การสมรสเพศเดียวกันในไทย

ประเทศไทยได้รับรองการสมรสเพศเดียวกันตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 เป็นต้นไป ก่อนหน้านั้นมีความพยายามเสนอร่างกฎหมายหลายฉบับเพื่อให้เกิดการรับรองดังกล่าวมาตั้งแต่ พ.ศ. 2555 แต่ไม่ผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา จนกระทั่ง พ.ศ. 2567 ร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เพื่อให้บรรลุผลดังกล่าวจึงได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภา

ร่างพระราชบัญญัตินี้ได้เสียงสนับสนุนจากรัฐบาลและพรรคฝ่ายค้านหลัก หลังจากเสนอขึ้นในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2566 และผ่านความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎรไทยเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2567 ด้วยคะแนน 400 ต่อ 10 เสียง จากนั้นได้รับความเห็นชอบของวุฒิสภาไทยเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน พ.ศ. 2567 ด้วยคะแนน 130 ต่อ 4 เสียง งดออกเสียง 18 เสียง นายกรัฐมนตรีจึงนำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายต่อพระมหากษัตริย์เพื่อทรงลงพระปรมาภิไธยและประกาศในราชกิจจานุเบกษา ร่างพระราชบัญญัตินี้แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยเปลี่ยนคำว่า "ชายและหญิง" และ "สามีและภรรยา" เป็นคำว่า "บุคคล" และ "คู่สมรส" ทั้งอนุญาตให้คู่รักเพศเดียวกันสามารถรับบุตรบุญธรรมร่วมกันได้

ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2567 และมาตรา 2 ของพระราชบัญญัติระบุว่า พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนด 120 วัน "นับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา"พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ราชกิจจานุเบกษา แต่ศาลยุติธรรมส่งหนังสือเวียนว่า ต้องเริ่มนับตั้งแต่วันถัดมา คือ 25 กันยายน พ.ศ. 2567 ทำให้พระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 เป็นต้นไป เมื่อพระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับแล้ว ประเทศไทยจึงกลายเป็นประเทศแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเป็นประเทศที่สองในเอเชียที่ทำให้การแต่งงานของคนเพศเดียวกันถูกต้องตามกฎหมาย ต่อจากไต้หวัน

 การจดทะเบียนคู่ชีวิตเพศเดียวกัน 
ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2555 รัฐบาลได้จัดตั้งคณะกรรมการเพื่อร่างกฎหมายที่ให้การยอมรับทางกฎหมายสำหรับคู่รักเพศเดียวกันในรูปแบบของการอยู่กินด้วยกัน ปีต่อมา กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม และคณะกรรมาธิการกฎหมาย ยุติธรรม และสิทธิมนุษยชนของรัฐสภา ได้จัดให้มีการประชาพิจารณ์เกี่ยวกับร่างกฎหมายคู่ชีวิตเป็นครั้งแรก ซึ่งร่างโดยพลตำรวจเอก วิรุณ เผื่อแสน ประธานคณะกรรมาธิการ

ในปี พ.ศ. 2557 ร่างพระราชบัญญัติคู่ชีวิตได้รับการสนับสนุนจากทั้งสองฝ่ายในสภาผู้แทนราษฎร แต่ต้องหยุดชะงักลงเนื่องจากความไม่สงบทางการเมืองในประเทศ ในช่วงครึ่งหลังของปี 2557 มีรายงานว่าจะมีการเสนอร่างพระราชบัญญัติที่เรียกว่า "พระราชบัญญัติคู่ชีวิต" ต่อ รัฐสภาไทย ที่ได้รับการแต่งตั้งโดยรัฐบาลทหาร ซึ่งจะให้สิทธิบางประการแก่คู่รักเพศเดียวกันเช่นเดียวกับการสมรสต่างเพศ แต่ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากการเพิ่มอายุขั้นต่ำในการสมรสจาก 17 ปี เป็น 20 ปี และไม่ให้สิทธิในการรับบุตรบุญธรรม

ในปี พ.ศ. 2560 เจ้าหน้าที่ของรัฐไทยตอบรับคำร้องที่ลงนามโดยประชาชน 60,000 คน เรียกร้องให้มีคู่ครองคู่เพศเดียวกัน ปิติกานต์ สิทธิเดช อธิบดีกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม ยืนยันว่าทางกรมได้รับคำร้องแล้ว และจะทำทุกอย่างเท่าที่ทำได้เพื่อให้กฎหมายผ่านการพิจารณาโดยเร็วที่สุด กระทรวงยุติธรรมจัดประชุมเมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 เพื่อเริ่มหารือเกี่ยวกับร่างร่างพระราชบัญญัติคู่ชีวิต ซึ่งมีชื่อว่า "ร่างพระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิตเพศเดียวกัน" ภายใต้ข้อเสนอดังกล่าว คู่รักเพศเดียวกันจะสามารถจดทะเบียนเป็น "คู่ชีวิต" ได้ และจะได้รับสิทธิบางประการเช่นเดียวกับคู่รักต่างเพศThailand expected to introduce same-sex civil partnerships, The Independent, 27 April 2018 ร่างกฎหมายดังกล่าวได้รับการหารือในการประชาพิจารณ์ระหว่างวันที่ 12 ถึง 16 พฤศจิกายน โดยมีผู้รายงานว่า 98% แสดงการสนับสนุนกฎหมายดังกล่าว เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2561 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัตินี้

เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2563 คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติร่างพระราชบัญญัติฉบับใหม่และนำเสนอใน รัฐสภา แต่ก็ไม่ได้รับมติเห็นชอบก่อนสิ้นปีดังกล่าว

เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566 เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร กลายเป็นเขตอำนาจแห่งแรกใน ประเทศไทย ที่ออกหนังสือรับรองการเป็นคู่ชีวิตซึ่งไม่มีข้อผูกมัดทางกฎหมายแก่คู่รักเพศเดียวกัน

 พัฒนาการของการสมรสเพศเดียวกันในไทย 
ในปี 2471 มีการจัดงานวิวาห์ระหว่างหญิงด้วยกัน บริเวณย่านธนบุรี ระหว่างนางช้อย เจ้าบ่าว และนางสาวถม เจ้าสาว หนังสือพิมพ์หลายฉบับนำเสนอข่าวนี้โดยพาดหัวทำนองว่าเป็น "วิวาห์ลักเพศ" ภายหลังงานวิวาห์ประมาณเดือนกว่า นางช้อยถูกยิงเสียชีวิต

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2554 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) และเครือข่ายความหลากหลายทางเพศ ซึ่งเป็นองค์กรพัฒนาเอกชน ได้เสนอร่างกฎหมายว่าด้วยการสมรสของคนเพศเดียวกัน พร้อมขอการสนับสนุนกฎหมายดังกล่าวจากรัฐบาลไทย 

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2556 บางกอกโพสต์ รายงานว่าเมื่อสองปีก่อนหน้านั้น ความพยายามของนที ธีระโรจนพงษ์ ประธานกลุ่มเกย์การเมืองแห่งประเทศไทย ที่จะจดทะเบียนสมรสกับคู่ครองชายของเขานั้น ถูกปฏิเสธ

ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2563  ธัญวัจน์ กมลวงศ์วัฒน์ รองหัวหน้าพรรคก้าวไกล เสนอร่างกฎหมายที่ทำให้การแต่งงานของคนเพศเดียวกันถูกต้องตามกฎหมาย การประชาพิจารณ์เกี่ยวกับร่างกฎหมายดังกล่าวมีขึ้นเมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม

ในปี พ.ศ. 2565 ร่างกฎหมายกลุ่มหนึ่งเกี่ยวกับการสมรสระหว่างเพศเดียวกันผ่านการพิจารณาของรัฐสภาไทยเป็นครั้งแรก อันรวมถึงร่างกฎหมายความเท่าเทียมในการสมรสที่เสนอโดยพรรคก้าวไกลซึ่งเป็นฝ่ายค้านในขณะนั้น โดยจะแก้ไขกฎหมายการสมรสในปัจจุบันให้รวมคู่รักทุกเพศทุกวัย และร่างพระราชบัญญัติความเท่าเทียมในการสมรสที่รัฐบาลเสนอ ซึ่งจะแยกความเป็นคู่ชีวิตออกเป็นหมวดหมู่แยกต่างหากแทน โดยให้สิทธิบางส่วนเสมอกับคู่รักที่เป็นชายและหญิงตามเพศกำเนิด แต่ไม่ใช่สิทธิทั้งหมดที่คู่สมรสตามร่างกฎหมายนี้จะได้รับ แม้จะมีการแก้ไขหลายครั้ง แต่ก็ไม่มีร่างกฎหมายใดผ่านรัฐสภาก่อนที่จะมีการยุบสภาและเลือกตั้งทั่วไปในปีถัดมา

ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2566 เศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นจากพรรคเพื่อไทย ประกาศว่า คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติร่างกฎหมายการแต่งงานของคนเพศเดียวกัน ซึ่งรัฐสภาเริ่มอภิปรายเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม ปีเดียวกัน นอกจากร่างพระราชบัญญัติฉบับของรัฐบาลแล้ว ยังมีการพิจารณาเพิ่มเติมอีก 3 ฉบับโดยพรรคก้าวไกล, พรรคประชาธิปัตย์ และภาคประชาสังคม ร่างกฎหมายทั้งสี่ฉบับผ่านความเห็นชอบด้วยคะแนนเสียง 369 ต่อ 10 โดยสภาผู้แทนราษฎรอนุมัติการจัดตั้งคณะกรรมการเฉพาะกิจเพื่อรวมร่างทั้งสี่ฉบับเป็นฉบับเดียวในช่วง 15 วันเพื่อรอการอภิปรายเพิ่มเติมในปีถัดมา

ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 สภาผู้แทนราษฎรผ่านร่างกฎหมายดังกล่าวด้วยคะแนนเสียง 400 เสียงต่อ 10 เสียง ทั้งนี้ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่เป็นมุสลิม ได้ใช้เอกสิทธิ์ไม่ให้ความเห็นชอบต่อร่างกฎหมายดังกล่าว โดยให้เหตุผลว่าขัดต่อหลักศาสนาของตน ส่วนที่เหลือเป็นการไม่ลงคะแนน 2 เสียง และงดออกเสียง 3 เสียง หลังจากนั้นวุฒิสภาได้ผ่านความเห็นชอบร่างกฎหมายนี้ในเดือนมิถุนายน และนำขึ้นทูลเกล้าฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อทรงลงพระปรมาภิไธย

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 หรือกฎหมายสมรสเท่าเทียม ซึ่งได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภา และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงลงพระปรมาภิไธยแล้ว ได้รับการเผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2567ราชกิจจานุเบกษา ประกาศแล้ว พ.ร.บ.สมรสเท่าเทียม และมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 ตามการนับของศาลยุติธรรม

วันที่ 19 พฤษภาคม ปีเดียวกัน พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พระบรมราชินี ทรงประกอบพิธีมงคลสมรส ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต พระราชทานให้ข้าราชการในพระองค์ที่มีความหลากหลายทางเพศ นับเป็นการสมรสเท่าเทียมพระราชทานครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทย

 การวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ 
ในปี พ.ศ. 2564 ศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยว่ามาตรา 1448 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ตีความการแต่งงานระหว่างหญิงและชายเท่านั้น ไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ แต่หลังจากมีคำวินิจฉัยฉบับเต็มมีข้อความหนึ่งระบุว่าคู่รักเกย์ "ไม่สามารถสืบพันธุ์ได้เนื่องจากขัดต่อธรรมชาติ" และผู้คนในชุมชนเหล่านั้นก็ไม่ต่างจากสัตว์ชนิดอื่นที่มีพฤติกรรมหรือลักษณะทางกายภาพที่แปลกประหลาด" คำวินิจฉัยนั้นระบุว่าผู้ที่ไม่รักต่างเพศนั้นเป็น "สายพันธุ์" ที่แตกต่างกันซึ่งจำเป็นต้องแยกออกและศึกษาเนื่องจากไม่สามารถสร้าง "สายสัมพันธ์ที่ละเอียดอ่อน" ของความสัมพันธ์ของมนุษย์ได้ ข้อความนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากผู้ที่ไม่รักต่างเพศว่าเป็นการแสดงความรังเกียจและดูหมิ่น

อย่างไรก็ตาม ฉัตรชัย เอมราช กล่าวว่าคำพิพากษาดังกล่าวกลับเป็นผลดีต่อการเรียกร้องสิทธิของกลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศในไทยที่จะเข้มข้นมากขึ้น ทั้งนี้ ในคำวินิจฉัยดังกล่าวระบุว่า ความเสมอภาคในการจัดตั้งครอบครัวนั้นสามารถดำเนินการได้ "โดยบัญญัติกฎหมายเฉพาะขึ้นมาใหม่เพื่อไม่ให้กระทบกระเทือนถึงกฎหมายหลักที่ได้วางรากฐานความเป็นสถาบันครอบครัวมาตั้งแต่อดีตกาล"คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ ๒๐/๒๕๖๔ ลงวันที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ เรื่อง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๔๔๘ ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๕ มาตรา ๒๖ และมาตรา ๒๗ วรรคหนึ่ง วรรคสอง และวรรคสาม หรือไม่

 ความคิดเห็นของประชาชน 
จากผลสำรวจความคิดเห็นของชาวไทย พบว่ามีการสนับสนุนให้รับรองการสมรสของคนเพศเดียวกันอย่างถูกกฎหมายมาโดยตลอด

จากการสำรวจความคิดเห็น YouGov ในปี พ.ศ. 2562 ซึ่งมีผู้ตอบแบบสำรวจ 1,025 คน พบว่า 63% ของคนไทยสนับสนุนการทำให้ความสัมพันธ์คู่รักเพศเดียวกันถูกต้องตามกฎหมาย โดย 11% คัดค้าน และ 27% เลือกที่จะไม่ตอบ โดย 69% ของผู้ที่มีอายุ 18 ถึง 34 ปีสนับสนุนการออกกฎหมายคู่ชีวิต 10% คัดค้าน การทำให้ถูกต้องตามกฎหมายได้รับการสนับสนุนจาก 56% ของผู้ที่มีอายุระหว่าง 35 ถึง 54 ปี (33% ไม่เห็นด้วย) และ 55% ของผู้ที่มีอายุ 55 ปีขึ้นไป (13% ไม่เห็นด้วย) 66% ของผู้สำเร็จการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยเห็นด้วย (10% ไม่เห็นด้วย) และ 57% ของผู้ที่ไม่มีวุฒิการศึกษาระดับมหาวิทยาลัย (12% ไม่เห็นด้วย) 68% ของผู้ที่มีรายได้สูงสนับสนุนการเป็นหุ้นส่วนทางแพ่ง (7% ไม่เห็นด้วย) และ 55% ของผู้ที่มีรายได้น้อย (13% ไม่เห็นด้วย) ผู้หญิง 68% ตอบรับ (ไม่เห็นด้วย 7%) และผู้ชาย 57% (ไม่เห็นด้วย 14%)

จากการสำรวจของ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ ในปี พ.ศ. 2565 พบว่าคนไทย 93% ยอมรับเพื่อนหรือเพื่อนร่วมงานที่ไม่รักต่างเพศ 91% จะยอมรับผู้ที่ไม่รักต่างเพศเป็นสมาชิกในครอบครัว และ 80% สนับสนุนการแต่งงานของคนเพศเดียวกัน

ปีถัดมา สมศักดิ์ เทพสุทิน รองนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น เปิดเผยว่า การสำรวจของรัฐบาลที่ดำเนินการระหว่างวันที่ 31 ตุลาคม ถึง 14 พฤศจิกายนของปีดังกล่าว พบว่า 96.6% ของกลุ่มตัวอย่างสนับสนุนร่างกฎหมายการสมรสของบุคคลเพศเดียวกัน

 ดูเพิ่ม 
 สิทธิของกลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 
 สารบบร่างพระราชบัญญัติ โดยสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร

หมวดหมู่:สิทธิของกลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย
หมวดหมู่:การสมรสเพศเดียวกันแบ่งตามประเทศ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ของกลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศในปี พ.ศ. 2568