ยฺหวิดเพ็ง

ยฺหวิดเพ็ง (Jyutping) เป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันสำหรับภาษากวางตุ้ง พัฒนาโดยสมาคมภาษาศาสตร์ฮ่องกง (LSHK) ซึ่งเป็นกลุ่มวิชาการในปี 1993 ระบบนี้มีชื่อทางการคือ แบบแผนการถอดภาษากวางตุ้งด้วยอักษรโรมันสมาคมภาษาศาสตร์ฮ่องกง โดยทางสมาคมได้สนับสนุนและส่งเสริมการใช้ระบบการถอดเป็นอักษรโรมันระบบนี้

คำว่า Jyutping (มาจากการถอดอักษรจีน  เป็นอักษรโรมันแบบยฺหวิดเพ็งเอง) เป็นคำที่ย่อมาจาก 2 คำ ประกอบด้วย Jyut6jyu5 ยฺหวิดยฺหวี ( หมายถึง "ภาษาเยฺว่") และ ping3jam1 เพ็งยั้ม ( หมายถึง "สะกดเสียง" ซึ่งคำนี้ในภาษาจีนกลางออกเสียงว่า "พินอิน")

แม้จะเป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันเพื่อแสดงวิธีการออกเสียง แต่ก็มีผู้ที่สนใจบางคนใช้ยฺหวิดเพ็งเพื่อหยั่งเสียงการเขียนภาษากวางตุ้งให้เป็นภาษาที่อ่านตามตัวอักษร (alphabetic language) โดยจะยกระดับจากตัวเขียนเพื่อช่วยการออกเสียงไปเป็นภาษาเขียนที่มีผลใช้บังคับจริง

 ประวัติ 
ระบบยฺหวิดเพ็งถือเป็นระบบที่ปลีกแยกจากระบบการถอดภาษากวางตุ้งด้วยอักษรโรมันแบบก่อนหน้านี้ทั้งหมด (ประมาณ 12 ระบบ เช่น งานริเริ่มของโรเบิร์ต มอร์ริสันในปี 1828 และการถอดเป็นอักษรโรมันแบบมาตรฐาน รวมถึงระบบที่ใช้กันแพร่หลายอย่าง ระบบเยล และระบบซิดนีย์ เหล่า) โดยนำอักษร z และ c มาใช้ในต้นพยางค์ และ eo และ oe ในท้ายพยางค์ รวมถึงการแทนที่อักษรต้นพยางค์ y ซึ่งใช้ในระบบก่อนหน้าทั้งหมดด้วยอักษร j

ในปี 2018 ระบบยฺหวิดเพ็งได้รับการปรับปรุงโดยเพิ่มอักษรท้ายพยางค์ -a และ -oet เพื่อสะท้อนว่าเป็นพยางค์ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของระบบเสียงภาษากวางตุ้งในปี 1997 โดยกลุ่มงานยฺหวิดเพ็งของสมาคมภาษาศาสตร์ฮ่องกง

 ต้นพยางค์ 
bpmfdtnlgknghgwkwwzcsj

 ท้ายพยางค์ 

aaaaiaauaamaanaangaapaataakaaiauamanangapatakeeieuem engep eki iuiminingipitikooiou onong otokuui  unung utuk eoi  eon  eot oe    oeng oetoekyu   yun  yut    m ng   
 เฉพาะอักษรท้ายพยางค์ m และ ng เท่านั้นที่สามารถเขียนโดด ๆ ได้ ในฐานะพยางค์เสียงนาสิก
 เป็นการออกเสียงคำเหล่านี้ในแบบภาษาพูดที่ไม่เป็นทางการ
 ใช้ละเสียงในภาษาพูดที่ไม่เป็นทางการ เช่น a6 ใน 四十四 (sei3a6 sei3) ซึ่งมาจาก sei3 sap6 sei3
 ใช้เป็นคำเลียนเสียงธรรมชาติ เช่น oet6 เสียงเรอ หรือ goet4 เสียงกรน

 วรรณยุกต์ 
ภาษาจีนกวางตุ้งมีวรรณยุกต์ 9 เสียง วรรณยุกต์เปลี่ยนระดับ 6 เสียง (contour tone) อย่างไรก็ตาม มี 3 ใน 9 เสียงที่เป็น entering tone () ซึ่งปรากฏเฉพาะในพยางค์ที่ลงท้ายด้วย p, t, และ k เท่านั้น โดยไม่มีหมายเลขเพื่อบ่งบอกเสียงวรรณยุกต์เหล่านี้แยกต่างหาก (แต่มีในพินอินกวางตุ้ง ซึ่งจะแสดงในวงเล็บในตารางด้านล่าง) ประโยคช่วยจำ คือ  อ่านว่า ฟ้งเสยโตวสี่หงอเต่ย์ปิ๊ดตาด หมายถึง “เมื่อฮวงจุ้ยมาเราจะเจริญรุ่งเรือง”
ชื่อวรรณยุกต์ยั้มผิ่งjam1ping4()ยั้มเสิงjam1soeng5()ยั้มโฮยjam1heoi3()เหยิ่งผิ่งjoeng4ping4()เหยิ่งเสิงjoeng4soeng5()เหยิ่งโฮยjoeng4heoi3()โก๊วยั้มหยับgou1jam1jap6()ไต๊ยั้มหยับdai1jam1jap6()เหยิ่งหยับjoeng4jap6()หมายเลขวรรณยุกต์1234561 (7)3 (8)6 (9)ระดับเสียงสูงเรียบ หรือ สูงตกกลางยกกลางเรียบ(ตรงกับเสียงสามัญในภาษาไทย)ต่ำตกต่ำยกต่ำเรียบสูงเรียบ พยางค์หยุดกลางเรียบ พยางค์หยุดต่ำเรียบ พยางค์หยุดIPAMatthews, S.; Yip, V. Cantonese: A Comprehensive Grammar; London: Routledge, 1994 55 /  53 35 33 21 /  11 13 22 5 3 2ตัวอย่างอักษร            ตัวอย่าง  fan1／si1fan2／si2 fan3／si3  fan4／si4 fan5／si5 fan6／si6  fat1/7／sik1/7 faat3/8／sek3/8 fat6/9／sik6/9

 ตัวอย่าง 
จีนตัวเต็มจีนตัวย่อถอดเป็นอักษรโรมันGwong2 zau1 waa2Jyut6 jyu5nei5 hou2

ตัวอย่างการถอดเป็นอักษรโรมันแบบยฺหวิดเพ็งจากความตอนหนึ่งในบทกวีสมัยถัง 300 บท

   Ceon1 Hiu2Maang6 Hou6 Jin4   Ceon1 min4 bat1 gok3 hiu2,   cyu3 cyu3 man4 tai4 niu5.   Je6 loi4 fung1 jyu5 sing1,   faa1 lok6 zi1 do1 siu2?

 อ้างอิง 

 หนังสืออ่านเพิ่ม 


 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Jyutping Pronunciation Guide
  : Learning the phonetic system of Cantonese
 Chinese Character Database (Phonologically Disambiguated According to the Cantonese Dialect)
 The CantoDict Project is a dedicated Cantonese-Mandarin-English online dictionary which uses Jyutping by default
 MDBG free online Chinese-English dictionary (supports both Jyutping and Yale romanization)

หมวดหมู่:การถอดอักษรจีนเป็นอักษรโรมัน
หมวดหมู่:ภาษากวางตุ้ง