การใช้เหตุผลโดยเข้าข้าง

การใช้เหตุผลโดยเข้าข้าง หรือ การหาเหตุผลโดยเข้าข้าง
() เป็นกลไกป้องกันตนโดยให้เหตุผลสำหรับพฤติกรรมที่เกิดจากแรงผลักดันทางสัญชาตญาณใน
เป็นการพยายามหาเหตุผลสำหรับพฤติกรรมต่างๆ โดยเฉพาะที่เป็นของตน
เป็นวิธีการป้องกันตนไม่ให้รู้สึกผิด รักษาความเคารพตน และไม่ให้ถูกวิพากษ์วิจารณ์ 

การหาเหตุผลโดยเข้าข้างมีสองขั้นตอน คือ
 ตัดสินหรือทำอะไรเพราะเหตุผลอย่างหนึ่ง หรือโดยไม่มีเหตุผล (ที่รู้) เลย 
 หาเหตุผลโดยเข้าข้าง คือให้เหตุผลที่ดูดีหรือสมเหตุสมผล เพื่อพยายามพิสูจน์ว่าถูกต้องหลังจากได้ทำไปแล้ว (ไม่ว่าจะสำหรับตนเองหรือผู้อื่น)

 นิยามของ DSM 
ตามคู่มือการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิตรุ่น4 (DSM-IV) การใช้เหตุผลเข้าข้างตนจะเกิด 
"เมื่อบุคคลรับมือกับความขัดแย้งกันทางอารมณ์ หรือกับสิ่งที่ก่อความเครียดไม่ว่าจะเป็นภายในหรือภายนอก 
โดยปิดบังแรงจูงใจที่แท้จริงซึ่งก่อความคิด การกระทำ หรือความรู้สึก ด้วยคำอธิบายที่ทำให้สบายใจหรือเข้าข้างตนเองแต่ไม่ถูกต้อง"

 ตัวอย่าง 
 บุคคล 
 ใช้เพื่อหลีกเลี่ยงความผิดหวัง เช่น "ผมไม่ได้งานที่สมัคร แต่จริงๆ ก็ไม่อยากได้งานตั้งแต่ต้นแล้ว"

การให้เหตุผลเข้าข้างตนอย่างโต้งๆ โดยโทษคนอื่น อาจจะอยู่ในรูปแบบการโจมตีบุคคลแทนที่จะระบุเหตุผลที่สมควร 
บางอย่างอยู่ในรูปแบบการเปรียบเทียบ 
เพื่อจะลดการถูกมองว่าเลวร้าย เพื่อให้เหตุผลแก่การกระทำ หรือเพื่อจะปฏิเสธความผิด เช่น
 "อย่างน้อย [สิ่งที่เกิด] ก็ไม่แย่เท่า [สิ่งที่แย่กว่า]"
 เมื่อใช้แก้คำถูกกล่าวหา - "อย่างน้อยก็ไม่ได้ทำ [สิ่งที่แย่กว่า]"
 ในรูปแบบของทวิบถเท็จ - "ยังไงการทำ [สิ่งที่ไม่น่าทำ] ก็ยังดีกว่า [การกระทำที่แย่กว่า]"
 เมื่อตอบสนองต่อพฤติกรรมที่ไม่ยุติธรรมหรือไม่ดีของคนอื่นหรือกลุ่มอื่นๆ - "ผมน่าจะได้ทำอะไรผิดถ้าพวกเขาทำกับผมแบบนี้"

หลักฐานที่เป็นเรื่องเล่าและการสำรวจอาจแสดงว่า ในสาขาแพทยศาสตร์ มีการให้เหตุผลเข้าข้างตัวเองเพื่อปิดบังการกระทำที่ผิดพลาดมากกว่าสาขาอื่นๆ
ข้อแก้ตัวที่สามัญคือ 
"จะเปิดเผยเรื่องที่ผิดพลาดไปทำไม เดี๋ยวคนไข้ก็จะตายอยู่ดี"
"การบอกสิ่งที่ทำผิดพลาดแก่ครอบครัวจะทำให้พวกเขารู้สึกแย่กว่านี้"
"มันเป็นความผิดของคนไข้ ถ้าเขาไม่ได้ (ป่วยเป็นต้น) ถึงขนาดนี้ เรื่องที่ผิดพลาดก็จะไม่เป็นปัญหาถึงขนาดนี้"
"โอ้ย เราทำดีที่สุดแล้ว เรื่องอย่างนี้มันเกิดขึ้นได้"
"ถ้าเราไม่แน่ใจ 100% ว่า สิ่งที่ทำผิดพลาดก่อปัญหา เราก็ไม่จำเป็นต้องบอก"
"คนไข้ตายไปแล้ว จึงไม่จำเป็นต้องโทษใคร"

การให้เหตุผลเข้าข้างตัวเองซึ่งใช้เป็นข้อแก้ตัวสำหรับพฤติกรรมผิดปกติ พบว่ามีส่วนทำให้พฤติกรรมผิดปกติเกิดขึ้นและคงยืน

 กลุ่ม 
การให้เหตุผลเข้าข้างพวกตัวเอง ได้ใช้ในการรุกรานทำสงครามเป็นประจำ โดยยกย่องพวกตัวเองแล้วทำให้อีกฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ร้าย เช่น "ทหารฝ่ายเราจะดูแลคนจน ทหารฝ่ายศัตรูจะข่มขืนพวกเขา"

 ข้อคัดค้าน 
นักวิทยาศาสตร์บางท่านวิจารณ์แนวคิดว่า สมองได้วิวัฒนาการขึ้นเพื่อให้เหตุผลแก่การตัดสินใจที่ไม่สมเหตุผล โดยอ้างว่ากระบวนการวิวัฒนาการย่อมคัดเลือกไม่ให้ใช้พลังงานเพิ่มสำหรับกระบวนการทางจิตใจที่ไม่ช่วยให้ตัดสินใจได้ดีขึ้น เช่น การให้เหตุผลแก่การตัดสินใจที่อย่างไรก็จะเกิดอยู่ดี 
และอ้างว่าการให้เหตุผลเข้าข้างตนทำให้เรียนรู้ได้น้อยลงจากการกระทำที่ผิดพลาด 
ไม่ใช่มากขึ้น

 ความไม่ลงรอยกันทางประชาน 

ในปี1957 นักจิตวิทยาชาวอเมริกันได้ชี้ว่า เมื่อคนมีความคิดต่างๆ ที่ไม่สอดคล้องกัน ก็จะรู้สึกไม่สบายใจ
การให้เหตุผลเข้าข้างตนสามารถลดความไม่สบายใจ โดยให้คำอธิบายเพื่อกำจัดความไม่ลงรอยกัน เช่น เมื่อคนกลับมาสูบบุหรี่ใหม่หลังจากที่ได้เลิก โดยชี้ว่าหลักฐานว่ามันเป็นอันตรายหนักแน่นน้อยกว่าที่เคยคิด

 ดูเพิ่ม 

 ความเอนเอียงเพื่อยืนยัน
 ปฏิเสธนิยม
 ความเหนือกว่าเทียม
 สมมติฐานโลกยุติธรรม
 การหลอกลวงตัวเอง
 การโทษผู้เสียหาย

 เชิงอรรถและอ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 


หมวดหมู่:เหตุผลวิบัติอรูปนัย
หมวดหมู่:ความเอนเอียงทางประชาน