กฎพาย

+ เกมหมากรุกที่ใช้กฎพาย ตัวเลือกของผู้เล่นที่ 2 ใน ตัวหนา ผู้เล่น 1 เดินหมากก่อนเป็น ฝ่ายขาวผู้เล่น 1

ผู้เล่น 2  ↙ ↘  ผู้เล่น 2 ปล่อยให้การเดินคงอยู่ ผู้เล่น 2 สลับตำแหน่งผู้เล่น 1

ผู้เล่น 2ผู้เล่น 1

ผู้เล่น 2 ผู้เล่น 2 เล่นเป็นฝ่ายดำเช่นเดิม ผู้เล่น 1 เล่นต่ออีกครั้ง,เป็นฝ่ายดำในตอนนี้

กฎพาย หรือที่บางครั้งเรียกว่า กฎสลับ เป็นกฎที่ใช้ในการปรับสมดุลของเกมแนวกลยุทธ์เชิงนามธรรม ซึ่งแสดงให้เห็นว่าผู้เล่นที่เล่นก่อนอาจมีข้อได้เปรียบ หลังจากที่ผู้เล่นคนแรกได้ทำการเดินครั้งแรกในเกมที่ใช้กฎพาย ผู้เล่นคนที่สองจะต้องเลือกหนึ่งในสองทางเลือกดังต่อไปนี้:
1. ปล่อยให้การเดินเดิมคงอยู่ ผู้เล่นคนที่สองยังคงเป็นผู้เล่นคนที่สองและทำการเดินในทันที
2. สลับตำแหน่ง ผู้เล่นคนที่สองจะกลายเป็นผู้เล่นที่เดินก่อนด้วยการเดินที่คู่ต่อสู้ทำไว้แล้ว และคู่ต่อสู้จะทำการเดินครั้งแรกในสีใหม่ของตน

ขึ้นอยู่กับประเภทของเกม อาจมีสองวิธีในการสลับตำแหน่ง:
1. สลับสี หมายถึงผู้เล่นแลกเปลี่ยนชิ้นหมากกัน ผู้เล่นที่ทำการเดินครั้งแรกกลายเป็นผู้เล่นคนที่สองและทำการเดินครั้งที่สองในกระดาน ซึ่งแสดงให้เห็นในแผนภาพหมากรุกที่นี่
2. สลับชิ้นแรก สามารถเกิดขึ้นในเกมที่กระดานเริ่มต้นว่างเปล่าและการเดินครั้งแรกประกอบด้วยการวางชิ้นหมากหนึ่งชิ้น สมมติว่าสีของหมากเป็นขาวและดำ และดำวางชิ้นแรก ชิ้นนี้จะถูกแทนที่ด้วยชิ้นหมากสีขาวในตำแหน่งที่สอดคล้องกับสีขาว และชิ้นหมากสีดำจะถูกส่งกลับไปยังสำรับของผู้เล่นสีดำ ในเกมเช่น Hex หรือ TwixT ตำแหน่งที่สอดคล้องกันคือเซลล์ที่ "สะท้อน" ข้ามแนวทแยงที่ใกล้ที่สุด (หรือแนวใดก็ได้) ในเกมเช่น Y ซึ่งกระดานไม่มีทิศทางเฉพาะ ชิ้นหมากสีขาวจะเข้าแทนที่ชิ้นหมากสีดำในเซลล์เดียวกัน ผู้เล่นยังคงรักษาสีของชิ้นหมากของตนไว้ และการเล่นจะดำเนินต่อไปโดยดำเป็นฝ่ายเดินครั้งถัดไป นี่เป็นการเทียบเท่ากับการสลับสี

การใช้กฎพายมีรายงานครั้งแรกในปี ค.ศ. 1909 สำหรับเกมในตระกูล Mancala ในบรรดาเกมสมัยใหม่ Hex ใช้กฎนี้Browne, Cameron. Hex Strategy: Making the Right Connections. . TwixT ในการแข่งขันใช้กฎการสลับเช่นกัน ในเกม Meridians ผู้เล่นคนแรกจะวางหมากสองชิ้นบนกระดานก่อนที่ผู้เล่นคนที่สองจะเลือกสี กฎนี้สามารถใช้กับเกมอื่น ๆ ที่เป็นเกมแก้ปัญหาได้ เช่น Gomoku หรือ Tablut

กฎนี้ได้รับชื่อตามวิธีการ "แบ่งและเลือก" เพื่อให้เกิดความยุติธรรมเมื่อแบ่งพายระหว่างสองคน: คนหนึ่งหั่นพายครึ่ง แล้วอีกคนเลือกว่าจะกินครึ่งไหน คนที่หั่นพายจะพยายามทำให้แบ่งพายได้เท่าเทียมที่สุดเพราะรู้ว่าอีกคนจะเลือกชิ้นที่ใหญ่กว่า

กฎนี้ทำหน้าที่เป็นปัจจัยปกติในเกมที่อาจมีข้อได้เปรียบจากการเดินก่อน ในเกมที่ไม่สามารถจบลงด้วยการเสมอ เช่น Hex กฎพายทำให้ผู้เล่นคนที่สองมีโอกาสชนะในเชิงทฤษฎี (เนื่องจากหนึ่งในผู้เล่นต้องมีแผนการชนะหลังจากการเดินครั้งแรก และผู้เล่นคนที่สองสามารถเลือกเป็นผู้ชนะได้) แต่ในทางปฏิบัติ ผู้เล่นคนแรกจะต้องเลือกการเดินที่ไม่แข็งแกร่งเกินไปหรือน้อยเกินไป และผู้เล่นคนที่สองต้องตัดสินใจว่าสมควรสลับตำแหน่งเพื่อใช้ประโยชน์จากการเดินก่อนหรือไม่

 การใช้เพื่อกำหนดค่าคอมิในเกมโกะ 
ในเกมโกะ ผู้เล่นคนหนึ่งสามารถเลือกจำนวนคอมิได้ (คอมิเป็นคะแนนที่มอบให้ผู้เล่นคนที่สองเพื่อชดเชยสำหรับการไม่ได้เดินก่อน) จากนั้นผู้เล่นอีกคนจะตัดสินใจว่าจะยอมรับค่าคอมินั้นหรือสลับสีเพื่อเล่นเป็นผู้เล่นอีกฝ่าย ซึ่งนำไปสู่การที่ผู้เล่นเลือกจำนวนคอมิที่ยุติธรรม เพราะหากพวกเขาเลือกคอมิที่ให้ประโยชน์เกินไป ผู้เล่นอีกฝ่ายก็สามารถเลือกที่จะเล่นเป็นฝ่ายขาวและใช้ประโยชน์จากคอมิที่สูงนั้นได้

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:คำศัพท์เกมกระดาน
หมวดหมู่:กฎทั่วไป
หมวดหมู่:การแบ่งที่ยุติธรรม