กรมทหารรักษาวัง

กรมทหารรักษาวัง วปร. หรือนามอย่างเป็นทางการว่า กรมทหารรักษาวังของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นกองกำลังกึ่งทหารส่วนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2454 ทำหน้าที่ถวายความปลอดภัยเป็นการส่วนพระองค์ จึงทำให้กรมทหารแทนทหารจากกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริว่า การทหารวังนั้น "มิใช่หน้าที่ของทหาร" แต่เป็นของกรมวังนอกหน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์คือกองทัพส่วนพระองค์ใช่หรือไม่?

กรมทหารรักษาวัง อยู่ในสังกัดกระทรวงวัง โดยมีสมุหราชองครักษ์เป็นผู้บังคับการ ทำหน้าที่รับสนองพระบรมราชโองการ และมีเจ้าหน้าที่เป็นพลเรือน โดยใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เป็นงบประมาณสำหรับบริหารกิจการภายในกรมทหารรักษาวัง และมีศาลทหารรักษาวังสำหรับพิจารณาคดีโดยเฉพาะ ทำให้สายการบังคับบัญชาของกรมทหารรักษาวังแยกออกจากกระทรวงกลาโหมหลังเหตุการณ์ ร.ศ.130 รัชกาลที่ 6 ทรงตั้ง “กรมทหารรักษาวัง” เพราะทรงไม่วางพระทัยกองทัพ

ภายหลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงลดความสำคัญของกรมทหารรักษาวังลงด้วยการลดทอนอัตรากำลังพลของกรมทหารรักษาวัง และเมื่อปี พ.ศ. 2478 คณะราษฎรยุบเลิกกรมทหารรักษาวังไปสังกัดหน่วยทหารของกองทัพบก กระทรวงกลาโหมแทน และเมื่อปี พ.ศ. 2488 ปัจจุบันได้เปลี่ยนเป็นกองพันทหารราบที่ 3 กรมทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ที่ 1

 ภูมิหลัง 
ครั้งเมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ ช่วงเดือนเมษายน พ.ศ. 2454 ได้เกิดเหตุการณ์กบฏ ร.ศ. 130 ทหารจำนวนหนึ่งได้ก่อกบฏ แม้ว่าการก่อกบฏในครั้งนี้จะไม่สำเร็จ แต่เหตุการณ์ดังกล่าว ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงต่อพระราชบัลลังก์ของพระองค์ เพราะเป็นครั้งแรกของสถาบันกษัตริย์ถูกท้าทายพระราชอำนาจ 

โดยเมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2454 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชหัตถเลขาถึงเจ้าพระยารามราฆพ เรื่องการก่อตั้งกรมทหารรักษาวัง วปร. แทนทหารของกองทัพบก ความว่า 

หลังจากนั้น ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2454 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแสดงให้เห็นว่าไม่แน่พระราชหฤทัยต่อความจงรักภักดีของทหารในกองทัพบก ด้วยเหตุนี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ จัดตั้ง "กรมทหารรักษาวัง"ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศตั้งกรมวังนอกเป็นกรมทหารรักษาวัง. 2454. ขึ้นเพื่อทำหน้าที่ถวายความปลอดภัยเป็นการส่วนพระองค์แทนทหารจากกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ และด้วยความมุ่งหวังส่วนพระองค์ว่ากรมทหารรักษาวังนี้จะเป็นความมั่นคงต่อพระราชบัลลังก์ในพระองค์เทพ บุญตานนท์. "กรมทหารรักษาวังของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว" : พลเรือนในเครื่องแบบทหาร, ศิลปวัฒนธรรม. 2559. 

เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2456 โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามกรมทหารรักษาวังว่า กรมทหารรักษาวังของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวราชกิจจานุเบกษา. ประกาศพระราชทานนามกรมทหารรักษาวัง. 2456. 

 โครงสร้าง 
250px|thumb|right|ขบวนทหารรักษาวัง วปร.
กรมทหารรักษาวัง วปร. มีรูปแบบการจัดกำลังแบบทหารราบในสังกัดกระทรวงกลาโหม โดยแบ่งออกเป็น 3 กองพัน คือ

กองพันที่ 1 กรมทหารรักษาวัง วปร. ประจำการอยู่ที่พระบรมมหาราชวัง 

กองพันที่ 2 กรมทหารรักษาวัง วปร. ประจำการอยู่ที่พระราชวังดุสิต

กองพันที่ 3 กรมทหารรักษาวัง วปร. ประจำการอยู่ที่จังหวัดนครศรีธรรมราช; ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม พ.ศ. 2458 ซึ่งรวมพื้นที่มณฑลนครศรีธรรมราช ปัตตานี สุราษฎร์ธานี ภูเก็ต และเพชรบูรณ์ กองพันยุบเลิกเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2468ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศยุบเลิกกองพันที่สามกรมทหารรักษาวังของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจังหวัดนครศรีธรรมราช. 2468. 

มีสมุหราชองครักษ์เป็นผู้บังคับการ ทำหน้าที่รับสนองพระบรมราชโองการ โดยใช้เงินพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เป็นเงินงบประมาณสำหรับบริหารกิจการภายในกรมทหารรักษาวัง และมีศาลทหารรักษาวังสำหรับพิจารณาคดีโดยเฉพาะ ทำให้สายการบังคับบัญชาแยกออกจากกองทัพบก กระทรวงกลาโหม

ในส่วนของกำลังพลนั้นโอนจากข้าราชบริพารที่อยู่ในสังกัดกรมวังนอก รวมถึงทหารในสังกัดกระทรวงกลาโหม ซึ่งทางกรมทหารรักษาวัง วปร. ได้ขอให้โอนย้ายมาสังกัดกรมทหารรักษาวัง วปร. นอกจากนี้แล้วยังมีข้าราชการในพระราชสำนัก รวมทั้งมหาดเล็กสมัครเข้าเป็นทหารรักษาวัง

ทหารรักษาวัง วปร. แต่งกายด้วยหมวกอุศเรนที่มีตราพระครุฑพ่าห์โลหะสีทองติดทับบนดอกไม้แพรจีบสีบานเย็น ประดับพู่สีขาว สวมเสื้อราชประแตน กางเกงสีขาบแถบสีบานเย็น

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ส่วนราชการในพระองค์
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2455
หมวดหมู่:รัชกาลที่ 6