การถอนขนนก

การถอนขน หรือบางครั้งเรียกว่า การจิกขน พฤติกรรมทำลายขน หรือ pterotillomania เป็นความผิดปกติทางพฤติกรรมที่พบได้บ่อยในนกที่ถูกเลี้ยง โดยนกจะเคี้ยว กัด หรือถอนขนของตัวเองด้วยปาก ซึ่งทำให้ขนเสียหายและบางครั้งทำให้ผิวหนังเสียหายด้วย ความผิดปกตินี้พบได้บ่อยในนกแก้ว (ลำดับ Psittaciformes) โดยประมาณ 10% ของนกแก้วที่ถูกเลี้ยงจะแสดงพฤติกรรมนี้ พื้นที่ของร่างกายที่ถูกจิกหรือถอนขนบ่อยที่สุดได้แก่บริเวณที่เข้าถึงได้ง่าย เช่น คอ หน้าอก ข้างลำตัว ต้นขาด้านใน และปีกด้านล่าง โดยปกติขนปีกและขนที่ให้ความอบอุ่นจะเป็นเป้าหมายหลัก แม้ว่าในบางกรณีขนหางและขนบินอาจได้รับผลกระทบด้วย แม้ว่าการถอนขนจะมีลักษณะที่คล้ายกับการจิกขนที่พบในสัตว์ปีกเชิงพาณิชย์ แต่พฤติกรรมทั้งสองนี้ยังคงถือว่าแตกต่างกัน เนื่องจากในการจิกขน สัตว์จะจิกและดึงขนของตัวอื่น

การถอนขนมีลักษณะที่คล้ายกับ trichotillomania ซึ่งเป็นโรคควบคุมแรงกระตุ้นในมนุษย์ และการถอนขนซึ่งพบในหนูตะเภา กระต่าย แกะ และหมาป่า รวมถึงสุนัขและแมว ซึ่งนำไปสู่ข้อเสนอแนะให้ใช้วิธีทางจิตวิทยาเชิงเปรียบเทียบเพื่อบรรเทาปัญหาเหล่านี้

สาเหตุ 

 ปัจจัยทางสังคมและสิ่งแวดล้อม  
 ประสบการณ์ช่วงต้น  
การดึงขนมักถูกอธิบายว่าเกิดจากสาเหตุทางสังคมหลายประการ เช่น การเข้าสังคมที่ไม่เหมาะสม หรือการขาดพ่อแม่ในช่วงการเลี้ยงดู ทำให้นกที่มีปัญหานี้ไม่สามารถเรียนรู้พฤติกรรมการดูแลขนที่เหมาะสมได้ มีการศึกษาหลายฉบับที่มุ่งเน้นความสำคัญของวิธีการเลี้ยง (จับจากธรรมชาติ เลี้ยงโดยพ่อแม่ หรือเลี้ยงด้วยมือ)

 การแยกตัว 
ในสภาพการเลี้ยง นกสัตว์เลี้ยงมักถูกเลี้ยงแยกจากนกในสายพันธุ์เดียวกัน ซึ่งในธรรมชาติพวกมันจะอยู่ร่วมกันเป็นฝูงใหญ่ นกเหล่านี้อาจไม่สามารถปรับตัวเข้ากับการใช้ชีวิตแบบโดดเดี่ยวได้ การขาดคู่สมรสหรือสังคมอาจทำให้เกิด ‘ความวิตกกังวลจากการแยกตัว’ ‘ความเหงา’ ‘ความเบื่อหน่าย’ ‘ความคับข้องทางเพศ’ และพฤติกรรม ‘เรียกร้องความสนใจ’ ปัจจัยเหล่านี้อาจเป็นสาเหตุของการดึงขน แม้ว่าไม่มีการศึกษาที่พิสูจน์แนวคิดเหล่านี้โดยตรง

 สิ่งแวดล้อมที่ขาดความหลากหลาย  
การเพิ่มความซับซ้อนในสิ่งแวดล้อมสามารถลดการดึงขนได้ อย่างไรก็ตาม มีการศึกษาอื่นๆ ที่สามารถทำให้ปัญหาขนคงที่ได้เท่านั้น

การรักษา 
การรักษาทางสัตวแพทย์ หรือการปรับปรุงสภาพแวดล้อมให้มีความกระตุ้นมากขึ้นอาจช่วยรักษานกที่มีพฤติกรรมถอนขนตัวเอง สเปรย์ขมออร์แกนิกมีขายตามร้านสัตว์เลี้ยงเพื่อลดการถอนขน โดยเฉพาะขนที่เพิ่งขึ้นใหม่ แต่การใช้สเปรย์ดังกล่าวอาจทำให้การกรูมมิ่ง (การใช้ปากในการทำความสะอาด) เป็นไปได้ยากขึ้นสำหรับนก วิธีนี้ไม่แนะนำเนื่องจากไม่สามารถแก้ไขสาเหตุที่แท้จริงของการถอนขนได้ นอกจากนี้ยังมีอุปกรณ์ป้องกัน เช่น ปลอกคอเอลิซาเบธหรือเสื้อกั๊ก ซึ่งสามารถหาซื้อได้เชิงพาณิชย์หรือทำขึ้นเองโดยเจ้าของนก เช่น ท่อฉนวนหรือถุงเท้าที่ถูกตัดเป็นเสื้อกั๊กเพื่อให้นกสวมใส่ สิ่งเหล่านี้อาจช่วยป้องกันการถอนขนโดยทำให้การกระทำดังกล่าวยากขึ้น แต่ไม่ได้จัดการกับสาเหตุเบื้องหลังของการถอนขน

การศึกษาแสดงให้เห็นว่าการให้ยา haloperidol แก่นกที่มีปัญหาจะช่วยลดการถอนขนอย่างยั่งยืน แต่เมื่อตัดการให้ยานกจะกลับมามีพฤติกรรมเดิม ยา clomipramine ก็เชื่อมโยงกับการปรับปรุงเล็กน้อยในระยะยาวสำหรับอาการนี้ แม้ว่าจะไม่ได้มีประสิทธิภาพเท่ากับ haloperidol

การให้ยา fluoxetine ยังเป็นที่รู้จักกันว่าสามารถลดการถอนขนได้ แต่ผลลัพธ์จะคงอยู่เพียงระยะเวลาสั้น ๆ โดยนกมักจะกลับมาแสดงพฤติกรรมเดิมหลังจากการบำบัดเป็นเวลาหลายสัปดาห์ และจำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาอย่างต่อเนื่อง การใช้ fluoxetine ในการรักษาอาการนี้ยังเชื่อมโยงกับการกลับมาของการถอนขนอย่างรุนแรงเมื่อหยุดยา และยังเป็นที่ทราบกันว่ามีผลข้างเคียงทางจิตใจที่รุนแรงในนกบางตัวด้วย

อ้างอิง

 แหล่งข้อมูลอื่น 

Feather Plucking in African Grey Parrots
Feather Picking at parrotloversforum.com 
Ricobird: A Solution for Self-Mutilation and Feather Picking

หมวดหมู่:พฤติกรรมผิดปกติในสัตว์ หมวดหมู่:โรคในนก 
หมวดหมู่:ขน 
หมวดหมู่:พฤติกรรมนก 
หมวดหมู่:การทำร้ายตนเอง