เกรตเตอร์โฆรอซอน

เกรตเตอร์โฆรอซอนDabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236 หรือ โฆรอซอน (เปอร์เซียกลาง: Xwarāsān;  ) เป็นภูมิภาคในประวัติศาสตร์ ตั้งอยู่ทางตะวันออกของที่ราบสูงอิหร่านระหว่างเอเชียตะวันตกกับเอเชียกลาง

ขอบเขตของโฆรอซอนเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา ในทางประวัติศาสตร์อย่างเคร่งครัดหมายถึงบริเวณตะวันออกเฉียงเหนือของอิหร่าน บางส่วนของอัฟกานิสถานและตอนใต้ของเอเชียกลาง เรื่อยไปจนถึงแม่น้ำอามูดาร์ยา (ออกซุส) อย่างไรก็ตามโฆรอซอนมักถูกพรรณนาถึงภูมิภาคที่กว้างกว่านั้น ซึ่งรวมถึงส่วนใหญ่ของทรานส์ออกเซียนา (ครอบคลุมบูฆอรอและซามาร์กันต์ในประเทศอุซเบกิสถานปัจจุบัน) จรดชายฝั่งทะเลแคสเปียนทางตะวันตก ข้ามทะเลทรายแดชเทอกาวีร์ ไปจนถึงซีสถานทางใต้ และเทือกเขาปามีร์ทางตะวันออก ปัจจุบันคำว่าเกรตเตอร์โฆรอซอนใช้เพื่อแยกกับจังหวัดโฆรอซอนของอิหร่าน (ค.ศ. 1906–2004) ซึ่งกินพื้นที่ภาคตะวันตกของเกรตเตอร์โฆรอซอน

คำว่า "โฆรอซอน" เป็นภาษาเปอร์เซีย มีรากศัพท์มาจากภาษาแบกเตรีย Miirosan หมายถึง "ที่ซึ่งดวงอาทิตย์ขึ้น" หรือ "จังหวัดตะวันออก"Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". Journal of the Royal Society of Arts, 62(3196), 279-286.A compound of khwar (meaning "sun") and āsān (from āyān, literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name Khorasan (or Khorāyān ) means "sunrise", viz. "Orient, East".
Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān" , Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website.
MacKenzie, D. (1971). A Concise Pahlavi Dictionary (p. 95). London: Oxford University Press.
The Persian word Khāvar-zamīn (), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"  ใช้เรียกดินแดนทางตะวันออกของเปอร์เซียครั้งแรกสมัยจักรวรรดิซาเซเนียน และใช้เรียกแยกกับทรานส์ออกเซียนาที่อยู่ใกล้เคียงมาตั้งแต่ปลายสมัยกลางSvat Soucek, A History of Inner Asia, Cambridge University Press, 2000, p.4C. Edmund Bosworth, (2002), 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols' Encyclopaedia Iranica (online)C. Edmund Bosworth, (2011), 'Mā Warāʾ Al-Nahr' Encyclopaedia Iranica (online) ภูมิภาคนี้มักถูกแยกย่อยออกเป็น 4 ส่วน ได้แก่ ตะวันตก เหนือ กลางและตะวันออก โดยมีนครนีชอบูร์ (อิหร่านในปัจจุบัน) เมิร์ฟ (เติร์กเมนิสถานในปัจจุบัน) เฮราตและแบลค์ (อัฟกานิสถานในปัจจุบัน) เป็นศูนย์กลางตามลำดับMinorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". Bulletin of the School of Oriental Studies, University of London, 9(3), 621-652.

โฆรอซอนถูกตั้งเป็นเขตการปกครองครั้งแรกในฐานะภาคตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือของจักรวรรดิซาเซเนียนช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6 (ประมาณหลัง ค.ศ. 520) ในรัชสมัยพระเจ้าคาวัดที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 488–496, 498/9–531) หรือพระเจ้าคอสเราที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 531–579) คำว่า Miirosan ในภาษาแบคเตรียซึ่งเป็นรากศัพท์ของโฆรอซอนเป็นชื่อเขตการปกครองเดียวกันของชาวฮันแอลคอน (Alchon Huns)  หลังพวกเขายึดตอนใต้ของแม่น้ำออกซุสจากพวกเฮฟทาไลต์ ต่อมาชาวมุสลิมที่พิชิตจักรวรรดิซาเซเนียนใช้คำว่าโฆรอซอนเพื่อพรรณนาถึงทางตะวันออกของญิบัล (ตะวันตกของอิหร่าน) หรืออิรักอะญามีในภายหลัง ต่อมาในสมัยจักรวรรดิกาสนาวิยะห์ ราชวงศ์เซลจุคและราชวงศ์เตมือร์เรียกบริเวณทะเลทรายและเมืองทาบัสทางตะวันตกของอิหร่านSykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560-587. เรื่อยไปจนถึงเทือกเขาฮินดูกูชว่าโฆรอซอน หลักฐานจากคริสต์ศตวรรษที่ 10 เรียกพื้นที่ทางใต้ของเทือกเขาฮินดูกูชว่า โฆรอซอนมาร์ชิส (Khorasan Marches) และเป็นพรมแดนระหว่างโฆรอซอนกับฮินดูสถาน

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:เอเชียกลาง
หมวดหมู่:เอเชียตะวันตก
หมวดหมู่:ที่ราบสูงอิหร่าน
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์เอเชียกลาง
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์เอเชียตก
หมวดหมู่:ภูมิภาคในอิหร่าน
หมวดหมู่:ภูมิภาคในอัฟกานิสถาน
หมวดหมู่:ภูมิภาคในทาจิกิสถาน
หมวดหมู่:จังหวัดของประเทศเติร์กเมนิสถาน
หมวดหมู่:ภูมิภาคในอุซเบกิสถาน