รถชี้ทิศใต้

รถชี้ทิศใต้ หรือ จื่อหนานเชอ () เป็นยานพาหนะสองล้อของจีนโบราณที่บรรทุกตัวชี้ที่เคลื่อนย้ายได้เพื่อระบุทิศใต้ไม่ว่ารถจะหันไปทางใด ตัวชี้มักอยู่รูปของตุ๊กตาหรือรูปคนที่มีแขนยื่นออกมา เชื่อว่ารถถูกใช้เป็นเข็มทิศสำหรับการเดินเรือและอาจมีวัตถุประสงค์อื่น ๆ ด้วย 

ชาวจีนโบราณประดิษฐ์รถหุ้มเกราะเมื่อศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาลเรียกว่าต้งอูเชอ () ใช้เพื่อจุดประสงค์ในการปกป้องนักรบในสมรภูมิ รถศึกของจีนได้รับการออกแบบให้เป็นรถป้องกันประเภทหนึ่งที่มีหลังคาคล้ายเพิง ใช้สำหรับแล่นบนกำแพงป้อมปราการของเมืองเพื่อป้องกันป้อมปราการจากทหารข้าศึกที่ขุดอุโมงค์อยู่ด้านล่างเพื่อบั่นทอนรากฐานของกำแพง รถศึกของจีนในยุคต้นกลายเป็นพื้นฐานของเทคโนโลยีในการสร้างรถชี้ทิศใต้ของจีนโบราณ

มีตำนานเกี่ยวกับรถชี้ทิศใต้ในยุคต้น ๆ แต่รถชี้ทิศใต้ที่มีบันทึกถึงการสร้างที่เชื่อถือได้เป็นครั้งแรก ถูกสร้างขึ้นโดยม้ากิ้น (馬鈞 หม่า จฺวิน;  - 265) วิศวกรเครื่องกลชาวจีนของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก ปัจจุบันไม่มีรถโบราณหลงเหลืออยู่ แต่มีตำราจีนโบราณจำนวนมากที่ยังหลงเหลืออยู่ที่มีการกล่าวถึงรถเหล่านี้ กล่าวว่ารถเหล่านี้ถูกใช้เป็นระยะ ๆ จนถึงราวปี ค.ศ. 1300 ตำราบางส่วนมีข้อมูลเกี่ยวกับส่วนประกอบภายในและกลไกการทำงาน  

อาจมีรถชี้ทิศใต้หลายประเภทที่มีกลไกการทำงานที่แตกต่างกัน ในรถส่วนใหญ่หรือทั้งหมด ล้อที่หมุนบนพื้นจะมีผลต่อกลไกเฟืองเพื่อให้ตัวชี้ยังคงเล็งตำแหน่งที่ถูกต้อง กลไกนี้ไม่มีแม่เหล็กและไม่สามารถตรวจจับทิศทางว่าเป็นทิศใต้ได้โดยอัตโนมัติ ตัวชี้ถูกเล็งตำแหน่งไปทางทิศใต้ด้วยมือเมื่อเริ่มต้นเดินทาง ต่อมาเมื่อรถเลี้ยว กลไกจะหมุนตัวชี้ให้สัมพันธ์กับตัวรถเพื่อตอบสนองต่อการเลี้ยวและให้ตัวชี้ยังคงเล็งไปยังทิศทางที่คงที่คือทางทิศใต้ ดังนั้นกลไกนี้จึงทำสิ่งที่เป็นเหมือนการเดินเรือรายงาน (dead reckoning) ประเภทหนึ่ง ซึ่งมีแนวโน้มทำให้เกิดความคลาดเคลื่อนสะสมและความไม่แน่นอน กลไกของรถบางคันอาจมีเฟืองท้าย

 ดูเพิ่ม 
 วิศวกรรมเครื่องกล

 อ้างอิง 

 บรรณานุกรม 
The Chinese South-Seeking chariot: A simple mechanical device for visualizing curvature and parallel transport M. Santander, American Journal of Physics – September 1992 – Volume 60, Issue 9, pp. 782–787
Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Part 2. Taipei: Caves Books, Ltd.
Kit Williams, Engines of Ingenuity, Gingko Press (February 2002), 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 South Pointing Things – Useful site with lot of info, images and plans for building chariots
 RLT – Fully functional model kit
 A video of a 3D model of an open differential

หมวดหมู่:สิ่งประดิษฐ์ของจีน
หมวดหมู่:ประมวลเรื่องปรัมปราจีน
หมวดหมู่:วิศวกรรมเครื่องกล