มาเจสตี

มาเจสตี หรือ แมเจสตี (HM ย่อมาจาก His Majesty หรือ Her Majesty เมื่อกราบทูลจะใช้ว่า Your Majesty ; จากภาษา) เป็นคำที่ใช้กราบบังคมทูลพระเจ้าแผ่นดินหลายประเทศ ซึ่งมักจะเป็น พระมหากษัตริย์ หรือ สมเด็จพระราชินีนาถ มีศักดิ์สูงกว่า อิมพีเรียลไฮเนส และ รอยัลไฮเนส แต่ต่ำกว่า อิมพีเรียลมาเจสตี

 กำเนิด 
เดิมทีในช่วงสาธารณรัฐโรมัน คำว่า ไมเอสตาซ () เป็นศัพท์ทางกฎหมายที่ใช้เรียกสถานะสูงสุดของรัฐที่ต้องได้รับการเคารพเหนือสิ่งอื่นใด สิ่งนี้ได้รับการกำหนดไว้อย่างชัดเจนในกรณีจำเพาะที่เรียกว่า แลซา ไมเอสตาซ  (ในกฎหมายฝรั่งเศสและอังกฤษในเวลาต่อมา ) ประกอบด้วยการกระทำที่ละเมิดสถานะอันสูงส่งนี้ เช่น การจัดงานเลี้ยงในวันไว้ทุกข์ การดูหมิ่นพิธีกรรมต่าง ๆ ของรัฐ และการแสดงความไม่จงรักภักดีทั้งทางวาจาและการกระทำ ล้วนถูกลงโทษในฐานะอาชญากรรมต่อความยิ่งใหญ่ของสาธารณรัฐ อย่างไรก็ตาม ในเวลาต่อมาภายใต้จักรวรรดิ คำนี้กลายมาเป็นการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพจักรพรรดิ

 ฐานันดรศักดิ์ของประมุขแห่งรัฐ 
ศัพท์นี้ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดยจักรพรรดิคาร์ลที่ 5 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ โดยทรงเชื่อว่าเมื่อพระองค์ได้รับเลือกเป็นจักรพรรดิแห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ในปี ค.ศ. 1519 พระองค์ก็สมควรได้รับฐานันดรศักดิ์ที่สูงส่งกว่ากว่าคำว่า "ไฮเนส" ซึ่งจักรพรรดิและพระมหากษัตริย์องค์ก่อน ๆ เคยใช้ ต่อมาไม่นาน พระเจ้าฟร็องซัวที่ 1 แห่งฝรั่งเศส และ พระเจ้าเฮนรีที่ 8 แห่งอังกฤษ ก็ทรงนำมาปรับใช้ด้วย Royal Styles and the uses of "Highness"

หลังจากการล่มสลายของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ คำว่า "มาเจสตี" ถูกใช้เพื่ออธิบายถึงพระมหากษัตริย์ที่มีพระอิสริยยศสูงสุดในแผ่นดิน โดยทั่วไปจะใช้หมายถึง พระเจ้า รวมทั้งมีการเติมคำเพิ่มเพื่อเพิ่มความหมายและเฉพาะเจาะจงยิ่งขึ้น เช่น คาทอลิก มาเจสตี (สเปน) หรือ บริทันนิก มาเจสตี (สหราชอาณาจักร) ซึ่งมักใช้ในบริบททางการทูต

ผู้ที่มีฐานันดรศักดิ์นี้จะถูกกราบทูลว่า Your Majesty หรือ ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท หรือกล่าวถึงเป็นบุคคลที่ 3 ว่า His/Her Majesty หรือ HM (สมเด็จพระราชาธิบดี/สมเด็จพระราชินี) และใช้ในรูปพหูพจน์ว่า Their Majesties หรือ TM ส่วน จักรพรรดิและจักรพรรดินี ใช้ว่า [His/Her/Their/Your] Imperial Majesty, HIM หรือ TIM

เจ้าชายและดยุกที่เป็นประมุขแห่งราชรัฐมักใช้ คำว่า ฮิส ไฮเนส (His Highness) หรือคำที่มีความหมายคล้ายคลึงกัน (เช่น ฮิส เซอรีนไฮเนส) ราชรัฐในจักรวรรดิอังกฤษ ประมุขรัฐจะเรียกว่า ไฮเนส

ในระบอบราชาธิปไตยที่ไม่ได้รับธรรมเนียมของยุโรปมา พระมหากษัตริย์อาจได้รับการทูลว่า มาเจสตี เช่นเดียวกัน ไม่ว่าจะทรงเป็น พระมหากษัตริย์ หรือ พระราชินี อย่างเป็นทางการหรือไม่ก็ตาม ดังที่เป็นกรณีในบางประเทศและในกลุ่มชนบางกลุ่มใน แอฟริกา และ เอเชีย

ในยุโรป พระมหากษัตริย์แห่งเดนมาร์ก นอร์เวย์ สวีเดน สหราชอาณาจักร สเปน เนเธอร์แลนด์ และเบลเยียมใช้ธรรมเนียมนี้ ในทางตรงกันข้าม ประมุขแห่งรัฐของลีชเทินชไตน์และโมนาโกซึ่งเป็นอาณาจักรใช้ฐานันดรศักดิ์ที่ต่ำกว่าคือ “เซอรีนไฮเนส” (Serene Highness) ส่วนในลักเซมเบิร์กซึ่งเป็นแกรนด์ดัชชี ยกย่องประมุขของรัฐให้มีฐานันดรศักดิ์ที่ "รอยัลไฮเนส" เช่นเดียวกับสมาชิกในพระราชวงศ์แกรนด์ดัชชี เนื่องจากทรงสืบเชื้อสายมาจากเจ้าชายเฟลิกซ์แห่งบูร์บง-ปาร์มา ส่วนในสันตะสำนัก พระสันตปาปาทรงใช้ฐานันดรศักดิ์ทางศาสนาที่เรียกว่า “โฮลิเนส” ขณะที่ทรงเป็น ประมุขแห่งนครรัฐวาติกัน นอกจากนี้ แม้ว่าอันดอร์ราจะมีระบบการปกครองแบบราชาธิปไตยอย่างเป็นทางการ แต่เจ้าผู้ร่วมครองอันดอร์รา ได้แก่ มุขนายกแห่งอูร์เฌ็ลย์ (ได้รับการสถาปนาโดยพระสันตปาปา) และประธานาธิบดีแห่งฝรั่งเศส กลับใช้ฐานันดรศักดิ์ที่ “เอ็กเซลเล็นซี” แบบสาธารณรัฐและไม่ถือเป็นราชวงศ์ อนึ่งอันดอร์ราเป็นรัฐราชาธิปไตยที่ไม่สืบทอดอำนาจ โดยมีการเลือกตั้งและสถาปนาเพียงแห่งเดียวในยุโรป

 สหราชอาณาจักรและเครือจักรภพ 
ในสหราชอาณาจักร มีการใช้คำว่า มาเจสตี ในรูปแบบต่าง ๆ กันหลายแบบ ทั้งเพื่อจำแนกพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักรออกจากกษัตริย์และราชินีประเทศอื่น ๆ  หรือเพื่อใช้เป็นการถวายพระเกียรติยศในกล่าวถึงพระมหากษัตริย์ในเอกสารราชการหรือในพิธีทางการ ตามที่ โรเบิร์ต เลซีย์ กล่าวไว้ในหนังสือของเขาเรื่อง Great Tales from English history พระเจ้าริชาร์ดที่ 2 ถือเป็นพระมหากษัตริย์อังกฤษพระองค์แรกที่มีฐานันดรศักดิ์ ไฮเนส หรือ มาเจสตี และเขายังพบข้อสังเกตอีกว่า “กษัตริย์อังกฤษในอดีตทรงพอพระทัยที่จะได้รับการเรียกว่า ท่านลอร์ด ” Great Tales from English History, Robert Lacey.

คำว่า โมสต์ เกรเชียส มาเจสตี (Most Gracious Majesty) จะใช้เฉพาะในวโรกาสที่เป็นทางการที่สุดเท่านั้น ประมาณปี ค.ศ. 1519 พระเจ้าเฮนรีที่ 8 ทรงมีพระราชปรารภว่า มาเจสตี ควรเป็นพระราชฐานันดรศักดิ์ของพระมหากษัตริย์อังกฤษ อย่างไรก็ตาม ไม่ได้มีการใช้แค่คำว่า "มาเจสตี " เพียงอย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังใช้ร่วมกับคำว่า "ไฮเนส " และ "เกรซ" อีกด้วย แม้แต่ในเอกสารราชการ ตัวอย่างเช่น คำพิพากษาทางกฎหมายฉบับหนึ่งซึ่งพระเจ้าเฮนรีที่ 8 ทรงประกาศ มีการใช้คำทั้งสาม โดยมาตรา 15 เริ่มต้นด้วย "The Kinges Highness hath orders" (สมเด็จพระเจ้าแผ่นดินผู้สูงส่งทรงมีพระราชบัญชา) มาตรา 16 เริ่มต้นด้วย "The Kinges Majestie" (พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) และมาตรา 17 เริ่มต้นด้วย "The Kinges Grace" (ผู้ทรงพระมหากรุณาธิคุณ)

พระมหากษัตริย์สกอตแลนด์ก่อนการรวมราชบัลลังก์ได้รับการเรียกเพียงว่า "Your Grace" มีความหมายว่า นายท่าน เท่านั้น ในรัชสมัยของ พระเจ้าเจมส์ที่ 6 และที่ 1 คำว่า มาเจสตี กลายมาเป็นพระราชฐานันดรศักดิ์อย่างเป็นทางการ โดยใช้คำว่า His (Her) Most Gracious Majesty ซึ่งเป็นการรวมเอาทั้ง Grace ตามธรรมเนียมสกอตและ Majesty ตามธรรมเนียมอังกฤษเข้าไว้ด้วยกัน

บริทันนิก มาเจสตี (Britannic Majesty) เป็นฐานันดรศักดิ์ที่ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักรในด้านการทูต กฎหมายระหว่างประเทศ และการเจริญสัมพันธไมตรี ตัวอย่างเช่น ปาเลสไตน์ในอาณัติของสันนิบาตชาติ ฮิส บริทันนิก มาเจสตี ทรงเป็น ผู้ได้รับมอบอาณัติในการปกครองปาเลสไตน์ คำว่า บริทันนิก มาเจสตี ถูกใช้ในหนังสือเดินทางของสหราชอาณาจักรทุกเล่ม โดยมีประโยคดังต่อไปนี้:

คำว่าโมสต์ เอ็กเซ็ลเลนท์ มาเจสตี (Most Excellent Majesty) จะใช้ใน พระราชบัญญัติ โดยที่ใช้วลีว่า The King's (หรือ Queen's) Most Excellent Majesty ดังตัวอย่าง:

พระอัครมเหสีของพระมหากษัตริย์ทรงมีสิทธิที่จะได้รับการสถาปนาพระราชอิสริยยศที่สมเด็จพระราชินี ฐานันดรศักดิ์ที่ เฮอร์ มาเจสตี (เช่น สมเด็จพระราชินีคามิลลา) แต่พระราชสวามีของสมเด็จพระราชินีนาถจะไม่ได้รับสิทธิ์นี้ ดังเช่นในกรณีของ เจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ พระสวามีในสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ผู้ทรงมีฐานันดรศักดิ์ที่ รอยัลไฮเนส

 ไทย 
ในประเทศไทย พระบรมราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์คือ "พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว" หรือเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า พระเจ้าอยู่หัว มีที่มาจากคติเทวราชา ซึ่งเชื่อกันว่าพระมหากษัตริย์ไทยทรงเป็นอวตารของพระวิษณุ อันเป็นเทพเจ้าสูงสุดองค์หนึ่งในศาสนาฮินดู

ในสมัยโบราณชนชาติไทยเรียกขานกษัตริย์ของตนว่า พ่อขุน อันหมายถึง พ่อ เช่นในสมัยอาณาจักรสุโขทัยหรือแคว้นพะเยา พระมหากษัตริย์ในเวลานั้นถูกเรียกว่า พ่ออยู่หัว, พ่อหยัว (กร่อนมาจาก พ่ออยู่หัว) หรือ พ่ออยู่หัวเจ้าไม่ควรสับสนกับ "พ่อเจ้าอยู่หัว" ซึ่งเป็นคำที่ใช้ในยุคหลัง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงแนวคิดปิตาธิปไตย โดยถือว่ากษัตริย์เปรียบดั่งพ่อและไพร่ฟ้าเป็นบุตรใต้ปกครองกรมศิลปากร. (2547) [Fine Arts Department (2004)]. Sukhothai Inscription No. 1. Ram Khamhaeng Inscription. Bangkok: National Library of Thailand. Retrieved 9 January 2024 

ในรัชสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 แห่งกรุงศรีอยุธยา สังคมได้ขยายตัวใหญ่ขึ้น พระราชสถานะของพระมหากษัตริย์จึงเปลี่ยนจาก พ่ออยู่หัว เป็น พระเจ้าอยู่หัว  อันแสดงถึงฐานะแห่งพระเป็นเจ้า พระองค์ทรงรับเอาคติเทวราชาจากอาณาจักรเขมรมาใช้ โดยนำคำว่า พระบาท จากพระบรมราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์เขมร เหตุที่เอ่ยถึงพระมหากษัตริย์ว่า พระบาท เนื่องจากมีคติถือกันว่าพระมหากษัตริย์เป็นผู้สูงส่ง มิบังควรหากจะอ้างถึงพระนามหรือเรียกขานทั้งพระวรกายโดยตรง จึงจำเป็นต้องเรียกว่า พระบาท  อันเป็นอวัยวะเบื้องล่างของพระมหากษัตริย์แทน ทั้งนี้เพื่อแสดงถึงความนอบน้อม โดยหลักฐานการใช้คำว่า พระบาท สำหรับการเรียกพระมหากษัตริย์ ปรากฏหลักฐานการใช้ตั้งแต่สมัยสุโขทัยแล้ว ดังจะเห็นได้จากจารึกวัดป่ามะม่วงภาษาเขมร ค.ศ. 1361 ก็เรียกพระนามพ่อขุนรามคำแหงว่า พฺระบาทกมฺรเดงอญ ศฺรีรามราช นอกจากนี้สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ยังทรงรับคำว่า สมเด็จ อันหมายถึงผู้เป็นใหญ่ซึ่งมาจากภาษาเขมร ทำให้พระนามของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ปรากฏหลักฐานการเรียกตามบทพระอัยการต่างๆ ว่า พระบาทสมเดจ์พระเจ้ารามาธิบดีศรีสินธรบรมจักรพรรดิศีบวรธรรมิกมหาราชาธิราชเจ้า อันเป็นบรรทัดฐานในการเฉลิมพระปรมาภิไธยของพระมหากษัตริย์ในรัชกาลถัดๆ มาการเรียกพระนาม “พระเจ้าแผ่นดิน” จากคำวินิจฉัยของกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ศิลปวัฒนธรรม. 29 ตุลาคม 2564.

พระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ไทยยังถูกทำให้ศักดิสิทธิ์ยิ่งขึ้นผ่านการบ่งบอกพระราชสถานะแสดงถึงความเป็นเทพ เช่น รามาธิบดี ความหมาย คือ พระรามผู้เป็นใหญ่, นเรศวร หมายถึงพระเจ้าในร่างมนุษย์ หรือ ราเมศวร อันเป็นคำสมาสแบบสนธิของคำว่า ราม และ อิศวร ศานติ ภักดีคำ และนวรัตน์ ภักดีคำ. (2561). ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก: จารึกสมัยอยุธยา. กรุงเทพฯ : สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ. 

นอกจากนี้ยังปรากฏหลักฐานการใช้ที่คล้ายๆ กัน เช่น สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัว แสดงให้เห็นถึง พุทธสภาวะของพระมหากษัตริย์ผู้เปรียบดั่งพระโพธิสัตว์ที่จะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต หรือ สมเด็จบรมบพิตร อันเป็นสรรพนามบุรุษที่ 3 ที่พระภิกษุใช้เรียกพระมหากษัตริย์ และ มหาบพิตร อันเป็นสรรพนามบุรุษที่ 2 ที่พระภิกษุใช้เรียกพระมหากษัตริย์

 ญี่ปุ่น 
ในประเทศญี่ปุ่น การใช้คำว่า เฮกะ () กล่าวถึง จักรพรรดิแห่งญี่ปุ่น จักรพรรดินี สมเด็จพระอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระบรมราชชนนี ได้รับการกำหนดไว้ในกฎหมายราชวงศ์ตั้งแต่ ค.ศ. 1947 

ในปี 757 คำนี้มีการใช้เป็นครั้งแรกใน โยโร ริตสึเรียว () เพื่อใช้เฉพาะเมื่อกราบทูลกับจักรพรรดิองค์ปัจจุบัน () 

ในกฎหมายราชวงศ์ในอดีต (ค.ศ. 1889) มีการอนุโลมให้ใช้คำศัพท์นี้ได้กับจักรพรรดินี สมเด็จพระอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระบรมราชชนนีด้วย 

 บรูไน 
ในบรูไน พระบรมราชอิสริยยศภาษามลายูสำหรับสุลต่านแห่งบรูไนอย่างเป็นทางการ คือ Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda (KDYMMPSB) หรือเรียกง่าย ๆ ว่า Kebawah Duli แปลว่า “พระเจ้าแผ่นดินผู้ทรงชัยทรงสถิตใต้ฝ่าละอองธุลีของพระผู้ทรงสูงส่ง”

พระบรมราชอิสริยยศได้สะท้อนถึง Zilullah-fil-Alam ("เงาของพระเจ้าบนโลก") ซึ่งหมายถึงสุลต่านทรงที่มีพระราชอำนาจเพียงส่วนน้อยของอำนาจอันมหาศาลของพระเจ้า คำว่า ปาดูกา (paduka) แปลว่า "ชัยชนะ" ในภาษามลายูโบราณ ในขณะที่ เซอรี (seri) เป็นคำยกย่องจากภาษาสันสกฤต ส่วนคำว่า บากินดา เป็นคำนามบุคคลที่สามที่ใช้เรียกราชวงศ์และศาสดา

 จีนโบราณ 
ในประวัติศาสตร์จีนยุคหลังราชวงศ์ฮั่น มีการใช้คำว่า ปี้เซี่ย (陛下) กราบบังคมทูลจักรพรรดิจีน ()

 ซาอุดิอาระเบีย 
ในปีค.ศ. 1986 สมเด็จพระราชาธิบดีฟะฮัด ทรงยกเลิกการใช้คำว่า Majesty (  ) ซึ่งอิงมาจากพระอิสริยยศ ผู้อารักขาแห่งมัสยิดศักดิ์สิทธิ์ทั้งสอง ซึ่งเป็นพระอิสริยยศที่ผู้ปกครองศาสนาอิสลามนำมาใช้  อย่างไรก็ตาม พระมหากษัตริย์ซาอุดีอาระเบีย ยังคงถูกเรียกว่า "Your Majesty" ในการกราบบังคมทูล

 มาเลเซีย 
ในสมาพันธรัฐมาเลเซีย พระบรมราชอิสริยยศของยังดีเปอร์ตวนอากง และพระราชอิสริยยศของราจาเปอร์ไมซูรีอากง คือ Kebawah Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda หรืออย่างย่อว่า Seri Paduka Baginda สุลต่านแห่งรัฐยะโฮร์ และพระมเหสีทรงใช้พระราชอิสริยยศ Duli Yang Maha Mulia (DYMM) ซึ่งมีศักดิ์เสมอด้วย His/Her Majesty ตั้งแต่ ค.ศ. 2017 ก่อนหน้านั้น มีการใช้ฐานันดรศักดิ์ในภาษาอังกฤษที่ His/Her Royal Highness โดยรัฐอื่น ๆ จะมีลักษณะคล้ายกัน 

 พม่า 
ในประเทศพม่า พระบรมราชอิสริยยศอย่างเป็นทางการของพระมหากษัตริย์แห่งพม่า คือ โภน ตาว จี หลา ทอ เมียนมาร์ มิน มยัต พยา (  ) ย่อเป็น โภนตอจีพยา ( ) หรือ อาชิน พยา (  ). 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บทความที่มีข้อความภาษาจีน
หมวดหมู่:บทความที่มีข้อความภาษาญี่ปุ่น
หมวดหมู่:คำกราบบังคมทูล
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ในทวีปยุโรป