ฟิล์มกระจกหลวงและภาพต้นฉบับ

ฟิล์มกระจกหลวงและภาพต้นฉบับ หมายถึงงานสะสมแผ่นฟิล์มกระจกชนิดเนกาทิฟจำนวน 35,427 แผ่น และภาพต้นฉบับอีก 50,000 ภาพ ที่ถ่ายระหว่าง พ.ศ. 2398–2478 ซึ่งแต่เดิมเก็บรักษาในหอสมุดหลวง 3 แห่ง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โดยตั้งแต่ พ.ศ. 2520 เป็นต้นไป อยู่ในความดูแลของหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรุงเทพมหานคร

งานสะสมนี้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรม การเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสยามกับโลก ปรากฏภาพบุคคล สถานที่ และเหตุการณ์สำคัญระดับชาติและระดับนานาชาติ ตั้งแต่สมัยการล่าอาณานิคมของชาติตะวันตกในเอเชีย ซึ่งกระตุ้นให้สยามตระหนักถึงเอกลักษณ์ของชาติและการปฏิรูปสังคม ตลอดจนสงครามโลกครั้งที่ 1 ที่สยามเข้าร่วมในฝ่ายพันธมิตรพร้อมกับการแบ่งปันชัยชนะและผลพวงของสงคราม รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง สังคม และวัฒนธรรมทั่วโลก ซึ่งส่งผลกระทบต่อสยามและนำไปสู่การเริ่มต้นของระบอบรัฐธรรมนูญ

ตัวอย่างภาพถ่าย เช่น ภาพบุคคล ตั้งแต่ระดับพระมหากษัตริย์ เจ้านายฝ่ายใน เจ้าจอม เจ้าจอมมารดา ขุนนางข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ข้าราชการกระทรวง ทบวง กรม ต่าง ๆ ทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ภิกษุ ชาวต่างประเทศ ภาพสถานที่สำคัญเป็นสถานที่สำคัญในเมืองหลวง หน่วยงานราชการกระทรวงต่าง ๆ ร้านค้า สถานีรถไฟ กรมไปรษณีย์ ถนน โรงพยาบาล โรงภาพยนต์ สะพาน คลอง แม่น้ำ วัด โบสถ์ โบราณสถานในส่วนภูมิภาคทั้งภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ และภาพสถานที่ในต่างประเทศ ภาพเหตุการณ์สำคัญ พระราชพิธีและพิธีสำคัญ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธี พิธีโสกันต์ พิธีโล้ชิงช้า กระบวนแห่พระบรมศพ พระศพเจ้านาย พระบรมวงศ์ พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงขึ้นครองราชย์ครบ 40 ปี พิธีเปิดการเดินรถไฟเป็นครั้งแรก เสด็จประพาสต้นเยี่ยมเยียนราษฎรในจังหวัดต่าง ๆ งานแสดงพิพิธภัณฑ์สยาม ณ กรุงปารีส ฯลฯ

นอกจากนั้นยังมีภาพพระพุทธรูป เครื่องสังคโลกสมัยสุโขทัย เหรียญตรานาฎศิลปไทย ละครโนราห์ หนังใหญ่ การแต่งกายของบุคคลในระดับต่างๆ ภาพเขียน เครื่องปั้น ดินเผา ราชรถ โต๊ะเครื่องบูชา พระแท่นบรรทม พระแท่นของขุนนาง ชุดสำรับ เครื่องถ้วยเบญจรงค์ เครื่องชุดประกอบพิธีงานมงคล เครื่องมุก ผ้าไหมปักลายไทย ฯลฯ

เมื่อวันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2559 ได้มีการพิจารณาเสนอฟิล์มกระจกซึ่งเก็บรักษาอยู่ในสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร ต่อคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยแผนงานความทรงจำแห่งโลก ประเทศไทย และในการประชุมต่อมาในวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559 คณะกรรมการฯ มีมติให้สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรอกแบบข้อความเพื่อนำเสนอขึ้นทะเบียนเอกสารมรดกความทรงจำแห่งโลก โดยเป็นการให้ข้อมูลรายละเอียดของฟิล์มกระจกหอพระสมุดวชิรญาณ (หวญ) และเชื่อมโยงกับเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกก่อนแล้วเมื่อ พ.ศ. 2552UNESCO ประกาศขึ้นทะเบียนฟิล์มกระจกและภาพต้นฉบับชุดหอพระสมุดวชิรญาณเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก 

องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ขึ้นทะเบียนฟิล์มกระจกหลวงและภาพต้นฉบับเป็นเอกสารความทรงจำแห่งโลกเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2560 ในนาม "งานสะสมฟิล์มกระจกหลวงชนิดเนกาทิฟและภาพต้นฉบับ" ()

อ้างอิง

  เอกสารแผนงานเสนอบันทึกฯ ขึ้นเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก 
 ทะเบียนมรดกเอกสารของโลก องค์การยูเนสโก 
 ฐานข้อมุลมรดกความทรงจำ

หมวดหมู่:ความทรงจำแห่งโลกจากประเทศไทย
หมวดหมู่:จดหมายเหตุในประเทศไทย