พระสุริยภักดี (สนิท บุนนาค)

พระสุริยภักดี (สนิท บุนนาค) เป็นบุตรของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค) กับท่านผู้หญิงน้อย (ธิดาของพระยาสมบัติยาธิบาลกับคุณหญิงม่วง ชูโต) มีคดีความลอบส่งเพลงยาวให้กับเจ้าจอมอิ่ม ในรัชกาลที่ 3 จนถูกประหารชีวิตทั้งคู่

 ประวัติ 
คุณสนิทเกิดเมื่อ พ.ศ. 2355 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย และเข้ารับราชการในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นนายเล่ห์อาวุธ หุ้มแพรมหาดเล็ก แล้วเป็นจมื่นประทานมณเฑียร ปลัดกรมพระตำรวจ ต่อมาได้เลื่อนเป็นพระสุริยภักดี เจ้ากรมพระตำรวจ 
คุณสนิทอ่านเขียนภาษาไทยไม่ได้ บิดามารดาไม่ส่งไปเรียนหนังสือที่วัดเพราะกลัวว่าบุตรจะโดนอาจารย์ตีได้รับความลำบาก แต่ก็มีความสามารถทำบัญชีรายงานราชการอ่านถวายในท้องพระโรงได้เสมอ โดยใช้วิธีเขียนจุด วง และกา เพื่อทำเป็นสัญญาความหมายจำได้ ด้านเชิงกวีนั้น พระสุริยภักดี มักเล่นสักวากับเจ้านายฝ่ายหน้าและเพื่อนขุนนาง ประกอบด้วย สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฑามณี  (พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว) พระองค์เจ้านวม (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงษาธิราชสนิท) พระองค์เจ้าทินกร (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงภูวเนตรนรินทรฤทธิ์) และหลวงนายสิทธิ (ช่วง) (สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์) รวมถึงคุณพุ่ม ซึ่งหลักฐานในเชิงกวีของพระสุริยภักดีได้แก่เพลงยาวสามชายเพลงยาวสามชาย พระบวรราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ใน พระบวรราชนิพนธ์ เล่ม 2. (กรุงเทพฯ : กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, 2545).

 คดีความ 
พระสุริยภักดีได้ลอบส่งเพลงยาวให้กับเจ้าจอมอิ่ม ในรัชกาลที่ 3 โดยอ้ายพลายกับนางทรัพย์ ทาสของพระสุริยภักดีได้รู้ความลับและนำเรื่องราวไปร้องต่อ เจ้าพระยาธรรมา เสนาบดีกระทรวงวัง ว่าพระสุริยะภักดีลอบรักใคร่กับเจ้าจอมอิ่ม จนเกิดเป็นคดีความขึ้น  ใน พ.ศ. 2381 สมัยรัชกาลที่ 3 เป็นข่าวดังที่โจษกันไปทั่วทั้งพระนคร มีบันทึกอยู่ในพระราชพงศาวดารรัชกาลที่ 3 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์มหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) ทั้งคู่ต้องพระราชอาญาถึงประหารชีวิตและคนที่เกี่ยวข้องอีก 7 คน ถูกลงโทษด้วยการประหารชีวิตที่ตำบลสำเหร่  เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2381 
ต่อมาสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค) ได้สร้างวัดพิชัยญาติขึ้น ส่วนท่านผู้หญิงน้อย ผู้เป็นมารดา ได้สร้างวัดอนงคารามอุทิศส่วนกุศลให้บุตรชาย

 บุตรธิดา 
พระสุริยภักดี มีบุตรธิดากับคุณศรี 3 คน และมีบุตรธิดากับภรรยาอื่น 11 คน ธิดาท่านหนึ่งชื่อ สุด เป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 4 ธิดาชื่อ เดิม เป็นคุณหญิงของพระยาสุรศักดิ์มนตรี (แสง ชูโต) ธิดาอีกท่านหนึ่งชื่อ เขียน เป็นภรรยาของนายสนิทยศสถาน (พร้อม จาตุรงคกุล)

พระสุริยภักดีมีบุตรชาย 5 คน เกิดจากคุณศรี ณ บางช้าง 1 คน คือ คุณแดง เกิดจาก คุณเอี่ยม 1 คน คือ คุณฝรั่ง แต่ทั้ง 2 เสียชีวิตตั้งแต่เด็ก และมีบุตรชายที่เสียชีวิตตั้งแต่เกิดอีก 2 คน เหลือแต่ที่เกิดจาก คุณมอญ ชูโต คือ นายอ๋อย มหาดเล็ก ซึ่งแต่งงานกับ คุณจีน พี่สาวต่างมารดา และมีลูกสาวเพียงคนเดียว

 วัฒนธรรมประชานิยม 
เรื่องราวคดีพระสุริยภักดีกับเจ้าจอมอิ่ม ต่อมาศรีฟ้า ลดาวัลย์ได้นำมาตีความและเขียนเป็นนวนิยายชื่อ เรือนแรม ในละครเรื่อง เภตรานฤมิต ออกฉายเมื่อ พ.ศ. 2566 มีตัวละครพระสุริยภักดี รับบทโดย วิชัย แซ่ฟ่าน โดยใช้ตัวละครหนึ่งชื่อ "คุณชายสนิท" และละครเรื่อง หม่อมเป็ดสวรรค์ ซึ่งดัดแปลงจากกลอนเพลงยาวที่แต่งโดยคุณสุวรรณ ออกฉายเมื่อ พ.ศ. 2567 ผู้ที่รับบทเป็น พระสุริยภักดี คือ ชัชวาล เพชรวิศิษฐ์

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:สกุลบุนนาค
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระ
หมวดหมู่:ชาวไทยที่ถูกประหารชีวิต