แม่ยั่วพระพี่

แม่ยั่วพระพี่ หรือ บางที่สะกดว่า แม่หยัวพระพี่http://www.sookjai.com/index.php?topic=153471.10;wap2 เป็นเทวีพื้นเมืองหรือผีสตรีอันได้รับการยกย่องเป็นนางบรรพชนสมัยอาณาจักรอยุธยาhttps://voicetv.co.th/read/HJt3QrC1X เช่นเดียวกับ พระขพุงผี ในสมัยอาณาจักรสุโขทัย เป็นเจว็ดทำเป็นรูปผู้สตรียืน เป็นเจว็ดก็คือเทวรูปในศาสนาพื้นเมืองเดิมของไทยอันเป็นตัวแทนเทพยดาของศาสนาพื้นเมืองเดิมของไทยhttp://academic.obec.go.th/web/images/document/1654654786_d_1.pdfhttps://www.gotoknow.org/posts/151017

 ที่มาและบทบาท 
แม่ยั่วพระพี่ถูกเรียกว่าเป็นเจว็ดผีหลวง ในกฎมณเฑียรบาลสมัยอาณาจักรอยุธยา ปรากฏว่าแม่ยั่วพระพี่ประทับในตำหนัก (บางครั้งเรียกมณฑป) เรียกประหนึ่งเป็นตำหนักพระภรรยาเจ้า เช่นตำหนักสมเด็จพระอรรคมเหสีพระภรรยา และตำหนักแม่หยัวเมืองทั้ง 2 ที่เหลือคือพระสนม เรียกเรือน และนางนั้นมีศักดามาก เป็นประธานที่สำคัญที่สุดใน พระราชพิธีเพาะบก ของพระราชพิธีสิบสองเดือนสมัยอาณาจักรอยุธยา และจะมารับไปประกอบพระราชพิธีบรรทมด้วยนั้น พระมเหสีและแม่หยัวเมืองทั้งหลายต้องมารับแต่ตีนปราสาทแล้วส่งเจว็ดกันเป็นทอด ๆ ไปให้บรรทมกับพระเจ้าแผ่นดิน แสดงว่าแม่หยัวพระพี่เป็นเมียผีใหญ่กว่าใครhttp://tartheer.blogspot.com/2012/10/blog-post_4014.html อันธรรมเนียมปฏิบัติในพระราชพิธีนี้คล้ายตำนานของพระเจ้าแผ่นดินกัมพูชาสมัยเมืองพระนครหลวงที่โจว ต้ากวานราชทูตจีนสมัยราชวงศ์หยวนบันทึกว่าพระเจ้าแผ่นดินกัมพูชาสมัยเมืองพระนครหลวงนั้นต้องบรรทมด้วยกับนางนาคที่ปราสาทพิมานอากาศทุกคืน นาคนี้ก็น่าจะเป็นผีหลวงเมืองพระนครเมืองพระนครก็ว่าได้http://chalini.blogspot.com/2008/04/blog-post_17.htmlhttp://booksiambook.blogspot.com/2017/07/blog-post.html แม่ยั่วพระพี่ ก็อาจเป็นเจ้าที่มีเดชะปกครองโลกวิญญาณในดินแดนอยุธยา ตามหลักมานุษยวิทยานั้นเป็นการรำลึกถึงสตรีผู้นำคนท้องถิ่น แม่ยั่วพระพี่หมายถึงผู้หญิงที่เป็นพี่ หรือเป็นใหญ่มาก่อนในดินแดนสุวรรณภูมิ และแม่หยัวเมืองแปลว่าผู้หญิงผู้อยู่เหนือเมือง คือเป็นใหญ่มาก่อนhttps://www.matichon.co.th/columnists/news_237180https://www.academia.edu/37952687/%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%9C%E0%B8%B9_%E0%B8%AB%E0%B8%8D%E0%B8%B4%E0%B8%87_%E0%B9%81%E0%B8%A1_%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%9E%E0%B8%AA%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_pdf

 พระราชพิธีเพาะบก 
ในสมัยอาณาจักรอยุธยา ในกฎมณเฑียรบาลตอนหนึ่งกล่าวถึงพระราชพิธีเบาะพก มีในเดือนแรม 11 ค่ำ ไม่ได้ระบุเดือนโดยในพิธีเริ่มด้วยการถวายบังคมสมโภช แม่หยัวพระพี่สามวัน แห่เครื่องพิธี เช่น เทียนทอง, สังข์, ปลาทอง, เต่าทอง, ตระพัง, พานข้าวตอก, มีดไพล เป็นต้นและอัญเชิญเจว็ดแม่ยั่วพระพี่มาโดยพระที่นั่งราเชนทรยานhttps://archives.orst.go.th/pic/HcPic/royin-temp-0038/2020-04-15_14-13-59_ROYIN-TEMP-0038.pdf ต่อจากนั้นพระเจ้าแผ่นดินประกอบพิธีกรรมบรรทมด้วยแม่ยั่วพระพี่https://vajirayana.org/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%B2/%E0%B8%95%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%98-%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B3%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B5 ถึงไม่ปรากฏแน่ชัดว่าคือพิธีอะไรแต่แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของแม่หยัวเมืองก่อนที่ความหมายจะกลายเป็นตำแหน่งของพระสนมในพระมหากษัตริย์สมัยอยุธยาแทนที่ต่อมา
ในสมัยรัตนโกสินทร์ ไม่ปรากฏคติของ แม่ยั่วพระพี่ สืบต่อมาแล้ว ปรากฏแต่นามของพระราชพิธีและรายละเอียดของพิธีกรรมซึ่งแตกต่างจากสมัยอยุธยาในพระราชพิธีสิบสองเดือนสมัยรัตนโกสินทร์ในเดือนสี่แทนhttp://www.sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/handle/123456789/4353/fulltext.pdf?sequence=1&isAllowed=y

 ดูเพิ่ม 
 พระขพุงผี
 เจ้าแม่ทับทิม 
 เจ้าแม่ทอหูก
 พระหลักเมือง
 พระเทพบิดร
 พระสยามเทวาธิราช

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เทวดาตามความเชื่อของไทย
หมวดหมู่:อาณาจักรอยุธยา
หมวดหมู่:พระราชพิธี
หมวดหมู่:คติชนเอเชีย
หมวดหมู่:ผี
หมวดหมู่:เทวี
หมวดหมู่:ผู้หญิงไทย