ลิเนียจโอเอส

ลิเนียจโอเอส () เป็นระบบปฎิบัติการสำหรับสมาร์ทโฟน  และกล่องรับสัญญาณที่มีรากเป็นแอนดรอยด์ โดยมากเป็นซอฟต์แวร์แบบและเสรี
เป็นระบบที่แยกสาขา (fork) ออกมาจากในเดือนธันวาคม 2016 
เมื่อบริษัทประกาศว่าจะหยุดพัฒนาแล้วยกเลิกโครงสร้างพื้นฐานของโปรเจ็กต์ทั้งหมด 
ได้เปิดตัวอย่างเป็นทางการในวันที่24 ธันวาคม 2016 โดยมีรหัสต้นทางทั้งในกิตฮับและ 
เพราะบริษัทยังคงถือลิขสิทธิ์ชื่อ จึงต้องเปลี่ยนชื่อเป็นลิเนียจโอเอส
ในเดือนพฤศจิกายน 2023 มีอุปกรณ์ที่ติดตั้งระบบปฏิบัติการเกิน 1.5 ล้านตัว
โดยโทรศัพท์ซัมซุง กาแล็กซี่ เป็นที่นิยมใชักับระบบปฏิบัติการมากที่สุด

 ประวัติ 

ไซยาโนเจนมอด (CyanogenMod มักย่อว่า "CM")
เป็นระบบปฏิบัติการโอเพนซอร์ซยอดนิยมของสมาร์ทโฟนและแท็บเล็ตคอมพิวเตอร์ที่มีรากเป็นแอนดรอยด์
ผู้ใช้ระบบปฏิบัติการสามารถเลือกรายงานว่าตนใช้เฟิร์มแวร์นี้
และในเดือนมีนาคม 2015 นิตยสาร ฟอบส์ ก็ระบุว่า มีผู้ใช้ในโทรศัพท์ของตนถึง 

ในปี2013 ผู้ก่อตั้งโปรเจ็กต์ Stefanie Jane ได้เงินทุนเพื่อก่อตั้งบริษัท
แต่กลับไม่สามารถหาผลประโยชน์จากความสำเร็จของโปรเจ็กต์ได้ และในที่สุดปี2016 เธอก็ได้ลาออก หรือว่าถูกไล่ออก
บริษัทจึงได้หาประธานบริหารใหม่ แต่ก็ปิดออฟฟิศ เลิกล้มโปรเจ็กต์ แล้วระงับการให้บริการทั้งหมด

เพราะรหัสต้นฉบับเป็นแบบโอเพนซอร์สและเป็นที่นิยม จึงได้แยกสาขาออก (fork) โดยใช้ชื่อใหม่เป็นลิเนียจโอเอส และพยายามทำเป็นโปรเจ็กต์ชุมชน
มีลูกเล่นส่วนหนึ่งที่ไม่มีในเฟิร์มแวร์ที่มากับอุปกรณ์มือถือต่าง ๆ 
เช่น ธีม/สกิน,
audio codec แบบแฟลค,
รายการ Access Point Name ขนาดใหญ่, Privacy Guard ซึ่งเป็นแอปที่คุมการให้สิทธิโดยเฉพาะ ๆ แก่แอปต่าง ๆ, การแชร์เน็ตโดย tethering ผ่านตัวประสานต่าง ๆ, CPU overclocking, การได้สิทธิเป็นรูต, ปุ่มซอฟต์แวร์หน้าจอ, ค่าตั้งสำหรับแท็บเล็ตรูปแบบต่าง ๆ, ค่าตั้งหน้าข้อความแจ้งที่เปิดโดยดึงลงมา (เช่น ไวไฟ บลูทูธ) และการปรับระบบให้วิ่งเร็วขึ้น
ต่อมาลูกเล่นที่มีใน ก็ได้รวมเข้าในระบบแอนดรอยด์ธรรมดาด้วย
ผู้พัฒนาระบุว่า ระบบไม่มีหรือ bloatware

 การพัฒนา 
เหมือนกับไซยาโนเจนมอด มีผู้พัฒนาจำนวนมากที่พัฒนาลิเนียจโอเอสกับอุปกรณ์โดยเฉพาะ ๆ โดยใช้ Gerrit ในการทบทวนรหัสต้นฉบับ จริง ๆ แล้ว ก่อนจะได้แจกจำหน่ายลิเนียจโอเอสอย่างเป็นทางการ ผู้พัฒนาในกลุ่ม XDA Developers ก็ได้พัฒนาลิเนียจโอเอสรุ่นไม่เป็นทางการหลายรุ่นอยู่แล้ว
รุ่นที่แจกจำหน่ายอย่างเป็นทางการทั้งหมด 
จะเซ็นด้วยกุญแจส่วนตัว (private key) ของลิเนียจโอเอส

เริ่มตั้งแต่วันที่5 มิถุนายน 2020 สาขารุ่นล่าสุดจะแจกจำหน่ายทุก ๆ อาทิตย์ โดยอุปกรณ์บางอย่างอาจได้อัพเดทในวันต่อไป

 ประวัติรุ่น 
+	 รุ่น  สืบทอดจากรุ่น AOSP
	แจกจ่ายแรกสุด แจกจ่ายหลังสุด
	สนับสนุนอยู่
	อ้างอิง	 rowspan = "1" align="center" 
	 4.0.4(Ice Cream Sandwich)
	?
	?
	ไม่	 rowspan = "1" align="center" 
	 4.1.2(Jelly Bean)
	?
	?
	ไม่	 rowspan = "1" align="center"  
	 4.4.4(KitKat)
	?
	?
	ไม่	 rowspan = "1" align="center" 
	 5.0(Lollipop)
	?
	?
	ไม่	 rowspan = "1" align="center" 
	 5.1(Lollipop)
	?
	?
	ไม่	 rowspan = "1" align="center" 
	 6.0.1(Marshmallow)
	 as CM as LOS
		ไม่
		 rowspan = "1" align="center" 
	 7.1.2 (Nougat)
	 as CM as LOS
		ไม่
		 rowspan = "1" align="center" 
	 8.1.0 (Oreo)
			ไม่
		 rowspan = "1" align="center" 
	 9.0.0 (Pie)
			ไม่
		 rowspan = "1" align="center" 
	 10  (Quince Tart)
			ไม่
		 rowspan = "1" align="center" 
	 11  (Red Velvet Cake)
		 (รุ่นปัจจุบัน)
	 สนับสนุน
		 rowspan = "1" align="center" 
	 12.1 (Snow Cone)

	 (รุ่นปัจจุบัน)
	 สนับสนุน
		 rowspan = "1" align="center" 	
	 13  (Tiramisu)

	 (รุ่นปัจจุบัน)
	 สนับสนุน


 ลูกเล่น 
เหมือนกับไซยาโนเจนมอดที่เป็นต้นตอ ลิเนียจโอเอสจะไม่มีซอฟต์แวร์ที่ไม่จำเป็นซึ่งผู้ผลิตโทรศัพท์หรือบริษัทโทรศัพท์มักจะติดตั้ง คือไม่มีซอฟต์แวร์ที่จัดว่าเป็น bloatware

 ชุมชน 
ชุมชนสามารถมีส่วนร่วมในการพัฒนาลิเนียจโอเอสได้โดยหลายวิธี ชุมชนใช้ Gerrit เพื่อทบทวนรหัสต้นฉบับสำหรับทั้งระบบปฏิบัติการและการออกแบบโครงสร้างพื้นฐาน

มีวิกิที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการติดตั้ง การสนับสนุน การพัฒนา ซึ่งชุมชนช่วยทำได้ผ่าน Gerrit
ยังมีแพลตฟอร์มช่วยพัฒนาอื่น ๆ อีกเช่น Crowdin เพื่อบริหารเรื่องการแปล, GitLab เพื่อติดตามบั๊ก และหน้าสถิติ  
ซึ่งแสดงจำนวนการติดตั้งสำหรับผู้ใช้ที่ยินยอมให้ทำรายงานทางสถิติ
ยังมีกลุ่มพุดคุยด้วย คือ กลุ่มไออาร์ซีที่ Libera.chat (#lineageos) และกลุ่มเรดดิต (r/lineageos)

สมาชิกชุมชนได้ใช้ฟอรัม XDA Developers เริ่มแต่ตั้งต้น แม้การแจกจำหน่ายรุ่นทางการจะไม่สนับสนุนอุปกรณ์หลายชนิด แต่สมาชิกชุมชนก็ได้พัฒนา ROM รุ่นที่ไม่เป็นทางการ ทำให้ใช้ลิเนียจโอเอสกับอุปกรณ์เก่า ๆ ได้ รุ่นไม่เป็นทางการเหล่านี้อาจมีซอฟต์แวร์ที่ช่วยให้ใช้ระบบได้ดีขึ้น แม้รุ่นที่เป็นทางการอาจจะไม่มีซอฟต์แวร์เช่นนั้น แต่ก็อาจมีบั๊กหรือปัญหาความปลอดภัยซึ่งรุ่นที่เป็นทางการไม่มี

ในเดือนสิงหาคม 2017 โปรเจ็กต์ได้สำรวจผู้ใช้
คือขอความเห็นว่าควรจะปรับปรุงการพัฒนาได้อย่างไร 
แล้วก็ได้ตีพิมพ์ผลสำรวจนั้น
ต่อมาในเดือนตุลาคม ก็ระบุว่าได้ใช้ผลเพื่อปรับปรุงระบบรุ่นต่อมา
ในเดือนสิงหาคม 2018 ก็ได้ทำการสำรวจเช่นนั้นอีก

ผลการสำรวจแรกอย่างหนึ่งก็คือ ลิเนียจโอเอสได้เริ่มสร้างบล็อกที่มีชื่อว่า "LineageOS Engineering Blog" 
ที่ผู้พัฒนาระบบปฏิบัติการสามารถเขียนบทความเรื่องข้อมูลทางเทคนิคขั้นสูงสำหรับการพัฒนาซอฟต์แวร์ของแอนดรอยด์

ลิเนียจโอเอสยังโพสต์รีวิวที่เรียกว่า "regularly irregular review"
ในบล็อกเพื่อแจ้งว่ากำลังพัฒนาลูกเล่นอะไร 

 แอป 
ลิเนียจโอเอสมาพร้อมกับแอปโอเพนซอร์ซและเสรีดังนี้
 Aperture - แอปกล้อง ซึ่งใช้คลังซอฟต์แวร์ของกูเกิลคือ CameraX เป็นแอปแทนที่แอปกล้องดั้งเดิมคือ Snap และ Camera2 เริ่มตั้งแต่รุ่น 20
 AudioFX - แอปปรับเสียงที่มีค่าตั้งสำเร็จรูปต่าง ๆ เพื่อปรับปรุงประสบการณ์การฟัง 
 Browser - เว็บบราวเซอร์ที่ใช้ทรัพยากรน้อย (lightweight) และใช้คลังซอฟต์แวร์ของระบบคือ WebView มีเป้าหมายให้ใช้ดีในอุปกรณ์ราคาถูก เป็นซอฟต์แวร์ที่มีอีกชื่อหนึ่งคือ Jelly
 Calculator - เป็นเครื่องคิดเลขแบบบวกลบคูณหาร โดยยังมีฟังก์ชันที่ซับซ้อนกว่าอื่น ๆ อีก
 Calendar - ปฏิทินที่แสดงหน้าวัน หน้าสัปดาห์ เดือน ปี หรือระเบียบวาระ (Agenda) โดยสืบมาจาก Etar เริ่มตั้งแต่รุ่น 17.1 
 Clock - นาฬิกาโลก นาฬิกานับถอยหลัง นาฬิกาจับเวลา และนาฬิกาปลุก 
 Contacts - สมุดที่อยู่เบอร์โทรศัพท์และอีเมล
 Files - เป็นตัวจัดการไฟล์ง่าย ๆ ที่สามารถย้าย ก๊อป และเปลี่ยนชื่อไฟล์ในที่เก็บไฟล์ภายในหรือเอสดีการ์ด
 FlipFlap - แอปสำหรับตั้งค่าหรือทำกิจเกี่ยวกับฝาปิดสมาร์ทโฟน โดยใช้ได้กับอุปกรณ์บางอย่างเท่านั้น
 FM Radio - แอปฟังวิทยุเอฟเอ็ม 
 Gallery - แอปจัดระเบียบรูปภาพและวิดีโอตามเวลาหรือตามอัลบัมเพื่อให้ดูได้ง่าย ๆ 
 Messaging - แอปรับส่งข้อความเอ็มเอ็มเอส/เอสเอ็มเอส
 Music - แอปเล่นเพลงง่าย ๆ โดยมีอีกชื่อหนึ่งว่า Eleven
 Phone - แอปโทรศัพท์ มีปุ่มเบอร์โทรลัด การหาเบอร์โทรศัพท์ และตัวบล็อกเบอร์โทร์
 Recorder - แอปอัดเสียง โดยก่อนรุ่น 18.1 ก็ยังสามารถอัดคลิปจอได้ด้วย 
 SeedVault - แอปสำรองข้อมูลอุปกรณ์ที่เข้ารหัสลับและไม่อาศัยคลาวด์ของกูเกิล
 Trebuchet - ตัวเปิดแอป (launcher) ที่สามารถแต่งค่าต่าง ๆ ได้

แม้จะไม่ได้ตั้งมากับลิเนียจโอเอสเพราะปัญหาทางกฎหมาย
ผู้ใช้ก็ยังสามารถแฟลชแอปกูเกิลต่าง ๆ รวมทั้ง กูเกิล เพลย์ ด้วยไฟล์ชนิดซิป ซึ่งจะเรียกว่า gapps เมื่อกำลังติดตั้งลิเนียจโอเอส 

การใช้ลิเนียจโอเอสหรือ custom ROM อื่น ๆ ปกติจะมีผลข้างเคียงต่อเอพีไอที่แอปกูเกิลใช้คือ SafetyNet APISafetyNet API
เพราะผู้พัฒนาแอปสามารถเลือกค่าในคอนโซลผู้พัฒนาเพื่อซ่อนแอปของตนในกูเกิลเพลย์ถ้าระบบไม่ผ่านการทดสอบของ SafetyNet หรือแอปอาจเช็คสถานะของ SafetyNet แล้วไม่ให้ใช้ลูกเล่นบางอย่าง 
ตัวอย่างก็คือ Netflix ซึ่งไม่ให้ใช้ในทั้งกูเกิลเพลย์ และกูเกิลเพย์ เพราะเช็คสถานะของ SafetyNet ทุกครั้งที่ใช้
ดังนั้น อุปกรณ์ที่ใช้ระบบปฏิบัติการเยี่ยงนี้จะมีแอปให้เลือกใช้น้อยกว่า 
ถึงกระนั้น ผู้ใช้ก็ยังสามารถติดตั้ง Magisk และมอดูลอื่น ๆ เพื่อปิดบังสถานะของบูตโหลดเดอร์ แล้วติดตั้งต่างๆ ได้เช่น Netflix

 การปรับความชอบส่วนตัว 
ลิเนียจโอเอสมีลูกเล่นหลายอย่างที่แอนดรอยด์ (Android Open Source Project, AOSP) อาจไม่มี
รวมทั้ง
 การปรับปุ่มกดหน้าจอ - การตั้งตำแหน่งปุ่มกดหน้าจอ หรือการเพิ่มปุ่มกดหน้าจอแม้กับอุปกรณ์ที่มีปุ่มที่ตัวเครื่อง
 ปุ่มตั้งค่าเร็วพิเศษ เช่น ค่า "Caffeine" เพื่อป้องกันอุปกรณ์ไม่ให้นอนหลับ, การเปิดปิดข้อความแจ้ง, "Ambient Display" และ "ADB over network"
 LiveDisplay - การปรับสี (temperature) หน้าจอตามเวลา
 การปรับหน้าจอล็อก ซึ่งสามารถตั้งค่าต่าง ๆ หลายอย่าง รวมทั้งการตั้งภาพ ภาพวิ่งแสดงเสียงดนตรี และการเคาะจอสองครั้งให้เครื่องนอนหลับ
 System Profiles - การเปิดหรือปิดค่าตั้งสามัญโดยขึ้นอยู่กับโปรไฟล์ที่เลือก (เช่น โปรไฟล์บ้าน หรือโปรไฟล์ที่ทำงาน) โปรไฟล์สามารถเปิดใช้ได้ด้วยมือหรือโดยตัวจุดชนวน (trigger) เช่น เมื่อต่อกับไวไฟระบบใดระบบหนึ่งโดยเฉพาะ หรือต่อกับอุปกรณ์บลูทูธ หรือการเลือกแท็ก NFC อันหนึ่ง
 Custom pattern sizes - นอกจากจะใช้แป้นลากนิ้วเพื่อปลดล็อกขนาด 3x3 ของแอนดรอยด์ ยังสามารถตั้งให้เป็นขนาด 4x4, 5x5 หรือ 6x6 ได้อีกด้วย

 ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว 
 PIN scramble - สำหรับผู้ใช้ที่ล็อกอุปกรณ์ด้วยรหัส PIN ปุ่มกดเลขสามารถตั้งให้เปลี่ยนตำแหน่งโดยสุ่มในแต่ละครั้งเพื่อไม่ให้คนอื่นแอบดูได้ง่าย ๆ ว่าใช้รหัสอะไร
 Privacy guard - ให้ผู้ใช้กำหนดอย่างละเอียดว่า จะให้สิทธิอะไรแก่แอปแต่ละอย่าง สำหรับสิทธิบางอย่าง อาจจะกำหนดได้ด้วยว่า ให้ขอสิทธิแต่ละครั้งที่ต้องใช้ โดยยังสามารถดูได้ด้วยว่าแอปขอสิทธิหนึ่งๆ บ่อยครั้งแค่ไหน แต่ลูกเล่นนี้ก็ได้เอาออกในรุ่น 17.1 โดยเปลี่ยนไปใช้ "permission controller" ที่เป็นลูกเล่นแฝงของ AOSP
 Protected Apps - สามารถล็อกแอปต่าง ๆ อีกขั้นหนึ่งนอกเหนือจากการปลดล็อกอุปกรณ์ โดยจะทำงานร่วมกับ Trebuchet คือ ไอคอนของแอปที่ป้องกันจะไม่ปรากฏในตัวเปิดแอปโดยจะมีโฟล์เดอร์ของตนต่างหาก หากเป็น "secure folders" เพื่อให้สามารถเข้าถึงแอปที่ป้องกัน
 สามารถตั้งเบอร์โทรบางเบอร์ให้ไม่ปรากฏในประวัติการโทรเพื่อรักษาความเป็นส่วนตัว
 Trust - เป็นแอปศูนย์กลางในการรักษาความปลอดภัยของอุปกรณ์และช่วยป้องกันความเป็นส่วนตัว

 ลูกเล่นสำหรับผู้พัฒนาและผู้ชำนาญ 
 LineageSDK - เป็นชุดเอพีไอสำหรับผู้พัฒนาแอป เพื่อให้แอปสามารถใช้ลูกเล่นโดยเฉพาะ ๆ ของระบบปฏิบัติการเช่น System Profiles, Styles และ Weather
Lineage Recovery - แอปกู้ระบบที่สืบมาจาก AOSP
 (เลือกได้) Root - ให้แอปทำงานโดยมีสิทธิระดับรูตได้ โดยต้องแฟลชที่ recovery ด้วยตัวเพิ่มของลินเนียจโอเอส (ซึ่งใช้ได้จนถึงรุ่น 16.0) หรือตัวเพิ่มรูตของ Magisk หรือ SuperSU
 แอปอัดเสียงโทรศัพท์ โดยจะไม่มีในทุกประเทศเพราะขึ้นอยู่กับกฎหมาย

 แอป Trust 
แอป Trust เริ่มมีให้ใช้ตั้งแต่รุ่น 15.1 เมื่อวันที่12 มิถุนายน 2018
ในอุปกรณ์ที่สนับสนุน จะพบได้ใน Settings ใต้ตัวเลือก Security and Privacy
โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้ผู้ใช้ "สามารถตรวจดูสถานะความปลอดภัย และดูคำอธิบายว่า ควรจะทำอย่างไรอุปกรณ์จึงจะปลอดภัย และข้อมูลจึงจะไม่เสียความเป็นส่วนตัว"

อนึ่ง เมื่อทำอะไรกับอุปกรณ์ก็ดี ไอคอน trust ก็จะปรากฏเพื่อให้เห็นว่า สิ่งที่กำลังทำนั้นปลอดภัย

 อุปกรณ์ที่สนับสนุน 
ในเดือนพฤศจิกายน 2023 มีอุปกรณ์ที่ติดตั้งลิเนียจโอเอสเกิน 1.5 ล้านตัว
รุ่น 20.0 สนับสนุนอุปกรณ์เกิน 160ตัว, รุ่น 19.1 เกิน 10ตัว และรุ่น 18.1 เกิน 50ตัว

 ข้อวิจารณ์ 
 วันเมษาหน้าโง่ปี2018 
โปรเจ็กต์ถูกวิจารณ์เพราะการหลอกเล่นวันเมษาหน้าโง่ในปี2018
คือในสัปดาห์แรกของเดือนเมษายนปี2018 โปรเจ็กต์ได้อัพเดทระบบปฏิบัติการรุ่นใหม่พร้อมกับการการหลอกเล่นที่เรียกว่า "LOSGenuine" 
ซึ่งแสดงข้อความแจ้งผู้ใช้ว่า ซอฟต์แวร์อาจเป็นของปลอม 
โดยผู้ใช้จะไม่สามารถระงับข้อความดังกล่าวได้จนกว่าจะทำรายคำสั่งนี้ใน root shell
setprop persist.lineage.nofool true 

เมื่อแตะข้อความแจ้ง ก็จะอ้างว่า อุปกรณ์นี้ไม่มีการรับรอง และจะต้องขุดเหรียญ "LOSCoins" ซึ่งเป็นสกุลเงินดิจิทัลและจริง ๆ ก็ไม่สามารถใช้ทำอะไรได้ 
รุ่นที่มีปัญหานี้ยังมีแอป "Wallet" ซึ่งแสดงยอดเงิน LOSCoins ที่มี
ผู้ใช้จำนวนมากจึงเข้าใจผิดว่า นี่เป็นมัลแวร์จริง ๆ และคนอื่น ๆ ก็คิดว่า เป็นการเล่นที่ไม่ดี 
สำหรับบางคน เป็นการถูกหลอกที่เกิดขึ้นช้าโดยไม่ทันเทศกาล เพราะไม่ได้รับที่ว่าหลายวันต่อจากวันเมษาน่าโง่ ทำให้ไม่ชัดเจนว่าเป็นการหลอกเล่น 
ต่อมาวันที่10 เมษายน ผู้นำที่ใช้ชื่อ ciwrl จึงได้โพสต์ข้อความอย่างเป็นทางการ เพื่อขอโทษการเล่นหลอกลวงนั้น

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:เฟิร์มแวร์
หมวดหมู่:แอนดรอยด์ (ระบบปฏิบัติการ)
หมวดหมู่:สมาร์ตโฟน
หมวดหมู่:ระบบปฏิบัติการฝังตัว
หมวดหมู่:ระบบปฏิบัติการเคลื่อนที่
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์โทรศัพท์มือถือ
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์เสรี
หมวดหมู่:ลินุกซ์
หมวดหมู่:ระบบฝังตัว
หมวดหมู่:การแจกจ่ายลินุกซ์
หมวดหมู่:คอมพิวเตอร์เคลื่อนที่
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์บนแอนดรอยด์