คลองฟูนันเตโช

คลองฟูนันเตโช (; ) ชื่ออย่างเป็นทางการคือ โครงการระบบขนส่งทางน้ำและโลจิสติกส์โตนเลบาสัก () เป็นคลองความยาว 180 กิโลเมตรที่มีการเสนอให้ขุดในประเทศกัมพูชา เชื่อมต่อท่าเรือพนมเปญกับจังหวัดแกบและอ่าวไทย

ชื่อ
สำหรับความหมายของชื่อคลองฟูนันเตโชนั้นมาจากคำว่า ฟูนัน คืออาณาจักรฟูนาน ซึ่งเป็นอาณาจักรเขมรโบราณที่มีอายุช่วงพุทธศตวรรษที่ 6 มีศูนย์กลางอยู่ในพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงซึ่งอยู่ในประเทศเวียดนามปัจจุบัน และคำว่า เตโช คือการสื่อถึงอำนาจและความยิ่งใหญ่ มาจากบรรดาศักดิ์ของนายกรัฐมนตรีฮุน เซน คือ "สมเด็จอัครมหาเสนาบดี เดโช ฮุน เซน" ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์โครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ระบุไว้ว่าคลองดังกล่าวเคยมีการขุดใช้งานอยู่จริงในอดีต หากศึกษาภาพถ่ายดาวเทียมและหลักฐานต่าง ๆ จะพบหลักฐานยืนยันเพิ่มเติมได้ สอดคล้องกับผู้เชี่ยวชาญของกัมพูชาที่ระบุในการศึกษาในอดีตว่าคลองดังกล่าวเคยมีอยู่จริงในอดีต

 ประวัติ 
คลองฟูนันเตโช เป็นแนวความคิดที่ได้รับการเสนอขึ้นในสมัยรัฐบาลฮุน เซน และได้รับความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีกัมพูชาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2566

โครงการดังกล่าวได้รับการสานต่อในรัฐบาลสมัยต่อมา ซึ่งฮุน มาแณต บุตรชายของฮุน เซน ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี โดยปรับสัดสวนการลงทุนซึ่งจากเดิมเป็นการลงทุนโดยบริษัทต่างชาติทั้งหมด มาเป็นเงินลงทุนร้อยละ 51 จากรัฐบาลกัมพูชา ประชาชนชาวกัมพูชาทุกคนเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ร่วมกันผ่านบริษัทของรัฐบาลซึ่งดำเนินการท่าเรือพระสีหนุและท่าเรือพนมเปญ

 เส้นทาง 
คลองฟูนันเตโชจะเริ่มต้นที่แปรกตาแก้วของแม่น้ำโขง ผ่านแปรกตาเอกของแม่น้ำบาสัก และสุดท้ายก็ไหลรวมกับแปรกตาฮิงของแม่น้ำบาสัก ในอำเภอเกาะทอม เริ่มต้นจากจังหวัดกันดาล จังหวัดตาแก้ว จังหวัดกำปอด และสิ้นสุดที่จังหวัดแกบ คลองจะช่วยเชื่อมต่อพนมเปญโดยตรงกับท่าเรือน้ำลึกเพียงแห่งเดียวของประเทศในเมืองพระสีหนุและท่าเรือใหม่ในเมืองกำปอด

 การก่อสร้าง 
แผนปัจจุบันประกอบด้วยการสร้างประตูกั้นน้ำ 3 แห่ง พร้อมสะพาน 11 แห่ง คลองจะมีความกว้าง 100 เมตร ขนาดสองทิศทาง มีความลึก 5.4 เมตร มีร่องน้ำสำหรับเดินเรือลึก  รองรับเรือได้มากถึง 3,000 เดดเวทตัน โดยตั้งเป้าแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2571 คาดว่าจะมีมูลค่า 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

โครงการนี้ได้รับทุนสนับสนุนทั้งหมดจากไชน่า โรด แอนด์ บริดจ์ คอร์ปอเรชัน () ซึ่งในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 กำลังทำงานเกี่ยวกับการศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการ โครงการนี้จะได้รับการพัฒนาภายใต้สัญญารูปแบบการลงทุนก่อสร้าง ดำเนินงานเพื่อจัดเก็บผลประโยชน์ตามระยะเวลาที่กำหนด แลกกับการถ่ายโอนสินทรัพย์ดังกล่าวให้แก่รัฐหลังจากสิ้นสุดอายุของสัมปทาน () รายงานอย่างไม่เป็นทางการของสื่อจีนระบุว่าอายุสัมปทานอาจยาวถึง 40–50 ปี

กัมพูชามีกำหนดการที่จะวางศิลาฤกษ์เริ่มโครงการในวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ที่เกาะเพชร โดยจัดการเฉลิมฉลองด้วยพลุและงานคอนเสิร์ตอย่างยิ่งใหญ่เพื่อเป็นสัญญาณแห่งการเริ่มต้น วันนั้นเป็นวันเดียวกันกับวันเกิดของฮุน เซน โดยเริ่มมีการขุดร่องน้ำและปรับพื้นที่ในแปรกตาแก้วเพื่อรองรับพิธีเปิดในวันดังกล่าว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 แต่ชาวบ้านในพื้นที่เพิ่งมาทราบว่าจะมีการขุดเมื่อเครื่องจักรเริ่มทำงานแล้วโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า

 ประโยชน์ 
ปัจจุบันกัมพูชาพึ่งพาท่าเรือเวียดนามสูงมาก โดยเฉพาะท่าเรือก๊ายแม้ป คลองใหม่จะช่วยลดการพึ่งพาท่าเรือนี้ลงอย่างมาก และช่วยเพิ่มเส้นทางเดินเรือให้กับกัมพูชาโดยไม่ต้องพึ่งพาการเข้าออกผ่านประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามซึ่งปัจจุบันพึ่งพามากถึงร้อยละ 33 รวมถึงสร้างรายได้จากค่าผ่านทางในการใช้เส้นทางสัญจรขนส่งสินค้า และสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับประชาชนที่อยู่อาศัยตามแนวริมคลอง ช่วยให้เศรษฐกิจดีขึ้น เชื่อมต่อเส้นทางคมนาคมภายในประเทศ

นอกจากนี้รัฐบาลกัมพูชายังวางแผนที่จะกำหนดพื้นที่ทั้งสองฝั่งของคลองให้เป็นเขตเศรษฐกิจสำคัญสำหรับพัฒนาเศรษฐกิจในพื้นที่

 ข้อกังวล 
275px|thumb|แผนที่ภูมิศาสตร์ของกัมพูชา
ประชาชนในพื้นที่แนวก่อสร้างคลองฟูนันเตโชมีข้อกังวลเกี่ยวกับมาตรการชดเชยและเยียวยาของรัฐบาล เนื่องจากมีความไม่แน่นอน ขาดการให้ข้อมูลกับประชาชนในพื้นที่ ซึ่งบางส่วนมาทราบข่าวจากสื่อสังคมออนไลน์ว่าจะมีการเยียวยาและการเริ่มโครงการ

 ด้านภูมิรัฐศาสตร์ 
ยังมีความกังวลเกี่ยวกับการดำเนินการขุดคลองของบริษัทซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจรวมถึงการลงทุนของประเทศจีน ว่าอาจส่งผลให้ประเทศจีนมีข้ออ้างในการนำกำลังทางเรือและกำลังทหารอื่น ๆ เข้ามาในภูมิภาคนี้มากขึ้นตลอดช่วงเวลาของโครงการคือประมาณ 4 ปี โดยมีความกังวลว่าโครงการนี้เป็นหนึ่งในโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง แต่ฮุน เซน ได้ออกมาปฏิเสธว่าไม่มีความเกี่ยวข้องกัน โดยเฉพาะด้านภูมิรัฐศาสตร์ซึ่งชาติตะวันตกและสหรัฐอเมริกาให้ความสนใจว่าอาจจะเป็นการพยายามเพิ่มอิทธิพลของจีนในพื้นที่ ก่อนหน้านี้มีการก่อสร้างฐานทัพเรือเรียมและมีการนำเรือรบของกองทัพเรือกองทัพปลดปล่อยประชาชนจีนมาวางกำลังในพื้นที่อ่าวไทย

เดวิด ฮัตต์ นักวารสารศาสตร์และนักวิจัยของสถาบันเอเชียศึกษาแห่งยุโรปกลาง () ให้ความเห็นผ่านเว็บไซต์เดอะดิโพลแมต มองว่าข้อกังวลด้านการทหารต่อคลองฟูนันเตโชนั้นดูเกินความจริงไป หากจะมองว่าคลองดังกล่าวถือเป็นภัยต่อความมั่นคงทางทหารของประเทศเวียดนาม และให้ความเห็นว่าหากกัมพูชาเปิดทางให้กองทัพจีนใช้น่านน้ำภายในในการโจมตีเวียดนามนั้นง่ายกว่าหากใช้การโจมตีทางบกผ่านโครงสร้างพื้นฐานคือถนนและรถไฟที่จีนเป็นผู้สร้างในการรุกรานเวียดนาม

ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์โครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้เคยแสดงความคิดเห็นต่อคลองฟูนันเตโชว่าจะทำให้กัมพูชามีบทบาทมากขึ้นในอ่าวไทย และทำให้ไทยอาจจะเกิดปัญหาในฐานะประเทศที่มีบทบาทสูงในอ่าวไทยอยู่ก่อนหน้านี้ และแสดงความกังวลว่าหากโครงการดังกล่าวสำเร็จไปได้ด้วยดีคลองนี้อาจจะดักเส้นทางเรือสินค้าให้ไม่จำเป็นต้องเข้ามาถึงอ่าวไทยตอนในของไทยเพื่อเทียบท่าเรือของไทย เช่น ท่าเรือกรุงเทพ (คลองเตย) รวมถึงส่งผลกระทบต่อโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกซึ่งอยู่ในพื้นที่ชายฝั่งตะวันออกของอ่าวไทย และหากไทยตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวช้าอาจจะส่งผลเสียต่อประเทศไทย

 ด้านสิ่งแวดล้อม 
หลายภาคส่วนกังวลการเปลี่ยนแปลงทิศทางการไหลของแม่น้ำโขง ที่ถือเป็นแหล่งประมงน้ำจืดที่มีปริมาณปลาที่ถูกจับนับเป็น 1 ใน 4 ของปลาน้ำจืดทั่วโลก ขณะที่ประเทศเวียดนามยังได้แสดงความกังวลด้านสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้นตามมาจากคลองดังกล่าวเช่นกัน โดยเฉพาะระดับน้ำซึ่งส่งผลต่อการปลูกข้าวในประเทศเวียดนาม รวมถึงคลองดังกล่าวจะทำให้เวียดนามสูญเสียรายได้จากการผ่านเข้าออกของเรือสินค้ากัมพูชาในคลองของเวียดนาม

หากยึดตามข้อตกลงแม่น้ำโขง พ.ศ. 2538 () มีการระบุว่าหากจะทำโครงการที่ส่งผลกระทบต่อการไหลของแม่น้ำโขง จะต้องได้รับการประเมินทางเทคนิคจากคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง () รวมถึงต้องรับฟังข้อมูลจากประเทศสมาชิก และต้องผ่านกระบวนการปรึกษาหารือล่วงหน้ากับคณะกรรมาธิการ แต่เอกสารที่แจ้งโครงการนี้ต่อคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงระบุว่าโครงการดังกล่าวดำเนินการในแม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง (แม่น้ำบาสัก) ทำให้เป็นการเลี่ยงบาลีในการนำโครงการเข้าสู่คณะกรรมาธิการและเริ่มการก่อสร้างโดยไม่ผ่านการตรวจสอบทางเทคนิคและกระบวนการอื่น ๆ ที่อาจจะถูกเปลี่ยนแปลงหากเสนอเข้ากรรมาธิการแม่น้ำโขง และไม่มีการเปิดเผยข้อมูลการศึกษาความเป็นไปได้ของคลองฟูนันเตโช ถึงแม้จะมีการร้องขอไปอย่างเป็นทางการ 2 ฉบับในเดือนสิงหาคมและตุลาคม พ.ศ. 2566

ขณะที่ซุน จันทอล รองนายกรัฐมนตรีกัมพูชา ระบุเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ว่ากัมพูชาได้แจ้งโครงการต่อคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงแล้ว แต่ไม่ได้ขอคำปรึกษาและการหารือกับประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาคเกี่ยวกับโครงการนี้ และพร้อมให้ข้อมูลหากคณะกรรมาธิการร้องขอข้อมูล แต่ถูกโฆษกกระทรวงการต่างประเทศของเวียดนามตอบโต้ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 ว่าข้อมูลของคลองฟูนันเตโชนั้นไม่เพียงพอในการประเมินระดับผลกระทบของโครงการ

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:โครงสร้างพื้นฐานทางด้านการขนส่งในประเทศกัมพูชา
หมวดหมู่:คลองในประเทศกัมพูชา
ฟูนันเตโช
หมวดหมู่:ข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง
หมวดหมู่:แม่น้ำโขง
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์กัมพูชา–จีน
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์กัมพูชา–เวียดนาม