พระยาโชฎึกราชเศรษฐี

พระยาโชฎึกราชเศรษฐี เป็นบรรดาศักดิ์ขุนนางที่ดำรงตำแหน่งเจ้ากรมท่าซ้าย ถือศักดินา 1400 ดูแลการเก็บภาษีอากร การติดต่อค้าขายกับประเทศทางตะวันออก ศาลคดีจีน ไปจนถึงการควบคุมดูแล ชาวจีน ในสังคมไทยให้อยู่อย่างสงบสุขรศ. ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล. เถียน-เต็ง-หอย สามชาวจีนอพยพ สู่นายทุน-ขุนนางยุคแรกในสยาม กับภาพสะท้อนระบบอุปถัมภ์. ศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ 2540. เผยแพร่วันพฤหัสที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2566 มีประวัติมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ในทำเนียบศักดินาของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทำเนียบตำแหน่งขุนนาง ซึ่งในชั้นหลังเรียกว่า กรมท่าซ้าย มีหลวงโชฎึกราชเศรษฐี หัวหน้าฝ่ายจีน คู่กับพระจุฬาราชมนตรี เป็นหัวหน้าฝ่ายแขก ซึ่งปัจจุบันตำแหน่งพระยาโชฎึกราชเศรษฐีไม่มีแล้ว คงเหลือแต่จุฬาราชมนตรีเท่านั้น

 ประวัติ 
ตำแหน่งเจ้ากรมท่าซ้าย เริ่มมีตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ปรากฏในกฎหมายพระไอยการตำแหน่งนาพลเรือนที่ตราขึ้นสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เมื่อ พ.ศ. 1997 กล่าวถึงกรมท่า ประกอบด้วย 2 กรมคือ
กรมท่าซ้าย – มีขุนนางตำแหน่งเจ้ากรมคือ หลวงโชดึกราชเศรษฐี ศักดินา 1,400 ไร่
กรมท่าขวา – มีขุนนางตำแน่งเจ้ากรม คือ พระจุฬาราชมนตรี ศักดินา 1,400 ไร่
ต่อมาปรับเป็นพระยาทั้ง 2 กรม ในสมัยอยุธยาตอนกลาง

ขุนนางเจ้ากรมท่าซ้ายในสมัยอยุธยา สันนิษฐานว่าเป็นจีนฮกเกี้ยนส่วนมาก ทำหน้าที่ติดต่อดูแลกับชาวต่างชาติทางฝั่งซ้ายของทะเลไทย คือพวกจีน ญวน ญี่ปุ่น รับผิดชอบกิจการสำเภาหลวงที่ออกไปค้าขายกับประเทศเหล่านั้นด้วย มีหน้าที่เป็นหัวหน้าควบคุมชาวจีนในประเทศไทย ร่างและแปลพระราชสาส์นระหว่างไทยกับจีนด้วยสำนักงานราชบัณฑิตยสภา โชฎึก (๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๒) คู่กับตำแหน่งจุฬาราชมนตรี เจ้ากรมท่าขวา ทำหน้าที่คุมการค้ากับมลายู อินเดีย และเปอร์เซีย

ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ กรมท่าซ้ายคุมการเดินเรือและการค้าของสยามโดยมีชาวจีนเป็นกะลาสี นอกจากนี้กรมท่าจะทำหน้าที่เจรจาในการทำสนธิสัญญาที่เป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อเป็นข้อบังคับใช้ปฏิบัติ ซึ่งกลายเป็นหน้าที่หลักของกรมท่า ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 กรมท่าถูกยุบและปรับเปลี่ยนมาเป็นกระทรวงการต่างประเทศ เป็นเหตุให้ตำแหน่งพระยาโชฎึกราชเศรษฐี ถูกยกเลิกไปด้วย โดยมีผู้ดำรงตำแหน่งคนสุดท้ายคือ พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ผ่อง โชติกะพุกกะณะ)เปิดตำนานทุนจีนรุ่นแรก ขุนนางเจ้าสัว สู่นายทุนการเมือง  วันที่ 23 พฤาภาคม พ.ศ. 2566

 รายชื่อพระยาโชฎึกราชเศรษฐี 
+ลำดับที่ราชทินนามช่วงเวลาที่ดำรงตำแหน่งหมายเหตุ1พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ทองจีน ไกรฤกษ์)สมัยรัชกาลที่ 32พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (บุญมา)สมัยรัชกาลที่ 3เป็นข้าหลวงเดิมในรัชกาลที่ 3 เมื่อเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติแล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระวิเศษวารี ภายหลังได้เป็นพระยาโชฎึกราชเศรษฐี สังกัดกรมท่าฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล ต่อมาในรัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระยาไกรโกษาเมื่อพ.ศ. 2394จดหมายเหตุเรื่องเซอเชมสบรุกเข้ามาขอทำสัญญาในรัชกาลที่ 3 เมื่อปีจอ พ.ศ. 2393.  กรุงเทพฯ : โสภณพิพรรฒธนากร, 2466. (พิมพ์ในงารพระราชทานเพลิงพระศพ พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์  ณ พระเมรุท้องสนามหลวง  เมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ.2466)3พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (พุก โชติกะพุกกณะ)พ.ศ. 2416 – พ.ศ. 24214พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (เถียน โชติกเสถียร)พ.ศ. 2421 – พ.ศ. 24375พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ฟัก โชติกสวัสดิ์)7 มีนาคม พ.ศ. 2437 – 19 กันยายน พ.ศ. 2438หลวงพิพิธภัณฑวิจารณ์ (ฟัก) ฐานข้อมูลนามานุกรมวรรณคดีไทย6พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ฮวด โชติกะพุกกณะ)พ.ศ. 2454 – พ.ศ. 2458บุตรพระยาโชฎึกราชเศรษฐี (พุก โชติกะพุกกณะ)จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน-พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว-ภาค-๑๕/ประวัติย่อ7พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (มิ้น เลาหเศรษฐี)พ.ศ. 2458 – พ.ศ. 2472รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าเลื่อนขึ้นเป็นพระยาเจริญราชธนเมือ พ.ศ. 2454 แล้วโปรดให้เป็นผู้รั้งตำแหน่งเจ้ากรมท่าซ้ายในปี 2457 ต่อมาอีกปีหนึ่งทรงโปรดเลื่อนเป็นพระยาโชฎึกราชเศรษฐีและเป็นองคมนตรีในปีนั้น ถึงรัชกาลที่ 7 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้เป็นองคมนตรีต่อมา และโปรดทรงเลือกให้เป็นกรรมการองคมนตรี8พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ผ่อง โชติกะพุกกะณะ)พ.ศ. 2472 – พ.ศ. 2476บุตรพระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ฮวด โชติกะพุกกณะ)

 อ้างอิง 

โชฎึกราชเศรษฐี
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน