ความสัมพันธ์ชีอะฮ์–ซุนนี

หลังมุฮัมมัดเสียชีวิตใน ค.ศ. 632 กลุ่มมุสลิมที่ภายหลังรู้จักกันในชื่อซุนนี เชื่อว่าผู้สืบทอดของมุฮัมมัดในฐานะเคาะลีฟะฮ์แห่งประชาชาติอิสลามควรเป็นของอะบูบักร์ ในขณะที่มุสลิมอีกกลุ่มที่ภายหลังรู้จักกันในชื่อ ชีอะฮ์ เชื่อว่าผู้สืบทอดควรเป็นอะลี ข้อพิพาทนี้กระจายไปทั่วโลกมุสลิม ซึ่งนำไปสู่สงครามอูฐและยุทธการที่ศิฟฟีน การแบ่งแยกนิกายตามข้อพิพาททางประวัติศาสตร์ครั้งนี้เมีความรุนแรงเพิ่มขึ้นอย่างมากหลังยุทธการที่กัรบะลาอ์ที่ฮุซัยน์ อิบน์ อะลีและพรรคพวกที่ใกล้ชิดบางคน รวมทั้งสมาชิกและลูก ๆ ในครอบครัวมุฮัมมัด (อะฮ์ลุลบัยต์) ถูกสังหารโดยเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์ ยะซีดที่ 1 และเสียงเรียกร้องแก้แค้นได้แบ่งแยกชุมชนอิสลามยุคแรก ๆ ออกเป็นสองกลุ่ม ได้แก่ ซุนนีและชีอะฮ์ แม้ว่าจะไม่ได้สัดส่วนกันก็ตาม ปัจจุบันรู้จักกันในฐานะ ศาสนเภทอิสลาม ()

การแจกแจงข้อมูลประชากรในปัจจุบันระหว่างทั้งสองนิกายเป็นเรื่องยากที่จะประเมินและแตกต่างกันไปตามแหล่งที่มา โดยส่วนใหญ่ประมาณการว่า มุสลิมทั่วโลกเกือบร้อยละ 90 นับถือนิกายซุนนีและร้อยละ 10 นับถือนิกายชีอะฮ์ โดยชีอะฮ์ประมาณร้อยละ 85 อยู่ในสายสิบสองอิมาม และที่เหลืออยู่ในกลุ่มย่อย ๆ See further citations in the article Islam by country. ซุนนีเป็นประชากรส่วนใหญ่ในชุมชนมุสลิมเกือบทั่วโลก ส่วนชีอะฮ์เป็นประชากรส่วนใหญ่ในอิหร่าน อิรัก และอาเซอร์ไบจาน และยังเป็นชนกลุ่มน้อยในปากีสถาน เลบานอน ซาอุดีอาระเบีย ซีเรีย เยเมน ไนจีเรีย อัฟกานิสถาน ชาด ตุรกี บาห์เรน และคูเวต ปัจจุบันมีความแตกต่างในด้านการปฏิบัติทางศาสนา ธรรมเนียม และประเพณี ซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับนิติศาสตร์ แม้ว่ามุสลิมทั้งหมดถือว่าอัลกุรอานเป็นคัมภีร์จากพระผู้เป็นเจ้า ซุนนีและชีอะฮ์มีความเห็นเกี่ยวกับฮะดีษแตกต่างกัน

ในช่วงล่าสุด การแบ่งแยกซุนนี–ชีอะฮ์ กลายเป็นความขัดแย้งที่มีเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ ผลที่ตามมาของการปฏิวัติอิหร่านใน ค.ศ. 1979 ที่ปรับเปลี่ยนอิหร่านให้เป็นสาธารณรัฐอิสลามตามระบอบเทวาธิปไตยที่บริหารโดยครูสอนศาสนานิกายชีอะฮ์ระดับสูง ส่งผลกระทบเป็นวงกว้างทั่วโลกมุสลิม สงครามอิรักมีอิทธิพลต่อพลวัตของอำนาจในระดับภูมิภาคมากขึ้น ทำให้ฝ่ายชีอะฮ์แข็งแกร่งขึ้นเป็นกำลังโดดเด่นในอิรัก การที่อิหร่านขึ้นเป็นประเทศอำนาจนำภูมิภาคในตะวันออกกลาง ควบคู่ไปกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและประชากรศาสตร์ในเลบานอน ทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับความท้าทายที่อาจเกิดขึ้นต่อการใช้อำนาจครอบงำของชาวซุนนี–อาหรับในบรรดาประเทศซุนนี ช่วงปีล่าสุดเผชิญกับความขัดแย้งตัวแทนอิหร่าน–ซาอุดีอาระเบีย เช่นเดียวกันกับความรุนแรงต่างนิกายจากปากีสถานถึงเยเมน ซึ่งกลายเป็นองค์ประกอบสำคัญของความขัดแย้งทั่วตะวันออกกลางและเอเชียใต้ ความตึงเครียดระหว่างชุมชนต่าง ๆ ทวีความรุนแรงมากขึ้นในระหว่างการต่อสู้แย่งชิงอำนาจ เช่น การก่อการกำเริบบาห์เรน สงครามกลางเมืองอิรัก สงครามกลางเมืองซีเรียNasr, Vali, The Shia Revival, Norton, 2006, p. 106 เช่นเดียวกันกับสงครามในประเทศอิรัก (ค.ศ. 2013–2017) ที่รัฐอิสลามอิรักและลิแวนต์เริ่มต้นการกดขี่ข่มเหงมุสลิมชีอะฮ์

จำนวน
มุสลิมนิกายซุนนีเป็นชาวมุสลิมส่วนใหญ่ในชุมชนมุสลิมส่วนใหญ่ที่เอเชียกลาง (รวมจีน) ยุโรป (รวมรัสเซียและบอลข่าน) เอเชียใต้, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, แอฟริกา โลกอาหรับ ตุรกี และในบรรดามุสลิมในประเทศสหรัฐ

ส่วนมุสลิมนิกายชีอะฮ์คิดเป็นประมาณร้อยละ 10 ของประชากรมุสลิมทั้งหมด โดยในชีอะฮ์ แบ่งเป็นชีอะฮ์สิบสองอิมามประมาณร้อยละ 85Tabataba'i (1979), p. 76God's rule: the politics of world religions, p. 146, Jacob Neusner, 2003Esposito, John. What Everyone Needs to Know about Islam, Oxford University Press, 2002. . p. 40 และสำนักที่มีผู้นับถือในชีอะฮ์สิบสองอิมามส่วนใหญ่คือสำนักอุศูลี ในประเทศอิหร่าน (เปอร์เซีย) ประเทศที่เป็นชีอะฮ์อย่างเป็นทางการตั้งแต่ ค.ศ. 1501 มีผู้นับถือนิกายชีอะฮ์เป็นส่วนใหญ่ (ประมาณร้อยละ 90) และยังเป็นประชากรส่วนใหญ่ในอาเซอร์ไบจาน (ประมาณร้อยละ 65) อิรัก (ประมาณร้อยละ 55) และบาห์เรน (พลเมืองประมาณร้อยละ 60 ไม่นับชาวต่างชาติ) ทาง UNHCR รายงานว่าชุมชนชีอะฮ์ในประเทศเยเมนเป็นชนกลุ่มน้อยจำนวนมากนับถือนิกายชีอะฮ์ (ส่วนใหญ่อยู่ในสายซัยดี) ข้อมูลต่าง ๆ ระบุจำนวนชีอะฮ์ในเยเมนที่ร้อยละ 25–30Country profile: Yemen. Library of Congress Federal Research Division (August 2008).  ประชากรตุรกีประมาณร้อยละ 10 นับถือนิกายชีอะฮ์สายอาเลวี พลเมืองคูเวตประมาณร้อยละ 30 ประชากรมุสลิมในเลบานอนร้อยละ 45 ซาอุดีอาระเบียร้อยละ 10 ร้อยละ 12 ในซีเรีย (ส่วนใหญ่นับถือสายอะละวี) และร้อยละ 10 ในปากีสถานนับถือนิกายชีอะฮ์ และประมาณร้อยละ 10 ในอัฟกานิสถาน มุสลิมน้อยกว่าร้อยละ 5 ในไนจีเรีย และประชากรประมาณร้อยละ 5 ในทาจิกิสถานนับถือนิกายชีอะฮ์ อินเดียมีผู้นับถือนิกายชีอะฮ์ ("เป็นไปได้") พอ ๆ กับในประเทศอิรัก

แวลี แนสร์ นักวิชาการ ระบุว่า จำนวนและร้อยละของประชากรที่นับถือนิกายซุนนีและชีอะฮ์ไม่แน่นอนเนื่องจาก "ในตะวันออกกลางส่วนใหญ่ เป็นเรื่องไม่สะดวก" ที่จะมีตัวเลขที่แน่นอน "สำหรับระบอบการปกครองโดยเฉพาะ"

ความแตกต่างในความเชื่อและการปฏิบัติ 

ผู้สืบทอดของมุฮัมมัด

มะฮ์ดี
มะฮ์ดีคือผู้ไถ่ถอนตามคำทำนายของศาสนาอิสลาม แม้ว่าชีอะฮ์และซุนนีจะมีความเห็นในเรื่องลักษณะของมะฮ์ดีแตกต่างกัน แต่สมาชิกจำนวนมากของทั้งสองกลุ่มGlasse, Cyril, The New Encyclopedia of Islam, Altamira Press, 2001, p. 280เชื่อว่ามะฮ์ดีจะปรากฏตัวในวาระสุดท้ายของโลกเพื่อสร้างสังคมอิสลามที่สมบูรณ์แบบและยุติธรรม

ในชีอะฮ์ "สัญลักษณ์ของมะฮ์ดีได้พัฒนาเป็นแนวคิดทางศาสนาที่ทรงพลังและสำคัญ"Martin, Richard C., ed. (2004), "Mahdi", Encyclopedia of Islam and the Muslim world, Thomson Gale, p. 421 ชีอะฮ์สิบสองอิมามเชื่อว่ามะฮ์ดีคือมุฮัมมัด อัลมะฮ์ดี อิมามคนที่ 12 จะกลับมาจากการซ่อนเร้น ซึ่งอัลลอฮ์ซ่อนไว้ตั้งแต่ ค.ศ. 874 ความเชื่อของซุนนีสายหลักค่อนข้างต่างกันตรงที่ มะฮ์ดีเป็นองค์ประกอบสำคัญในอวสานวิทยาของนิกายซุนนี โดยการปรากฏตัวของเขาถือเป็นสัญลักษณ์สุดท้ายของสัญญาณเล็กของวันสิ้นโลกก่อนการปรากฏตัวของสัญญาณใหญ่ พวกเขาเชื่อว่ามะฮ์ดีจะเป็นลูกหลานของมุฮัมมัดที่มีชื่อว่ามุฮัมมัด และจะฟื้นฟูความเชื่อนี้

ฮะดีษ
ชีอะฮ์ยอมรับฮะดีษเดียวกันบางส่วนของมุฮัมมัดที่ซุนนีถือเป็นส่วนหนึ่งของซุนนะฮ์ และเป็นพื้นฐานของกฎของพระเจ้าและการปฏิบัติทางศาสนา นอกจากนี้ พวกเขายังพิจารณาคำพูดของอะฮ์ลุลบัยต์ที่ไม่ได้ระบุถึงมุฮัมมัดโดยตรงว่าเป็นฮะดีษ ชีอะฮ์ไม่ได้ยอมรับฮะดีษของซุนนีจำนวนมาก เว้นแต่ว่าฮะดีษเหล่านั้นจะได้รับการบันทึกไว้ในแหล่งข้อมูลของชีอะฮ์ด้วย หรือสามารถพิสูจน์วิธีการบันทึกได้ 

ฮะดีษบางส่วนที่ซุนนียอมรับ (เช่น จากอาอิชะฮ์หรืออะบูฮุร็อยเราะฮ์) ไม่เป็นที่นิยมในหมู่ชีอะฮ์ (ชีอะฮ์ถือว่าอาอิชะฮ์คัดค้านอะลี และอะบูฮุร็อยเราะฮ์เป็นศัตรูของอะลี และเป็นมุสลิมเพียงสี่ปีก่อนที่มุฮัมมัดจะเสียชีวิต แม้ว่าอะบูฮุร็อยเราะฮ์ติดตามมุฮัมมัดเพียง 4 ปี เขาสามารถบันทึกฮะดีษได้มากกว่าอะบูบักร์และอะลีถึง 10 เท่า)

ศูฟี
กล่าวกันว่าชีอะฮ์และศูฟีมีลักษณะร่วมกันหลายประการ ได้แก่: ความเชื่อเรื่องความหมายภายในของอัลกุรอาน สถานะพิเศษสำหรับบางบุคคล (ศูฟีเป็นนักบุญ ชีอะฮ์เป็นอิมาม) รวมถึงความเลื่อมใสต่อตระกูลอะลีและมุฮัมมัดNasr, Vali, The Shia Revival, Norton, 2006, pp. 59–60

เสาหลักความเชื่อ
หลักการอิสลาม () เป็นคำที่ใช้เรียกหน้าที่ 5 ประการที่มุสลิมทั้งนิกายซุนนีและชีอะฮ์ทุกคนต้องปฏิบัติ หน้าที่เหล่านี้ ได้แก่ ชะฮาดะฮ์ (กาประกาศความศรัทธา), ละหมาด, ซะกาต (การให้ทาน), ศีลอด (โดยเฉพาะในช่วงเราะมะฎอน) และ ฮัจญ์ (การแสวงบุญที่มักกะฮ์) นอกจากนี้ เทววิทยาชีอะฮ์ยังเพิ่มอีก 2 แนวคิดที่นิยามความเป็นศาสนาทั้งหมด คือ รากฐานของศาสนา (อุศูลุดดีน) และกิ่งก้านของศาสนา (ฟุรูอุดดีน)

การปฏิบัติ
การแยกความแตกต่างหลายประการระหว่างซุนนีและชีอะฮ์สามารถทำได้จากการสังเกตเพียงอย่างเดียว:

ละหมาด
เมื่อทำการละหมาด ชีอะฮ์จะวางหน้าผากลงบนวัตถุที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ซึ่งส่วนมากจะเป็นแผ่นดินเหนียว (โมฮร์) หรือดิน (ตุรบะฮ์) แทนที่จะวางลงบนพรมละหมาดโดยตรง

ในวันหนึ่งมุสลิมละหมาด 5 เวลาที่แตกต่างกัน ชีอะฮ์บางส่วนจะละหมาดควบสองชุด (1+2+2, เช่น ศุบห์ เป็นการเฉพาะ, ซุฮร์ควบกับอัศร์ และมัฆริบควบกับอิชาอ์) โดยละหมาด 5 ครั้งต่อวัน แต่เผื่อช่วงพักเล็กน้อยระหว่างการละหมาดสองครั้ง แทนที่จะละหมาด 5 ครั้งโดยเว้นระยะห่างระหว่างกันตามสำนักของซุนนี

ชีอะฮ์และผู้นับถือมัซฮับมาลิกีของซุนนีวางมือข้างลำตัวขณะละหมาด ในขณะที่ซุนนีมัซฮับอื่นไขว้แขน (ขวาทับซ้าย) และประสานมือไว้ด้วยกันNasr, Vali, The Shia Revival, Norton, 2006, p. 43 นักวิชาการซุนนี (โดยเฉพาะมัซฮับมาลิกี) มักถือกันว่าทั้งสองอย่างนี้ยอมรับได้

มุตอะฮ์และมิสยาร

ชีอะฮ์สิบสองอิมามอนุญาตให้นิกาห์มุตอะฮ์Allah Calls Mut’ah “A Good Thing”  Retrieved 10 December 2017Mutah (Temporary Marriage)  Retrieved 10 December 2017 นั่นคือ การแต่งงานชั่วคราวที่ระบุเวลาตามกำหนด การปฏิบัติเช่นนี้ไม่ได้รับอนุญาตภายในหมู่ซุนนี หรือแม้แต่ภายในชีอะฮ์อิสมาอีลียะฮ์หรือชีอะฮ์ซัยดียะฮ์ เนื่องจากถือว่าเป็นการผิดประเวณีที่วางแผนและตกลงกันไว้แล้ว มากกว่าการแต่งงาน สำนักเหล่านี้เชื่อว่ามุตอะฮ์เคยได้รับอนุญาตแต่อุมัรสั่งห้ามในสมัยของท่าน (มุตอะฮ์ไม่เหมือนกับการแต่งงานแบบมิสยารที่ไม่มีวันสิ้นสุดและอนุญาตแค่ในซุนนีบางส่วน การแต่งงานแบบมิสยารต่างจากการแต่งงานแบบทั่วไปตรงที่ฝ่ายชายไม่มีความรับผิดชอบทางการเงินต่อฝ่ายหญิงโดยสมัครใจ ในการแต่งงานแบบมิสยาร ฝ่ายชายสามารถหย่าร้างกับฝ่ายหญิงได้ทุกเมื่อที่ต้องการ)

ฮิญาบและชุดคลุม

สตรีทั้งซุนนีและชีอะฮ์สวมฮิญาบ สตรีชีอะฮ์ที่เคร่งศาสนาจะสวมชุดสีดำเช่นเดียวกับสตรีซุนนีบางคนในอ่าวเปอร์เซีย ผู้นำศาสนานิกายชีอะฮ์บางส่วนก็สวมชุดคลุมสีดำ สตรีมุสลิมซุนนีและชีอะฮืสายหลักคลุมฮิญาบต่างกัน นักวิชาการซุนนีบางคนเน้นย้ำถึงการปกปิดร่างกายทั้งหมดในที่สาธารณะ รวมถึงใบหน้า ในขณะที่นักวิชาการบางคนไม่นับใบหน้าเป็นส่วนหนึ่งในฮิญาบ นักวิชาการชีอะฮ์เชื่อว่าฮิญาบต้องปกปิดรอบใบหน้าและขึ้นไปจนถึงคาง สตรีชีอะฮ์บางส่วน (เช่นในอิหร่านและอิรัก) ใช้มือจับผ้าคลุมแชโดร์สีดำเพื่อปกปิดใบหน้าเมื่ออยู่ในที่สาธารณะเหมือนกับซุนนี

ชื่อตัว
ชาวมุสลิมมักตั้งชื่อตามมุสลิมยุคแรกที่มีชื่อเสียง ดังนั้น ชื่อตัวของชีอะฮ์มักมาจากชื่อของอะฮ์ลุลบัยต์ โดยเฉพาะ ฟาฏิมะฮ์ ซัยนับ อะลี อับบาส ฮะซัน และฮุซัยน์ที่มีจำนวนมากอย่างเหลือล้นในหมู่ชีอะฮ์ ส่วนอุมัร อุษมาน อะบูบักร์ อาอิชะฮ์เป็นชื่อที่พบได้มากในหมู่ซุนนี แต่พบได้น้อยมากในหมู่ชีอะฮ์

การแสวงบุญ
การแสวงบุญที่มักกะฮ์ (ฮัจญ์) เป็นหนึ่งในเสาหลักของอิสลามทั้งนิกายซุนนีและชีอะฮ์แต่ชีอะฮ์มีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่หลายแห่งที่พวกเขาไปแสวงบุญ (ซิยาเราะฮ์) ได้แก่สุสานอัลบะเกียะอ์ใกล้มะดีนะฮ์ นาจาฟกับกัรบะลาอ์ในประเทศอิรัก และโกมกับแมชแฮดในประเทศอิหร่านKarbala and Najaf: Shia holy cities  April, 2003

ประวัติสมัยต้นถึงก่อนสมัยใหม่ 

ต้นกำเนิดของชีอะฮ์เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเหตุผู้สืบทอดของมุฮัมมัดและใครควรเป็นผู้ดำรงตำแหน่งระหว่างอะลีหรือสมาชิกที่มีประสบการณ์กว่าในเผ่ากุร็อยช์ แนวคิดของนิกายชีอะฺฮ์ตกผลึกมากขึ้นจากช่วงเหตุการณ์ต่าง ๆ ในยุทธการที่กัรบะลาอ์ (ค.ศ. 680) ที่ฮุซัยน์ บุตรของอะลี และหลานชายของมุฮัมมัด ถูกสังหารร่วมกับผู้ติดตามหลายคน ทำให้ความแตกแยกทางการเมืองกลายเป็นเรื่องส่วนตัวมากขึ้น ซึ่งมีลักษณะเป็นความบาดหมางด้านสายเลือด (blood feud) และเป็นสาเหตุในการแยกห่างกันไปอีก

ถึงกระนั้นในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ถึง 14 การปฏิบัติของนิกายซุนนีและชีอะฮ์ยังคงเชื่อมโยงกันอย่างมาก และบุคคลสำคัญที่เกี่ยวข้องกับศาสนาอิสลามนิกายชีอะฮ์ในปัจจุบัน เช่น อะลีและญะอ์ฟัร อัศศอดิก มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อผู้นับถือศาสนาอิสลามในการเข้าใจสิ่งที่มองไม่เห็น (อัลฆ็อยบ์)

สมัยอับบาซียะฮ์

ดูเพิ่ม

 ข้อความอัมมาน
 อภิธานศัพท์ศาสนาอิสลาม
 ศาสนาอิสลามในประเทศอิหร่าน
 เคาะวาริจญ์
 องค์การความร่วมมืออิสลาม
 ภาพรวมศาสนาอิสลาม
 รอฟิเฎาะฮ์
 ชีอะฮ์ในโลกอาหรับ
 ความสัมพันธ์ศูฟี–ซะละฟี
 ความสัมพันธ์คาทอลิก-โปรเตสแตนต์ – เทียบกับศาสนาคริสต์ 
 ความสัมพันธ์คาทอลิก-อีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ – เทียบกับศาสนาคริสต์ 

อ้างอิง

ข้อมูล





อ่านเพิ่ม




 The Arab Shia: The Forgotten Muslims, by Graham E. Fuller and Rend Rahim Francke. New York: Saint Martin's Press, 1999, 
 Shi'a Islam, by Muhammad Husayn Tabatabaei and Hossein Nasr, SUNY Press, 1979. 
 Saudi Clerics and Shia Islam, by Raihan Ismail, Oxford University Press, 2016. 
 Don't Fear the Shiites: The Idea of a Teheran-Controlled "Shiite Crescent" over the Greater Middle East is at Odds with Reality, by Michael Bröning. In: International Politics and Society, 3 /2008, pp. 60–75.
 Here Are Some of the Day-To-Day Differences Between Sunnis and Shiites. Azadeh Moaveni. Huffington Post, 25 June 2014
 Opposing the Imam: The Legacy of the Nawasib in Islamic Literature, Nebil Husayn, Cambridge Studies in Islamic Civilization, Cambridge University Press ISBN ebook ebook: 9781108966061

แหล่งข้อมูลอื่น
 "The Sunni-Shia Divide", Council on Foreign Relations


Category:ประวัติศาสตร์อิสลาม
Category:ชีอะฮ์
Category:ซุนนี