กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี

กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี () คือกองกำลังป้องกันชายแดน 1 ใน 7 ของกองทัพบกไทย ตั้งอยู่ที่ค่ายพระยาสุนทรธรรมธาดา ตำบลโนนสูง อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี ดูแลพื้นที่ชายแดนไทย–ลาวช่วงจังหวัดเลย, หนองคาย, บึงกาฬ, นครพนม และมุกดาหาร รวมความยาวประมาณ 

กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี ปฏิบัติงานในสังกัดของ ศูนย์ปฏิบัติการกองทัพภาคที่ 2 (ศปก.ทภ.2) และยังปฏิบัติงานในฐานะ กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 2 ส่วนแยก 1 (กอ.รมน.ภาค 2 สย.1) อีกด้วย

 ประวัติ 
กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี ก่อตั้งขึ้นจากสถานการณ์ในพื้นที่ประเทศลาวที่เกิดความไม่สงบขึ้นภายในประเทศ ซึ่งบางพื้นที่ของประเทศไทยติดกับแนวชายแดนมักจะถูกผู้ก่อความไม่สงบในประเทศเพื่อนบ้านลักลอบเข้ามาตั้งฐานในการกลับไปโจมตีในพื้นที่ประเทศของตน ทำให้หลายครั้งเกิดการโจมตีจากประเทศเพื่อนบ้านมายังกองกำลังดังกล่าวในฝั่งไทย ในขณะเดียวกันในบางพื้นที่ตรงข้ามกับฝั่งไทยก็ถูกผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ตั้งเป็นฐานปฏิบัติการเพื่อข้ามฝั่งเข้ามาปฏิบัติการโจมตีและปล้นสะดมชาวบ้านตามแนวชายแดน รวมถึงกวาดต้อนราษฎรไทยให้ออกไปจากพื้นที่ ทำให้รัฐบาลในเวลานั้นมีคำสั่งนายกรัฐมนตรีเฉพาะที่ 97/2521 เรื่อง การป้องกันชายแดน และมอบหมายให้กองทัพบกตั้งผู้รับผิดชอบในการปกป้องพื้นที่ชายแดนทางบก และมีอำนาจในการสั่งการกองกำลังทั้งทหารและตำรวจในพื้นที่ในการรับมือภัยคุกคามได้

จากนั้นในวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2523 กองทัพประชาชนลาวได้ยิงเข้าใส่เรือลาดตระเวนของหน่วยปฏิบัติการตามลำแม่น้ำโขง (นปข.) บริเวณบ้านปะโค อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย ทำให้ทางการไทยประกาศปิดพรมแดนที่ติดต่อกับลาวทั้งหมด ประกอบกับเวลานั้นมีการเคลื่อนกำลังของทหารเวียดนามเข้ามาวางกำลังตลอดลำน้ำโขง และมีท่าทียั่วยุจะรุกล้ำข้ามมาฝั่งไทย ทำให้กองทัพบกได้จัดตั้งกองพลทหารราบที่ 3 ส่วนหน้าขึ้น ที่ค่ายรามสูร อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี ในวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2523

ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อหน่วยเป็นกองกำลังสุรศักดิ์มนตรีในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2538 และเปลี่ยนชื่อค่ายที่ตั้งหน่วยเป็น ค่ายพระยาสุนทรธรรมธาดาในวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2540

 โครงสร้าง 
 หน่วยขึ้นตรง 
กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี ประกอบด้วยหน่วยขึ้นตรงต่อกองบัญชาการ ดังนี้

 กองบังคับการควบคุม
 กองบังคับการควบคุมที่ 1 (กรมทหารราบที่ 3)
 กองบังคับการควบคุมที่ 2 (กรมทหารราบที่ 13)
 กองบังคับการควบคุมที่ 3 (กรมทหารราบที่ 8)
 กองร้อยทหารราบ
 กองร้อยเผชิญสถานการณ์เร่งด่วน (QRF)
 กองร้อยสกัดกั้นและปราบปรามยาเสพติด
 ชุดปฏิบัติการบินทหารบก กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี

 หน่วยขึ้นควบคุมทางยุทธการ 
กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี ประกอบด้วยหน่วยสมทบและขึ้นควบคุมทางยุทธการ ดังนี้
 หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง
 เขตหนองคาย
 เขตนครพนม
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 23
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 24
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 21

 หน่วยเฉพาะกิจรับผิดชอบพื้นที่ 
 กองบังคับการควบคุมที่ 1 – รับผิดชอบพื้นที่จังหวัดนครพนม และมุกดาหาร
 กรมทหารราบที่ 3
กองร้อยเผชิญสถานการณ์เร่งด่วน (QRF)
 หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง เขตนครพนม
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 23
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 21
 กองร้อยทหารพรานที่ 2101 – นครพนม
 กองร้อยทหารพรานที่ 2102 – มุกดาหาร
 กองร้อยทหารพรานที่ 2105 – มุกดาหาร
 กองร้อยทหารพรานที่ 2106 – นครพนม
 กองร้อยทหารพรานที่ 2107 – นครพนม
 กองร้อยทหารพรานที่ 2108 – นครพนม
 กองบังคับการควบคุมที่ 2 – รับผิดชอบพื้นที่จังหวัดบึงกาฬ และหนองคาย
 กรมทหารราบที่ 13
 หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง เขตหนองคาย
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 24
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 21
 กองร้อยทหารพรานที่ 2104
 กองร้อยทหารพรานที่ 2107 บึงกาฬ
 กองร้อยทหารพรานที่ 2110 หนองคาย
 กองบังคับการควบคุมที่ 3 – รับผิดชอบพื้นที่จังหวัดเลย
 กรมทหารราบที่ 8
 หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง เขตหนองคาย
 หน่วยเฉพาะกิจตำรวจตระเวนชายแดนที่ 24
 หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 21
 กองร้อยทหารพรานที่ 2102
 กองร้อยทหารพรานที่ 2103
 กองร้อยทหารพรานที่ 2109

 ภารกิจ 
กองกำลังสุรศักดิ์มนตรี มีพื้นที่ในการรับผิดชอบตลอดแนวชายแดนไทย–ลาวในจังหวัดเลย, หนองคาย, บึงกาฬ, นครพนม และมุกดาหาร รวม 5 จังหวัด ระยะทางประมาณ  แบ่งเป็นช่วงที่ใช้แม่น้ำเหืองเป็นพรมแดนธรรมชาติ เริ่มต้นจากจุดติดต่อกับพื้นที่ของกองกำลังผาเมือง คือบ้านห้วยน้ำผัก ตำบลแสงภา อำเภอนาแห้ว มาจนถึงบ้านท่าดีหมี ตำบลปากตม อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย ระยะทางตลอดแม่น้ำเหืองประมาณ  ช่วงต่อมาคือช่วงที่ใช้แม่น้ำโขงเป็นพรมแดนธรรมชาติ เริ่มต้นตั้งแต่อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย จนถึงบ้านห้วยปอ ตำบลดอนตาล อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร จรดกับพื้นที่ของกองกำลังสุรนารี ระยะทางตลอดแม่น้ำโขงประมาณ  

ภารกิจหลักของกองกำลังสุรศักดิ์มนตรีนั้นเป็นไปตามพันธกิจ 3 ประการของศูนย์ปฏิบัติการกองทัพบก ได้แก่ 

 การเฝ้าตรวจและป้องกันชายแดน โดยจัดตั้งที่ตั้งทางทหารสำหรับตรวจการณ์ในพื้นที่สำคัญ รวมถึงการตั้งจุดตรวจในบริเวณจุดผ่านแดนถาวรสะพานมิตรภาพไทย-ลาว ตลอดพื้นที่รับผิดชอบ การใช้งานกล้องโทรทัศน์วงจรปิดสำหรับตรวจการณ์ในพื้นที่จุดผ่อนปรน จัดกำลังผสมร่วมกับกองกำลังสุรนารีและกองกำลังผาเมืองในพื้นที่รอยต่อ และสนับสนุนการทำงานของส่วนที่เกี่ยวข้องในพื้นที่จุดผ่านแดน
 การจัดระเบียบพื้นที่และแก้ไขปัญหาความมั่นคงในพื้นที่ชายแดน โดยการให้ความรู้ความเข้าใจกับผู้บังคับหน่วย ข้าราชการ เจ้าหน้าที่ และประชาชนตลอดแนวชายแดนเกี่ยวกับกระบวนการแก้ไขปัญหาเส้นเขตแดนและพื้นที่สันดอนดินต่าง ๆ ตลอดลำน้ำ โดยมอบหมายให้หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขงจัดระเบียบการสัญจรและจุดจอดเรือตามช่องทางผ่านแดนทางน้ำต่าง ๆ
 การประสานความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยให้ผู้บังคับบัญชาหน่วยต่าง ๆ ทำกิจกรรมร่วมกันกับผู้นำหน่วยของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวทั้งอย่างเป็นทางการและไม่เป็นทางการ เสริมสร้างความเชื่อใจ รวมไปถึงการให้ความช่วยเหลือทางการแพทย์ในกรณีที่ราษฎรชาวลาวข้ามมาขอรับการรักษาตามหลักมนุษยธรรม

กองกำลังสุรศักดิ์มนตรีมีผลการปฏิบัติที่โดดเด่นเกี่ยวกับการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดให้โทษ การลักลอบเข้าเมือง รวมถึงการลักลอบนำเข้าและส่งออกของผิดกฎหมาย เช่น รถยนต์ รถจักรยานจากการโจรกรรม สินค้าหนีภาษีในประเทศไทยข้ามไปยังประเทศเพื่อนบ้านผ่านพรมแดนธรรมชาติคือแม่น้ำโขง

อีกภารกิจของกองกำลังสุรศักดิ์มนตรี คือการปฏิบัติงานในฐานะกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 2 ส่วนแยก 1 (กอ.รมน.ภาค 2 สย.1) โดยปฏิบัติงานร่วมกับกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในจังหวัด ซึ่งกองกำลังสุรศักดิ์มนตรีมีพื้นที่รับผิดชอบ 10 จังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน คือ จังหวัดเลย, หนองคาย, บึงกาฬ, นครพนม, มุกดาหาร, หนองบัวลำภู, อุดรธานี, สกลนคร, ขอนแก่น และกาฬสินธุ์ มีภารกิจโดยตรงคือการจัดชุดพัฒนาสัมพันธ์มวลชน (ชพส.) 24 ชุด และจัดชุดวิทยากรกระบวนการสร้างเครือข่ายผู้นำชุมชนเข้มแข็ง (ชบข.) 5 ชุด สำหรับปฏิบัติการในจังหวัดชายแดนเพื่อรักษาความมั่นคงอย่างยั่งยืน

 พื้นที่อ้างสิทธิ 
ปัจจุบัน ตลอดพื้นที่รับผิดชอบของกองกำลังสุรศักดิ์มนตรีได้มีการกำหนดเส้นแบ่งเขตแดนในสนธิสัญญาโดยอาศัยร่องน้ำลึกเป็นเขตแดน กรณีที่มีมีการแยกออกเป็นหลายสายเพราะมีเกาะให้ใช้ร่องน้ำลึกของสายที่ใกล้ฝั่งไทยที่สุดเป็นเขตแดน โดยใช้กับแม่น้ำโขง และแม่น้ำเหือง

ถึงแม้จะมีการปักปันกำหนดในสนธิสัญญาแล้ว แต่การใช้เส้นเขตแดนที่เป็นพรมแดนธรรมชาติก็อาจจะมีการเปลี่ยนแปลงเสมอ จึงต้องมีกระบวนการตีความสนธิสัญญาเส้นเขตแดนอยู่ตลอดตามยุคสมัยและความเปลี่ยนแปลงของภูมิประเทศและเทคโนโลยี โดยอาศัยคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม () ไทย-ลาว ซึ่งกองกำลังจะเป็นผู้สนับสนุนการปฏิบัติของผู้ปฏิบัติงาน คือกรมแผนที่ทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย และกองเขตแดน กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ

 ดูเพิ่ม 
 ชายแดนไทย–ลาว
 กองกำลังสุรนารี
 กองกำลังผาเมือง

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:หน่วยงานในสังกัดกองทัพบกไทย
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–ลาว