เอียน

เอียน("กองซุนเอี๋ยนบุตรก๋งซุนของเจ้าเมืองเสียวตั๋งคิดขบถ ยกตัวเปนเจ้าเอียนอ๋อง ตั้งแต่งขุนนางขึ้นเปนอันมาก ให้สร้างเวียงวังค่ายคูประตูหอรบไว้เปนมั่นคง แล้วซ่องสุมทแกล้วทหารได้ร้อยหมื่นจะยกมาตีเมืองลกเอี๋ยง")  ในภาษาจีนกลางเรียกว่า เยียน () เป็นรัฐจีนที่ดำรงอยู่ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 237 ถึงกันยายน ค.ศ. 238 ในคาบสมุทรเลียวตั๋ง (遼東半島 เหลียวตงป้านเต่า) ในยุคสามก๊กของจีนIkeuchi, pp. 87–88 เดิมเป็นเขตปกครองอิสระที่ปกครองโดยกงซุน ตู้ (公孫度) และกองซุนของ (公孫康 กงซุน คาง) บุตรชายตั้งแต่ ค.ศ. 190 ถึง ค.ศ. 237 แม้ว่ารัฐเอียนเพิ่งจะประกาศตั้งตนเป็นอิสระในปี ค.ศ. 237 แต่นักประวัติศาสตร์เช่นหวาง จ้งชู (王仲殊) และโหว เทา (侯涛) ถือว่าบริเวณนี้เป็นเขตปกครองอิสระโดยพฤตินัยตั้งแต่เมื่อกงซุน ตู้สถาปนาการปกครองในเลียวตั๋งในปี ค.ศ. 190 แม้ว่ารัฐเอียนอยู่ในยุคสามก๊ก แต่ไม่ถูกนับรวมกับรัฐทั้งสามอันเป็นที่มาของชื่อยุคคือวุยก๊ก จ๊กก๊ก และง่อก๊ก อย่างไรก็ตาม นักเขียนบางคนเช่น คาง โหย่วเหวย์ (康有為) ถือว่ารัฐเอียนเป็น "ก๊กที่สี่"

 ผู้ปกครองก่อนก่อตั้งรัฐ 
 กงซุน ตู้ 

กงซุน เหยียน (公孫延) บิดาของกงซุน ตู้อาศัยในเมืองเสฺวียนถู (玄菟郡 เสฺวียนถูจฺวิ้น) ที่ซึ่งกง ซุนตู้ได้เป็นเสนาบดีเมื่อ ค.ศ. 170 แม้ว่ากงซุน ตู้ถูกปลดจากตำแหน่งเสนาบดี แต่ก็ได้รับตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองของเมืองเลียวตั๋ง (遼東郡 เหลียวตงจฺวิ้น) เมื่อ ค.ศ. 189 หรือ ค.ศ. 190 ตามการเสนอชื่อของตั๋งโต๊ะ (董卓 ต่ง จั๋ว) กงซุน ตู้ก่อตั้งการปกครองระบอบราชาธิปไตยหรือการปกครองแบบอ๋อง (王 หฺวาง) และครอบครองเลียวตั๋งอย่างเบ็ดเสร็จ กงซุน ตู้แบ่งเขตการปกครองของเลียวตั๋งออกเป็น 3 เมือง โดยก่อตั้งเมืองเลียวไส (遼西郡 เหลียวซีจฺวิ้น) และเมืองจงเหลียว (中遼郡 จงเหลียวจฺวิ้น) แยกออกมาจากพื้นที่ของเมืองเลียวตั๋ง

เลียวตั๋งมีพื้นที่ที่ติดกับอาณาจักรโคกูรยอ (고구려) เดิมทีผู้ปกครองโคกูรยอร่วมมือกับกงซุน ตู้ แต่ต่อมาก็ขัดแย้งกันบ่อยครั้งGardiner 1972a : 69–70. กงซุน ตู้โจมตีทั้งโคกูรยอและชนเผ่าออหวน (烏桓 อูหฺวาน) หลายครั้ง

เมื่อ ค.ศ. 196 ขุนศึกโจโฉ (曹操 เฉา เชา) แต่งตั้งให้กงซุน ตู้เป็นขุนพลยุทธเดช (武威將軍 อู่เวย์เจียงจฺวิ้น) และตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นเฮาแห่งตำบลหย่งหนิง (永寧鄉侯 หย่งหนิงเซียงโหว) แต่กงซุน ตู้ไม่ยอมรับบรรดาศักดิ์หย่งหนิงเซียงโหว เพราะถือว่าตนเป็นอ๋องแห่งเลียวตั๋งแทนที่จะมีฐานะเพียงเฮา (侯 โหว) หลังกงซุน ตู้เสียชีวิต บรรดาศักดิ์เฮาแห่งตำบลหย่งหนิงได้ถูกมอบให้กับกองซุนก๋ง (公孫恭 กงซุน กง) บุตรชายคนเล็กของของกงซุน ตู้ ผลงานทางการทหารของกงซุน ตู้ได้รับการยกย่องอย่างมากนำไปสู่การขึ้นมามีอำนาจของตระกูลกองซุน (公孫 กงซุน)

 กองซุนของ 

เมื่อกงซุน ตู้เสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 204 กองซุนของบุตรชายของกงซุน ตู้ขึ้นมามีอำนาจแทน  หลังจากนั้นไม่นานกองซุนของก็ฉวยโอกาสจากความขัดแย้งในเรื่องการสืบทอดราชบัลลังก์ในอาณาจักรโคกูรยอ แม้ว่าผู้ที่กองซุนของให้การสนับสนุนจะเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ท้ายที่สุด แต่พระเจ้าซันซัง (산상) ที่เป็นผู้ชนะก็จำต้องย้ายนครหลวงไปทางตะวันออกเฉียงใต้ไปยังฮวันโด (환도; ปัจจุบันคือนครจี๋อาน มณฑลจี๋หลิน) ริมแม่น้ำยาลู่ (鴨綠江 ยาลู่เจียง) ซึ่งง่ายต่อการตั้งรับมากกว่าByington 2007 : 91–92. กองซุนของเข้ามาฟื้นฟูความสงบเรียบร้อยให้กับเมืองเล่อล่าง (樂浪郡 เล่อล่างจฺวิ้น) และก่อตั้งเมืองใหม่คือเมืองไต้ฟาง (帶方郡 ไต้ฟางจฺวิ้น) โดยแยกออกมาจากพื้นที่ส่วนทิศใต้ของเมืองเล่อล่างGardiner 1972a : 90.

เมื่อ ค.ศ. 207 กองซุนของสังหารอ้วนซง (袁尚 ยฺเหวียน ช่าง) และอ้วนฮี (袁熙 ยฺเหวียน ซี) บุตรชายสองคนของอ้วนเสี้ยว (袁紹 ยฺเหวียน เช่า) และมอบศีรษะของทั้งสองให้กับโจโฉ การกระทำของกองซุนของถูกมองว่าเป็นการแสดงการเชื่อฟังต่อโจโฉ ซึ่งเป็นท่าทีที่ตรงกันข้ามกันกับท่าทีของกองซุนเอี๋ยน (公孫淵 กงซุน เยฺวียน) ที่เป็นบุตรชายของกองซุนของในภายหลัง

 กองซุนก๋ง 

หลังกองซุนของเสียชีวิต บุตรชาย 2 คนของกองซุนของคือกงซุน หฺว่าง (公孫晃) และกองซุนเอี๋ยนยังอายุน้อยเกินกว่าจะสืบทอดตำแหน่ง กองซุนก๋งที่เป็นน้องชายของกองซุนของจึงสืบทอดตำแหน่งแทน แต่กองซุนก๋งป่วยเป็นโรคเบาหวาน (陰消 อินเซียว) และเป็นหมัน หลังโจผี (	曹丕 เฉา พี) โค่นล้มราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและขึ้นเป็นจักรพรรดิแห่งรัฐวุยก๊ก พระองค์ทรงมีรับสั่งให้กองซุนก๋งส่งบุตรชายมาเป็นตัวประกันที่วุยก๊ก กองซุนก๋งจึงส่งกงซุน หฺว่างที่เป็นบุตรชายคนโตของกองซุนของไปยังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) กองซุนก๋งไม่กล้าแสดงท่าทีแข็งกร้าวต่อวุยก๊ก กองซุนเอี๋ยนผู้เป็นหลานชายของกองซุนก๋งจึงมองว่ากองซุนก๋งเป็นคนขี้ขลาด กองซุนเอี๋ยนโค่นอำนาจกองซุนก๋งโดยอ้างว่าตนจะกอบกู้ความรุ่งเรืองให้เลียวตั๋ง แล้วจึงจับกองซุนก๋งขังคุก ส่วนตัวกองซุนเอี๋ยนก็ขึ้นเป็นผู้ปกครองเลียวตั๋งในเดือนธันวาคม ค.ศ. 228

 กองซุนเอี๋ยน 

กองซุนเอี๋ยนอ้างความเป็นมิตรกับง่อก๊กและส่งทูตไปในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 229 ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 230 วุยก๊กเลื่อนยศให้กองซุนเอี๋ยนเป็นขุนพลทหารม้าและรถรบ (車騎將軍 เชอฉีเจียงจฺวิน) ต่อมาในเดือนมีนาคม ค.ศ. 232 ซุนกวน (孫權 ซุน เฉฺวียน) จักรพรรดิแห่งง่อก๊กทรงส่งคณะทูตมาพบกองซุนเอี๋ยนเพื่อขอม้า กองซุนเอี๋ยนจึงจัดเตรียมม้ามาให้ แต่ระหว่างการเดินทางกลับของคณะทูตในเดือนกันยายน คณะทูตก็ถูกเตียวอี้ (田豫 เถียน ยฺวี่) ขุนพลของวุยก๊กโจมตี สินค้าส่วนใหญ่สูญหายและทูตคนหนึ่งก็ถูกสังหาร ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 232 กองซุนเอี๋ยนส่งคณะทูตมารับตำแหน่งในฐานะข้าราชบริพารของง่อก๊ก ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 233 ง่อก๊กแต่งตั้งให้กองซุนเอี๋ยนเป็นเอียนอ๋อง (燕王 เยียนหวาง) และส่งทูต 2 คนมาเข้าพบกองซุนเอี๋ยน แต่กองซุนเอี๋ยนสังหารทูตทั้งสองคนและส่งศีรษะของทั้งสองไปยังนครหลวงลกเอี๋ยงของวุยก๊ก แล้วกองซุนเอี๋ยนก็ได้รับฐานะข้าราชบริพารของวุยก๊ก ท่าทีของกองซุนเอี๋ยนสร้างความไม่พอใจจากทั้งวุยก๊กและง่อก๊ก โจยอย (曹叡 เฉา รุ่ย) ผู้เป็นจักรพรรดิแห่งวุยก๊กและซุนกวนผู้เป็นจักรพรรดิแห่งง่อก๊กต่างก็ทรงสาบานว่าจะสังหารกองซุนเอี๋ยนให้จงได้

เมื่อ ค.ศ. 237 บู๊ขิวเขียม (毌丘儉 กว้านชิว เจี่ยน) ส่งกำลังพลไปโจมตีกองซุนเอี๋ยน แต่พ่ายแพ้เพราะฝนตกหนัก

 รัชสมัยของกองซุนเอี๋ยน 
หลังความพ่ายแพ้ของบู๊ขิวเขียม กองซุนเอี๋ยนก็ประกาศตั้งตนเป็นอิสระในเดือนกรกฎาคม และใช้ชื่อศักราชว่า "เช่าฮั่น" (紹漢) กองซุนเอี๋ยนก่อตั้งรัฐเอียนขึ้น ในรัฐมีทั้งราชสำนักและขุนนาง และก่อตั้งกุ๋น (郡 จฺวิ้น) หรือเมืองทั้งหมด 4 เมือง ได้แก่ เลียวตั๋ง (遼東郡 เหลียวตงจฺวิ้น), เสฺวียนถู (玄菟郡 เสฺวียนถูจฺวิ้น), เล่อล่าง (樂浪郡 เล่อล่างจฺวิ้น) และไต้ฟาง (帶方郡 ไต้ฟางจฺวิ้น) ต่อมาในเดือนมกราคม ค.ศ. 238 กองซุนเอี๋ยนกลับมาผูกพันธมิตรกับง่อก๊กอีกครั้งด้วยความหวังว่าจะได้รับกำลังเสริมจากง่อก๊ก

 การล่มสลาย 

ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 238 สุมาอี้ (司馬懿 ซือหม่า อี้) ขุนพลของวุยก๊กวางแผนร่วมกับโจยอย จากนั้นสุมาอี้จึงนำทัพ 40,000 นายเข้าโจมตีกองซุนเอี๋ยน หลังการปิดล้อมนาน 3 เดือน สุมาอี้ก็ยึดที่ว่าการของกองซุนเอี๋ยนได้โดยได้รับความร่วมมือจากอาณาจักรโคกูรยอ หลายคนที่รับราชการในรัฐเอียนถูกสังหารหมู่ ส่วนกองซุนก๋งได้รับการปล่อยตัวจากคุก

 ความสัมพันธ์กับอาณาจักรโคกูรยอ 
อาณาจักรโคกูรยอสู้รบกับตระกูลกองซุนบ่อยครั้งแม้ว่าจะมีความร่วมมือกันในช่วงแรก เมื่อ ค.ศ. 197 ความเป็นศัตรูกันระหว่างตระกูลกองซุนและอาณาจักรโคกูรยอปะทุเป็นครั้งแรกเมื่อพัลกี (발기) พระเชษฐาของพระเจ้าซันซังแห่งโคกูรยอก่อกบฏโดยได้รับการสนับสนุนจากกงซุน ตู้ คเยซู (계수) พระอนุชาของพระเจ้าซันซังต้านทานการโจมตีและเอาชนะกงซุน ตู้ได้ ส่วนพัลกีก็ทรงกระทำอัตวินิบาตกรรม กองซุนของฉวยโอกาสจากความขัดแย้งเรื่องการสืบทอดราชบัลลังก์ในโคกูรยอ โดยเข้าโจมตีอีกครั้งเมื่อ ค.ศ. 209 เอาชนะโคกูรยอได้และบีบให้โคกูรยอจำต้องย้ายนครหลวง ในการพิชิตรัฐเอียนโดยสุมาอี้ อาณาจักรโคกูรยอส่งกำลังพลหลายพันนายไปหนุนช่วยสุมาอี้Gardiner (1972B), p. 165

 ผลกระทบ 
 ความสัมพันธ์ระหว่างอาณาจักรโคกูรยอ วุยก๊ก และง่อก๊ก 

หลังทูตของง่อก๊กถูกกองซุนเอี๋ยนสังหารเมื่อ ค.ศ. 233 กำลังพลบางส่วนที่ในคณะทูตได้หลบหนีไปยังอาณาจักรโคกูรยอและก่อตั้งเป็นพันธมิตรระหว่างง่อก๊กและโคกูรยอ ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 234 วุยก๊กส่งคณะทูตมาก่อตั้งความเป็นพันธมิตรกับโคกูรยอ โคกูรยอเลือกเป็นพันธมิตรกับวุยก๊ก โดยสังหารทูตของง่อก๊กเมื่อ ค.ศ. 234 และอีกครั้งเมื่อ ค.ศ. 236 ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 238 โคกูรยอส่งกำลังพลไปหนุนช่วยวุยก๊กในการเอาชนะกองซุนเอี๋ยน ความเป็นพันธมิตรระหว่างวุยก๊กและโคกูรยอสิ้นสุดลงเมื่อ ค.ศ. 242 เมื่อพระเจ้าทงช็อน (동천) แห่งโคกูรยอทรงนำทัพบุกปล้นตำบลซีอานผิง (西安平; อยู่ใกล้กับนครตานตงในปัจจุบัน) ของเมืองเลียวตั๋งที่ปากแม่น้ำยาลู่Tennant 1996 : 22. Original quote: "Wei. In 242, under King Tongch'ŏn, they attacked a Chinese fortress near the mouth of the Yalu in an attempt to cut the land route across Liao, in return for which the Wei invaded them in 244 and sacked Hwando." วุยก๊กเปิดฉากสงครามตอบโต้ ซึ่งจบลงด้วยชัยชนะของวุยก๊กและทำลายฮวันโดนครหลวงของโคกูรยอ เป็นผลทำให้พระเจ้าทงช็อนต้องทรงหลบหนี และทำลายความสัมพันธ์ทางรัฐบรรณาการระหว่างโคกูรยอกับชนเผ่าอื่น ๆ ในเกาหลีที่เป็นส่วนสำคัญในเศรษฐกิจของโคกูรยอGardiner 1969 : 34. แม้ว่าพระเจ้าทงช็อนทรงหลบหนีการจับกุมมาได้และในที่สุดก็ทรงตั้งรกรากในนครหลวงแห่งใหม่ แต่โคกูรยอก็ถูกลดความสำคัญลงถึงขนาดไม่มีการกล่าวถึงรัฐนี้ในตำราประวัติศาสตร์จีนเป็นเวลาครึ่งศตวรรษByington 2007 : 93.

 ห้าชนเผ่า 
การที่สุมาอี้พิชิตกองซุนเอี๋ยนได้ส่งผลส่วนหนึ่งต่อเหตุการณ์การก่อการกำเริบของห้าชนเผ่า โดยการเพิ่มอำนาจทางการเงินของเลียวตั๋งและการบังคับให้ชาวฮั่นในเลียวตั๋งย้ายเข้ามาในดินแดนตอนใน ทำให้ชนเผ่าเซียนเปย์ (鮮卑) เข้ามาในเลียวตั๋งแทนที่ชาวฮั่น

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
Ikeuchi, Hiroshi. "A Study on Lo-lang and Tai-fang, Ancient Chinese prefectures in Korean Peninsula". Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko 5 (1930). 79–95.
Gardiner, K.H.J. "The Kung-sun Warlords of Liao-tung (189–238)". Papers on Far Eastern History 5 (Canberra, March 1972). 59–107.
Gardiner, K.H.J. "The Kung-sun Warlords of Liao-tung (189–238) – Continued". Papers on Far Eastern History 6 (Canberra, September 1972). 141–201.
Byington, Mark E. "Control or Conquer? Koguryǒ's Relations with States and Peoples in Manchuria," Journal of Northeast Asian History volume 4, number 1 (June 2007): 83–117.

หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประวัติศาสตร์จีน
หมวดหมู่:ราชอาณาจักรในอดีต
หมวดหมู่:สามก๊ก
หมวดหมู่:พ.ศ. 780
หมวดหมู่:พ.ศ. 781