พระยานัฏกานุรักษ์ (ทองดี สุวรรณภารต)

เสวกเอก พระยานัฏกานุรักษ์ (ทองดี สุวรรณภารต) (9 มกราคม พ.ศ. 2408 – 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2478) เป็นขุนนางชาวไทย อดีตเจ้ากรมมหรสพในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตภาคีสมาชิกราชบัณฑิตยสถาน มีบทบาทสำคัญต่อวงการนาฏศิลป์ไทยคือเป็นผู้คิดประดิษฐ์ท่ารำเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ มีลูกศิษย์ที่มีชื่อเสียงเช่น หลวงยงเยี่ยงครู (จิ๋ว รามนัฏ), นายรงภักดี (เจียร จารุจรณ) ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์) ประจำปีพุทธศักราช 2529

ได้รับยกย่องเชิดชูเกียรติให้เป็นบูรพศิลปิน สาขาศิลปะการแสดง ประจำปี พ.ศ. 2559

 ประวัติ 
พระยานัฏกานุรักษ์ มีนามเดิมว่า ทองดี เกิดเมื่อวันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2408 บิดาชื่อ ทองอยู่ มารดาชื่อ ขำ สำหรับนายทองอยู่ผู้เป็นบิดานั้นเป็นมหาดเล็กในกรมโขนหลวงแสดงเป็นพิเภกได้ดีไม่มีใครเสมอเหมือนจนได้รับสมญานามว่า "ทองอยู่ พิเภก" มีพี่ชายที่เป็นตัวโขนที่มีชื่อเสียงคือ พระยาพรหมาภิบาล (ทองใบ สุวรรณภารต) ได้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ว่า สุวรรณภารต

ด้านชีวิตครอบครัวท่านสมรสกับนางพ่วงมีบุตรชายคือ หลวงไพจิตรนันทการ (ทองแล่ง สุวรรณภารต) ต่อมาได้สมรสใหม่กับ คุณหญิงนัฏกานุรักษ์ (เทศ สุวรรณภารต) มีบุตรธิดาอีก 3 คน

พระยานัฏกานุรักษ์ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคหัวใจพิการเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2478 สิริอายุได้ 70 ปี

 ยศและบรรดาศักดิ์ 
นายทองดีเข้ารับราชการเป็นผู้กำกับกองทหารกระบี่กรมโขน กระทั่งได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น ขุนนัฏกานุรักษ์ ถือศักดินา 500 จากพระหัตถ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2449 ต่อมาในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2453 ซึ่งตรงกับวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขุนนัฏกานุรักษ์ได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นหลวงในราชทินนามเดิม ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2454 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งยศมหาดเล็กชั้นจ่าได้

ในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2454 ได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรให้เป็นนายหมู่ตรีในกองเสือป่า จากนั้นในวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2454 ได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระในราชทินนามเดิม เพิ่มศักดินาเป็น 600 จากนั้นในวันที่ 7 สิงหาคม พ.ศ. 2458 ได้เลื่อนยศทางเสือป่าเป็นนายหมู่ใหญ่ประจำกรมพรานหลวงรักษาพระองค์ ในวันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2458 ได้โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนยศทางมหาดเล็กจากรองหัวหมื่นเป็นหัวหมื่น

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 เหรียญ 








 เข็ม 
 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2454 – เข็มข้าหลวงเดิม

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 พระยานัฏกานุรักษ์ (ทองดี สุวรรณภารต)

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2408
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2478
หมวดหมู่:ขุนนางไทย
หมวดหมู่:บุคคลในยุครัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากหัวใจพิการ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.4
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.ม.
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
นัฏกานุรักษ์