รายาอูงู

รายาอูงู หรือ ราชินีอูงู ()  เป็นพระประมุขของรัฐสุลต่านปตานี รัชกาลที่ 8 ในราชวงศ์ศรีวังสา  เสด็จขึ้นครองราชย์ต่อจาก รายาบีรู พระเชษฐภคินีของพระองค์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2167 - พ.ศ. 2178.  รายาอูงู ในภาษามาเลย์หมายถึง ราชินีสีม่วง รายาอูงูเป็นพระราชธิดาพระองค์ที่ 3 ในสุลต่านมันซูร์ ชาห์แห่งรัฐปาตานี.Hikayat Patani The Story Of Patani 1 (ภาษาEnglish). p,90  พระองค์ทรงเป็นพระราชชายาของสุลต่านอับดุลฆอฟูร์ มูฮิยยุดดีน ชาห์แห่งรัฐปะหัง และทรงมีพระธิดา พระนามว่า "รายากูนิง หรือ เจ้าหญิงสีเหลือง"  ซึ่งพระราชธิดาพระองค์นี้จะทรงเสด็จขึ้นครองราชย์สืบต่อจากพระองค์ในภายภาคหน้า.

 พระราชประวัติ 
เมื่อครั้งที่รายาอูงูทรงเจริญชันษาแล้ว รายาฮีเยา ซึ่งเป็นพระเชษฐภคินีของพระองค์ขณะนั้นเพิ่งเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นปฐมราชินีแห่งอาณาจักรปาตานี ในปี พ.ศ. 2127. 
และในปี พ.ศ. 2128 รายาฮีเยาเห็นสมควรให้รายาอูงูทรงอภิเษกสมรสกับเจ้าชายอับดุลฆอฟูร์ ซึ่งเป็นพระราชโอรสที่ประสูติจากนางสนมในสุลต่านอับดุลกาดีร์ อาลาอุดดีน ชาห์แห่งรัฐปะหัง เพื่อเป็นการสร้างความสัมพันธ์กับรัฐเพื่อนบ้านทางตอนใต้ที่มีพรมแดนติดกับปาตานี เช่น รัฐปะหัง.A History of Pahang

อย่างไรก็ตามในเวลาต่อมา เจ้าชายอับดุลฆอฟูร์ได้รับการสนับสนุนจากรายาอูงูและพระเชษฐาภคินี ในการยึดอำนาจจากพระอนุชาต่างมารดาที่ประสูติจากพระมเหสีแต่ยังทรงพระเยาว์ คือ สุลต่านอะห์หมัด ชาห์ที่ 2 แห่งรัฐปะหัง  ส่งผลให้เจ้าชายอับดุลฆอฟูร์ตัดสินใจทำการรัฐประหารพระอนุชาในปี พ.ศ. 2135 และสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองนครพระองค์ที่ 12 เฉลิมพระนามว่า"สุลต่านอับดุลฆอฟูร์ มูฮิยยุดดีน ชาห์แห่งรัฐปะหัง"  พร้อมกับแต่งตั้งรายาอูงูขึ้นเป็น "เปอร์ไมซูรีอากง (มเหสี)"  สุลต่านจึงมีพระองค์อยู่เคียงข้าง ทรงคอยให้คำปรึกษาต่างๆในระหว่างที่ออกว่าราชการต่อหน้าบรรดาขุนนางในท้องพระโรง.

 การรณรงค์ทางทหาร 
 ในปี พ.ศ. 2167 - เมื่อช่วงต้นปี อาณาจักรปาตานีสงบสุขมาระยะหนึ่งแล้วนับตั้งแต่เกิดข้อพิพาทชายแดนทางเหนือกับอยุธยา ขณะเดียวกันรายาอูงูทรงยุ่งอยู่กับการทำสงครามที่ชายแดนทางใต้ติดกับรัฐปะหัง และในช่วงปลายปีก็มีข้อพิพาทเกิดขึ้นอีกครั้งที่ชายแดนทางเหนือ ซึ่งเริ่มบานปลายจนกลายเป็นสงครามระหว่างปาตานีกับอยุธยา.เปิดบันทึก “แฟร์นแบร์เกอร์” ชาวออสเตรียผู้นำทัพปตานี รบชนะอยุธยาประมาณช่วงปลายรัชสมัยรายาบีรู (ครองราชย์ปี พ.ศ. 2159 - 2167), มีพระบรมราชานุญาตให้ออกญาเดชา (ออกญาสีหราชเดชะ) หมั้นหมายกับรายากูนิง ซึ่งไม่นานหลังจากนั้นก็อ้างว่ามีงานราชการที่ต้องเดินทางไปยังอยุธยา จนกระทั่งสามปีต่อมา รายาอูงูจึงใช้โอกาสนี้ประกาศยกเลิกการหมั้นหมายของพระราชธิดาโดยกล่าวหาว่าออกญาเดชาพยายามตีตัวออกห่างจากปาตานี.Hikayat Patani The Story Of Patani 1 (ภาษาEnglish). p,107-108
 สงครามที่ใหญ่ที่สุดคือSiam-Patani War (1634)และในปี พ.ศ. 2168 - เช้าวันที่ 30 มกราคม แม่ทัพปาตานีชื่อ อินลาโก ได้นำกำลังทหารประมาณ 3,000 นาย พร้อมด้วยทหารอาสาชาวคริสต์ที่เป็นชาวต่างชาติ  ภายใต้การบังคับบัญชาของชายหนุ่มชาวออสเตรียชื่อ คริสตอฟ คาร์ล เฟิร์นเบอร์เกอร์ (Christoph carl fernberger) ยกทัพไปป้องกันชายแดนทางเหนือและวางแผนขับไล่ทหารฝ่ายอยุธยาที่รุกล้ำเข้ามาในอาณาเขตของปาตานี ภายในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ทหารฝ่ายปาตานีเปิดฉากโจมตีค่ายทหารอยุธยาจนสามารถจับกุมแม่ทัพชาวสยามได้สำเร็จ ซึ่งนำไปสู่การเรียกร้องให้มีการทำสัญญาสงบศึกไปตลอดกาล จนกระทั่งวันที่ 13 กุมภาพันธ์ ทั้งสองฝ่ายได้ร่วมประชุมกันที่หมู่บ้านเบีย(Bia) และบรรลุข้อตกลงในสัญญาดังกล่าวภายใต้เงื่อนไขทั้งหมด 5 ประการ อย่างเช่น ประการที่สองคือ"กษัตริย์แห่งสยามจะไม่เรียกร้องใดๆต่ออาณาจักรปาตานีอีกต่อไป".
 ในปี พ.ศ. 2169 - ปาตานีส่งกองเรือรบประมาณ 100 ลำ และทหาร 9,000 นาย เข้าโจมตีอาเจะห์.Anthony Reid (1993). Southeast Asia in the Early Modern Era : Trade, Power, and Belief. Cornell University Press, internet archive, pp.212
 ในปี พ.ศ. 2171 - รายาอูงูเสด็จกลับจากสงครามสู่เมืองหลวงปาตานีและประกาศยกเลิกการหมั้นหมายระหว่างพระราชธิดากับออกญาเดชาซึ่งยังอยู่ในอยุธยา แต่เมื่อทราบข่าวก็บันดาลโทสะจึงรีบไปรายงานเรื่องนี้ต่อพระยากลาโหมสุริยวงศ์ (ต่อมาคือ พระเจ้าปราสาททอง) จนได้รับกำลังทหารบางส่วนจากอยุธยาร่วมสมทบกับทัพฝ่ายใต้ไปปราบชาวปาตานี รายาอูงูทรงเตรียมการอย่างดีเพื่อรับมือกับวิกฤติครั้งนี้ เนื่องจากทรงมีพันธมิตรคอยให้การสนับสนุนปาตานี อย่างเช่น รัฐบาลพลัดถิ่นปะหัง ซึ่งนำโดย สุลต่านอาลาอุดดีน ริอายัต ชาห์ โอรสบุญธรรมของพระองค์.
 ในปี พ.ศ. 2172 - เมื่อข่าวการสำเร็จโทษสมเด็จพระเชษฐาธิราช โดยเจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์ได้แพร่สะพัดไปยังดินแดนต่างๆ รายาอูงูจึงทรงใช้โอกาสนี้ประกาศยุติความสัมพันธ์ระหว่างปาตานี-อยุธยา พร้อมทั้งสถาปนาพระราชอิสริยยศใหม่จาก “บระเจา (Beracau)” สู่ “ปาดูกา ชาห์อาลัม (Paduka Shah Alam)” และกล่าวหาเจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์ว่าเป็นพวกอันธพาล, ฆาตกร, และคนทรยศ. p,277.  การรณรงค์ของรายาอูงูได้รับการสนับสนุนจากกองทหาร “เปินจูรัต เอิมปัตปูโละห์ (Pencurat Empat Puluh)” อยู่ในบังคับบัญชาขึ้นตรงต่อหัวหน้าเสนาธิการประจำพระองค์ เบินดาฮารา ดาโต๊ะจรัคคิน (ดาโต๊ะเบอซาร์)  ซึ่งทำหน้าที่ลาดตระเวนสืบข่าวข้าศึกอยู่ตามหัวเมืองหน้าด่านบริเวณชายแดนรัฐกันชน ระหว่างปาตานี-อยุธยา เช่น เกอดะฮ์ ซิงโฆรา พัทลุงHikayat Patani The Story Of Patani 1 (ภาษาEnglish). p,135-136  คล้ายกับ “กองอาทมาต” หน่วยสอดแนมของอยุธยา.ทางด้านสุลต่านอับดุลญาลิล ชาห์ที่ 3 แห่งรัฐยะโฮร์ตระหนักดีถึงอันตรายที่กำลังจะเกิดขึ้นและหลีกเลี่ยงไม่ได้ ขณะนั้นตัวสุลต่านเองก็ตกอยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบาก จึงตัดสินใจเลือกข้างอยู่กับฝ่ายปาตานี โดยมีพระบัญชาแต่งตั้งราชทูต 2 นาย คือ ศรี ซโรญา(Seri Seroja) และตุน อัตมา(Tun Atma) ให้ไปเยือนปาตานี เพื่อทำการสู่ขอเจ้าหญิงรายากูนิง ธิดาของรายาอูงู อภิเษกสมรสกับสุลต่านอับดุลญาลิล.  รายาอูงูทรงตกลงที่จะทำเช่นนั้นเพื่อเสริมสร้างอำนาจผ่านความสัมพันธ์ทางครอบครัวระหว่างสองราชวงศ์ให้สอดคล้องกับความปรารถนาเดิมของรายาฮีเยา ที่พยายามใช้นโยบายทางการฑูตเจรจากับรัฐมลายูต่างๆเพื่อเข้าร่วมเป็นสมาชิกสมาพันธรัฐและร่วมรณรงค์ทางทหารเพื่อต่อต้านอิทธิพลจากดินแดนทางตอนเหนือ เช่น ชาวสยาม และดินแดนทางตอนใต้บริเวณช่องแคบมะละกา เช่น ชาวโปรตุเกส, ชาวอาเจะห์ และชุมนุมขุนศึกต่างๆ เช่น ชุมนุมของขุนศึกลักษมณาแห่งยะโฮร์.เมื่อพิธีการอภิเษกสมรสระหว่างรายากูนิงกับสุลต่านอับดุลญาลิล รวมถึงพิธีถวายคำสัตยาบันของสุลต่านแห่งยะโฮร์ในการเข้ามาสวามิภักดิ์ต่อรายาอูงูนั้นเป็นไปอย่างราบรื่น แต่ถึงกระนั้นด้วยความทะนงตนของฝ่ายยะโฮร์ก็ย่อมสวามิภักดิ์ด้วยความไม่เต็มใจ.Hikayat Patani The Story Of Patani 1 (ภาษาEnglish). p,109เจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์ ขณะนั้นกำลังคิดที่จะก่อการกบฏ จึงต้องวางกลอุบายให้ ออกญาเสนาภิมุข (ยามาดะ นางามาซะ) ไปปราบกบฏที่นครศรีธรรมราช เพื่อจะสะดวกในการชิงบัลลังก์จากสมเด็จพระเชษฐาธิราชในเวลาถัดมา. ฝ่ายออกญาเสนาภิมุขที่ถูกขับออกจากเมืองหลวงอยุธยาจึงมุ่งหน้าไปสมทบกับฝ่ายออกญาเดชาที่กำลังเคลื่อนทัพลงใต้ในการโจมตีเมืองปาตานี. ในเวลานั้นป้อมปราการแห่งเมืองลำปำ ที่เป็นหนึ่งในฐานที่มั่นสำคัญของฝ่ายปาตานียังบูรณะไม่แล้วเสร็จHikayat Patani The Story Of Patani 1 (ภาษาEnglish). p,111-112 ต่อมาป้อมปราการแห่งนี้ถูกออกญาเดชากับออกญาเสนาภิมุขตีแตกจนทัพปาตานีที่เหลือต้องล่าถอยกลับไปตั้งหลักบริเวณชานเมืองกรือเซะ ชุมชนใกล้เคียงจึงได้รับผลกระทบจากสงคราม เช่น ชุมชนชาวคุชราต และชุมชนชาวชวา ที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำสุไหงปันดัน.Hikayat Patani The Story Of Patani 1 (ภาษาEnglish). p,113
 ในปี พ.ศ. 2173 - ออกญาเสนาภิมุข ผู้ที่สามารถยุติความขัดแย้งและการก่อจลาจลในหัวเมืองลิกอร์ได้ไม่ถึงปีก็เสียชีวิตลงอย่างกระทันหันจากบาดแผลในระหว่างการรบกับชาวปาตานี ส่งผลให้ฝ่ายออกญาเดชาประสบความล้มเหลวในการปิดล้อมเมือง จึงเปิดโอกาสให้ฝ่ายปาตานีพลิกสถานการณ์กลายเป็นฝ่ายโจมตีโต้กลับจนฝ่ายออกญาฯต้องแตกขบวนทัพถอยร่นกลับไปตั้งหลักยังเมืองลิกอร์.ขณะนั้นรายาอูงูกำลังเสด็จออกมาที่ประตูเมืองพร้อมด้วยสุลต่านอับดุลญาลิลและไพร่พลชาวยะโฮร์ทั้งหมด สุลต่านอับดุลญาลิลจึงกราบทูลขออนุญาตจากพระองค์เพื่อออกไปชนช้างกับออกญาเดชา. ในตอนแรกรายาอูงูทรงอนุญาตให้ชาวยะโฮร์ไปร่วมสมทบกับทัพปาตานีซึ่งกำลังขับไล่ศัตรูออกไปไกลถึงเมืองลิกอร์ แต่หลังจากเกิดการสู้รบกันที่"สมรภูมิทุ่งหยาม"นานเจ็ดวันเจ็ดคืนจนกระทั่งฝ่ายออกญาฯอ่อนล้าอิดโรยลงเพราะเมืองถูกฝ่ายปาตานีปิดล้อม ทำให้เส้นทางการขนเสบียงและการติดต่อถูกตัดขาด. รายาอูงูที่เห็นด้วยกับคำแนะนำของเหล่าขุนนางที่กังวลว่าชาวยะโฮร์จะได้หน้าในการศึกนี้ พระองค์จึงมีพระบัญชาให้ไพร่พลยะโฮร์ที่กำลังเตรียมออกศึกทำการถอนทัพกลับไปรักษาแนวรบในเมืองหลวงเช่นเดิม.

 ในวัฒนธรรมสมัยนิยม 
มีนักแสดงผู้รับบท รายาอูงู ได้แก่

 สรวงสุดา ลาวัณย์ประเสริฐ จากละครเรื่อง รายากูนิง (2551)
 แอนนา รีส จากภาพยนตร์เรื่อง ปืนใหญ่จอมสลัด (2551)

 พงศาวลี 

อ้างอิง

หมวดหมู่:เจ้าหญิงปัตตานี
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายมลายู
หมวดหมู่:ราชวงศ์ศรีวังสา
หมวดหมู่:สุลต่าน
หมวดหมู่:อาณาจักรปตานี
หมวดหมู่:สมเด็จพระราชินีนาถ