ระบบการถอดอักษรแบบไวลี

ระบบการถอดอักษรแบบไวลี (; 威利转写) เป็นหนึ่งในวิธีการถอดอักษรทิเบตเป็นอักษรโรมัน คิดค้นขึ้นโดยเทอเรล ไวลี (Turrell Wylie) ในปี ค.ศ. 1959 และได้กลายเป็นตัวช่วยสำคัญในการทับศัพท์ภาษาทิเบตแบบถอดตัวอักษรเพื่อการศึกษา

 ภาพรวม 
อักษรทิเบตเป็นอักษรแสดงเสียงซึ่งได้รับการคิดขึ้นมาในคริสต์ศตวรรษที่ 7 เพื่อแสดงเสียงภาษาทิเบตในสมัยนั้น แต่เสียงอ่านภาษาทิเบตในปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงจากเดิมไปมาก ในขณะที่อักษรยังเขียนเหมือนเดิมอยู่ ดังนั้นเมื่อพยายามเขียนภาษาทิเบตโดยใช้อักษรโรมันจึงมีความแตกต่างอย่างมากระหว่างการถอดอักษรกับการถอดตามเสียง ระบบการถอดอักษรไวลีนี้เป็นวิธีทับศัพท์โดยการถอดอักษรทิเบตโดยตรง เน้นการถอดอักษรให้เห็นรากศัพท์มากกว่าที่จะแสดงเสียงอ่านจริง ต่างจากระบบพินอินทิเบตที่ถอดตามเสียงโดยอิงสำเนียงลาซ่าเป็นมาตรฐาน

 ประวัติศาสตร์ 
ในปี ค.ศ. 1959 เทอเรล ไวลี ได้ชี้ให้เห็นว่าระบบการทับศัพท์ทิเบตที่ใช้กันมาก่อนหน้านั้นมีปัญหา จึงได้เรียบเรียงระบบการถอดอักษรนี้ขึ้น โดยเขาไม่ได้คิดขึ้นเองใหม่ทั้งหมดแต่ปรับปรุงจากระบบที่มีการใช้อยู่ในมหาวิทยาลัยวอชิงตัน

 พยัญชนะ 

อักษรพยัญชนะแต่ละตัวถอดเป็นอักษรโรมันตามระบบไวลีได้ดังนี้
ཀ ཁ ག ང ཅ ཆ ཇ ཉ ཏ ཐ ད ན པ ཕ བ མไวลี k kh g ng c ch j ny t th d n p ph b mพินอินทิเบตgkkngjqqnydttnbppmเสียงอ่านกคคงจชชญตททนปพพม
ཙ ཚ ཛ ཝ ཞ ཟ འ ཡ ར ལ ཤ ས ཧไวลี ts tsh dz w zh z ' y r l sh s hพินอินทิเบตzccwxsyrlxshเสียงอ่านจชชวซซอยรลซซฮ
อักษรทิเบตตัวสุดท้ายคือ  นั้นเป็นเสียง "อ" ซึ่งจะไม่แสดงในการเขียนระบบไวลี

 สระ 
อักษรทิเบตมีรูปสระมีอยู่ 4 ตัวคือสระอี อู เอ โอ โดยสระอะจะไม่แสดงรูปในอักษรทิเบตแต่จะแทนด้วยตัว a ในระบบไวลี
ཨ ཨི ཨུ ཨེ ཨོ a i u e oอาอีอูเอโอ

 เพิ่มเติม 
เครื่องหมาย () ที่วางต่อท้ายแต่ละพยางค์จะแทนด้วยการเว้นวรรค
หมวดหมู่:การทับศัพท์