แฮลิอูโปลิส

แฮลิอูโปลิส (; I͗wnw, Iunu หรือ 𓉺𓏌𓊖; ,  'เสาหิน'; ) เป็นนครที่สำคัญของอียิปต์โบราณ เป็นเมืองหลักของเขตปกครองที่สิบสามหรือเขตปกครองแห่งแฮลิอูโปลิสของอียิปต์ล่าง และเป็นศูนย์กลางทางศาสนาที่สำคัญ ปัจจุบันตั้งอยู่ในเมืองอัยน์ชัมส์ ชานเมืองทางตะวันออกเฉียงเหนือของกรุงไคโร

แฮลิอูโปลิสเป็นหนึ่งในเมืองที่เก่าแก่ที่สุดของอียิปต์โบราณ ซึ่งถูกครอบครองตั้งแต่ช่วงสมัยก่อนราชวงศ์. มันขยายตัวอย่างมากภายใต้สมัยราชอาณาจักรเก่าและสมัยราชอาณาจักรกลาง แต่ปัจจุบันส่วนใหญ่ของเมืองถูกทำลาย ชิ้นส่วนของวิหารและอาคารอื่น ๆ ถูกนำไปใช้ใหม่เพื่อสร้างกรุงไคโรในยุคกลาง ข้อมูลส่วนใหญ่เกี่ยวกับเมืองโบราณนี้มาจากบันทึกที่ยังหลงเหลืออยู่

ส่วนที่หลงเหลือที่สำคัญของเมืองแฮลิอูโปลิสคือ เสาโอเบลิสก์ของวิหารแห่งรา-อาตุมที่โปรดให้สร้างโดยฟาโรห์เซนุสเรตที่ 1 จากราชวงศ์ที่สิบสองแห่งอียิปต์ และซากวิหารก็คงอยู่ในตำแหน่งเดิม ซึ่งในปัจจุบันวิหารดังกล่าวอยู่ในอัล-มาซัลลา เขตอัล-มาตารัยยาห์ กรุงไคโร.  เสาโอเบลิสก์เป็นเสาหินแกรนิตสีแดงความสูง 21 เมตร (69 ฟุต) มีน้ำหนัก 120 ตัน (240,000 ปอนด์) และเชื่อกันว่าเป็นเสาโอเบลิสก์ที่เก่าแก่ที่สุดในโลกที่ยังหลงเหลืออยู่ ชาวโรมันนำเสาโอเบลิสก์แห่งมอนเตซิโตริโอไปยังกรุงโรมภายใต้การนำของจักรพรรดิเอากุสตุส ซึ่งยังคงหลงเหลืออยู่ เสาโอเบลิสก์ขนาดเล็กสองเสาที่เรียกว่า เข็มแห่งคลีโอพัตรา ก็ถูกค้นย้ายไปยังเมืองลอนดอนและนิวยอร์กเช่นกัน

ชื่อ

แฮลิอูโปลิสเป็นชื่อที่แผลงเป็นละตินจากชื่อภาษากรีกโบราณว่า Hēlioúpolis () หมายถึง "เมืองแห่งดวงอาทิตย์" เฮลิออส เทพที่เป็นบุคลาธิษฐานของดวงอาทิตย์ เป็นเทพที่ชาวกรีกระบุเทียบกับราและอาตุม เทพเจ้าอียิปต์ที่มีลัทธิหลักบูชาในเมืองนี้

ชื่อดั้งเดิมของเมืองนี้คือ  ("เสาหิน") ซึ่งไม่ทราบรูปสะกดที่แท้จริง เนื่องจากชาวอียิปต์โบราณบันทึกเฉพาะรูปพยัญชนะ รูปทับศัพท์ของนักนักอียิปต์วิทยาคือ Iunu แต่ในภาษาฮีบรูไบเบิลปรากฏเป็น ʾŌn (,ปฐมกาล 41:45 ปฐมกาล 41:50) และ ʾĀwen (เอเสเคียล 30:17, อาโมส 1:5) ทำให้นักวิชาการบางส่วนสร้างรูปสะกดใหม่เป้น *ʔa:wnu บางทีจาก /ja:wunaw/ ในแบบเก่า นอกจากนี้ยังพบรูปแบบในรูปของ Awnu และ Annu ชื่อที่อยู่รอดในภาาษาคอปติกคือ  ŌnTLA lemma no. C5494 (ⲱⲛ), in: Coptic Dictionary Online, ed. by the Koptische/Coptic Electronic Language and Literature International Alliance (KELLIA), https://coptic-dictionary.org/entry.cgi?tla=C5494

ชื่อเมืองนี้ปรากฏในPyramid Texts ของราชอาณาจักรเก่าแห่งอียิปต์ ในชื่อ "บ้านเรือนของรา" (House of Ra). 

 อ้างอิง 

บรรณานุกรม
 Allen, James P. 2001. "Heliopolis". In The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, edited by Donald Bruce Redford. Vol. 2 of 3 vols. Oxford, New York, and Cairo: Oxford University Press and The American University in Cairo Press. 88–89
 Bilolo, Mubabinge. 1986. Les cosmo-théologies philosophiques d'Héliopolis et d'Hermopolis. Essai de thématisation et de systématisation, (Academy of African Thought, Sect. I, vol. 2),  Kinshasa–Munich 1987;  new ed., Munich-Paris, 2004.
 Reallexikon der Ägyptischen Religionsgeschichte - Hans Bonnet 
 Collier, Mark and Manley, Bill. How to Read Egyptian Hieroglyphs: Revised Edition. Berkeley: University of California Press, 1998.
 The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses, George Hart 
 Redford, Donald Bruce. 1992. "Heliopolis". In The Anchor Bible Dictionary, edited by David Noel Freedman. Vol. 3 of 6 vols. New York: Doubleday. 122–123


แหล่งข้อมูลอื่น
Obelisk of Psametik II from Heliopolis, removed and  reerected by Augustus in Rome