เมืองปั่น

เมืองปั่น (မိုင်းပန်) เอกสารไทยส่วนใหญ่เรียก เมืองพาน ตั้งอยู่ในจังหวัดล้างเค้อ รัฐฉาน ประเทศพม่า มีพรมแดนติดกับจังหวัดแม่ฮ่องสอนของไทย การตั้งถิ่นฐานในเมืองพานมีต้นกำเนิดมาตั้งแต่สมัยโบราณ ชุมชนแรกที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นี้คือชนเผ่าชาวไทใหญ่ ในสมัยก่อน เมืองพานเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรที่มีความสำคัญในทางการค้า เนื่องจากตั้งอยู่ในจุดที่สามารถเชื่อมต่อกับอาณาจักรเพื่อนบ้าน เช่น จีน ล้านนา ล้านช้าง

ประวัติศาสตร์
เมืองพานถูกตั้งขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าอลองพญา ที่ตั้งเดิมอยู่ราวสามกิโลเมตรทางใต้ของเมืองพานในปัจจุบัน ในช่วงนี้ไม่แทบไม่ปรากฎข้อมูลของเมืองพาน จึงสันนิฐานว่าเป็นเพียงชุมชนขนาดเล็กมากและไม่มีความสำคัญ ต่อมาในระหว่างพ.ศ. 2310-2317 เมืองพานในสมัยขุนทุอูสามารถตีเมืองใกล้เคียงมาเป็นเมืองขึ้นทั้งหมดสี่แห่งตามลำดับ ได้แก่ เมืองโต๋น, เมืองหาง, เมืองจวด และเมืองทา ประชากรของเมืองพานจึงเพิ่มขึ้นเป็นมีประชากรสามพันครัวเรือน ขุนทุอูจึงสร้างเมืองขึ้นใหม่ทางเหนือใกล้กับเมืองพานเดิม

พ.ศ. 2321 หลังจากที่เจ้ากาวิละแห่งนครลำปาง สามารถขับไล่พม่าออกจากล้านนาแล้ว ก็มอบหมายให้เจ้าคำฟั่น ผู้อนุชา ยกทัพไปตีเมืองพาน ได้ตัวเจ้าฟ้าหน่อคำและกวาดต้อนผู้คนลงมาเชียงใหม่ หลังจากนั้นเชียงใหม่ก็ไม่สนใจเมืองปั่นอีกต่อไป

พ.ศ. 2428 การที่พม่าเสียเอกราชต่ออังกฤษ ส่งผลให้ทหารพม่าถอนกำลังออกจากพื้นที่รัฐฉานในปัจจุบัน ด้วยเหตุนี้ หัวเมืองในลุ่มน้ำสาละวินจึงประลองกำลังชิงความเป็นใหญ่กลายเป็นกลียุคไปทั่ว ชุมชนหลายแห่งถูกเผาทำลาย เมืองหมอกใหม่ยกทัพมาล้อมเมืองปั่น แต่เจ้าฟ้าเมืองหมอกใหม่ต้องกระสุนปืนสิ้นชีพจึงเลิกทัพกลับ

พ.ศ. 2430 อังกฤษจัดราชการในลุ่มน้ำอิรวดีเรียบร้อยแล้ว จึงเริ่มออกปราบปรามความไม่สงบในหัวเมืองเงี้ยว กะเหรี่ยง และตามด้วยไทใหญ่ จนกระทั่งปี 2431 เมื่ออังกฤษแผ่อำนาจมาถึงหัวเมืองไทใหญ่ส่วนใกล้ล้านนา สยามอ้างว่าหัวเมืองเหล่านี้ขึ้นต่อเชียงใหม่ แต่อังกฤษไม่ปักใจเชื่อ อาณานิคมอินเดียจึงเสนอให้ตั้งคณะกรรมการร่วมสองฝ่ายเพื่อไต่สวนด้วยกัน ในตอนแรกสยามก็ดูตอบสนอง แต่พอถึงเวลาจริงก็ไม่ยอมส่งผู้ใดเข้าร่วม อังกฤษจึงดำเนินการไต่สวนด้วยตนเอง ท้ายที่สุด อังกฤษก็เข้าปกครองดินแดนส่วนนี้ในพ.ศ. 2435

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง จักรวรรดิญี่ปุ่นประกาศมอบ 12 เมืองในรัฐฉานให้แก่ประเทศไทย ซึ่งรวมเมืองพานอยู่ด้วย รัฐบาลไทยจึงผนวกดินแดนดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของประเทศไทยในปี พ.ศ. 2486สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ : อมรินทร์, 2552. หน้า 574 และจัดตั้งเป็น อำเภอเมืองพาน ต่อมาหลังญี่ปุ่นแพ้สงคราม ไทยจำต้องคืนเมืองพานให้แก่สหราชอาณาจักรในปี พ.ศ. 2488

อ้างอิง

หมวดหมู่:เมืองในรัฐฉาน
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ไทย–พม่า