ปฏิบัติการโพนีเอกซ์เพรส

ปฏิบัติการโพนีเอกซ์เพรส () เป็นการขนส่งลับและการจัดหาการสนับสนุนทางอากาศสำหรับทหารพื้นเมืองและวัสดุอุปกรณ์ที่ปฏิบัติการข้ามชายแดนลาวและเวียดนามเหนือในช่วงสงครามเวียดนามRosenau p. 18Dorr p. 54 ปฏิบัติการนี้ดำเนินการโดยเฮลิคอปเตอร์ซิคอร์สกี้ ซีเอช-3ซี ของฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 ของสหรัฐ ซึ่งเป็นฝูงบินเฮลิคอปเตอร์รบของกองทัพอากาศสหรัฐเพียงฝูงเดียวในเวียดนามDunstan p. 169 ซึ่งถูกย้ายมาที่นี่ในปี พ.ศ. 2508 และเป็นที่รู้จักในชื่อ "โพนีเอกซ์เพรส"Global Security's 20th Special Operations Squadron (20th SOS)  retrieved June 6, 2007

 ประวัติ 
ฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 ก่อตั้งขึ้นที่ฐานทัพอากาศเอกลิน รัฐฟลอริดา ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2508 ภายใต้การบังคับบัญชาของ พันโท ลอว์เรนซ์ คัมมิงส์ การฝึกดำเนินการโดยฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 4401 ภายใต้โครงการ "โพนีเอกซ์เพรส" นักบินที่ได้รับการคัดเลือกเป็นนักบิน ซีเอช-3บี/ซี ที่มีประสบการณ์มากที่สุดในกองทัพอากาศในขณะนั้น เนื่องจาก ซีเอช-3บี/ซี ปฏิบัติการกับกองทัพอากาศสหรัฐเป็นเวลาสั้นมาก หลังจากผ่านการฝึกและการตรวจสอบเป็นเวลาหนึ่งเดือน ฝูงบินจึงถูกส่งไปประจำการที่เวียดนามใต้ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2508 ในตอนแรก ฝูงบินประจำการอยู่ที่ฐานทัพอากาศเตินเซินเญิ้ต ใกล้กับไซง่อน เฮลิคอปเตอร์ ซีเอช-3ซี ซึ่งถูกถอดประกอบและบินไปยังเวียดนามด้วยเครื่องบิน ซี-133 ได้ถูกประกอบและเตรียมพร้อมสำหรับการปฏิบัติหน้าที่ ฝูงบินแบ่งออกเป็น 3 หน่วยบิน หน่วยบินที่ 1 อยู่ที่เตินเซินเญิ้ตภายใต้การบังคับบัญชาของ พันตรี ริชาร์ด เบอร์เดตต์ หน่วยบินที่ 2 ถูกส่งไปที่ฐานทัพอากาศดานัง ภายใต้การบังคับบัญชาของ พันตรี เฮอร์เบิร์ต เซห์นเดอร์ พร้อมด้วยเครื่องบิน ซีเอช-3ซี จำนวน 6 ลำ หน่วยบินบินที่ 3 ได้รับมอบหมายให้ไปที่อ่าวกามรานห์

 ภารกิจ 
หน่วยบินที่ดานังได้ปฏิบัติภารกิจหลายครั้งในช่วงหกเดือนที่อยู่ที่นั่น ภารกิจหนึ่งคือการสนับสนุนหน่วยควบคุมทางอากาศส่วนหน้า (Forward Air Controller) ที่ฐานทัพคำดึ๊ก และเคซัน ของกรีนเบเรต์ ซึ่งต้องขนเซลล์เชื้อเพลิงขนาด 500 แกลลอนและกล่อง Conex เสบียงไว้บนสายบรรทุกของ หน่วยบินนี้ได้ปฏิบัติภารกิจสนับสนุนทั่วไปมากมาย เช่น กู้เฮลิคอปเตอร์ เอช-34 และ ฮิวอี้ ของนาวิกโยธินที่ตกจากพื้นที่ห่างไกล ขนรถจี๊ปวิทยุพร้อมอุปกรณ์ครบครันไปยังจุดลาดตระเวนบนยอดเขา และขนส่งทหารที่ได้รับบาดเจ็บไปยังโรงพยาบาลที่ดานังหรือเรือโรงพยาบาล ยูเอสเอส รีโพส ซึ่งประจำการอยู่บริเวณนอกชายฝั่งดานัง ภารกิจสำคัญอย่างหนึ่งคือการทำงานร่วมกับนาวิกโยธินเพื่อสนับสนุนปฏิบัติการดับเบิลอีเกิล โดยนำปืนใหญ่วิถีโค้งขนาด 105 มม. มาประจำการที่ตำแหน่งยิงส่วนหน้าโดยขนไว้บนสายบรรทุกของใต้เครื่องบินและวางไว้ในตำแหน่งที่จุดยิงส่วนหน้า นักบินโพนีคนหนึ่งได้รับรางวัลซิลเวอร์สตาร์เมื่อเขาต้องบินกลับจากดงฮาเพื่ออพยพทหารที่ได้รับบาดเจ็บออกจากหุบเขาอาเชาซึ่งถูกโจมตีด้วยปืนครกและปืนกล เขาหลบหนีจากการถูกระดมยิงจากภาคพื้นดินโดยบินขึ้นไปบนเมฆที่อยู่ระดับต่ำทันที

ในช่วงปลายฤดูใบไม้ผลิของปี พ.ศ. 2509 หน่วยบินที่อ่าวกัมรัญ และดานัง ถูกมอบหมายภารกิจใหม่ให้กับฐานบินอุดรธานี ในประเทศไทย ภายใต้กองบัญชาการ กลุ่มสนับสนุนการสั่งการที่ 14 เมืองญาจาง ประเทศเวียดนามใต้ สัญญาณเรียกขานวิทยุที่กำหนดคือ "โพนีเอกซ์เพรส" ที่นั่น พวกเขาได้ปฏิบัติภารกิจหลายอย่างอีกครั้ง รวมถึงสนับสนุนการปฏิบัติการต่อต้านการก่อการร้ายของกองทัพบกไทย ในช่วงฤดูมรสุม เฮลิคอปเตอร์ ซีเอช-3ซี ถูกใช้งานเพื่อขนส่งเสบียงสำคัญและบุคลากรทางการแพทย์ไปยังหมู่บ้านรอบนอกซึ่งถูกตัดขาดจากการขนส่งทางถนนเนื่องจากถนนที่เป็นโคลน โพนีเอกซ์เพรสยังมีภารกิจในการบินต่อต้านการก่อความไม่สงบในทางลับเข้าไปในลาวและเวียดนามเหนือ ในปี พ.ศ. 2511 หน่วยนี้ถูกส่งไปประจำการที่อุดรธานี

 ประวัติ 

เส้นทางโฮจิมินห์ ซึ่งเป็นระบบการขนส่งที่จัดหากำลังคนและอุปกรณ์ให้กับแนวร่วมปลดปล่อยชาติเวียดนามใต้และกองทัพประชาชนเวียดนาม ไม่ได้วิ่งผ่านเฉพาะสาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนามและสาธารณรัฐเวียดนามเท่านั้น แต่ยังวิ่งผ่านประเทศเพื่อนบ้านอย่างลาวและกัมพูชาอีกด้วย กองทัพสหรัฐตั้งเป้าที่จะทำงานนอกเวียดนามและเขตอำนาจศาลของนายพลเวสต์มอร์แลนด์ ผ่านกองบัญชาการความช่วยเหลือทางทหาร กลุ่มศึกษาและสังเกตการณ์เวียดนาม:

เพื่อดำเนินโครงการที่เข้มข้นขึ้นในการคุกคาม การเบี่ยงเบนความสนใจ การกดดันทางการเมือง การจับกุมนักโทษ การทำลายทางกายภาพ การรวบรวมข่าวกรอง การสร้างโฆษณาชวนเชื่อ และการเปลี่ยนเส้นทางทรัพยากร ต่อสาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนามAnnex A to MACV Command History, 1964, p. A-1.

เมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2508 คณะเสนาธิการร่วมอนุญาตให้ MACV-SOG เริ่มปฏิบัติการข้ามพรมแดนภายในประเทศลาวในพื้นที่ที่ติดต่อกับชายแดนด้านตะวันตกของเวียดนามใต้MACV Command History 1965, Annex N, N-VIII-4

โดยปกติแล้ว ฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 20 จะขนส่งกองกำลังพิเศษข้ามพรมแดนเพื่อภารกิจลับในเวียดนามเหนือ ลาว และกัมพูชา เช่น กลุ่มปฏิบัติการพิเศษที่เฮลิคอปเตอร์ ซีเอช-3ซี/อี ส่งเข้ามาข้ามพรมแดนเวียดนามเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2511 หน่วยลาดตระเวน SOG ส่วนใหญ่ประกอบด้วยบุคลากรที่เป็นประชากรในพื้นที่ ซึ่งช่วยลดจำนวนผู้เสียชีวิตจากการสู้รบของชาวอเมริกัน

 ปฏิบัติการ 


ฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 "โพนีเอกซ์เพรส" เป็นหน่วยรบที่โดดเด่นและพิเศษที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภารกิจลับสุดยอดหลักของฝูงบินโพนีเอกซ์เพรสคือการต่อต้านการก่อความไม่สงบ พวกเขาบินเฮลิคอปเตอร์ที่ไม่ติดอาวุธจากประเทศไทยไปยังสนามบินที่เป็นมิตรต่าง ๆ ในลาว ซึ่งพวกเขาสามารถเติมน้ำมันและรอการเริ่มภารกิจได้ พวกเขาจะบินส่งทหารในพื้นที่ที่ยังไม่ได้ถูกเตรียมการในลาวและเวียดนามเหนือเพื่อรวบรวมข้อมูลข่าวกรองเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของทหารและขบวนรถบรรทุก เป็นต้น ข้อมูลนี้จะถูกส่งต่อไปยังหน่วยงานทหารที่เกี่ยวข้องเพื่อเลือกเป้าหมายสำหรับภารกิจโจมตีทางอากาศ

เครื่องบินของหน่วยเป็นรุ่นพื้นฐานของเฮลิคอปเตอร์ ซิคอร์สกี้ ซีเอช-3ซี โดยไม่จำเป็นต้องมีการเสริมเกราะเนื่องจากภารกิจนี้เป็นภารกิจลับและอัตราส่วนกำลังต่อน้ำหนักถือว่าสำคัญกว่า แม้ในตอนนั้นด้วยเครื่องยนต์ที่ติดตั้งไว้แล้ว กำลังของเครื่องยนต์ในบางครั้งก็ยังไม่เพียงพอ ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2511 เครื่องยนต์ได้รับการอัปเกรดจากรุ่น 1,300 แรงม้าเป็นรุ่น 1,500 แรงม้า ซึ่งถือเป็นการปรับปรุงครั้งใหญ่ในสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิ/ความชื้นสูง ด้วยการอัพเกรดเครื่องยนต์ เกราะจึงถูกติดตั้งที่ประตูครอบเครื่องยนต์ ประตูเกียร์ และรอบกระปุกเกียร์หางใบพัด ชื่อเรียกถูกเรียกเปลี่ยนจากรุ่น ซีเอช-3ซี เป็น ซีเอช-3อี

เนื่องจากภารกิจของพวกเขาถูกจัดประเภทไว้เป็นชั้นความลับ เครื่องบิน ซีเอช-3 ของฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 จึงไม่มีตราหรือเครื่องหมายของสหรัฐใด ๆ เลย พวกมันติดตั้งที่แขวนแบบมีช่องสำหรับใส่เครื่องหมายของกองทัพอากาศสหรัฐเมื่อบิน "ภายในประเทศ" นักบินไม่มีเครื่องหมายบนชุดบิน เฮลิคอปเตอร์ถูกทาสีตามลายพรางมาตรฐาน ยกเว้นหนึ่งลำ คือ ซีเอช-3ซี หมายเลข 63-09676 ถูกทาสีดำด้านเพื่อทดลองความเป็นไปได้ในการใช้สีดำในการปฏิบัติภารกิจ ต่อมาเครื่องนี้รับฉายาว่า "แบล็ค มารายห์" (เป็น เอช-3 สีดำลำเดียวที่ประจำการในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศสหรัฐ ที่ฐานทัพอากาศไรท์-แพตเตอร์สัน เดย์ตัน โอไฮโอ)

พื้นที่สำหรับการแทรกซึม/การเคลื่อนย้ายจะถูกเลือกและศึกษาวิจัย ก่อนการบิน จะมีการ "ลาดตระเวน" พื้นที่ทางอากาศ โดยมักจะใช้เครื่องบิน CAS Beech Baron หรือ Pilatus Porter ของแอร์อเมริกา เนื่องจากเครื่องบินของแอร์อเมริกานั้นบินอยู่เหนือพื้นที่ตลอดเวลา จึงแทบไม่มีใครสังเกตเห็น ยุทธวิธีการปฏิบัติภารกิจโดยปกติจะใช้เฮลิคอปเตอร์สองลำ ลำหนึ่งเป็น "ลำบินสูง" และจะโคจรในระยะห่างที่ไม่เด่นชัดเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของศัตรูและทำหน้าที่เป็นเครื่องบินกู้ภัยหากจำเป็น ขณะที่ "เครื่องบินต่ำ" จะบินมาที่พื้นที่ที่เลือกในระดับต่ำเพื่อขนกำลังพลออกไป โดยปกติจะทำในเวลาพลบค่ำเพื่อให้กำลังพลภาคพื้นดินมีโอกาสแยกย้ายหลบหนีหากเผชิญหน้ากับกองกำลังของศัตรู หากพบเห็นการยิงจากภาคพื้นดินของศัตรูระหว่างการ "แทรกซึม" ภารกิจจะถูกยกเลิก ช่วยให้ทหารไม่ตกอยู่ในความเสี่ยงที่สามารถหลีกเลี่ยงได้

ดังที่ได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ เฮลิคอปเตอร์ในหน่วยจะไม่ได้รับการติดตั้งเกราะ ลูกเรือจะต้องสวม "เสื้อเกราะกันกระสุน" และใส่เสื้อเกราะกันกระสุนอีกชั้นไว้ใต้ที่นั่งนักบินเพื่อป้องกันตัว อาวุธเดียวที่พวกเขามีคืออาวุธส่วนบุคคลของลูกเรือ ปืนไรเฟิล เอ็ม 16 และปืนลูกโม่ขนาด .38 ส่วนการแทรกซึมของภารกิจนี้ต้องการความลับ ไม่ใช่การยิงต่อสู้ อย่างไรก็ตาม การ "แทรกซึมออก" อาจเป็นอีกเรื่องหนึ่ง บางครั้งกองกำลังภาคพื้นดินจะเผชิญหน้ากับกองกำลังของศัตรูและจำเป็นต้องอพยพในขณะที่อยู่ภายใต้การยิงของศัตรู "ม้าโพนี" จะอาศัยพึ่งพา "ที่กำบังด้านบน" ซึ่งโดยปกติแล้วทำหน้าที่โดยเครื่องบินโจมตี เอ-1 สกายไรเดอร์ สัญญาณเรียกขานขึ้นอยู่กับว่าพวกเขาประจำการอยู่ที่ใด และอาจเป็น "แซนดี้" "โฮโบ" หรือ "ไฟร์ฟลาย" เพื่อให้การสนับสนุนทางอากาศในระยะใกล้ด้วยปืนและระเบิดหากจำเป็น ในยุคแรกๆ ที่อุดรธานี ม้าโพนีบางครั้งจะมาพร้อมกับเครื่องบิน เอ-26 อินเวเดอร์ เครื่องยนต์คู่ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่มีสัญญาณเรียกขานว่า "นิมรอด"

ภารกิจอื่นของ โพนีเอกซ์เพรส คือการสนับสนุนไซต์นำทาง TACAN ในลาว ไซต์เหล่านี้มีความสำคัญในการนำทางเครื่องบินขับไล่และเครื่องบินทิ้งระเบิดในภารกิจโจมตีในเวียดนามเหนือ เฮลิคอปเตอร์จะจัดส่งบุคลากรและสิ่งของที่จำเป็น เช่น เครื่องกำเนิดไฟฟ้าและน้ำมันดีเซล ไปยังไซต์ที่ตั้งอยู่ห่างไกล ไซต์ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งคือที่ ลิมาไซต์ 85 บนยอดเขาหินปูนสูง 5,800 ฟุต ห่างจากชายแดนลาว/เวียดนามเหนือไปทางใต้ 19 กิโลเมตร และห่างจากทางตะวันตกเฉียงใต้ของฮานอย 125 ไมล์ ลิมาไซต์ 85 ยังได้รับอุปกรณ์ลับสุดยอดที่ใช้ในการกำกับภารกิจโจมตีรอบ ๆ ฮานอยอีกด้วย

ในช่วงฤดูใบไม้ผลิของปี พ.ศ. 2511 นักบินและ ซีเอช-3 บางส่วนของฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 ได้รับการโอนย้ายไปยังฐานบินนครพนม (NKP) เพื่อจัดตั้งฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 21

ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2511 เครื่องบิน ยูเอช-1เอฟ จำนวน 4 ลำ และนักบิน 10 คนจากฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 หน่วยบิน อี หรือ กรีนเฮอร์เนต เดินทางมาจากญาจาง เครื่องบินใหม่ของหน่วยโพนีเอ็กเพรสคือฮิวอี้เข้าร่วมบินในภารกิจเกือบทั้งหมดเหมือนกับเครื่องบิน เอช-3 มีภารกิจของ เอช-3 หลายครั้งในภาคเหนือของลาวที่เครื่องบิน ยูเอช-1 ฮิวอี้ ไม่ได้เข้าร่วมได้เนื่องจาก มีระยะทางไกลมากและพิสัยการบินจำกัด ในบางครั้ง เครื่องบินฮิวอี้จะบรรทุกถังน้ำมันขนาด 55 แกลลอนไว้ในห้องโดยสาร หากเครื่องบินฮิวอี้ต้องการน้ำมันเพิ่ม หัวหน้าลูกเรือจะรัดสายรัดนิรภัย ก้าวขึ้นไปบนแท่นรองของเฮลิคอปเตอร์ และถือสายเติมน้ำมันในขณะที่ลูกเรืออีกคนเติมน้ำมันลงในถังน้ำมันของเครื่องบินฮิวอี้ซึ่งทำได้เมื่อบินในระดับความสูงที่ถูกกำหนด

ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2511 ฝูงบินเฮลิคอปเตอร์ที่ 20 ได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็น ฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 20 (20th Special Operations Squadron: 20th SOS) โพนีเอกซ์เพรสยังคงทำภารกิจต่าง ๆ อีกมากมายเพื่อสนับสนุนผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการกิจกรรมพิเศษ (Director of Operations for Special Activitie: DOSA) ตลอดปี พ.ศ. 2511 และต่อเนื่องถึงปี พ.ศ. 2512 โดยใช้เวลาบินร้อยละ 75 ของเวลาในการรบ และใช้เวลาบินภารกิจหลักสนับสนุนผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการกิจกรรมพิเศษมากกว่าร้อยละ 75 นอกจากนี้โพนีเอกซ์เพรสยังมีภารกิจสำคัญประจำสองภารกิจ ได้แก่ ภารกิจสนับสนุน TACAN และภารกิจ DOSA ซึ่งถูกทัพอากาศที่ 7/13 แบ่งออกเพื่อสนับสนุนสงครามลับในลาว โพนีเอกซ์เพรสไม่มีเฮลิคอปเตอร์และนักบินเพียงพอที่จะทำภารกิจให้สำเร็จอย่างเหมาะสม ภารกิจใหญ่บางภารกิจจำเป็นต้องใช้เฮลิคอปเตอร์ ซีเอช-3อี มากถึง 20 ลำ ขณะที่มี ซีเอช-3 เพียง 9 ลำและ ยูเอช-1 เพียง 4 ลำที่ถูกมอบหมายมา ในหลาย ๆ ครั้ง โพนีเอกซ์เพรสได้ขอความช่วยเหลือจากฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 21 ที่นครพนมสำหรับภารกิจใหญ่ต่าง ๆ หลายครั้งที่พวกเขาได้รับความช่วยเหลือจากเฮลิคอปเตอร์ของแอร์อเมริกา

ตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2511 กองบัญชาการระดับสูงเริ่มพูดคุยถึงการควบรวมฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 20 และ 21 เข้าด้วยกัน ซึ่งจะทำให้ทั้งสองกองบัญชาการสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างใกล้ชิดมากขึ้น และใช้อากาศยานของฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 21 มากขึ้นสำหรับภารกิจการรบ โพนีเอกซ์เพรสจะยังคงตั้งอยู่ที่อุดรในฐานะสถานที่ปฏิบัติการส่วนหน้า (Forward Operating Location: FOL) โดยมีกำลังพล เครื่องบิน และภารกิจที่แทบจะเหมือนกัน ไม่มีใครรู้เลยว่าจะเกิดปัญหาตามมา เห็นได้ชัดว่าความเย่อหยิ่งและความอิจฉาริษยาเล็ก ๆ น้อย ๆ ของผู้บังคับการฝูงบินที่นครพนมซึ่งยืนยันว่าจะต้องโอนทรัพย์สินทั้งหมดให้กับฐานบินนครพนม ได้สร้างผลกระทบร้ายแรงต่อผู้ที่เกี่ยวข้องทุกคน ลูกเรือของโพนีเอกซ์เพรสยังคงสามารถบรรลุภารกิจได้อย่างดีเยี่ยม แม้จะต้องเผชิญกับความยากลำบาก

เมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2512 เครื่องบิน ซีเอช-3อี ของฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 20 และบุคลากรที่ฐานบินอุดรธานีถูกย้ายไปยังฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 21 ณ ฐานบินนครพนม สถานทีปฏิบัติการส่วนหน้าที่อุดรธานีสูญเสียเฮลิคอปเตอร์ไป 3 ลำให้กับฐานบินนครพนม และนักบินจำนวนมากซึ่งคิดเป็น 1 ใน 3 ของขีดความสามารถ แต่สถานที่ปฏิบัติการส่วนหน้ายังคงบินภารกิจ DOSA ในร้อยละ 63 และ TACAN ร้อยละ 60% และร้อยละ 53.8 ของภารกิจโดยรวมของฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 21 ที่เพิ่งจัดตั้งขึ้นใหม่ทั้งหมดซึ่งมีสำนักงานใหญ่ที่ฐานบินนครพนม โดยที่สถานที่ปฏิบัติการส่วนหน้า (FOL) ตั้งอยู่ที่ฐานบินอุดรธานี ประเทศไทย

เมื่ออากาศยาน ซีเอช-3อี ของฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 20 ถูกโอนไปยังฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 21 โดยไม่มีพิธีการหรือการเฉลิมฉลองใด ๆ ทำให้ "โพนีเอกซ์เพรส" ของฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 20 ไม่มีอยู่อีกต่อไป

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
แหล่งข้อมูลตีพิมพ์:
 Dorr, Robert F. Air War Hanoi, 1988 
 Dunstan, Simon Vietnam Choppers: helicopters in battle 1950-75, 2003 
 Rosenau, William Special Operations Forces and Elusive Enemy Ground Targets, 2001 

เว็บไซต์:
 USAFHPA (http://www.usafhpa.org/20poniesnew/20ponies.html) Text written by Major Kyron V. Hall, Historian, USAF Helicopter Pilot Association founded 1987. Most pictures taken by said Historian in Southeast Asia as pilot in 20th Helicopter Squadron/Special Operation Squadron in 1967-68. Other pictures and information donated by other squadron pilots. Website established in 2005. Much of the information shown in this article taken from USAFHPA website.
 Global Security's 20th Special Operations Squadron (20th SOS)  retrieved June 6, 2007
 Kirkpatrick, Matthew D. Special Operations Squadron: Pony Express from Air War Vietnam  retrieved June 6, 2007

 แหล่งข้อมูลอื่น 


โพนีเอกซ์เพรส