พระอารามนาม (ประเทศจีน)

พระอารามนาม หรือ เมี่ยวเฮ่า () หมายถึง พระปรมาภิไธยบนพระป้ายที่จารึกไว้เพื่อสักการะสรรเสริญถึงพระเกียรติคุณในสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ้าภายหลังเสด็จสู่สวรรคาลัย庙号，是中国、朝鲜、越南古代帝王去世后，后人在太庙之中奉祀时追尊的名号。

ในประเทศจีน

มีการจารึกพระอารามนามไว้บนพระป้ายทองคำประดิษฐาน ณ ไท่เมี่ยว หรือศาลบูรพกษัตริย์อันเป็นหอบรรพชนของราชวงศ์ เปรียบเสมือนกับปราสาทพระเทพบิดรในไทย

พระราชประเพณีนี้นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่ามีต้นกำเนิดมาแต่สมัยราชวงศ์ซางซึ่งให้ความสำคัญกับการสักการะบูชา

สมัยราชวงศ์โจวมีเพียงประเพณีถวายพระสมัญญานาม

สมัยราชวงศ์ฉินจักรพรรดิฉินสื่อ พระองค์รับสั่งยกเลิกพระราชประเพณี ด้วยเหตุว่า การตั้งสมัญญานามและอารามนาม เป็นเรื่องของ "บุตรวิจารณ์บิดา ข้าวิจารณ์เจ้า" อันสื่อถึงความไม่เคารพ秦始皇建立中国第一个中央集权的王朝—秦朝之后，认为为先君尊上庙号、谥号是“子议其父、臣议其君”的不敬行为，因此不但未使用庙号，连同谥号制度一并废止。

ต่อมาสมัยราชวงศ์ฮั่นได้นำประเพณีตั้งสมัญญานามและอารามนามกลับมา แต่สำหรับพระอารามนามนั้นมีธรรมเนียมที่เคร่งครัด จึงทำให้ก่อนราชวงศ์สุยพระมหากษัตริย์ไม่ได้มีพระอารามนามทุกพระองค์ มีเพียงพระมหากษัตริย์ผู้ทรงคุณูปการแก่อาณาประชาราษฎร์ แก่ชาติบ้านเมือง จึงจะมีพระอารามนามได้

ต่อมาสมัยราชวงศ์ถังได้กลายเป็นธรรมเนียมนิยม ก่อเกิดอักษรสำหรับถวายพระอารามนามมากมาย ทำให้จักรพรรดิแทบทุกพระองค์มีพระอารามนาม เว้นแต่จะมีเหตุทำให้ถวายพระอารามนามไม่ได้ 

ประเพณีถวายพระอารามนามสืบทอดต่อมาอย่างเป็นระบบและต่อเนื่องตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถังเป็นต้นมา เป็นเหตุให้นักประวัติศาสตร์นิยมใช้ พระอารามนาม เมื่อกล่าวอ้างถึงจักรพรรดิในราชวงศ์นี้จวบจนถึงจักรพรรดิในราชวงศ์หมิง宗廟制度可散見於歷代史書或禮書，如《漢書·韋玄成傳》、《新唐書·儒學傳下》、《禮記·祭法第二十三》、《西漢會要·卷十三廟議》、唐杜佑《通典·禮典四十七》等

ในต่างประเทศ
เนื่องจากอิทธิพลทางแวดวงวัฒนธรรม ทำให้ราชวงศ์ของประเทศโดยรอบ เช่น ราชวงศ์โครยอ ราชวงศ์โชซ็อน ราชวงศ์เหงียน ได้รับประเพณีการตั้งสมัญญานามและอารามนามไปด้วย ส่วนในประเทศญี่ปุ่นพบเพียงการตั้งสมัญญานามเท่านั้น在东亚汉字文化圈除了中国以外，王氏高丽前中期、李氏朝鲜，以及越南的李朝、陈朝、后黎朝、莫朝、阮朝虽然他们的君主对中国自称国王（越南对内称皇帝），但死后也有庙号。此外，日本仅有谥号而无庙号制度。

พระมหากษัตริย์ที่มีพระอารามนามในประเทศอื่น มีดังนี้
ราชวงศ์โชซ็อนแห่งเกาหลี เช่น พระเจ้าเซจงมหาราช คือ เซจง (세종) หรือ ซื่อจง (世祖) เป็นต้น
ราชวงศ์เหงียนแห่งเวียดนาม เช่น จักรพรรดิซา ล็อง คือ เท้โต๋ (Thế Tổ ) หรือ ซื่อจู่ (世祖) เป็นต้น

ข้อแตกต่างพระอารามนามกับสมัญญานาม
แม้ว่า พระอารามนาม จะมีส่วนคล้าย พระสมัญญานาม ตรงที่เป็นพระนามถวายแด่พระมหากษัตริย์ที่เสด็จสรรคตไปแล้ว แต่ก็มีความแตกต่างกันอยู่ตรงที่ พระอารามนาม มีความหมายไปในทางยกย่องเชิดชูเป็นหลัก และถวายแด่พระมหากษัตริย์เท่านั้น มีกฎเกณฑ์ในการถวายที่รัดกุม อันประกอบด้วยอักษรเพียง 2 ตัวเท่านั้น อักษรแรกเป็นคำคุณศัพท์ที่สะท้อนพระปรีชาสามารถของพระมหากษัตริย์ ซึ่งโดยมากคำคุณศัพท์นี้จะไม่ซ้ำกับคำที่ใช้ใน พระสมัญญานาม และหากพระมหากษัตริย์เป็นต้นวงศ์มักจะใช้คำว่า “เกา” (高) แปลว่า สูง หรือ “ไท่” (太) แปลว่า ยิ่งใหญ่ ส่วนคำที่ 2 นั้นจะใช้คำว่า “จู่” (祖) หรือ “จง” (宗) คำใดคำหนึ่งเท่านั้น ซึ่งทั้งคู่มีความหมายว่า บรรพชน และหากสมเด็จพระจักรพรรดิพระองค์นั้นเป็นต้นวงศ์-ไม่ว่าจะเป็นต้นสกุล ผู้สถาปนาราชวงศ์ใหม่ หรือต้นสายใหม่ในราชวงศ์เดิม-จะใช้คำว่า “จู่” และหากเป็นจักรพรรดิในลำดับถัดมาจะใช้คำว่า “จง”

หลักพระอารามนาม

“จู่” (祖) สำหรับสมเด็จพระปฐมบรมนาถ ผู้สถาปนาราชวงศ์ และพระบรมอรรคราชบรรพบุรุษ ตลอดจนพระมหากษัตริย์ผู้สร้างคุณูปการ เช่น แผ่ขยายอำนาจ หรืออาณาเขตขอบขัณฑสีมาให้กว้างไกลไพศาล
“จง” (宗) สำหรับพระมหากษัตริย์ผู้สืบราชสันตติวงศ์ ผู้ทรงคุณธรรม และพระประมุขแห่งพระราชวงศ์ ตลอดจนพระมหากษัตริย์ที่ไม่ได้ครองราชย์ แต่ได้รับการเฉลิมพระเกียรติยศภายหลังสวรรคต

พระอารามนามตามที่ปรากฏในประวัติศาสตร์จีน

ไท่จู่ () หมายถึง ปฐมบรมบรรพชน
สำหรับผู้เป็นพระปฐมวงศ์ พระผู้สร้างคุณูปการสถาปนาพระราชวงศ์ให้ยิ่งใหญ่ เช่น ซางไท่จู่ ฮั่นไท่จู่ ซ่งไท่จู่ หมิงไท่จู่ เป็นต้น

เล่ยจู่ () หมายถึง ปฐมวีรบรรพชน
สำหรับสรรเสริญบรรพชนผู้หาญกล้า มากด้วยคุณูปการ นำพาความรุ่งเรื่องมาสู่วงศ์ตระกูล เช่น หลิวเป้ย์ปฐมจักรพรรดิราชวงศ์จี้ฮั่น

เกาจู่ () หมายถึง ปฐมมหาบรรพชน
สำหรับผู้เป็นพระปฐมวงศ์ ผู้สานต่อความยิ่งใหญ่แด่วงศ์ตระกูลโดยมีรากฐานความมั่นคั่งของวงศ์ตระกูลค้ำจุนอยู่แต่เดิม เช่น ซางเกาจู่ ถังเกาจู่ จิ้นเกาจู่ สุยเกาจู่

ในช่วงสมัยห้าราชวงศ์และสิบอาณาจักร เป็นช่วงที่ พระอารามนามเกาจู่ มีความเฟื่องฟูใช้กันอย่างแพร่หลาย เช่น หลิวเก่า จักรพรรดิเกาจู่แห่งฮั่นยุคหลัง เป็นต้น

เซิ่งจู่ () หมายถึง ปฐมวรบรรพชน
พระมหากษัตริย์ที่ทรงได้รับทูลเกล้าฯถวาย เช่น ชิงเซิ่งจู่

ไท่จง () หมายถึง อัครบรรพชน
โดยส่วนมากพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 2 จะทรงใช้พระอารามนามไท่จง เพื่อสรรเสริญถึงผู้สืบราชสันตติวงศ์ที่มีบทบาทสำคัญในการสานต่อความยิ่งใหญ่ของราชวงศ์ เช่น ถังไท่จง ซ่งไท่จง หมิงไท่จง(ภายหลังเปลี่ยนเป็นหมิงเฉิงจู่)

เกาจง () หมายถึง มหาบรรพชน
พระมหากษัตริย์ที่ทรงได้รับทูลเกล้าฯถวาย เช่น ซ่งเกาจง ชิงเกาจง《日知录》卷二○帝王名号：《颂》曰武汤、曰成汤、曰汤孙也。曰文祖，曰艺祖，曰神宗，曰皇祖，曰烈祖，曰高祖，曰高后，曰中宗，曰高宗，而庙号起矣。唐朝亦称开国皇帝为“艺祖”，比如唐玄宗幸北京太原，作《起义堂颂》，曰“实惟艺祖储福之所致”，这里的“艺祖”是指唐高祖。金世宗《封混同江神册》亦曰“仰艺祖之开基”，这里的“艺祖”是指金太祖。《日知录》卷二十四○艺祖：《书》：“归格于艺祖。”长。注以艺祖为文祖，不详其义。人知宋人称太祖为艺祖，不知前代亦皆称其太祖为艺祖。唐玄宗开元十一年，幸并州，作《起义堂颂》曰：东西南北，无思不服；山川鬼神，亦莫不宁，实惟艺祖储福之所致。十三年，封泰山。其序曰：惟我艺祖文考精爽在天。此谓唐高祖。张说作《享太庙乐章》曰：肃肃艺祖，滔滔浚源。有雄武剑，作镇金门。玄王贻绪，後稷谋孙。此谓高祖之高祖讳熙，追尊宣皇帝者也。後汉高祖乾祐元年，改元制祠：昔我艺祖神宗开基抚运，以武功平祸乱，以文德致升平。此谓前汉高祖。金世宗大定二十五年，《封混同江神册文》曰：仰艺祖之开基，佳江神之效灵。此谓金太祖。然则是历代大祖之通称也。

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์จีน
หมวดหมู่:ราชวงศ์จีน
หมวดหมู่:พระนามจักรพรรดิจีน
หมวดหมู่:พระอารามนาม