หมอนรองเข่า

หมอนรองเข่า หรือ หมอนรองกระดูกเข่า หรือ เมนิสคัส
หรือ กระดูกอ่อนมินิสคัส ( พหูพจน์เป็น menisci หรือ meniscuses)
เป็นโครงสร้างทางกายวิภาค เป็นกระดูกอ่อนเส้นใย (fibrocartilage) รูปพระจันทร์เสี้ยว
ซึ่งต่างกับแผ่นรองข้อต่อ (articular disc) เพราะแบ่งช่องข้อต่อออกเป็นเพียงบางส่วนเท่านั้น
มนุษย์มีเมนิสคัสอยู่ที่ข้อเข่า ข้อมือ ข้อต่ออโครมิโอคลาวิคิวลาร์ ข้อต่อสเตอร์โนคลาวิคิวลาร์ และข้อต่อขากรรไกร
ส่วนสัตว์อื่นๆ อาจมีในข้อต่ออื่นๆ ด้วย

โดยทั่วไปแล้ว คำว่า "เมนิสคัส" หมายถึงกระดูกอ่อนในเข่า ไม่ว่าจะเป็นเมนิสคัสด้านข้าง (lateral meniscus) หรือด้านใน (medial meniscus)
ทั้งสองเป็นเนื้อเยื่อกระดูกอ่อนที่ให้ความมั่นคงเชิงโครงสร้างแก่หัวเข่าเมื่อมีแรงดึงและแรงบิด
เมนิสคัสยังอาจรู้จักในชื่อกระดูกอ่อน "เสี้ยวพระจันทร์" ซึ่งหมายถึงรูปร่างที่เป็นครึ่งวงเดือนหรือพระจันทร์เสี้ยว

คำว่า "เมนิสคัส" มาจากคำกรีกโบราณคือ  ()
ซึ่งแปลว่า "พระจันทร์เสี้ยว"

 โครงสร้าง  
เมนิสคัสของเข่าเป็นแผ่นเนื้อเยื่อกระดูกอ่อนเส้นใยสองแผ่นซึ่งทำหน้าที่ลดแรงเสียดทานที่ข้อเข่าระหว่างขาท่อนล่าง (กระดูกแข้ง) และขาท่อนบน (กระดูกต้นขา)
มีลักษณะเว้าด้านบนและแบนด้านล่าง เชื่อมกับกระดูกหน้าแข้ง
ยึดติดกับรอยเว้าเล็กๆ ที่อยู่ระหว่างปุ่มกระดูก (condyle) 2 ปุ่มของกระดูกหน้าแข้ง (คือยึดอยู่กับ intercondyloid fossa) เมื่อไล่จากริมกระดูกรอบนอกเข้าไปตรงกลาง ส่วนตรงกลางจะไม่ยึดอยู่กับอะไรๆ โดยรูปร่างจะเรียวลงเป็นชั้นบางๆ
เลือดจะไหลจากริมรอบนอกเข้าไปตรงกลาง
แต่เพราะการไหลเวียนของเลือดลดลงตามอายุ และส่วนตรงกลางไม่มีเส้นเลือดเมื่อถึงวัยผู้ใหญ่ ก็จะทำให้การบาดเจ็บหายช้าลง

ในภาพเอ็มอาร์ไอ เมนิสคัสจะปรากฏมีสีไม่เข้ม

 หน้าที่  
เมนิสคัสทำหน้าที่กระจายน้ำหนักของร่างกายและลดแรงเสียดทานเมื่อเคลื่อนไหว
เนื่องจากปุ่มกระดูกของกระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้งมาบรรจบกัน (แต่ก็ย้ายตำแหน่งเมื่องอและเหยียดขา) เมนิสคัสจึงช่วยกระจายน้ำหนักของร่างกาย
โดยนี่ต่างกับกระดูกในเอ็นกล้ามเนื้อ (sesamoid bone) ซึ่งทำจากเนื้อเยื่อกระดูก และมีหน้าที่ปกป้องเอ็นที่อยู่ใกล้เคียงและเพิ่มประสิทธิภาพเชิงกลของเอ็น

 ความสำคัญทางคลินิก 
 การบาดเจ็บ 

แผลเป็นจากการตัดเมนิสคัสที่เข่าซ้ายออกเป็นบางส่วน (ทำประมาณ 30ปีก่อนถ่ายภาพ) การผ่าตัดล่าสุดสร้างแผลเป็นขนาดเล็กกว่า
ในวงการกีฬาและศัลยศาสตร์ออร์โทพีดิกส์ การกล่าวถึง "กระดูกอ่อนฉีกขาด" หมายถึงการบาดเจ็บที่เมนิสคัสชิ้นใดชิ้นหนึ่ง
การบาดเจ็บมีสองประเภทหลัก คือ การฉีกขาดเฉียบพลันซึ่งเกิดจากการบาดเจ็บหรือเล่นกีฬา และการฉีกขาดเรื้อรังหรือแบบสึกหรอ
แบบเฉียบพลันมีหลายรูปแบบ (แนวตั้ง แนวนอน เป็นรัศมี แบบเฉียง แบบซับซ้อน) และหลายขนาด
มักรักษาด้วยการผ่าตัดซ่อมแซมโดยขึ้นอยู่กับอายุของผู้ป่วย เนื่องจากแทบจะหายเองไม่ได้
การฉีกขาดเรื้อรังจะรักษาตามอาการ คือด้วยกายภาพบำบัดโดยอาจฉีดยาหรือให้ยาแก้อักเสบร่วมด้วยหรือไม่ก็ได้
หากการฉีกขาดยังคงทำให้ปวด บวม หรือเข่าทำงานผิดปกติ ก็สามารถตัดหรือซ่อมแซมกระดูกอ่อนด้วยการผ่าตัดได้

การฉีกขาดของเมนิสคัสด้านใน (medial meniscus)
อาจเกิดโดยเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มอาการบาดเจ็บสามอย่าง พร้อมกับการฉีกขาดของเอ็นไขว้หน้า (anterior cruciate ligament) และเอ็นข้างเข่าด้านใน (medial collateral ligament)

 การจัดการแบบอนุรักษนิยม 
แพทย์มักรักษาแบบอนุรักษนิยมเป็นอันดับแรกสำหรับการฉีกขาดที่เล็กหรือเรื้อรัง ซึ่งดูเหมือนไม่ต้องผ่าตัดซ่อมแซม
โดยอาจให้ปรับเปลี่ยนกิจกรรม ทำกายภาพบำบัดเพื่อเพิ่มความแข็งแรงหรือเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว

 การรักษาด้วยการผ่าตัด  
การผ่าตัดเมนิสคัสซึ่งพบบ่อยที่สุดมีสองแบบ
โดยขึ้นอยู่กับประเภทและตำแหน่งของการฉีกขาด อายุของผู้ป่วย และการตัดสินของแพทย์ เมนิสคัสที่บาดเจ็บมักจะได้รับการซ่อมแซมหรือตัดออก (meniscectomy) ไม่ว่าจะบางส่วนหรือทั้งหมด 
แต่ละอย่างมีข้อดีและข้อเสีย 
การศึกษาหลายชิ้นแสดงว่าเมนิสคัสมีประโยชน์ ดังนั้นแพทย์จึงพยายามซ่อมแซมเมื่อเป็นไปได้
แต่เมนิสคัสมีเลือดไหลเวียนไม่ดี ดังนั้นจึงอาจหายยาก
ดั้งเดิมแล้วเชื่อว่าถ้าไม่มีโอกาสหาย ก็ควรตัดเมนิสคัสที่เสียหายและทำงานไม่ดีออก แต่ก็มีงานศึกษาอย่างน้อยงานหนึ่งที่แสดงว่า การตัดเมนิสคัสที่ฉีกเหตุเสื่อมไม่ให้ผลดีอย่างมีนัยสำคัญ
แต่การกลับไปทำกิจกรรมที่เคลื่อนไหวมากอาจเป็นไปไม่ได้ถ้าไม่ผ่าตัด เนื่องจากรอยฉีกอาจพลิกไปมาแล้วทำให้เข่าล็อค

แนวทางปฏิบัติทางคลินิกในปี2017 แนะนำอย่างชัดเจนว่าไม่ควรผ่าตัดสำหรับโรคเข่าเสื่อมเกือบทุกราย

 กำเนิดศัพท์ 
คำว่าเมนิสคัสมาจากคำภาษากรีกว่า   ซึ่งหมายถึง "พระจันทร์เสี้ยว"
คำนี้เคยใช้ระบุสิ่งที่มีรูปโค้งทั่วๆ ไป เช่นสร้อยคอหรือแนวรบ

 คลังภาพ 

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

หมวดหมู่:ข้อต่อ