนาวุธ (ซึ่งมีราคาแพงกว่ามาก) และที่สำคัญกว่านั้นคือ สามารถใช้เป็นอาวุธเพิ่มเติมได้หากเครื่องบินใช้ขีปนาวุธจนหมดหรือเครื่องบินของศัตรูอยู่ภายในระยะการเล็งเป้าหมายขั้นต่ำของขีปนาวุธในการสู้รบระยะใกล้ที่มีแรง G สูง ซึ่งสิ่งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งเมื่อพิจารณาจากความน่าเชื่อถือที่ต่ำของเทคโนโลยีขีปนาวุธอากาศสู่อากาศในยุคแรก เช่น ที่ใช้ในสงครามเวียดนาม เป็นผลให้เครื่องบินขับไล่ในเวลานั้นมีปืนใหญ่ที่เพิ่มกลับเข้าไปใน "แท่นปืน" ภายนอก และเครื่องบินขับไล่แทบทุกลำยังคงใช้ปืนใหญ่อัตโนมัติในแท่นยึดภายในที่รวมอยู่กับตัวเครื่องมาจนถึงทุกวันนี้


หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ปืนใหญ่อัตโนมัติยังคงทำหน้าที่เป็นอาวุธอเนกประสงค์ในการใช้งานบนบก ทางทะเล และทางอากาศ ตัวอย่างของปืนใหญ่อัตโนมัติสมัยใหม่ ได้แก่ Oerlikon KBA ขนาด 25 มม. ที่ติดตั้งบน IFV Freccia M242 Bushmaster ที่ติดตั้งบน M2/M3 Bradley ปืน Bofors ขนาด 40 มม. เวอร์ชันอัปเดต และ Mauser BK-27 M61A1 ขนาด 20 มม. เป็นตัวอย่างของปืนใหญ่อัตโนมัติแบบหมุนขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า บทบาทอื่นที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับปืนใหญ่อัตโนมัติคือระบบอาวุธต่อตีประชิดบนเรือรบ ซึ่งใช้เพื่อทำลายขีปนาวุธต่อต้านเรือและเครื่องบินบินต่ำ

 ดูเพิ่ม 
 เชนกัน (Chain gun)
 ปืนสนับสนุนทหารราบ
 ปืนใหญ่ลูกโม่ (Revolver cannon)
 ปืนใหญ่โรตารี (Rotary cannon)

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
 Department of the Army. Ballistic Data Performance of Ammunition, TM 9-1907. Washington, D.C.: Government Printing Office, 1948. .
 Williams, Anthony G. The Development of Automatic Cannon, Heavy Machine Guns and Their Ammunition for Armies, Navies and Air Forces. Shrewsbury, Eng.: Airlife Publishing Ltd., 2000. . .

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Extensive documentation of Luftwaffe autocannons


หมวดหมู่:ระบบอาวุธป้องกันตนเองระยะประชิด