พระอรรถวิมลบัณฑิต (โต๊ะ หิรัณยัษฐิติ)

พันตำรวจเอก พระอรรถวิมลบัณฑิต (โต๊ะ หิรัณยัษฐิติ) (22 มกราคม พ.ศ. 2425- 14 มกราคม พ.ศ. 2516) เป็นอดีตนายตำรวจชาวไทย อดีตผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยตำรวจและโรงเรียนพลตำรวจ อดีตผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครศรีธรรมราช และอดีตผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครสวรรค์ ต้นตระกูลหิรัณยัษฐิติ ได้รับพระราชทานขณะมียศและบรรดาศักดิ์เป็น ร้อยตำรวจเอก ขุนหาญทุระชน สารวัตรแขวง กรมพระตำรวจนครบาลประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ 57 (หน้า 1168) มีศักดิ์เป็นปู่ทวดของ ชาย-ชาตโยดม หิรัณยัษฐิติ และมิค-บรมวุฒิ หิรัณยัษฐิติ 2 นักแสดงชื่อดัง

 ประวัติ 
พันตำรวจเอกพระอรรถวิมลบัณฑิต เกิดเมื่อวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2425 ที่ ตำบลวัดน้อย อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี เป็นบุตรชายของนายเฉยและนางขำ หิรัณยัษฐิติ

 รับราชการ 
พันตำรวจเอกพระอรรถวิมลบัณฑิตเริ่มต้นรับราชการเป็นตำรวจโดยได้รับพระราชทานยศเป็น อำมาตย์โท เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2458พระราชทานยศพลเรือน (หน้า 621) ก่อนจะเปลี่ยนยศเป็น ร้อยตำรวจโท เมื่อวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2458 จากนั้นจึงได้รับพระราชทานยศเป็น นายร้อยตำรวจเอก ขุนหาญทุระชน เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2459พระราชทานยศนายตำรวจภูธรและนายตำรวจพระนครบาล (หน้า 810) (ในราชกิจจานุเบกษาลงว่า ขุนราญทุระชน แต่ได้มีการบอกแก้ในภายหลังบอกแก้) ต่อมาจึงได้โอนย้ายมารับราชการในกรมอัยการ หลังจากสอบได้เป็นเนติบัณฑิต จนได้รับพระราชทานยศและบรรดาศักดิ์ที่ อำมาตย์ตรี หลวงอรรถวิมลบัณฑิต 

ในวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2469 หลวงอรรถวิมลบัณฑิตซึ่งขณะนั้นรับราชการในตำแหน่ง อัยการประจำกองคดีในกรมอัยการ ก็ได้โอนย้ายกลับมารับราชการตำรวจอีกครั้งโดยเป็นรักษาราชการแทนในตำแหน่งผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยตำรวจและโรงเรียนพลตำรวจ แทนนายพันตำรวจเอก พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล) ที่ไปรักษาราชการแทนในตำแหน่ง ผู้บังคับการตำรวจนครบาลสายบางรัก พร้อมกับได้เป็นว่าที่นายพันตำรวจเอกแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายและบรรจุตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจ ในปีถัดมาคือในวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2470 จึงได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยตำรวจและโรงเรียนพลตำรวจ แต่ยังคงเป็นว่าที่นายพันตำรวจเอกแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งผู้บังคับการตำรวจ กระทั่งในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2471 เนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศ นายพันตำรวจเอกพระราชทานยศ (หน้า 2450)

วันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2472 ท่านต้องพ้นจากตำแหน่งผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยตำรวจและโรงเรียนพลตำรวจเนื่องจากได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายไปรับตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครศรีธรรมราชโดยมี นายพันตำรวจเอก หลวงนราบริรักษ์ (เจิม ปิณฑะรุจิ) ผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครศรีธรรมราชสลับมารับตำแหน่งแทนแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครศรีธรรมราช และผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยตำรวจและโรงเรียนพลตำรวจ ในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2473 ท่านได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานบรรดาศักดิ์เลื่อนเป็น พระอรรถวิมลบัณฑิต ถือศักดินา 800พระราชทานบรรดาศักดิ์ ต่อมาในวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2474 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ท่านย้ายขึ้นไปรับตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครสวรรค์สลับกับ นายพันตำรวจโท พระสท้านไตรภพ ที่ย้ายไปรับตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลนครศรีธรรมราชแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายผู้บังคับการตำรวจภูธร

ต่อมาในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2475 ท่านถูกปลดออกจากราชการรับพระราชทานบำนาญพร้อมกับนายตำรวจอีก 2 นายคือ นายพันตำรวจเอก พระยาย่ายพลแสน ผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลราชบุรี และนายพันตำรวจโท พระเรืองฤทธิ์ระวังภัย ผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลปราจีนแจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ย้ายและปลดผู้บังคับการตำรวจภูธร

 ยศและบรรดาศักดิ์ 
 1 มกราคม พ.ศ. 2455 – ขุนหาญทุระชน สารวัตรแขวง กรมกองตระเวน ถือศักดินา 400ตั้งบรรดาศักดิ์
 3 มิถุนายน พ.ศ. 2458 – อำมาตย์โท
 17 มกราคม พ.ศ. 2458 – เปลี่ยนยศเป็นร้อยตำรวจโทพระบรมราชโองการ ประกาศเปลี่ยนนามกรมพลตระเวนและเปลี่ยนยศข้าราชการในกรมพลตระเวน
 23 มิถุนายน พ.ศ. 2459 – ร้อยตำรวจเอก
 18 มิถุนายน พ.ศ. 2460 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์รายวันพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
 19 ธันวาคม พ.ศ. 2460 – รองอำมาตย์เอกพระราชทานยศ
 15 มีนาคม พ.ศ. 2461 – โปรดเกล้าฯ ให้กระทรวงนครบาล ส่งสัญญาบัตรยศไปพระราชทานส่งสัญญาบัตรยศตำรวจพระนครบาลและตำรวจภูธรไปพระราชทาน
 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2462 – หลวงอรรถวิมลบัณฑิต ถือศักดินา 600พระราชทานบรรดาศักดิ์

 ตำแหน่ง 
 22 มีนาคม พ.ศ. 2460 – อัยการกรมพระนครบาลแจ้งความกระทรวงยุติธรรม
 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2462 – อัยการมณฑลนครสวรรค์แจ้งความกระทรวงยุติธรรม
 2 มิถุนายน พ.ศ. 2462 – เข้าเฝ้าเพื่อกราบถวายบังคมลาข้าราชการกราบถวายบังคมลา

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ (หน้า 3447)
 พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ (หน้า 3627)
 พระราชทานเหรียญจักรมาลา

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ตำรวจชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดเพชรบุรี
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2425
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2516
หมวดหมู่:ขุนนางไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระ
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:พันตำรวจเอก