เทินมี สัมโภฏะ

เทินมี สัมโภฏะ (; ป. ค.ศ. 619 - คริสต์ศตวรรษที่ 7) เป็นบุคคลที่ตามธรรมเนียมทิเบตระบุว่าเป็นผู้ประดิษฐ์อักษรทิเบตเป็นคนแรกหลังจากที่พระเจ้าซงแจ็นกัมโปส่งไปศึกษาที่อินเดีย โดยอิงจากอักษรคุปตะClaude Arpi, Glimpses on the History of Tibet. Dharamsala: Tibet Museum, 2013, p.1-23 เขายังได้รับการยกย่องว่ารับใช้กษัตริย์ในฐานะเสนาบดีและผู้คอยคุ้มกันเจ้าหญิงสองพระองค์จากเนปาลและจีนเมื่อเดินทางไปยังทิเบตเพื่อเป็นพระมเหสีของพระเจ้าซงแจ็นกัมโป ความถูกต้องแท้จริงของตำนานนี้ถูกตั้งคำถาม

 ข้อมูลตามธรรมเนียม 
เทินมีเป็นชื่อตระกูล ส่วนสัมโภฏะหมายถึง 'นักวิชาการ' (สัม) จากทิเบต (โภฏะ)  เขาถูกส่งไปอินเดียพร้อมกับนักเรียนทิเบตอีก 16 คนเพื่อศึกษาศาสนาพุทธ, สันสกฤต และศิลปะแห่งการเขียน ในบรรดาความสำเร็จมากมายของเขา เขายังเป็นผู้เขียนบทความสำคัญเกี่ยวกับไวยากรณ์ทิเบตจำนวน 6 บทความ ซึ่ง 2 บทความรวมอยู่ใน Tengyur และมีชื่อว่า (ในแบบไวลี) lung ston pa la rtsa  ba sum cu pa และ rtags kyi 'jug pa โดยอาจได้รับการแก้ไขใหม่โดยผู้อื่นในภายหลัง บทความสองฉบับที่เชื่อกันว่าเป็นผลงานของเขาอาจมีอายุย้อนหลังไปถึงคริสต์ศตวรรษที่ 13Hill, Nathan W. (2004) 'Compte rendu (Review of Paul G. Hackett, 'A Tibetan Verb Lexicon' Ithaca: Snow Lion, 2003.)'. Revue d’Etudes Tibétaines, (6), p. 86, and references cited therein. ข้อมูลบางแหล่งระบุว่าเขาถูกส่งไปที่อารามนาลันทาโดยเฉพาะ

R. A. Stein นักวิชาการ ระบุว่า 
"ตามรายงานธรรมเนียมทิเบต พระเจ้าซงแจ็นกัมโปส่งชายหนุ่มจากตระกูลเทินมีหรือทูมี นามว่าสัมโภฏะ บุตร Anu (หรือ Drithorek Anu) ไปยังอินเดียใน ค.ศ. 632 เพื่อเรียนรู้ตัวอักษรพร้อมกับชายหนุ่มคนอื่น ๆ  แบบแผนที่เลือกคืออักษรกัศมีร์ อย่างไรก็ตาม พงศาวดารโบราณตุนหฺวางบันทึกไว้ใน ค.ศ. 655 ว่า 'ข้อความในกฎหมายถูกเขียนขึ้น' เป็นเรื่องน่าตกใจที่ตระหนักว่าภายในเวลาไม่กี่ทศวรรษ ไม่เพียงแต่จะมีการประดิษฐ์อักษรทิเบตขึ้นเท่านั้น แต่อักษรดังกล่าวยังถูกดัดแปลงให้เข้ากับภาษาทิเบตด้วยอักขรวิธีที่ซับซ้อน และใช้ในการเขียนเอกสารต่าง ๆ ซึ่งไม่ต้องสงสัยเลยว่ามีการกล่าวกันในเวลาต่อมาว่า เทินมียังเป็นผู้ประพันธ์ไวยากรณ์อันทรงภูมิปัญญาเกี่ยวกับแบบแผนอินเดีย"R. A. Stein. Tibetan Civilization. (1972), pp. 51, 58. Stanford University Press.  (cloth);  (paper).

 ความถูกต้องทางประวัติศาสตร์ 
ที่มาของอักษรทิเบตแบบชัดเจนนั้นมีข้อมูลอยู่น้อย ซึ่งดูเหมือนจะมีการพัฒนามาเป็นเวลานาน แม้จะไม่ถึงกับเป็นไปไม่ได้ แต่ก็ยังคงเป็นเรื่องยากที่จะพิสูจน์การมีอยู่ของเทินมี สัมโภฏะ หรือแม้แต่การประดิษฐ์ระบบการเขียนใด ๆ ของเขา ข้อมูลแรกสุดเกี่ยวกับทิเบตอย่างพงศาวดารทิเบตเก่า ไม่ได้กล่าวถึงเทินมี สัมโภฏะ บทความที่ได้รับการยกย่องจากธรรมเนียมพุทธในเวลาต่อมา น่าจะรวบรวมขึ้นในช่วงหลายทศวรรษหลังรัชสมัยพระเจ้าซงแจ็นกัมโป

อ้างอิง

อ่านเพิ่ม
 The Clear Mirror: A Traditional Account of Tibet's Golden Age. Sakyapa Sonam Gyaltsen, translated by McComas Taylor and Lama Choedak Yuthok. 1996. Snow Lion Publications, Ithaca, New York. . "Chapter 10: Minister Tonmi brings the alphabet from India, and King Songsten Gampo creates the Laws of the Ten Virtues", pp. 99–110.

 Sacred Scripts: A Meditative Journey Through Tibetan Calligraphy. Authors - Tashi Mannox & Robin Kyte-coles, endorsed by H.H Dalai Lama. 2016. Mandala Publications, San Rafael, CA. . "A brief history of the Tibetan Writing Systems: King Songsten Gampo turned to Minister Thönmi Sambhoṭa to renovate the Tibetan writing systems and grammar", pp. 3–12.

 แหล่งข้อมูลอื่น 

หมวดหมู่:ผู้คิดค้นระบบการเขียน
หมวดหมู่:บุคคลในคริสต์ศตวรรษที่ 7
หมวดหมู่:ชาวทิเบต
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ทิเบต
หมวดหมู่:อักษรทิเบต
หมวดหมู่:พระสงฆ์จากนาลันทา