พระภูมิ

พระภูมิ หรือมักเรียกว่า พระภูมิเจ้าที่ () เป็นเทพารักษ์ประจำพื้นที่และสถานที่ต่าง ๆราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, กรุงเทพพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 581 รวมรุกขเทวดาอื่น ๆเสฐียรโกเศศ. ผีสางเทวดา. กรุงเทพฯ:เอเธนส์บุ๊คส์. 1997, หน้า 9 หากสิงสถิตอยู่หรือเป็นเจ้าของหรือเป็นใหญ่ในที่ใด ก็จะเรียกเป็น เจ้าที่, เจ้าท่า, เจ้าป่า หรือเจ้าเขา เป็นต้น  หน้าที่ของพระภูมิ คือเพื่อปกปักรักษา ปกป้องดูแล บ้านเรือน เคหสถาน อาคาร สถานที่ต่าง ๆ รวมทั้งเรือกสวนไร่นา ตามความเชื่อของคนไทยในทุกภาคของประเทศมาตั้งแต่สมัยโบราณและยึดถือปฏิบัติบูชาสืบต่อกันมาช้านานจวบจนปัจจุบัน โดยมีศาลพระภูมิ ถือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่อุทิศให้แก่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มีความสำคัญและสักการะ หรือบุคคลสำคัญทางศาสนา 

ความเชื่อของพระภูมิมาจากศาสนาผี อันเป็นประเพณีธรรมเนียมพื้นเมืองแบบวิญญาณนิยมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก่อนการเข้ามาของศาสนาพุทธและศาสนาฮินดู เมื่อพระพุทธศาสนาและศาสนาฮินดูเข้ามาได้มีการผสมผสานในความเชื่อดั้งเดิม

เชื่อว่าพระภูมิมีอยู่ 9 องค์ ซึ่งแต่ละองค์มีบทบาทและหน้าที่รักษาสถานที่ต่างกันไป โดยประมุขของพระภูมิเจ้าที่นั้นคือเจ้ากรุงพาลี ซึ่งเป็นเทวดาในศาสนาฮินดู

 รายนามพระภูมิทั้ง 9 
ลักษณะของพระภูมิในประติมานวิทยาตั้งแต่โบราณจนถึงปัจจุบัน จะทรงฉลองพระองค์อย่างพระมหากษัตริย์ไทย ทรงสวมชฎา สวมพระภูษาห้อยชายมีสายธุรำ และสายสังวาลย์ ทรงสวมกำไล, ปั้นเหน่ง และพาหุรัด สวมฉลองฉลองพระบาทเชิงงอนอันแสดงถึงความมั่งคั่งร่ำรวยและความสูงศักดิ์รู้จักกับ-“พระภูมิทั้ง-9”-คู่บ้าน-คู่เมืองชาวสยาม!-เทวดาผู้ดูแลเรือกสวนไร่นาป่าเขา-บูชาตามประเพณี-คุ้มครองป้องภัย-พลิกร้ายกลายดีศาลพระภูมิ / อาจารย์สมเจตน์ แสงคำ ณ เวียงกำพู
นามพระภูมิบุรุษนามชายาพระภูมิ หรือ พระภูมิสตรีเทพอาวุธสัญญาลักษณ์พระภูมิบุรุษเทพอาวุธสัญญาลักษณ์ชายาพระภูมิ หรือ พระภูมิสตรีบทบาทและสถานที่รักษาหมายเหตุ พระชัยมงคล  นางภูมไชยา หรือ ภูมชายาหัตถ์ซ้ายทรงถือถุงเงิน หัตถ์ขวาทรงถือพระขรรค์ (พระภูมิบุรุษ) หัตถ์ซ้ายทรงดอกบัวตูม หัตถ์ขวาทรงไถ้ (ถุงมีสายหิ้งมีฝาปิด) (พระภูมิสตรี) ปกครองดูแลเคหสถานบ้านเรือนและร้านโรงต่าง ๆ นิยมบูชาตามบ้านเรือนและพระราชวังทั่วไป พระนครราช   นางภูมมาลาหัตถ์ขวาทรงพระขรรค์ หัตถ์ซ้ายทรงพุ่มกอไม้ หรือ ช่อดอกไม้ (พระภูมิบุรุษ) หัตถ์ขวาทรงปุษษะมาลา (พวงมาลัย) หัตถ์ซ้ายทรงไม้พลองห้อยลง (พระภูมิสตรี) ดูแลปกครองป้อม, ค่าย, ประตูเมือง, หอรบและบันไดต่าง ๆ ได้รับการสถาปนาเป็นหนึ่งในเทพารักษ์ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำท่าอากาศยานสุวรรณภูมิและมีหน้าที่ลักษณะเดียวกับพระเสื้อเมืองหรือพระหลักเมือง  พระเทเพน นางทิพมาลี  หัตถ์ขวาทรงหอกสั้น หรือ พระขรรค์ หัตถ์ซ้ายทรงคัมภีร์ (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาทรงปาศะ (เชือก) หัตถ์ซ้ายทรงกำหญ้า (พระภูมิสตรี)   ดูแลฟาร์ม, ไร่และคอกสัตว์ต่าง ๆ มีหน้าที่ลักษณะเดียวกับพระสุรัสวดีหรือพระจิตรคุปต์ในศาสนาฮินดู พระชัยศพณ์ หรือ พระสัพพคนธรรพ์   นางศรีประภา  หัตถ์ขวาทรงแสงหอกยาว หัตถ์ซ้ายทรงวางไว้ข้างองค์ (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาทรงคะนาน หัตถ์ซ้ายทรงย่าม (พระภูมิสตรี)  ปกครองดูแลเสบียง, คลังและยุ้งฉางต่าง ๆ มีหน้าที่ลักษณะเดียวกับเทพารักษ์พระคลังมหาสมบัติและแม่นางกวัก  พระคนธรรพ์  นางสุปริยา   หัตถ์ขวาทรงพระขรรค์ หัตถ์ซ้ายทรงหม้อกุมภะ (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาทรงหม้อกุมภะ หัตถ์ซ้ายทรงช่อดอกกุหลาบ (พระภูมิสตรี)  โรงพิธีงาน โรงพิธีแต่งงาน เรือนหอ สถานที่จัดงานมงคลมีหน้าที่ลักษณะเดียวกับพระกามเทพและพระนางรตีในศาสนาฮินดู   พระธรรมโหรา หรือ พระนาคราช หรือ พระเยาวะแผ้ว  นางขวัญข้าวกร้า   หัตถ์ขวาทรงพระขรรค์ หัตถ์ซ้ายทรงแพนหางนกยูง (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาทรงเคียว หัตถ์ซ้ายทรงรวงข้าว (พระภูมิสตรี)  เรือกสวนไร่นา ทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์มีหน้าที่ลักษณะเดียวกับพระไพรศพณ์และแม่พระโพสพ  พระเทวเถร หรือ พระวัยทัต  นางดอกไม้ทอง   หัตถ์ขวาทรงปฏัก หัตถ์ซ้ายทรงวางไว้ข้างองค์ (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาทรงดอกพุทธรักษาเคียว หัตถ์ซ้ายทรงธูปเทียน (พระภูมิสตรี)   ครองวัดวาอาราม ปูชนียสถาน พระเจดีย์ พระพุทธรูปสำคัญ เป็นที่รู้จักทั่วไปในนาม เสื้อวัด หรือ พระภูมิวัด พระธรรมิกราช  นางพุ่มไม้ไพร  หัตถ์ขวาทรงพระขรรค์ หัตถ์ซ้ายทรงปุษษะมาลา (พวงมาลัย) (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาทรงหวีกล้วย หัตถ์ซ้ายทรงดอกแคและดอกตูม (พระภูมิสตรี)  พืชพรรณธัญญาหารต่าง ๆ เป็นที่รู้จักทั่วไปในนาม เจ้าป่าเจ้าเขา หรือ พระพนัสบดี พระทาษธารา หรือ พระธาตุธาร, ทาสธารา  นางรินระรื่น หัตถ์ขวาถือหอกสั้น หัตถ์ซ้ายวางไว้ข้างองค์ (พระภูมิบุรุษ)หัตถ์ขวาถือดอกบัวบาน หัตถ์ซ้ายถือหอยยอด หรือหอยสังข์ (พระภูมิสตรี) ปกครองดูแลบึง, ห้วยหนอง, คลอง และลำธารต่าง ๆ ตลอดจนน้ำที่ตกลงมาจากฟ้า แม่น้ำทะเล มีหน้าที่ลักษณะเดียวกับพระแม่คงคาและพระพิรุณในศาสนาฮินดูhttps://www.culture.go.th/culture_th/ewt_news.php?nid=5125&filename=index

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:นะ (วิญญาณ)