ฐานันดรศักดิ์เจ้านายมลายูปัตตานี

ฐานันดรศักดิ์เจ้านายมลายู หมายถึง ระบบชั้นและชั้นยศของเจ้านายมลายู หมายความเฉพาะในปัตตานี ยะลา นราธิวาส และรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย เนื่องจากรัฐกลันตันมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับปัตตานีและมีการใช้ชั้นยศที่เหมือนกันอีกทั้งในอดีตรัฐมลายูต่างๆมีการใช้ชั้นยศที่คล้ายกันและมีการสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณสมัยนครรัฐมลายูรุ่งเรืองจนถึงปัจจุบัน

 ชั้นยศ 
ชั้นยศปัตตานียุคแรก 

ในสมัยเริ่มแรกมีการใช้ชั้นยศ 1.วัน(Wan) 2.นิ(Nik) 3.ตูแว(Tuwea)  เป็นยศชั้นเดียวกันทั้งหมด หมายถึงผู้นำ พระเจ้าแผ่นดิน สุลต่าน ใช้ในเชื้อพระวงศ์และบรรดาเจ้าเมืองต่างๆ 

- ยศ "วัน" นอกจากหมายถึงการสืบเชื้อสายเจ้าแล้วอาจหมายถึงการสืบเชื้อสายเจ้าทางพระมารดา หรืออาจเป็นขุนนางที่มีคววามดีความชอบจึงได้รับแต่งตั้ง 

- ยศ "นิ" ปรากฏใช้ครั้งแรกในสมัยสุลต่านมูซอฟฟาร์ ซึ่งเป็นดาตูยามู-จามปา เป็นโอรสในสุลต่านสุลต่านอับดุลลอฮ์ (Wan Bo Tri Tri) เจ้าผู้ครองเมืองปัณฑุรังคะ แห่งอาณาจักรจามปา โดยตั้งชื่อโอรสว่า นิมุสตอฟา (สุลต่านอับดุลฮามิดชาห์) ตาดูยามู-จามปา หรือชาวจามปารู้จักในชื่อ (Po Rome) 

- ยศ ตวน หรือ ตูแว  แปลว่า  เจ้า "คำว่า ตูแว" พบที่ปัตตานีเท่านั้นและยอมรับกันทางภาษาศาสตร์ว่าน่าจะเป็นคำดั่งเดิมที่สุด 

นอกจากนี้ยังปรากฏลำดับชั้นยศซึ่งมีการใช้เฉพาะในปัตตานียุคกลาง โดยในตาริคปาตานี (Tariq Patani) ของวันฟากิฮ อาลี ดังนี้
+ชั้นยศปัตตานียุคกลางลำดับสูงสุด1.Tengku เต็งกูใช้ราชาศัพท์2.Tuanku ต่วนกูใช้ราชาศัพท์3.Tuan ต่วนใช้ราชาศัพท์ลำดับสอง4.Ku กูไม่ใช้ราชาศัพท์ 5.Nik นิไม่ใช้ราชาศัพท์  ลำดับสาม6.Wan วันไม่ใช้ราชาศัพท์7.che เจ๊ะไม่ใช้ราชาศัพท์

ต่อมามีการเปลี่ยนแปลงการใช้ชั้นยศตามสมัยนิยมจนมาสู่ชั้นยศมลายูแบบ 3 ชั้น (ยุคหลังจนถึงปัจจุบัน) 
+ชั้นยศมลายูแบบ 3 ชั้นลำดับชั้น                     ยศฐานันดรศักดิ์ตัวอย่างชั้นที่1ต่วนกู (Tuanku),   เป็นชั้นยศสูงสุด หมายถึงพระเจ้าแผ่นดิน สุลต่าน ตลอดจนองค์ประมุขสูงสุดหรือองค์ประมุขแห่งรัฐยศเจ้ามลายูทางภาคใต้ - ตวนกู อิสมาอิล เปตรา อดีตสุลต่านแห่งรัฐกลันตันชั้นที่2เต็งกู,เติงกู,ตนกู(Tengku),                                        
อังกู (Ungku),

ตุนกู (Tunku),

ต่วน (Tuan),

ตูแว (Tuwea),

รายา (Raja),                             

หลง (Long),

กู (Ku)เป็นชั้นยศรองลงมา และเป็นชั้นยศชั้นเดียวกันทั้งหมด ถือว่าเป็นเจ้าแต่ประสูติ เมื่อเทียบกับพระยศเจ้านายไทย ชั้นยศนี้หมายถึงชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไปเพราะถือว่าเป็นเจ้าระบบชนชั้นในสังคมมลายูชื่อแสดงถึงเชื้อสาย (PDF).P.129  - เจ้าจอมตนกูสุเบีย แห่งลิงกา เป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
- ตวนสนิ มูโล๊ะแมเราะฮ (สุลต่านมูฮัมหมัดที่2) แห่งกลันตัน  

- ตวนไซนัลอาบิดิน โอรสในสุลต่านมูฮัมหมัดชาร์ที่3แห่งรัฐกลันตัน 

- เจ้าชาย ตนกูมูฮัมมัด ฟาอิซ เปตรา แห่งรัฐกลันตัน

- พระยาตรังกานู (ตวนมาโซ) หรือ สุลต่านมาโซ ชาห์ที่ 1

- ต่วนมันโซร์ เจ้าเมืองรามัน

- ตวนสุหลง เจ้าเมืองปัตตานีชั้นที่3นิ(Nik),
วัน(Wan),เป็นชั้นยศสุดท้าย และเป็นสามัญชน เว้นแต่เป็นการสืบชั้นยศแบบโบราณยุคแรกโดยไม่ขาดสายจึงจะถือว่าเป็นเจ้าแต่ประสูติ  - นิดะ และ นิละไม เจ้าเมืองสายบุรี
- นิมุสตอฟา (สุลต่านอับดุลฮามิดชาร์) ตาดูยามู-จามปา

- นิสุไลมาน ดาตูปูยุด
ในอดีตรัฐกลันตันนิยมใช้ชั้นยศ "ต่วน" จนกระทั้งในปี ค.ศ.1944 ได้มีการเปลี่ยนตามสมัยนิยมมาใช้ชั้นยศ ตนกู,เติงกู,เต็งกู ส่วนในปัตตานี ยะลา และนราธิวาสนิยมใช้ยศ ต่วน, กู ,นิ ตามแบบดั่งเดิม 

ปัจจุบันชั้นยศ "นิ" จะใช้เพื่อให้เกียรติสำหรับการสืบเชื้อสายเจ้าทางพระมารดา เช่น ฝ่ายหญิงเป็นเจ้าชั้นยศ "ต่วน" เสกสมรสกับชายสามัญชน บุตรที่เกิดจะถูกลดชั้นยศหนึ่งชั้นจะใช้ชั้นยศ "นิ" ส่วนยศ"วัน" หากเป็นการสืบชั้นยศแบบโบราณดั่งเดิมไม่ขาดสายจึงจะถือว่าเป็นเจ้า หรืออาจจะหมายถึงขุนนางในราชสำนักที่มีความดีความชอบจึงได้รับแต่งตั้งเพื่อเป็นการให้เกียรติกรณีนี้จะไม่ถือว่าเป็นเจ้า 

ในสมัยหัวเมืองมลายูตกเป็นประเทศราชสยาม ชั้นยศเหล่านี้บ่งบอกว่าเป็นเชื้อพระวงศ์เดิมของท้องถิ่นนั้น รวมถึงเชื้อพระวงศ์เดิมที่สยามแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองภายหลังจากตกเป็นประเทศราช โดยส่วนใหญ่จะเป็นชั้นยศ ตนกู ต่วน กู และนิ ที่ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าเมือง

 การสืบทอดชั้นยศ 
ชั้นยศจะสืบทอดทางฝ่ายชายเป็นหลัก เช่น ฝ่ายชายเป็นเจ้าชั้น เต็งกู โอรสประสูติจะใช้ชั้นยศ เต็งกู ตามฝ่ายชายตลอดสาย และชั้นยศจะลดลงมาหนึ่งชั้นเมื่อ ฝ่ายหญิงเป็นเจ้า เสกสมรสกับชายสามัญชน เช่น ฝ่ายหญิงเป็นเจ้าชั้น ตนกู เสกสมรสกับชายสามัญชน บุตรที่เกิดจะถูกลดชั้นยศหนึ่งชั้นจะใช้ชั้นยศ "นิ" ฐานันดรศักดิ์มลายูเหล่านี้ยังมีการใช้สืบทอดจนถึงปัจจุบัน ทั้งในประเทศมาเลเซีย และสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ อันได้แก่ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส สตูล

 ราชาศัพท์มลายู 
ในภาษามลายูนั้นมีการใช้ราชาศัพท์เรียกว่า บาฮาซา อิสตานา (Bahasa Istana) 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เจ้านายฝ่ายใต้
หมวดหมู่:อาณาจักรปตานี