พระเอ็ดยง

พระเอ็ดยง เป็นกลอนบทละครแนวจักร ๆ วงศ์ ๆ คาดว่าผู้แต่งคือคุณสุวรรณ หญิงนางในและเป็นราชินิกุลในตำหนักของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ซึ่งเธอมีชื่อเสียงเจนจัดด้านการแต่งกลอน จนผู้คนสามารถจดจำและท่องบทกลอนที่เธอแต่งได้ กลอนบทละครเรื่องนี้มีกลวิธีประพันธ์โดยใช้คำผวนแนวสัปดน ตั้งแต่ชื่อเรื่อง ชื่อตัวละคร ชื่อเมือง ไปจนถึงเนื้อหาในเรื่อง อันแสดงให้เห็นถึงอารมณ์ขันของผู้แต่ง เช่นเดียวกับ สรรพลี้หวน ซึ่งเป็นวรรณกรรมไทยภาคใต้ ล้อม เพ็งแก้ว สันนิษฐานว่า พระเอ็ดยง เป็นวรรณคดีไทยเรื่องแรกที่รจนาด้วยคำผวนเรื่องเพศตลอดทั้งเรื่อง

อย่างไรก็ตามในปัจจุบันยังไม่มีการเผยแพร่เอกสารต้นฉบับเรื่อง พระเอ็ดยง ออกมาแต่อย่างใด และผู้ที่เคยเห็นเอกสารต้นฉบับก็มีเพียงไม่กี่คนเท่านั้น

 ผู้แต่ง 
เชื่อว่า พระเอ็ดยง แต่งขึ้นโดยคุณสุวรรณ เพราะมีผู้พบต้นฉบับบทละครเรื่อง พระเอ็ดยง ในสมุดไทยเลขที่ 1 มัดที่ 42 หมวดกลอนบทละคร ภายในหอสมุดแห่งชาติ ภายในสมุดไทยเล่มนั้น มีบันทึกกลอนบทละครเรื่อง พระมะเหลเถไถ และ อุณรุทร้อยเรื่อง รวมอยู่ด้วย ซึ่งหน้าต้นของสมุดไทยเล่มดังกล่าวระบุไว้อย่างชัดเจนว่ากลอนบทละครทั้งสามเรื่องนี้เป็นผลงานของคุณสุวรรณ บ้างก็ว่าวรรณกรรมเรื่อง พระมะเหลเถไถ และ อุณรุทร้อยเรื่อง เป็นวรรณกรรมคนบ้ารวมกัน แต่ พระเอ็ดยง นั้นเป็นวรรณกรรมจิตหลุด เพราะนำเสนอเนื้อหาได้หยาบโลนกว่าสองเรื่องก่อนหน้านั้นมากนัก ซึ่ง ชูดาว (2566) อธิบายว่า พระเอ็ดยง แต่งโดยคุณสุวรรณ โดยระบุว่า เมื่อวิเคราะห์จากสำนวนโวหารและลีลาการประพันธ์ ก็เข้าใจว่าคงเป็นของคุณสุวรรณจริง 

อย่างไรก็ตาม อภิลักษณ์ เกษมผลกูล (2556) ระบุว่ายังไม่แน่ชัดว่าเป็นผลงานของคุณสุวรรณและต้องทำการศึกษาเพิ่มเติม โดยให้เหตุผลว่า อาลักษณ์ประจำหอพระสมุดอาจเห็นว่ากลอนบทละครที่มีเนื้อหาหรือกลวิธีการแต่งที่ผิดแผกกว่าใครคงเป็นผลงานของคุณสุวรรณ ดังจะพบว่า สมุดไทยที่บันทึกผลงานของคุณสุวรรณเอาไว้ กลับเขียนนามผู้แต่งว่าคือคุณพุ่ม เพราะเป็นกวีหญิงนามอุโฆษที่อยู่ร่วมสมัยกัน อาลักษณ์อาจเข้าใจสับสนเป็นได้

 ลักษณะการแต่ง 
พระเอ็ดยง มีลักษณะเป็นนิทานจักร ๆ วงศ์ ๆ แต่งด้วยกลอนบทละครอย่างธรรมเนียมนิยม คือ มีบทชมป่าชมสวน บททรงเครื่อง และบทจัดทัพ แต่เนื้อหาแต่งด้วยคำผวนสัปดนแต่งวรรณคดีทั้งเรื่อง จนมีลักษณะเสียจริตเสียยิ่งกว่าวรรณกรรมใด ๆ ที่คุณสุวรรณเคยแต่ง โดยในบททรงเครื่อง พระเอ็ดยง มีพระภูษาทรงพิลึกพิลั่น เรียกว่า "ทองกรตอนแมดแปดคู่" และมีสัตว์พาหนะส่วนพระองค์ คือ "แรดแปดตา" ดังปรากฏเนื้อหาสัตว์พาหนะส่วนพระองค์ ดังนี้

 เนื้อเรื่อง 
เนื้อหาเริ่มอธิบายถึงตัวละครเอกของเรื่อง คือ พระเอ็ดยง เจ้าผู้ครองเมืองขีหันบุรี มีพระมเหสีอยู่แล้วสองพระองค์ คือ นางแหงดี กับนางแต่งแวด ต่อมาพระเอ็ดยงได้เสด็จประพาสเลียบพระนคร ก็ได้นางโหตี มาเป็นพระมเหสีอีกพระองค์หนึ่ง สร้างความไม่พอใจแก่ท้าวโลตึง ขับพระเอ็ดยงและพระมเหสีทั้งสามออกจากขีหันบุรี

หลังเดินทางอยู่กลางป่า พระเอ็ดยงและพระมเหสีทั้งสามได้พบกับนายเจ็ดโยน ซึ่งเป็นโจรป่าผู้มีลูกสมุนอีก 500 คน นายเจ็ดโยนนำลูกสมุนมาสวามิภักดิ์เข้าฝ่ายพระเอ็ดยง พระเอ็ดยงจึงแต่งทัพโจรป่าไปตีเมืองขีหันบุรีเพื่อแก้แค้นท้าวโลตึง

อย่างไรก็ตาม เนื้อหาของ พระเอ็ดยง แต่งถึงตอนที่พระเอ็ดยงตั้งค่ายอยู่หน้าเมืองขีหันบุรีเท่านั้น

 ตัวละคร 
 พระเอ็ดยง – เป็นเจ้าผู้ครองเมืองขีหัน (คีหัน) แต่ต่อมาถูกท้าวโลตึงขับไปอยู่ป่า เพราะไม่พอใจที่รับนางโหตีมาเป็นพระมเหสี
 นางแหงดี – เป็นพระมเหสีพระองค์หนึ่งของพระเอ็ดยง
 นางแต่งแวด – เป็นพระมเหสีพระองค์หนึ่งของพระเอ็ดยง
 นางโหตี – เป็นพระมเหสีพระองค์ล่าสุดของพระเอ็ดยง
 ท้าวโลตึง – ในเนื้อหาไม่ได้บ่งว่าเป็นใคร แต่เขามีบทบาทในการถอดพระเอ็ดยงออกจากราชบัลลังก์ และขับพระเอ็ดยงและพระมเหสีทั้งสามไปในป่า
 นายเจ็ดโยน – เป็นหัวหน้าโจร มีลูกสมุน 500 คน ต่อมาได้สวามิภักดิ์เข้าฝ่ายพระเอ็ดยง
 แรดแปดตา – เป็นพาหนะส่วนพระองค์ของพระเอ็ดยง

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:วรรณกรรมไทย
หมวดหมู่:งานเขียนของคุณสุวรรณ
หมวดหมู่:ยุครัชกาลที่ 3
หมวดหมู่:วรรณคดีประเภทกลอน