จึงเชียง

ท่านผู้หญิงเชียง มีนามเดิมว่า เชียงณัฐวุฒิ สุทธิสงคราม. สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีมหาราช. กรุงเทพฯ : รวมข่าว, 2528. 448 หน้า. หน้า 34. หรือ จึงเชียงดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา. (พิมพ์ครั้งที่ 6). พระนคร : กรมศิลปากร, 2511. 884 หน้า. หน้า 588. เป็นท่านผู้หญิงพิษณุโลกในฐานะเอกภริยาของเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) และเป็นสตรีในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยาที่มีบทบาทในการต่อต้านการเข้ายึดเมืองพระพิษณุโลกของเจ้าฟ้าจีดในช่วงสงครามการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง

 ประวัติ 
ในพงศาวดารไทย กล่าวว่า ท่านผู้หญิงเชียง เป็นภรรยาของเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) ไม่ปรากฎนามมารดา มีนิวาสสถานเดิมในกำแพงเมืองกรุงศรีอยุธยาที่บริเวณบ้านประตูจีนตั้งแต่รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เป็นสตรีเชื้อสายจีนบุตรีของพระยาราชสุภาวดี (โกวผก)เสนีย์อนุชิต ถาวรเศรษฐ. เครือข่ายพระเจ้าตากสินฯ จากสายราชสกุล สมุหนายกบ้านประตูจีน. สืบค้นเมื่อ 20 มกราคม 2566. รั้งตำแหน่งสมุหนายก ชาวจีนสกุลเฉิน (แซ่ตัน หรือแซ่ตั้ง) ย่านบ้านประตูจีน เชื้อสายเจ้าพระยาอภัยราชา (โกวเฮง)มหานุภาพ, พระยา., นายสวน มหาดเล็ก, รวมศักดิ์ ไชยโกมินทร์ และนิธิ เอียวศรีวงศ์. ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๖๕. โคลงยอพระเกียรติพระเจ้ากรุงธนบุรี. นิราศพระยามหานุภาพไปเมืองจีน. กรุงเทพฯ : ชัยวิโรจน์การพิมพ์, 2535. 189 หน้า. หน้า 111. สมุหนายก ซึ่งอาจถึงแก่อสัญกรรมในระหว่างการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองเสนาภูเบศร (ใส สโรบล), พระยา. บทละคอนเรื่องเทพวิไลย. พิมพ์ในงานปลงศพสนองคุณ เหม สโรบล มารดา วันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๗๔. พระนคร : โสภณพิรรฒธฯากร, 2474. หน้า 5. และเป็นเครือญาติกับกรมพระเทพามาตย์ (นกเอี้ยง) พระราชชนนีของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี

ท่านผู้หญิงเชียงมีญาติพี่น้องร่วมสายเลือด 4 คน ดังนี้
 เจ้าขรัวเงิน
 เจ้าขรัวบุญหลาน เจ้าเมืองจันทบุรีงานสารสนเทศ สำนักงานเกษตรจังหวัดจันทบุรี. เล่าเรื่องเมืองจันทบูรณ์ . สืบค้นเมื่อ 20 มกราคม 2566. สมัยกรุงธนบุรี
 พระยารามณรงค์ (ขุนรามหมื่นซ่อง)
 เจ้าพระยาสุรบดินทร์สุรินทร์ฦๅไชย (บุญมี)

 บรรดาศักดิ์ 
คุณหญิงเชียงหลวงเมือง. (2551, 6 เมษายน). "สายโลหิต (จบ)", ศิลปวัฒนธรรม, 29(4-6): 96.
ท่านผู้หญิงเชียงประยูร พิศนาคะ. สมเด็จพระเจ้าเอกทัศ. กรุงเทพฯ : สำนักหอสมุดกลาง 09, 2515. 472 หน้า. หน้า 167. มีบรรดาศักดิ์เป็น ท่านผู้หญิงพิษณุโลก ถือศักดินา 5,000 (กึ่งหนึ่งของเจ้าเมืองพิษณุโลก)เฉลิม พงศ์อาจารย์. พื้นฐานอารยธรรมไทย. พิษณุโลก : โครงการตำรา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ 2529. 317 หน้า. หน้า 164พิทยา ว่องกุล. วิเคราะห์ประวัติศาสตร์สยามใหม่. กรุงเทพฯ : สถาบันวิถีทรรศน์ , 2550. 264 หน้า. หน้า 157. ISBN 974-774-200-4 ตั้งแต่รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
พระมเหสีประยุทธ สิทธิพันธ์. ต้นตระกูลขุนนางไทย. กรุงเทพฯ : คลังวิทยา, 2505. 544 หน้า. หน้า 127. สถาปนาขึ้นเป็นเจ้าโดยเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) หลังจากตั้งชุมนุมเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง)

 การต่อต้านการยึดเมืองพิษณุโลกของเจ้าฟ้าจีด 

ขณะที่เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) กำลังติดศึกรบกับพม่าที่เมืองสุโขทัยอยู่นั้น ที่เมืองพระพิษณุโลกเหลือเพียงขุนนางเพียงบางส่วน กรมขุนสุรินทรสงคราม (เจ้าฟ้าจีด) เสด็จลี้ภัยจากกรุงศรีอยุธยามายังเมืองพิษณุโลกแล้วขึ้นนั่งเมืองเป็นเจ้าเมืองเสียเอง‎ฉัตรสุมาลย์ (วรมัย) กบิลสิงห์. เกร็ดประวัติพระเจ้าตากสินมหาราช. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : สองเรา, 2536. 221 หน้า. หน้า 28.

ท่านผู้หญิงเชียงจึงแอบหนีลงเรือล่องขึ้นไปเมืองสุโขทัยเพื่อบอกความแก่เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) เป็นเหตุให้ต้องเลิกทัพกลางคันวิบูล วิจิตรวาทการ. เรื่องสนุกในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี. กรุงเทพฯ : หมึกจีน, 2540. 248 หน้า. หน้า 95. ทำให้ทัพพม่าถือโอกาสเคลื่อนทัพล่วงเลยไปยังกรุงศรีอยุธยา พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา กล่าวว่าดำรงราชานุภาพ สมเด็จฯ กรมพระยา. "เจ้าฟ้าจีดชิงเอาเมืองพิษณุโลก", พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม ๒ ตอน ๑. พระนคร : อักษรนิติ, 2495. 499 หน้า. หน้า 421.

ขณะนั้นจึงเชียงภรรยาเจ้าพระยาพิษณุโลก หนีลงเรือน้อยกับพรรคพวกบ่าวไพร่ขึ้นไป ณ เมืองสุโขทัย แจ้งความแก่เจ้าพระยาพิษณุโลกๆ ก็โกรธ จึงเลิกทัพลงมาชุมพลอยู่ ณ หลังเมืองพิจิตร แล้วยกขึ้นไปตั้งค่าย ณ ท้ายเมืองพิษณุโลก ได้รบกับพวกเจ้าฟ้าจีดหลายเพลา เจ้าฟ้าจีดจึงแตกหนีออกจากเมือง

 วัฒนธรรมร่วมสมัย 
กรุงแตกวิจิตรวาทการ, พลตรี หลวง. กรุงแตก. เสริมวิทย์บรรณาคาร, 2514. 240 หน้า. หน้า 117-124. นวนิยายอิงประวัติศาสตร์ ประพันธ์โดย หลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ) กล่าวถึง ท่านผู้หญิงเชียง ภริยาของเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) กับคุณหญิงนิ่มนวล ภริยาของหลวงจบไกรแดน กับเหตุการณ์ต่อต้านการเข้ายึดเมืองพระพิษณุโลกของเจ้าฟ้าจีด และบทสนทนาระหว่างท่านผู้หญิงเชียงกับหลวงโกษา (ยัง) เรื่องการเชิดชูเจ้าฟ้าจีดขึ้นเป็นเจ้าเมือง
ทหารเสือพระเจ้าตาก เป็นนวนิยายที่ไม่ได้ระบุว่าใครเป็นผู้แต่ง ดัดแปลงเป็นละครโทรทัศน์เมื่อ พ.ศ. 2527 กล่าวถึง ท่านผู้หญิงเชียง ภริยาของเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรีอง) ได้หลบหนีลงเรือกับพรรคพวกขึ้นไปเมืองสุโขทัย แล้วบอกนำความแก่เจ้าพระยาพิษณุโลก เจ้าพระยาพิษณุโลกก็โกรธ จึงเลิกทัพลงมาชุมพลอยู่ ณ หลังเมืองพิจิตร แล้วยกขึ้นไปตั้งค่าย ณ ท้ายเมืองพิษณุโลก ได้รบกับพวกเจ้าฟ้าจีดหลายเวลา เจ้าฟ้าจีดจึงแตกพ่ายไป และบทบาทของท่านผู้หญิงเชียง นำแสดงโดย พงษ์ลดา พิมลพรรณ

 ดูเพิ่ม 
เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง โรจนกุล)

 อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:บุคคลในยุคราชวงศ์บ้านพลูหลวง
หมวดหมู่:การล่มสลายของอาณาจักรอยุธยา
หมวดหมู่:ท่านผู้หญิง
หมวดหมู่:สกุลโรจนกุล