พระยาพลพรรคภิบาล (น้อม ศาตะมาน)

พลตำรวจตรี พระยาพลพรรคภิบาล (น้อม ศาตะมาน) (30 มิถุนายน พ.ศ. 2419 – 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2473)ข่าวตาย เป็นอดีตนายตำรวจชาวไทย เคยดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการตำรวจนครบาลคนที่ 2 ระหว่างปี 2472 – 2473 และเป็นต้นตระกูลศาตะมาน โดยเป็นนามสกุลพระราชทานลำดับที่ 2489 ได้รับพระราชทานเมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2458นามสกุลพระราชทาน

 ประวัติ 
พลตำรวจตรี พระยาพลพรรคภิบาล เกิดเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2419 เป็นบุตรชายของ ขุนมรัสตานุการ (สาตร์ ศาตะมาน) กับนางปริก ศาตะมาน ปู่ชื่อ พระประธานเพ็ชร์ (มี ศาตะมาน) มีพี่ชายที่รับราชการเช่นกันคือ นายพันตำรวจตรี หลวงอารีราษฎร์ (ชม ศาตะมาน)ข่าวตาย (หน้า 2099–2100)

 รับราชการ 
พระยาพลพรรคภิบาลเริ่มต้นรับราชการในตำแหน่ง เสมียนกรมศึกษาธิการ กระทรวงธรรมการ เมื่อปี 2435 ก่อนโอนย้ายมารับราชการเป็นเสมียนประจำที่ว่าการกรมกองตระเวน เมื่อปี 2437 กระทั่งปี 2447 จึงได้ขึ้นเป็นสารวัตรใหญ่ตำแหน่งข้าราชการ กระทรวงนครบาล จากนั้นในวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2448 ท่านได้เข้าเฝ้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์เป็น หลวงพลพรรคภิบาล ถือศักดินา 600พระราชทานสัญญาบัตรขุนนาง ต่อมาในปี 2450 ได้ย้ายไปรับราชการเป็นปลัดกรมที่กองตระเวนสรรพากร แผนกกองอากรตำแหน่งข้าราชการ กระทรวงนครบาล (หน้า 187)

จากนั้นในปี 2452 ท่านจึงได้กลับมารับราชการที่กรมกองตระเวน แผนกกองตระเวนชั้นใน ในตำแหน่งเจ้ากรมตำรวจสายลำน้ำ (ต่อมาคือตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายลำน้ำ)ตำแหน่งข้าราชการ กระทรวงนครบาล (หน้า 1699) ต่อมาในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2457 ท่านได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระในนามเดิม ถือศักดินา 800ตั้งและเลื่อนยศบรรดาศักดิ์ ในวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2458 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศให้ท่านเป็น อำมาตย์เอก พระพลพรรคภิบาลพระราชทานยศ และได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ที่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2458รายวันพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์

ต่อมาในวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2458 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนนามกรมกองตระเวนเป็นกรมตำรวจพระนครบาล พร้อมกับเปลี่ยนยศขุนนางข้าราชการในกรมตำรวจพระนครบาลจากยศฝ่ายพลเรือนเป็นยศตำรวจตามยศเดิมคือ รองอำมาตย์ เป็น นายร้อยตำรวจ, อำมาตย์ เป็น นายพันตำรวจ และมหาอำมาตย์ เป็น นายพลตำรวจ ทำให้ท่านเปลี่ยนยศกลายเป็น นายพันตำรวจเอก พระพลพรรคภิบาลประกาศพระบรมราชโองการ ประกาศ เปลี่ยนนามกรมพลตระเวนและเปลี่ยนยศข้าราชการในกรมพลตระเวน ในวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2459 ท่านได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระยาในนามเดิม ถือศักดินา 1000พระราชทานบรรดาศักดิ์ และได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2460รายวันพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์

ในวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2466 ท่านได้ย้ายไปรับตำแหน่ง ผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายบางรัก แทน นายพันตำรวจเอก ซีซิล บีเดล ฟอลเล็ต ที่ขยับไปรับตำแหน่งผู้ช่วยผู้บัญชาการตำรวจนครบาลแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายและตั้งผู้บังคับการตำรวจนครบาล ต่อมาในวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2469 ท่านได้ย้ายไปรับตำแหน่ง ผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายพระนครแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายและบรรจุตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจ จากนั้นในวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้บัญชาการตำรวจนครบาลแทนที่นายพลตำรวจตรี พระยาอธิกรณ์ประกาศ (หลุย จาติกวณิช) ที่ขยับขึ้นไปดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมตำรวจภูธรแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ปลดและตั้งผู้รั้งตำแหน่งอธิบดีกรมตำรวจภูธร ในวันที่ 1 พฤศจิกายน ศกเดียวกัน ท่านได้รับพระราชทานยศ นายพลตำรวจตรี พร้อมกับพระยาอธิกรณ์ประกาศ ที่ได้รับพระราชทานยศ นายพลตำรวจโทพระราชทานยศพลเรือน หลังจากที่ท่านถึงแก่กรรมเมื่อกลางปี 2473 ในช่วงปลายปีได้มีการแต่งตั้งให้ นายพันตำรวจเอก พระยาอาษาพลนิกร (อึ่ง อรรถจินดา) ผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายพระนครแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ปลด ย้าย และตั้งนายตำรวจชั้นผู้บังคับการ (ต่อมาได้รับพระราชทานยศ นายพลตำรวจตรีพระราชทานยศ) ซึ่งรักษาราชการแทนในตำแหน่ง ผู้บัญชาการตำรวจนครบาลแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและย้ายข้าราชการตำรวจ เป็น ผู้บัญชาการตำรวจนครบาล คนใหม่แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งผู้บัญชาการตำรวจนครบาลกรุงเทพฯ

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๘๐๔, ๒๘ พฤศจิกายน ๒๔๖๓
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๒๙๘, ๒๕ มกราคม ๒๔๖๒
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๔ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๓๐๖๔, ๒๐ มกราคม ๒๔๖๐
ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรมาลา, เล่ม ๓๑ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๑๑๗๙, ๓๐ สิงหาคม ๒๔๕๗

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ขุนนางไทย
หมวดหมู่:ตำรวจชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้บัญชาการตำรวจนครบาล
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
อ
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากเส้นประสาทพิการ
หมวดหมู่:นายพลชาวไทย
หมวดหมู่:พลตํารวจตรี