นักเป่าปี่แห่งฮาเมิลน์

นักเป่าปี่แห่งฮาเมิลน์ นักเป่าขลุ่ยแห่งฮาเมิลน์ นักจับหนูแห่งฮาเมิลน์ () เป็นตัวละครในตำนานเมืองฮาเมิลน์ (ฮาเมลิน) รัฐนีเดอร์ซัคเซิน ประเทศเยอรมนี

ตำนานนี้มีที่มาจากสมัยกลาง เป็นเรื่องราวของนักเป่าปี่สวมชุดหลากสีผู้ใช้ปี่วิเศษขับไล่หนูออกจากเมือง แต่เมื่อชาวเมืองปฏิเสธที่จะจ่ายค่าจ้างให้เขา นักเป่าปี่ตอบโต้ด้วยการเป่าปี่ล่อหลอกเด็กออกจากเมืองเหมือนตอนไล่หนู เรื่องราวฉบับนี้แพร่หลายเป็นคติชนและพบในงานเขียนของโยฮัน ว็อล์ฟกัง ฟ็อน เกอเทอ พี่น้องตระกูลกริมม์และรอเบิร์ต บราวนิง วลี "นักเป่าปี่" (pied piper) กลายเป็นอุปลักษณ์ของบุคคลที่ดึงดูดผู้ติดตามด้วยเสน่ห์และสัญญาลวง

มีทฤษฎีที่ขัดแย้งจำนวนมากเกี่ยวกับนักเป่าปี่แห่งฮาเมิลน์ บางส่วนเสนอว่านักเป่าปี่เป็นสัญลักษณ์แทนความหวังของชาวเมืองฮาเมิลน์ซึ่งเผชิญกับกาฬโรค การขับไล่หนูออกจากเมืองจึงเป็นการรักษาชีวิตชาวเมืองจากโรคระบาด 

แหล่งข้อมูลแรกสุดของตำนานนี้มาจากเมืองฮาเมิลน์เอง โดยอยู่ในรูปหน้าต่างกระจกสีของโบสถ์เมืองฮาเมิลน์ราวปี ค.ศ. 1300 แม้ว่าโบสถ์ถูกทำลายในปี ค.ศ. 1660 แต่ยังคงหลงเหลือบันทึกเรื่องราวนี้

 เรื่องย่อ 
ในปี ค.ศ. 1284 ขณะที่เมืองฮาเมิลน์กำลังถูกฝูงหนูรังควาน มีนักเป่าปี่สวมชุดหลายสีอ้างตนเป็นนักจับหนูเสนอจะแก้ปัญหาให้กับนายกเทศมนตรี นายกเทศมนตรีจึงสัญญาจะจ่ายค่าจ้างเป็นเงิน 1,000 กิลเดอร์ นักเป่าปี่ตกลงและเริ่มเป่าปี่ของตน ล่อหนูทั้งหมดให้ลงไปจมน้ำตายในแม่น้ำเวเซอร์

แม้นักเป่าปี่จะทำสำเร็จ แต่นายกเทศมนตรีกลับปฏิเสธที่จะจ่ายค่าจ้างเต็มจำนวน (บางแหล่งระบุว่าค่าจ้างลดเหลือ 50 กิลเดอร์) ยิ่งไปกว่านั้นยังกล่าวหานักเป่าปี่ว่าเขาเองเป็นคนนำหนูเข้ามาเพื่อกรรโชกทรัพย์ นักเป่าปี่โกรธจัดแล้วประกาศจะแก้แค้นก่อนจะออกจากเมืองไป ต่อมาในวันนักบุญยอห์นและเปาโลที่ผู้ใหญ่อยู่ในโบสถ์ นักเป่าปี่กลับมาในชุดสีเขียวแบบนักล่าและเริ่มเป่าปี่อีกครั้ง คราวนี้ล่อให้เด็ก 130 คนออกจากเมืองไปพร้อมกับเขาก่อนจะหายเข้าไปในถ้ำและไม่มีใครพบเห็นทั้งหมดอีกเลย

เรื่องราวหลังจากนี้แตกต่างไปตามแต่ละฉบับ ฉบับหนึ่งบรรยายว่ามีเด็กรอดชีวิต 3 คนคือเด็กขาเสีย เด็กหูหนวกและเด็กตาบอด ซึ่งเด็กเหล่านี้เล่าให้ชาวเมืองฟังถึงเรื่องที่เกิดขึ้น ฉบับหนึ่งระบุว่านักเป่าปี่นำเด็กไปยังเนินเขาคอพเพิลแบร์ก ภูเขาคอพเพิลแบร์ก หรือทรานซิลเวเนีย ฉบับหนึ่งเล่าว่านักเป่าปี่พาเด็กลงไปในแม่น้ำเวเซอร์ก่อนจะจมน้ำตายทั้งหมดเหมือนเช่นฝูงหนู บางฉบับกล่าวว่านักเป่าปี่ส่งตัวเด็กกลับบ้านหลังได้รับค่าจ้างในที่สุด

ในเมืองฮาเมิลน์มีถนนชื่อ Bungelosenstrasse ("ถนนที่ไร้เสียงกลอง") ซึ่งเชื่อว่าเป็นสถานที่สุดท้ายที่พบเห็นเด็ก หลังจากนั้นเป็นต้นมา มีการห้ามเล่นดนตรีและเต้นรำบนถนนสายนี้

 เบื้องหลัง 
หลักฐานแรกของตำนานนักเป่าปี่คือกระจกสีของหน้าต่างโบสถ์ฮาเมิลน์ประมาณปี ค.ศ. 1300 มีการกล่าวถึงกระจกสีนี้ในบันทึกหลายแหล่งในคริสต์ศตวรรษที่ 14–17 กระจกสีเสียหายเมื่อโบสถ์ฮาเมิลน์ถูกทำลายในปี ค.ศ. 1660 แต่ภายหลังได้รับการบูรณะขึ้นใหม่ บันทึกของเมืองฮาเมิลน์เริ่มต้นด้วยตำนานนักเป่าปี่ โดยข้อความในปี ค.ศ. 1384 ระบุว่า "เป็นเวลา 100 ปีแล้วที่เด็ก ๆ ของพวกเราจากไป"

อย่างไรก็ตามการศึกษาตลอดหลายศตวรรษยังไม่มีความเห็นพ้องถึงคำอธิบายที่รองรับตำนานนี้ นอกจากนี้เรื่องราวของหนูถูกแต่งเติมเข้าไปในฉบับ ค.ศ. 1559 และไม่ปรากฏในฉบับก่อนหน้านั้น

 ทฤษฎี 

 สาเหตุตามธรรมชาติ 
ทฤษฎีจำนวนหนึ่งเสนอว่าเด็กอาจเสียชีวิตจากสาเหตุตามธรรมชาติอย่างโรคภัยหรือความอดอยาก และนักเป่าปี่เป็นสัญลักษณ์ของความตาย ทฤษฎีนี้ยังเกี่ยวข้องกับระบำมรณะซึ่งเป็นอุปมานิทัศน์ทั่วไปของความตายในสมัยกลาง นอกจากนี้มีการตีความว่าเด็กถูกล่อลวงโดยพวกลัทธินอกศาสนาหรือนอกรีตไปยังป่าใกล้เมืองคอพเพินบรึกก่อนทั้งหมดจากถูกดินถล่มหรือหลุมยุบ

 การย้ายถิ่น  
ทฤษฎีการย้ายถิ่นมาจากแนวคิดประชากรล้นในสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 13 ส่งผลให้บุตรคนโตต้องแยกออกไปตั้งถิ่นฐานใหม่. ว็อล์ฟกัง มีเดอร์เสนอในหนังสือ The Pied Piper: A Handbook ว่ามีหลักฐานว่าผู้คนจากฮาเมิลน์มีส่วนช่วยก่อตั้งบางส่วนของทรานซิลเวเนีย เอมิลี เจราร์ดอธิบายคล้ายกันในรายงาน The Land Beyond the Forest ว่า "แนวคิดที่เป็นที่นิยมของชาวเยอรมันในทรานซิลเวเนียนั้น จะเป็นใครไปไม่ได้นอกจากเด็กที่สูญหายแห่งฮาเมิลน์ ผู้เดินทางไกลไปจนถึงทรานซิลเวเนีย"

ทฤษฎีคล้ายกันนี้ยังปรากฏบนเว็บไซต์ของเมืองฮาเมิลน์ ซึ่งบรรยายว่าเด็ก ๆ แห่งฮาเมิลน์อาจเป็นประชาชนที่ต้องการย้ายถิ่นไปยังโมราเวีย ปรัสเซียตะวันออก พอเมอเรเนียและรัฐอัศวินทิวทัน และสันนิษฐานว่าคำว่า "เด็ก" ในที่นี้มีความหมายเดียวกับ "บุตรแห่งเมืองนั้น" หรือ "ผู้มาจากเมืองนั้น" เออร์ซุลา ซอตเตอร์สนับสนุนทฤษฎีการย้ายถิ่นเช่นกัน โดยอ้างอิงงานของเยือร์เกิน อูดอล์ฟที่เสนอว่าหลังเดนมาร์กพ่ายแพ้ในยุทธการที่บอร์นฮือเวดในปี ค.ศ. 1227 เดนมาร์กได้ถอนตัวจากตอนใต้ของทะเลบอลติก บรรดามุขนายกและขุนนางแห่งพอเมอเรเนีย บรานเดนบวร์ก อุกเคอร์มาร์กและพริกนิตซ์จึงเสนอให้ชาวเยอรมันย้ายเข้ามาอยู่ ซึ่งมีผู้คนจากนีเดอร์ซัคเซินและเวสต์ฟาเลียหลายพันคนเข้ามาอาศัย ทั้งนี้ยังพบชื่อสถานที่แบบเวสต์ฟาเลียปรากฎในพื้นที่นั้น

 ความขัดแย้งศาสนาคริสต์–ลัทธินอกศาสนา 
มีข้อสังเกตถึงรายงานท้องถิ่นทั้งหมดที่ระบุวันเกิดเหตุเป็นวันที่ 26 มิถุนายน ซึ่งตรงกับการฉลองวันกลางฤดูร้อนของลัทธินอกศาสนา การที่เด็กถูกพาตัวไปยังคอพเพินหรือเนิน ซึ่งธรรมเนียมท้องถิ่นบางแห่งในเยอรมนีมีการฉลองวันกลางฤดูร้อนด้วยการก่อกองไฟบนเนินเขา นำไปสู่ข้อสันนิษฐานว่าเชมันลัทธินอกศาสนาอาจลวงเด็กไปทำพิธีฉลองวันกลางฤดูร้อนก่อนจะเกิดเรื่องร้าย

 อื่น ๆ 
บางทฤษฎีเชื่อมโยงการหายตัวไปของเด็กเข้ากับอุปาทานหมู่อย่างโรคชอบเต้น ทั้งนี้มีการระบาดของโรคชอบเต้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 13 ครั้งหนึ่งเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1237 เมื่อกลุ่มเด็กขนาดใหญ่เดินทางจากเมืองแอร์ฟวร์ทไปยังอาร์นชตัทโดยกระโดดโลดเต้นไปตลอดทาง เหตุการณ์นี้มีความคล้ายคลึงกับตำนานนักเป่าปี่ซึ่งเกิดขึ้นในเวลาใกล้เคียงกัน

บางส่วนเสนอว่าเด็กอาจเดินทางออกจากเมืองฮาเมิลน์เพื่อจาริกแสวงบุญ ทำสงครามหรือแม้แต่เป็นสงครามครูเสดเด็กครั้งใหม่แต่ไม่ได้กลับมาอีกเลย ชาวเมืองจึงอาจสร้างตำนานนักเป่าปี่ขึ้นเพื่อปกปิดความจริงจากศาสนจักรหรือผู้ปกครอง

วิลเลียม แมนเชสเตอร์เสนอในหนังสือ A World Lit Only by Fire ว่าตำนานนี้เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1484 และตั้งข้อสังเกตว่านักเป่าปี่อาจเป็นโรคใคร่เด็ก

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 




หมวดหมู่:ตำนาน
หมวดหมู่:คติชนเยอรมัน
หมวดหมู่:เทพนิยายกริมม์