ยักษิณี

ยักษิณี (यक्षिणी  ; ) เป็นอมนุษย์ผู้หญิงในศาสนาพราหมณ์ ฮินดู พุทธศาสนาและศาสนาเชน ในศาสนาฮินดูเป็นมีฤทธิ์ประเภทกับเทวดาและอสูร คนธรรพ์ นางอัปสร ยักษิณีและยักษ์(เพศบุรุษ) เป็นอมนุษย์นอกเหนือปรกติที่เกี่ยวข้องกับความอุดมสมบูรณ์ในศาสนาแบบอินเดีย นอกจากนี้ยักษิณียังปรากฏในตำนานท้องถิ่นของชนเผ่าทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย ตำนานโบราณของรัฐเกรละ และในนิทานพื้นบ้านของชาวแคชเมียร์มุสลิม รวมถึงศาสนาซิกข์ยังกล่าวถึงยักษิณีและยักษ์ในคัมภีร์อันศักดิ์สิทธิ์อีกด้วย 

ในด้านโบราณคดีนั้น ยักษิณี คือเทวีประจำต้นไม้ (รุกขเทวดา) มักทำท่าเหนี่ยวกิ่งไม้และใช้เท้ากระแทกต้นไม้ เพื่อให้ต้นไม้ออกดอกออกผล แต่เดิมชาวอินเดียโบราณนับถือยักษิณีเป็นเทวีพื้นเมือง ผู้ประทานความอุดมสมบูรณ์ ต่อมาเมื่อเกิดพุทธศาสนาขึ้นจึงนำยักษิณีมาประดับไว้รอบสถูป เพื่อบ่งบอกผู้ศรัทธาว่าแม้แต่เทวีเหล่านี้ยังเคารพต่อพระพุทธเจ้า
ถือเป็นวิธีรวบรวมความเชื่อดั้งเดิมเข้ากับศาสนาใหม่ และยังเป็นการอำนวยความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ผู้ที่เดินทางมายังศาสนสถานด้วย

นอกเหนือจากอนุทวีปอินเดีย

ในประเทศจีน ไต้หวัน และญี่ปุ่น ยักษิณีที่มีชื่อเสียงมากที่สุดคือ นางหาริตี นางเป็นหนึ่งในเทพธรรมบาล 24 พระองค์ของศาสนาพุทธมหายานแบบจีน ในญี่ปุ่น วัดคิชิโมจินใน ย่านโซซิงามะ เมืองโทะชิมะ โตเกียวเป็นศาลเจ้าของนางที่มีชื่อเสียงอย่างมากhttps://www.fun-japan.jp/th/articles/11549https://en.japantravel.com/tokyo/kishimojin-temple/60277 

ในประเทศไทย ยักษิณีเป็นรู้จักและเป็นที่นิยมสักการะบูชาในฐานะเทพอารักษ์ หรือ มเหศักดิ์(มเหสักข์)จากศาสนาพุทธและศาสนาฮินดูโดยได้รับอิทธิพลอย่างมากจากศาสนาพื้นเมืองดั้งเดิมของไทยและความเชื่อท้องถิ่นของไทย มีศาลมากมายที่อุทิศแด่นางยักษิณีเหล่านี้ ที่มีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จัก เช่น นางผีเสื้อสมุทร ในฐานะอารักษ์ของป้อมผีเสื้อสมุทร อำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการhttps://travel.trueid.net/detail/Edx00kOm2k1dhttps://www.ceediz.com/th/travel/samutprakarn/sp/a/%E0%B8%9B%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%9C%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%B7%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%97%E0%B8%A3-%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3.1747/https://pantip.com/topic/37110288https://www.naewna.com/entertain/677174 และนางยังได้รับการนับถือเป็นอารักษ์ในเขตพื้นที่หาดแสงจันทร์ อำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยองhttps://www.thairath.co.th/lifestyle/travel/thaitravel/1710386 หรือนางสุพรรณอัปสรจอมเทวี ซึ่งเป็นพระเสื้อวัดรักษาวัดนางตะเคียน อำเภอเมืองสมุทรสงคราม จังหวัดสมุทรสงครามhttps://www.thairath.co.th/lifestyle/culture/2404407https://travel.trueid.net/detail/rzB4yA5k1ym6https://supapitakpong.com/giantess/หรือ นางพันธุรัตน์ จากวรรณคดีสังข์ทองที่เป็นอารักษ์รักษาวนอุทยานเขานางพันธุรัต ตำบลเขาใหญ่ อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรีhttps://mgronline.com/travel/detail/9640000112910https://mgronline.com/travel/detail/9640000112910 

ในประเทศพม่า นางยักษิณีได้รับการผสมกับคติศาสนาพื้นบ้านพม่า  บรรดานางยักษ์ที่มีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักเช่น โปะป้า เมดอว์ซึ่งเป็นนัตอารักษ์ของเขาโปะป้าhttps://www.matichonweekly.com/column/article_238566หรือนางยักษีผู้รักษาเจดีย์ชเวดากองเป็นต้นhttps://www.wonderfulpackage.com/article/v/962/https://travelwithkun.com/th/asia/%E0%B8%9E%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%B2/%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B8%8A%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B8%9E%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%B2/

ดูเพิ่ม

นางอัปสร
นางสาลพรรณยิการ์
เจ้าแม่ศีตลา
นารีผล
นิมฟ์
นางฟ้า
ฮูรุลอัยน์
นางโยคินี
รายนามรุกขเทวดา
ฆิลมาน
ซักคิวบัส

อ้างอิง

เพิ่มเติม

Concept of Yakshi (archived 21 July 2011)
Encyclopædia Britannica — "Yaksha"
RBI Monetary Museum — "Yaksha and Yakshini"
Ideals of Female Beauty in Ancient India 
Huntingdon Archive 

หมวดหมู่:วรรณคดี
หมวดหมู่:ศาสนาแบบอินเดีย
หมวดหมู่:ความเชื่อไทย
หมวดหมู่:ความเชื่อ
หมวดหมู่:เทวี
หมวดหมู่:ประมวลเรื่องปรัมปรา
หมวดหมู่:ศาสนาฮินดู
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:ศาสนาเชน