ปรัชญาโบราณคดี

ปรัชญาโบราณคดี พยายามตรวจสอบรากฐาน วิธีการทางปรัชญาและความหมายของระเบียบวิธีทางโบราณคดี เพื่อทำความเข้าใจเพิ่มเติมเกี่ยวกับอดีตและปัจจุบันของมนุษย์

คำถามสำคัญ ได้แก่ โบราณคดีคืออะไร? พื้นฐานทางทฤษฎีของโบราณคดีคืออะไร? โบราณคดีมีความคิดเกี่ยวกับเวลาอย่างไร? เพราะเหตุใดบางคนจึงได้รับการฝึกฝนทางโบราณคดี ธรรมชาติและความจริงทางภววิสัยและกระบวนการศึกษาทางโบราณคดีคืออะไร? ปรัชญาวิเคราะห์ของโบราณคดีจะตรวจสอบตรรกะเบื้องหลังแนวคิด เช่น สิ่งประดิษฐ์ สถานที่  บันทึกทางโบราณคดี และวัฒนธรรมทางโบราณคดี นี่เป็นเพียงตัวอย่างบางส่วนที่มีความสัมพันธ์กับอภิปรัชญา สุนทรียศาสตร์ ญาณวิทยา  จริยศาสตร์ และทฤษฎีที่เป็นหัวใจของการปฏิบัติทางโบราณคดี

นอกจากคำถามทั่วไปเหล่านี้แล้ว ปรัชญาโบราณคดียังเกี่ยวข้องกับวิธีการทำงานภาคสนาม การบูรณาการทฤษฎีและการร่วมมือกับสาขาวิชาอื่น ๆ รวมไปถึงทฤษฎีการวัดและการแสดงข้อมูล 

ปรัชญาโบราณคดียังแสดงถึงแนวทางหรือทัศนคติบางอย่างที่แน่นอนซึ่งนำไปใช้กับระเบียบวิธี เช่น นักปรัชญาสตรีนิยม นักปรัชญามาร์กซิสต์ นักมนุษยนิยมหรือกระบวนการ โดยทั่วไปแนวทางเหล่านี้ นักโบราณคดี เรียกว่า "ทฤษฎี" บางครั้งก็รวมเข้าด้วยกัน แต่ไม่เหมือนกับปรัชญาวิเคราะห์ของโบราณคดี  สามารถอ่านเพิ่มเติมในทฤษฎีทางโบราณคดีสำหรับคำอธิบายทั้งหมดของแนวทางเหล่านี้ 

ปัจจุบันมีความเห็นพ้องกันเพียงเล็กน้อยในหมู่นักโบราณคดีเกี่ยวกับลักษณะของปัญหาในปรัชญาโบราณคดีหรือในบางกรณี ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่ปรัชญาโบราณคดีควรศึกษาหรือแม้กระทั่งการดำรงอยู่ ด้วยเหตุนี้ระเบียบวิธีจึงไม่ได้รับการพัฒนาอย่างมาก แม้กระทั่งการดำรงอยู่หรือความเกี่ยวข้องก็ถูกโต้แย้งโดยนักโบราณคดีบางคน อย่างไรก็ตาม เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปว่าการตระหนักถึงประเด็นทางปรัชญาและกรอบของหัวข้อผ่านการวิจัยเกี่ยวกับปรัชญาโบราณคดีมีความสำคัญต่อความก้าวหน้าในระเบียบวิธีเช่นเดียวกับการออกแบบการวิจัย การควบคุมการอนุมานและการตีความ รวมไปถึงการจำแนกประเภท

 ประวัติศาสตร์ 
รากเหง้าของการสืบเสาะหาความรู้ทางโบราณคดีสามารถสืบเนื่องมาจากมนุษย์ที่ต้องการอธิบายที่มาของโลกรอบตัว คำอธิบายเกี่ยวกับต้นกำเนิดของจักรวาลในยุคแรก ๆ เหล่านี้อยู่ในรูปแบบของ เทพนิยาย ด้วยการเพิ่มขึ้นของอารยธรรมที่ซับซ้อนเช่น สุเมเรียน บาบิโลน อียิปต์ และ เปอร์เซีย และด้วยฐานะปุโรหิตที่ซับซ้อนมากขึ้นคำอธิบายในตำนานเหล่านี้ก็มีความซับซ้อนมากขึ้นเช่นกัน

ปรัชญาเหล่านี้อ้างว่ามีจุดเริ่มต้นซึ่งเป็นต้นกำเนิดของทุกสรรพสิ่ง และคิดว่ามันเป็นโมฆะที่ไม่มีรูปแบบหรือความโกลาหล ซึ่งสสารทั้งหมดถูกสร้างขึ้น คำอธิบายเหล่านี้ทำให้เกิดแนวคิดเกี่ยวกับหลักการแรกหรือต้นกำเนิดที่อยู่ภายใต้และรวมทุกสิ่งเข้าด้วยกัน เป็นแนวคิดที่ส่งต่อกันในภาษากรีกเรียกว่า arché

 ปรัชญากรีก 
ในขั้นต้น เพื่อให้สอดคล้องกับต้นกำเนิด แนวคิดของอาร์เชในภาษากรีกจึงเชื่อกันว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น จักรวาลของเฮสิโอดในคริสต์ศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสตกาล แต่ในศตวรรษที่ 7 ก่อนคริสต์ศักราช Thales of Miletus โดยใช้แนวคิดของ arché จากเทพนิยาย เป็นคนแรกที่กล่าวว่ามันไม่ได้มาจากพระเจ้า แต่เป็นธรรมชาติ เขาไปอ้างว่าอาร์เชเป็นน้ำ นักปรัชญาชาวกรีกยุคหลังยังคงค้นหาอาร์เชในธรรมชาติ และด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงเป็นที่รู้จักในชื่อ physiologoi (หมายถึงนักปรัชญาทางกายภาพหรือธรรมชาติยุคก่อนโซกราตีส) เพื่อแยกความแตกต่างจากเทววิทยา theologoi ซึ่งยึดหลักปรัชญาของพวกเขาไว้เหนือธรรมชาติ โบราณคดีจึงสืบทอดภาระในการอธิบายที่มาของสิ่งต่าง ๆ และวิธีที่พวกมันเปลี่ยนแปลง ทั้งที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นการอนุรักษ์ศาสนาโดยเฉพาะ โดยไม่ต้องอาศัยการแทรกแซงจากพระเจ้า

ดังนั้น วิธีการทางวิทยาศาสตร์ของโบราณคดีจึงสามารถสืบย้อนไปถึงชาวกรีกโบราณทางทิศตะวันตกและค้นหาที่มาหรือหลักการแรกของสาเหตุในธรรมชาติมากกว่าในพระเจ้า เมื่อการค้นหาคำอธิบายถูกแยกออกจากแหล่งที่มาของพระเจ้าและรวมกับหลักการต่างๆ เช่น Parmenides of Elea's dictum ที่ว่า "ไม่มีสิ่งใดมาจากสิ่งใดเลย" การค้นหาหลักการของสาเหตุแรกทำให้เกิดความเชื่อที่ว่าโลกและกระบวนการต่าง ๆ ของโลกสามารถแสดงให้เข้าใจได้ผ่านความคิดที่มีเหตุผล สิ่งนี้นำไปสู่ความตระหนักเพิ่มเติมว่าประวัติศาสตร์ธรรมชาติและการพัฒนาของมนุษยชาติอาจได้รับการตรวจสอบอย่างมีเหตุผลด้วย

ด้วยวิธีนี้ หลักการของเหตุผลที่เพียงพอ หลักการของคำพ้องความหมายเชิงสาเหตุ  พร้อมกับสัจพจน์ที่ไม่มีอะไรมาจากความว่างเปล่า นำไปสู่รากฐานของการเสาะหาทางโบราณคดีเป็นกระบวนการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ โบราณคดีจึงเป็นพัฒนาการของประวัติศาสตร์ยุคแรก ๆ ของปรัชญาวิทยาศาสตร์

การค้นหา "สาเหตุแรก" ถูกนำไปใช้กับมนุษยชาติซึ่งนำไปสู่ทฤษฎีแรกเกี่ยวกับวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต อย่างไรก็ตาม แม้ว่านักปรัชญาจะตระหนักว่ามนุษยชาติต้องกลายเป็นคนดึกดำบรรพ์อีกครั้ง และความพยายามบางอย่างในการอธิบายพัฒนาการของคำพูดของมนุษย์ตามแนววิวัฒนาการ โบราณคดี ในยุคคลาสสิกยังคงเป็นการแสวงหาทางปรัชญาอย่างโดดเด่น

 การเสื่อมโทรมและการฟื้นฟู 
การพัฒนาถูกขัดจังหวะด้วยการเพิ่มขึ้นของนักวิชาการศาสนาคริสต์และการสร้างคำอธิบายต้นกำเนิดอันศักดิ์สิทธิ์ขึ้นใหม่ในวัฒนธรรมตะวันตกในศตวรรษที่ 4 และ 5 การฟื้นตัวของแนวคิดได้รับการกระตุ้นโดยการค้นพบบทกวี Epicurean เรื่อง "On Nature" ของ Lucretius ซึ่งกำหนดคำอธิบายทางโบราณคดีสำหรับวิวัฒนาการของมนุษย์ การฟื้นคืนชีพของการศึกษาผลงานคลาสสิกระหว่างยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาเป็นการฝึกปฏิบัติทางโบราณคดีแม้ว่าจะไม่ใช่กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ก็ตาม

 การพัฒนาสมัยใหม่ 
พัฒนาการในศตวรรษที่ 19 โดย ทฤษฎีความเท่าเทียมกัน (uniformitarianism) ของ Hutton และ Lyell และทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติของดาร์วิน ซึ่งทั้งสองอย่างนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการเสาะหาทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่เกี่ยวกับต้นกำเนิดของมนุษยชาติ

ญาณวิทยา
ญาณวิทยาทางโบราณคดีเกี่ยวข้องกับความรู้ทางโบราณคดี ลักษณะเฉพาะ จะหามาได้อย่างไร และขอบเขตความรู้ทางโบราณคดีของวัตถุหรือเอกลักษณ์ที่สามารถทราบได้ นอกจากนี้ยังยอมรับลักษณะอัตวิสัยของการเสาะหาทางโบราณคดีอีกด้วย ตัวอย่างเช่น มีจุดประสงค์ที่แท้จริงเพียงข้อเดียวในอดีตหรือหลายวัตถุประสงค์ นอกจากนี้ยังพยายามค้นหามาตรฐานที่ควรนำไปใช้กับการอ้างสิทธิ์ในความรู้ทางโบราณคดี ความเชื่อหรือความจริงที่เกี่ยวข้องกับอดีตคืออะไร?

ดังที่ Alison Wylie อธิบายว่า "[w]หมวกที่คุณพบในทางโบราณคดี มีทุกอย่างที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่คุณมองหา กับคำถามที่คุณถามและแหล่งข้อมูลเชิงแนวคิดที่คุณนำมาเพื่อพยายามตอบคำถามเหล่านั้น" วิเวียน เจมส์ เพิ่มเติมโดยกล่าวว่าบริบทเป็นผลลัพธ์ทางญาณวิทยาของการปฏิบัติทางโบราณคดี  ดังนั้นสิ่งที่คุณมองหา คำถามที่คุณถาม และแหล่งข้อมูลทางความคิดของคุณคือบริบทซึ่งเป็นผลลัพธ์ทางญาณวิทยา

ภววิทยา

ภววิทยาของโบราณคดีเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ เอกลักษณ์ทางโบราณคดีที่ดำรงอยู่ สามารถกล่าวได้ว่าดำรงอยู่จริง  และความสัมพันธ์ระหว่างกันอาจเป็นอย่างไร ตัวอย่างเช่น อะไรคือสิ่งประดิษฐ์ ไซต์ หรือวัฒนธรรม และมีเอกลักษณ์ที่แยกออกจากกันหรือไม่ หากเอกลักษณ์ตกลงที่จะดำรงอยู่ควรจัดประเภทหรือบันทึกอย่างไร สาขาของการวิจัยภววิทยาทางโบราณคดี เรียกว่า typology ซึ่งพยายามแยกวัตถุออกเป็นคลาสตามลักษณะทางกายภาพ

การดำรงอยู่และธรรมชาติของเวลายังเป็นข้อสงถกเถียงกันในภววิทยาทางโบราณคดีอีกด้วย ตัวอย่างเช่น การกำหนดระยะเวลามีผลอย่างไร เช่น แบบจำลองอายุสามปี มีผลอย่างไรต่อทฤษฎีและการปฏิบัติทางโบราณคดี คำถามเกี่ยวกับธรรมชาติทางภววิทยาของทั้งเวลาและวัตถุมีความสำคัญอย่างยิ่งในการออกแบบฐานข้อมูลทางโบราณคดี และมีความสำคัญเพิ่มมากขึ้นเมื่อการคำนวณทางคอมพิวเตอร์ของกระบวนการทางโบราณคดีและข้อมูลเพิ่มขึ้น

ทฤษฎี

ปรัชญาโบราณคดียังเกี่ยวข้องกับการสร้างทฤษฎีภายในสาขาวิชาด้วย โบราณคดีเป็นศาสตร์ที่มีการแยกสาขาทางทฤษฎีโดยไม่มีทฤษฎีการตีความที่ใช้กันทั่วไปซึ่งเป็นรากฐานของระเบียบวิธี แนวทางทฤษฎีที่แตกต่างกันมากมายได้พัฒนาขึ้นในช่วง 50 ปีที่ผ่านมาและมีอยู่คู่ขนานกันในสาขาวิชา สาขาเหล่านี้กว้างตั้งแต่โบราณคดีเชิงประจักษ์ที่มองว่าเป็นวิทยาศาสตร์ ไปจนถึงแนวคิดทางโบราณคดีหลังสมัยใหม่เชิงสัมพัทธ์ ว่าเป็นอุดมการณ์ที่ไม่สามารถยืนยันแนวความคิดของตนเองได้

ดังนั้น การค้นหาทฤษฎีอธิบายที่เป็นเอกภาพจึงเป็นข้อถกเถียงหลักในบรรดานักปรัชญาโบราณคดี อย่างไรก็ตาม นักโบราณคดีบางคนปฏิเสธถึงความเป็นไปได้ของทฤษฎีดังกล่าว โดยเน้นถึงความคลาดเคลื่อนในแนวทางของโบราณคดี

จริยศาสตร์

จริยศาสตร์ทางโบราณคดีเสาะหาประเด็นต่าง ๆ เกี่ยวกับการใช้สถานที่และวัตถุทางโบราณคดี ใครบ้างที่คว่ำบาตร ควบคุม และจ่ายเงินสำหรับการใช้งานดังกล่าว มักจะถูกโต้แย้ง ตัวอย่างเช่น สิทธิของชนเผ่าพื้นเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเหตุการณ์ล่าอาณานิคมที่อาจใช้โบราณคดีเพื่อสนับสนุนมหพรรณนาเกี่ยวกับการกดขี่หรือการยึดครอง หรือผู้ที่มีความเชื่อไม่สอดคล้องกับการปฏิบัติทางโบราณคดีบางอย่าง เช่น การนำศพออกจากสุสานโบราณ

ตัวอย่างอื่น ๆ ได้แก่ การใช้โบราณคดีเพื่อจุดประสงค์ทางการเมือง เช่น การอ้างกรรมสิทธิ์ในที่ดิน หรือการสนับสนุนระบอบการปกครองหรืออุดมการณ์บางอย่าง เช่น Ahnenerbe ที่โด่งดังภายใต้ Third Reich

การศึกษาความลำเอียงในมหพรรณนาทางโบราณคดี เช่น การเชื่อมโยงทางโบราณคดีกับประวัติศาสตร์อาณานิคม และความเป็นเจ้าของสิ่งประดิษฐ์ ตัวอย่างเช่น การโต้เถียงกันอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับ Elgin Marbles

อ้างอิง

หมวดหมู่:ปรัชญาโบราณคดี