การสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน

พิธีสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน () กระทำโดยเหมา เจ๋อตงในฐานะประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีนเมื่อ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1949 ณ จัตุรัสเทียนอันเหมิน กรุงปักกิ่ง ในพิธีดังกล่าว เหมาได้ประกาศสถาปนารัฐบาลประชาชนกลาง รัฐบาลของประเทศใหม่ภายใต้การนำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน นับเป็นการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างเป็นทางการ

ก่อนหน้านี้ พรรคคอมมิวนิสต์จีนประกาศตั้งสาธารณรัฐโซเวียตจีนขึ้นในพื้นที่ที่พรรคควบคุมอยู่ ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ในประเทศจีนเมื่อ 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1931 ที่รุ่ยจิน สาธารณรัฐโซเวียตจีนดำรงอยู่เป็นเวลาเจ็ดปีก่อนถูกยุบเลิกใน ค.ศ. 1937

ในพิธีมีการบรรเลงเพลงชาติใหม่ คือ "มาร์ชทหารอาสา" และได้ทำการเปิดเผยธงชาติใหม่ของสาธารณรัฐประชาชนจีน (ธงแดงห้าดาว) ต่อสาธารณชนเป็นครั้งแรก โดยมีการชักขึ้นสู่ยอดเสาเป็นครั้งแรก พร้อมกันนั้นมีการยิงสลุต 21 นัด เป็นการประกาศการก่อตั้งรัฐใหม่ จากนั้นกองทัพปลดปล่อยประชาชนได้จัดการสวนสนามทางทหารต่อสาธารณชนเป็นครั้งแรก

สาธารณรัฐจีนถอยร่นไปยังเกาะไต้หวันภายในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1949

 ภูมิหลัง 

สงครามกลางเมืองจีนเป็นสงครามที่เกิดขึ้นระหว่างรัฐบาลแห่งชาติสาธารณรัฐจีนซึ่งนำโดยพรรคก๊กมินตั๋งกับพรรคคอมมิวนิสต์จีน โดยมีการสู้รบอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลาตั้งแต่ ค.ศ. 1927 จนถึง 1949 สงครามครั้งนี้แบ่งออกเป็นสองช่วงโดยมีช่วงคั่นคือตั้งแต่เดือนสิงหาคม ค.ศ. 1927 ถึง 1937 แนวร่วมที่หนึ่งสิ้นสุดลงระหว่างการกรีธาทัพขึ้นเหนือ และฝ่ายชาตินิยมเข้าควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศจีน วันที่ 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1931 พรรคคอมมิวนิสต์จีนประกาศตั้งสาธารณรัฐโซเวียตจีนในรุ่ยจินซึ่งเป็นพื้นที่ที่ฝ่ายคอมมิวนิสต์ควบคุมอยู่ และรัฐบาลสาธารณรัฐโซเวียตจีนได้อพยพไปยังเหยียนอานระหว่างการเดินทัพทางไกลกระทั่งสาธารณรัฐโซเวียตจีนถูกยุบ ตั้งแต่ ค.ศ. 1937 ถึง 1945 การสู้รบภายในยุติลงชั่วคราวและแนวร่วมที่สองร่วมกันต่อสู้กับการรุกรานของญี่ปุ่นในประเทศจีน โดยได้รับความช่วยเหลือจากฝ่ายสัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่สองในเวลาต่อมา หลังการยอมจำนนของญี่ปุ่น สงครามกลางเมืองกลับมาปะทุขึ้นอีกครั้ง และฝ่ายคอมมิวนิสต์สามารถครองความได้เปรียบในระยะสุดท้ายของสงครามตั้งแต่ ค.ศ. 1945 ถึง 1949 โดยทั่วไปแล้วเรียกว่าการปฏิวัติคอมมิวนิสต์จีน

การสู้รบครั้งใหญ่ในสงครามกลางเมืองจีนสิ้นสุดลงใน ค.ศ. 1949 โดยพรรคคอมมิวนิสต์จีนสามารถยึดครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของจีนแผ่นดินใหญ่ได้สำเร็จ ขณะที่ก๊กมินตั๋งต้องล่าถอยไปยังนอกชายฝั่ง ทำให้ดินแดนที่ยังคงอยู่ภายใต้การควบคุมเหลือเพียงเกาะไต้หวัน (อดีตอาณานิคมของญี่ปุ่นที่ได้รับคืนมาใน ค.ศ. 1945) เกาะไหหลำ และหมู่เกาะโดยรอบ วันที่ 21 กันยายน ค.ศ. 1949 เหมา เจ๋อตง ประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน ประกาศก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนด้วยสุนทรพจน์ในการประชุมเต็มคณะครั้งแรกของสภาที่ปรึกษาทางการเมืองประชาชนจีน ต่อมามีการจัดพิธีฉลองอย่างยิ่งใหญ่ ณ จัตุรัสเทียนอันเหมินในวันที่ 1 ตุลาคม โดยเหมาได้อ่านประกาศอย่างเป็นทางการบนประตูเทียนอันเหมิน ทำให้วันที่ 1 ตุลาคมกลายเป็นวันชาติครั้งแรกของประเทศใหม่

 คำประกาศ 
เวลา 15:00 น. ตามเวลาปักกิ่ง ของวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1949 เหมาประกาศต่อสาธารณชนจากบนประตูเทียนอันเหมิน

ภายหลังการบรรเลงเพลงชาติเสร็จสิ้น ประธานเหมาประกาศการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนโดยมีถ้อยแถลงดังนี้

 การเฉลิมฉลอง 
การสวนสนามทหารในวันชาติครั้งแรกถูกจัดขึ้นทันทีหลังจากการประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยมีเนี่ย หรงเจิน ผู้บัญชาการมณฑลทหารภาคเหนือ เป็นผู้บัญชาการ และจู เต๋อ ผู้บัญชาการทหารสูงสุดกองทัพปลดปล่อยประชาชน เป็นผู้ตรวจพล การสวนสนามครั้งนี้มีกำลังพลของกองทัพปลดปล่อยประชาชนเข้าร่วมประมาณ 16,000 นาย การสวนสนามทหารซึ่งได้รับอนุมัติในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1949 นับเป็นการสวนสนามทหารครั้งแรกของจีนที่มีขนาดใหญ่และทันสมัย โดยประเทศจีนไม่เคยจัดการสวนสนามทหารต่อสาธารณชนมาก่อนภายใต้รัฐบาลชุดก่อนหน้า หลิว ปั๋วเฉิงได้เสนอให้ผู้บังคับการสวนสนาม หยาง เฉิงอู่ และถัง เยี่ยนเจี๋ย จัดการสวนสนามโดยอิงรูปแบบของโซเวียต ซึ่งเขาเองได้เคยเข้าร่วมชมการเดินสวนสนามบนจัตุรัสแดง กรุงมอสโก โยธวาทิตภูมิภาคทหารภาคเหนือ (ปัจจุบันคือโยธวาทิตกองทัพปลดปล่อยประชาชน) ได้ให้การบรรเลงเพลงประกอบ ซึ่งรวมถึงเพลงมาร์ชกองทัพปลดปล่อยประชาชน

 ผลพวง 

สาธารณรัฐจีนถอยร่นไปยังเกาะไต้หวันภายในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1949 พรรคคอมมิวนิสต์จีนกลายเป็นพรรคการเมืองเพียงพรรคเดียวที่ปกครองประเทศจีน ซึ่งมีชื่ออย่างเป็นทางการว่าสาธารณรัฐประชาชนจีน มาตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1949 สาธารณรัฐประชาชนจีนประกาศอย่างเป็นทางการในรัฐธรรมนูญว่าไต้หวันเป็นมณฑลที่ 23 ของตน โดยมีชื่อทางการว่ามณฑลไต้หวัน สาธารณรัฐประชาชนจีนซึ่งตั้งอยู่บนแผ่นดินใหญ่และสาธารณรัฐจีนซึ่งตั้งอยู่บนเกาะไต้หวันต่างอ้างสิทธิ์อย่างเป็นทางการว่าตนเป็นรัฐบาลที่ชอบธรรมเพียงหนึ่งเดียวของประเทศจีนทั้งหมด ยังไม่มีการลงนามสงบศึกหรือสนธิสัญญาสันติภาพใด ๆ เพื่อยุติสงครามกลางเมืองจีนมาจนถึงปัจจุบัน

ทันทีหลังการประกาศสถาปนา สหภาพโซเวียตและรัฐคอมมิวนิสต์อื่น ๆ เป็นประเทศแรกที่ให้การยอมรับสาธารณรัฐประชาชนจีน ส่วนประเทศตะวันตกหลายประเทศรวมถึงสหรัฐในช่วงแรกยังคงยอมรับการย้ายถิ่นฐานของสาธารณรัฐจีนไปยังไต้หวันว่าเป็นรัฐบาลที่ชอบธรรมของจีน หลังการประกาศสถาปนา สาธารณรัฐประชาชนจีนได้ดำเนินการอย่างรวดเร็วเพื่อผนวกอำนาจจากรัฐบาลสาธารณรัฐจีนและเริ่มกระบวนการยึดภาคอุตสาหกรรมมาเป็นของรัฐ
 ปฏิกิริยา 

 รัฐบาลสาธารณรัฐจีนและเจียง ไคเชก ผู้นำก๊กมินตั๋ง ออกสารแสดงความยินดีเนื่องในโอกาสวันชาติสาธารณรัฐจีนปีที่ 38 ซึ่งกล่าวถึงสาธารณรัฐประชาชนจีนว่าเป็น "รัฐหุ่นเชิดของสหภาพโซเวียต"

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
ภาพยนตร์ที่มีฉากพิธีสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน ได้แก่:
 กำเนิดจีนใหม่ (ค.ศ. 1989)
 มังกรสร้างชาติ (ค.ศ. 2009)
 ฉันและมาตุภูมิของฉัน (ค.ศ. 2019)
 ดูเพิ่ม 
 วันชาติสาธารณรัฐประชาชนจีน
 การถอนทัพของรัฐบาลสาธารณรัฐจีนไปยังไต้หวัน
 เค้าโครงสงครามกลางเมืองจีน
 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์จีน
หมวดหมู่:ประเทศจีนในปี พ.ศ. 2492