อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร () เป็นสวนสาธารณะระดับย่านบนที่ดินขนาดใหญ่จำนวน 279 ไร่ บริเวณถนนศรีอยุธยา ตรงข้ามสวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต และหน้าแยกนางเลิ้ง จุดตัดระหว่างถนนพิษณุโลกและถนนนครสวรรค์ ในพื้นที่แขวงสวนจิตรลดา เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นเขตพระราชฐานในพระปรมาภิไธยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงรับโอนกรรมสิทธิ์มาจากสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ (ปัจจุบันคือสำนักงานพระคลังข้างที่เปลี่ยนชื่อสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์เป็น "สำนักงานพระคลังข้างที่") ภายหลังเสร็จสิ้นการรื้อถอนสนามม้านางเลิ้งที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 หลังจากเจ้าของเดิมคือราชตฤณมัยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ หมดสัญญาเช่าที่ดินเมื่อปี พ.ศ. 2561

อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ก่อตั้งขึ้นตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ที่ทรงตั้งพระราชหฤทัยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยพระราชทานพื้นที่เขตพระราชฐานส่วนพระองค์ดังกล่าวให้คณะทำงานออกแบบฯ จากสำนักพระราชวัง ดำเนินการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมตามแบบอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชนเข้าศึกษาและใช้ประโยชน์จากแนวพระราชดำริของทั้ง 2 พระองค์ ด้วยแนวคิดหลักจากองค์ความรู้เรื่องน้ำและป่า โดยสำนักพระราชวังเป็นผู้ดูแลอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ระหว่างการก่อสร้าง ส่วนการจัดสร้างและดูแลสวนหลังสร้างเสร็จนั้นดำเนินการโดยกรุงเทพมหานคร (กทม.)

อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีจุดหลักคือพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งประดิษฐานที่ศูนย์กลาง เพื่อให้ประชาชนน้อมรำลึกและถวายสักการะ การก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เริ่มต้นจากส่วนนี้เป็นส่วนแรก โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 และทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 หลังจากนั้น สำนักพระราชวังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นการเฉพาะกิจ ทุกวันที่ 13 ตุลาคม (วันนวมินทรมหาราช) และวันที่ 5 ธันวาคม (วันพ่อแห่งชาติ) ของทุกปี เพื่อให้ประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ ส่วนพื้นที่อื่น ๆ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ นั้น ปัจจุบันยังอยู่ระหว่างการก่อสร้างและปรับภูมิทัศน์ คาดว่าจะเปิดให้บริการได้ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569

 ประวัติ 

 ภูมิหลัง 
250px|thumb|left|ทิวทัศน์ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ระหว่างการปรับพื้นที่
เดิมพื้นที่นี้เป็นที่ตั้งของสนามม้านางเลิ้ง ซึ่งราชตฤณมัยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ทำสัญญาเช่าจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (ชื่อในขณะนั้น) เพื่อให้บริการการแข่งม้าสำหรับคนไทย และกิจการที่เกี่ยวข้องกับม้า โดยหลังจากสัญญาเช่าหมดลงเมื่อปี พ.ศ. 2561 และการรื้อถอนแล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2562 สำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ (ชื่อในเวลาต่อมา) จึงน้อมเกล้าฯ ถวายที่ดินดังกล่าวให้แก่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามกฎหมายว่าด้วยการจัดระเบียบทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และพระองค์ทรงผนวกที่ดินผืนนี้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของเขตพระราชฐานในพระราชวังดุสิต มีชื่อเรียกเบื้องต้นว่า "901 แลนด์"

โดยก่อนหมดสัญญาเช่า การแข่งขันม้าภายในสนามม้านางเลิ้งเกิดปัญหาการพนันและการกำหนดผลขึ้น พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริว่า การพนันจะส่งผลเสียเป็นวงกว้าง จนสร้างปัญหาตามมาอีกมาก ซึ่งอาจกระทบไปถึงครอบครัวของผู้เล่นเอง และทรงให้ความสำคัญกับปัญหาสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ รวมถึงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมทั้งเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงพระราชทานพื้นที่สนามม้านางเลิ้งเดิมในพระปรมาภิไธยส่วนพระองค์ ให้จัดสร้างเป็นสวนสาธารณะ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชนเข้าศึกษาพระราชกรณียกิจ และใช้ประโยชน์จากโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของทั้ง 2 พระองค์ ผ่านองค์ความรู้เรื่องน้ำและป่า

อนึ่ง หลังจากการปิดสนามม้านางเลิ้งไปไม่นาน สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล ได้ระบุข่าวลือผ่านเฟซบุ๊กของตนว่า พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์จะสร้างกลุ่มพระราชวังส่วนพระองค์บนพื้นที่สนามม้านางเลิ้งเดิม อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นจริงนั้นมิได้เป็นไปตามข่าวลือที่สมศักดิ์ระบุไว้แต่อย่างใด

 การก่อสร้าง 
อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เริ่มออกแบบและพัฒนาแบบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 ซึ่งเป็นช่วงคาบเกี่ยวกับการปิดสนามม้านางเลิ้งหลังการหมดสัญญาเช่า และเริ่มปรับพื้นที่ในปี พ.ศ. 2564 หลังเสร็จสิ้นการรื้อถอนสนามม้านางเลิ้ง โดยพลตำรวจโท ภัคพงศ์ พงษ์เภตรา ผู้บัญชาการตำรวจนครบาลในขณะนั้น ในฐานะหัวหน้าเจ้าพนักงานจราจรในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ออกข้อบังคับให้จำกัดความเร็วและห้ามใช้เสียงบริเวณโดยรอบเขตพระราชฐาน 901 แลนด์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของโครงการก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม

ต่อมาเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน สำนักพระราชวังเผยแพร่วีดิทัศน์เปิดแผนแม่บทของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นครั้งแรก ผ่านสื่อสังคมต่าง ๆ ของหน่วยราชการในพระองค์ และเริ่มต้นการก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ อย่างเป็นทางการ จากพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ และการปลูกต้นไม้ 55 พันธุ์ จำนวน 109 ต้น เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 โดยสำนักพระราชวังเป็นผู้ออกแบบและดูแลอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ในระหว่างการก่อสร้าง ส่วนการก่อสร้างพื้นที่ส่วนใหญ่ รวมถึงการบำรุงรักษาอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ หลังก่อสร้างเสร็จสิ้นนั้น ดำเนินการโดยกรุงเทพมหานคร (กทม.) ผ่านกองควบคุมการก่อสร้าง สำนักการโยธา และสำนักงานสวนสาธารณะ สำนักสิ่งแวดล้อม ตามลำดับ

หลังเสร็จสิ้นพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 แล้ว ยังมีหน่วยราชการในพระองค์และหน่วยงานภาครัฐที่จัดกิจกรรมปลูกต้นไม้ ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว อีกอย่างน้อย 2 ครั้ง ดังนี้

 ครั้งที่ 1 เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 เวลา 8:00 น. เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้กระทรวงมหาดไทย นำผู้ว่าราชการจังหวัดทั้ง 77 จังหวัด ปลูกพันธุ์ไม้มงคลประจำจังหวัดของประเทศไทยทั้ง 77 จังหวัด และกระทรวงการต่างประเทศ นำคณะผู้แทนทางทูตและกงสุลต่างประเทศในประเทศไทย ปลูกต้นไม้ที่นำมาจากประเทศต่าง ๆ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ โดยมีพลอากาศเอก สถิตย์พงษ์ สุขวิมล ราชเลขานุการในพระองค์พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นประธานในพิธีเปิดกิจกรรม
 ครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2568 เวลา 15:30 น. เนื่องในโอกาสพระราชพิธีสมมงคลพระชนมายุเท่าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พ.ศ. 2568 จัดโดยสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ กทม., กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเน้นปลูกต้นไม้มงคลและต้นไม้หายากที่ควรอนุรักษ์เป็นหลัก เช่น ต้นตะเคียนทอง ต้นพิกุล ต้นอินจัน เป็นต้น รวมทั้งหมด 173 ต้น โดยมีแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น เป็นประธานในพิธีเปิดกิจกรรม

ตามกำหนดเดิมในช่วงเปิดแผนแม่บท มีคาดการณ์ว่าอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ จะเปิดให้บริการได้ในปลายปี พ.ศ. 2567 ก่อนจะขยับกำหนดการออกไป โดยคาดการณ์ว่าจะเปิดให้บริการได้ภายในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569

 ภาพรวม 
อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีพื้นที่ทั้งหมด 279 ไร่ ทำให้จะเป็นสวนสาธารณะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 3 ของกรุงเทพมหานครชั้นใน รองจากสวนลุมพินีและสวนเบญจกิติ โดยมีถนนล้อมรอบทั้ง 4 ด้าน ดังนี้

 ด้านทิศเหนือ ติดถนนศรีอยุธยา
 ด้านทิศตะวันออก ติดถนนสวรรคโลก
 ด้านทิศใต้ ติดถนนพิษณุโลก และบางส่วนติดโรงเรียนราชวินิต มัธยม
 ด้านทิศตะวันตก ติดถนนพระรามที่ 5

พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ทรงตั้งพระราชหฤทัยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงพระราชทานพระบรมราโชบายไปยังคณะทำงานฝ่ายออกแบบจากสำนักพระราชวัง ซึ่งนำโดยวรรณพร พรประภา ให้ออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ตามแบบอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยให้นำองค์ความรู้เรื่องน้ำ และป่า มาใช้เป็นแนวคิดหลักในการการออกแบบสวนสาธารณะว่า "น้ำคือชีวิต จากนภา ผ่านภูผา สู่มหานที" เพื่อแสดงถึงความผูกพันและความจงรักภักดีที่ประชาชนมีต่อพระมหากษัตริย์ สะท้อนความสำคัญระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ เป็นแหล่งเรียนรู้ให้เด็ก เยาวชน และประชาชนเข้าศึกษาพระราชกรณียกิจของทั้ง 2 พระองค์ และทรงอุทิศเป็นปอดแห่งใหม่ของกรุงเทพมหานคร เพื่อการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและสุขภาพของประชาชนทั้งร่างกายและจิตใจ โดยมีพื้นที่หลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ดังนี้

 ลานพระบรมราชานุสาวรีย์ เป็นหัวใจและจุดศูนย์กลางของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีลักษณะเป็นลานรูปไข่ โอบล้อมด้วยป่าผสมผสาน มีพื้นที่ทั้งหมด 2,173 ตารางเมตร บนเนินสูง 7 เมตร ตรงกลางประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ให้ประชาชนขึ้นไปถวายสักการะ
 สระน้ำรูปเลข ๙ ไทย มีจำนวน 47 ไร่ เป็นพื้นที่สำคัญในการศึกษาโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน ตั้งแต่ "ต้นน้ำ" เช่น ฝายชะลอน้ำ, ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง, หญ้าแฝก, "กลางน้ำ" เช่น พืชชุ่มน้ำ, การบำบัดน้ำด้วยกังหันน้ำชัยพัฒนา, บ่อปลานิล, การทำเกษตรทฤษฎีใหม่ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และ "ปลายน้ำ" เช่น พืชกรองน้ำ, พื้นที่ชุ่มน้ำ เป็นต้น รวมถึงมีการใช้ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศสมัยใหม่ เพื่อช่วยออกแบบสระน้ำให้มีลักษณะเป็นแก้มลิง เชื่อมต่อกับคลองผดุงกรุงเกษม คลองเปรมประชากร และคลองสามเสน โดยการกักเก็บน้ำทางผิวดินบริเวณกลางสระน้ำและใต้ดิน ก่อนระบายน้ำลงสู่คลองที่เชื่อมต่อทั้ง 3 สาย เพื่อรองรับและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมในช่วงฤดูฝนที่มักเกิดขึ้นบ่อยครั้งในกรุงเทพมหานคร
 สะพานรูปเลข ๙ ไทย เป็นสะพานและทางเดินจากฝั่งทิศใต้ของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เชื่อมต่อจากประตูทางเข้าฝั่งถนนพิษณุโลกติดกับแยกนางเลิ้ง ซึ่งเป็นทางเข้าหลักของสนามม้านางเลิ้งเดิม ขึ้นสู่ลานพระบรมราชานุสาวรีย์ทางด้านหลัง
 สะพานหยดน้ำพระทัย มีการออกแบบอย่างสวยงาม โดยเมื่อสะท้อนเงาจากน้ำจะเห็นเป็นรูปหยดน้ำ สื่อถึงน้ำพระราชหฤทัยพระองค์ที่หล่อเลี้ยงคนไทยมาตลอด 70 ปีแห่งการครองราชย์
 สะพานไม้เจาะบากง เป็นการจำลองสะพานไม้เจาะบากง จังหวัดนราธิวาส ที่พระองค์เคยเสด็จพระราชดำเนินไปทรงงานเมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2524 บริเวณโดยรอบสะพานออกแบบเป็นท่าน้ำ น้ำตก และลำธารน้ำจำลอง ตามแบบป่าดิบชื้น
 สวนป่าธรรมชาติ มีการปลูกต้นไม้ขนาดใหญ่ 55 พันธุ์ จำนวนมากกว่า 4,500 ต้น บนพื้นที่สีเขียวจำนวน 105 ไร่ ที่ให้ความร่มรื่น สื่อความหมาย และมีประโยชน์ พร้อมทั้งช่วยอนุรักษ์ดินและน้ำ ตามแนวพระราชดำริ "ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง" รวมถึงช่วยลดปัญหาสิ่งแวดล้อมและมลพิษที่มักเกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้งในเมืองขนาดใหญ่ โดยเฉพาะพีเอ็ม 2.5 และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ เช่น ต้นไม้โตเร็วเพื่อสร้างร่มเงา, ต้นไม้ประจำจังหวัด, ต้นไม้หายาก, ต้นไม้กรองฝุ่น รวมถึงพืชกันเสียงบางชนิด

นอกจากนี้ ในการออกแบบอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ยังประยุกต์ใช้แนวคิดของสวนสมัยใหม่ (Modern Park) เพื่อให้ประชาชนสามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างทั่วถึง โดยเฉพาะการส่งเสริมคุณภาพชีวิตด้วยการออกกำลังกาย ตามพระบรมราโชบายของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เช่น ทางจักรยาน, ทางวิ่ง ที่เชื่อมต่อถึงกันได้, สนามเด็กเล่น, ลานกิจกรรมสำหรับกีฬาสเกตบอร์ด บาสเกตบอล เซปักตะกร้อ รวมถึงพื้นที่ออกกำลังกายสำหรับบุคคลในวัยกลางคนและผู้สูงอายุ เช่น โยคะ และอุปกรณ์ออกกำลังกายชนิดอื่น ๆ พร้อมทั้งมีภัตตาคาร ร้านกาแฟ พื้นที่ริมน้ำ ท่าเรือ และสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ สำหรับรองรับการใช้งานของทั้งประชาชนและคนพิการในทุกรูปแบบ

 พระบรมราชานุสาวรีย์ 

พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เป็นพระบรมราชานุสาวรีย์ที่เป็นหัวใจ จุดหลักสำคัญ และศูนย์กลางของอุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้นเพื่อถวายพระเกียรติยศสูงสุดแด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประดิษฐานบนลานรูปไข่ โอบล้อมด้วยป่าผสมผสาน มีช่องเปิดเพื่อเป็นร่องลมและเป็นแกนนำสายตาจำนวน 9 แกนตามเลขรัชกาล ทำให้ประชาชนที่อยู่ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ และถนนโดยรอบภายนอกสามารถมองเห็นพระบรมราชานุสาวรีย์ได้ทั้งหมด

 รายละเอียด 
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ดำเนินการปั้นต้นแบบพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยมี ภราดร เชิดชู ประติมากรเชี่ยวชาญ เป็นประติมากรหลักพร้อมคณะ พระบรมรูปมีความสูง 7.70 เมตร คิดเป็น 4 เท่าครึ่งของพระองค์จริง หล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ พระอิริยาบถประทับยืน ทรงฉลองพระองค์เครื่องแบบทหารเต็มยศของกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ พระหัตถ์ขวาทรงถือพระคทาจอมทัพภูมิพล พระหัตถ์ซ้ายทรงถือกระบี่และสายยงยศจอมทัพไทย หันพระพักตร์ไปทางพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดุสิต ซึ่งเป็นที่ประทับถาวรของพระองค์ขณะทรงพระชนม์ ประดิษฐานเหนือแท่นหินอ่อนแกะสลักฐานเป็นรูปบัวทรงสี่เหลี่ยมย่อมุม มีตราพระปรมาภิไธยย่อ ภ.ป.ร. หล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ ประดิษฐานด้านหน้าแท่น รองรับด้วยฐานหินอ่อนรูปแบบผังแปดเหลี่ยม ตามคติของพระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ในเบื้องแรกของการประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก หมายถึง ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระบรมเดชานุภาพ มีผู้แทนประชาชนชาวไทยจากทั้ง 8 ทิศ น้อมเกล้าฯ ถวายแผ่นดินด้วยความจงรักภักดี 

แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์มีความสูงทั้งหมด 9.05 เมตร บริเวณด้านหน้าของฐานทั้ง 8 ด้าน ประดับแผ่นคำจารึกหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ จำนวน 8 แผ่น แต่ละแผ่นเรียงลำดับทวนเข็มนาฬิกา จารึกพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ และพระเกียรติคุณของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รวมทั้งพระราชปณิธานของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวในการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์องค์ดังกล่าวขึ้น รวมทั้งหมด 8 หัวข้อ ได้แก่ พระราชประวัติ, พระราชาผู้ทรงธรรม, กลางใจราษฎร์, ปราชญ์ของแผ่นดิน, พระภูมินทร์บริบาล, นวมินทร์โลกกล่าวขาน, สืบสาน รักษา และต่อยอด และ บรมราชสดุดี รวมถึงมีแท่นหินอ่อนวางพานพุ่มหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ประดับเป็นเครื่องสักการะประกอบบริเวณมุมทั้ง 4 ทิศ

ฐานชั้นที่ 2 มีความสูง 1.50 เมตร เป็นฐานหินอ่อนสี่เหลี่ยมย่อมุม มีขอบกั้นเป็นรั้ว เปิดทางขึ้นลงด้านหน้าและด้านหลัง และฐานชั้นที่ 1 มีความสูง 1.20 เมตร เป็นฐานหินอ่อนรูปทรงวงรี มีขอบกั้นเป็นรั้ว เปิดทางขึ้นลงด้านหน้าและด้านหลังเช่นกัน เพื่อให้ประชาชนที่เข้ามาภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทั้งจากทางเข้าหลักฝั่งถนนศรีอยุธยา (ประตูหลัก) และจากทางเข้าฝั่งถนนพิษณุโลก (ตามสะพานรูปเลข ๙ ไทย) สามารถขึ้นไปสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ได้โดยสะดวก รวมถึงมีอ่างน้ำพุหินอ่อนทรงกลมประดับไว้ทั้ง 4 มุม รวมความสูงของพระบรมราชานุสาวรีย์ทั้งหมด 19.45 เมตร แสดงความหมายว่า 19 คือ 1 + 9 = 10 หมายถึง รัชกาลที่ 10 และ 0.45 คือ 4 + 5 = 9 หมายถึง รัชกาลที่ 9

 การก่อสร้างและพิธีเปิด 
วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 เวลา 16.30 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี ไปยังอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 

วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2565 เวลา 19.00 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงเททองหล่อพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ส่วนพระเศียร ซึ่งจะนำมาประกอบเป็นพระบรมรูปที่จะอัญเชิญไปประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ต่อไป

วันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 เวลา 16.33 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ไปยังอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทรงประกอบพิธีบวงสรวงอัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ

วันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 เวลา 17.53 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ไปยังอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร อย่างเป็นทางการ

ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ สำนักพระราชวังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ให้ประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยเฉพาะ เป็นการชั่วคราว เมื่อวันที่ 14–16 ตุลาคม พ.ศ. 2565 หลังจากนั้นจึงกลับมาปิดอุทยานเพื่อปรับภูมิทัศน์ให้สมพระเกียรติ ก่อนจะกลับมาเปิดอีกครั้งตามกำหนดการเปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ที่วางไว้เดิมต่อไป

ทั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพวงมาลาหรือพุ่มดอกไม้ถวายราชสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นประจำทุกปี ในวันที่ 13 ตุลาคม และวันที่ 5 ธันวาคม ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันสวรรคต (วันนวมินทรมหาราช) และวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ (วันพ่อแห่งชาติ) ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ตามลำดับ โดยระหว่างที่การปรับภูมิทัศน์ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ ในช่วงปี พ.ศ. 2566 – 2568 สำนักพระราชวัง ซึ่งเป็นผู้ดูแลอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ในระหว่างการก่อสร้าง ยังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นการเฉพาะกิจ สำหรับให้หน่วยงานภาครัฐ เอกชน และประชาชนเข้ามาวางพวงมาลาหรือพุ่มดอกไม้และสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ เป็นประจำทุกปี ในทั้ง 2 วันข้างต้น

 พันธุ์ไม้ภายในอุทยาน 
พันธุ์ไม้ที่มีการเพาะปลูกในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีทั้งหมด 55 พันธุ์ แบ่งเป็นพันธุ์ไม้ทรงปลูก 6 พันธุ์ และพันธุ์ไม้อื่น ๆ อีก 49 พันธุ์ ดังนี้

 พันธุ์ไม้ทรงปลูก 
พันธุ์ไม้ทรงปลูกในปัจจุบันมีจำนวน 6 พันธุ์ โดย 5 พันธุ์แรก ทรงปลูกโดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว, สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และทอดพระเนตรนิทรรศการอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ภายหลังทรงปลูกเพิ่มอีก 1 พันธุ์โดยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีบวงสรวงอัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์

 พันธุ์ไม้อื่น ๆ 

 กระทุ่มนา
 กระพี้จั่น
 กัลปพฤกษ์
 แก้วเจ้าจอม
 ขนุน
 ขนุนไพศาลทักษิณ
 ขี้เหล็กบ้าน
 จันทน์กะพ้อ
 จำปี
 จำปีสิรินธร
 ชงโค
 ชิงชัน
 ตะกู
 ตะเคียนทอง
 ตะแบกนา
 ตะแบกใหญ่
 ทองกวาว

 ทองหลาง
 นนทรี
 บัวสวรรค์
 ประดู่แดง
 ประดู่ป่า
 ประดู่อังสนา
 ปีบ
 ปีบทอง
 พรหมจุฬาภรณ์
 มหาพรหมราชินี
 มะกอก
 มะเกลือ
 มะตูม
 มะเม่า
 มะฮอกกานี
 โมกมัน
 โมกราชินี

 ยางนา
 รวงผึ้ง
 ราชพฤกษ์ (คูน)
 ลำดวน
 ลีลาวดี
 ศรีตรัง
 สมอไทย
 สมอพิเภก
 สะเดา
 สะเดาช้าง
 สัก
 เสลาใบเล็ก
 เสลา (อินทรสชิด)
 หว้า
 อิน-จัน
 อินทนิลน้ำ

 สถานที่ใกล้เคียง 

 พระราชวังดุสิต
 สวนจิตรลดา
 พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
 โรงเรียนจิตรลดา
 โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา
 สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ
 ลานพระราชวังดุสิต
 พระบรมรูปทรงม้า
 พระที่นั่งอนันตสมาคม
 พระที่นั่งวิมานเมฆ
 วังสวนกุหลาบ
 พระที่นั่งอภิเศกดุสิต
 พระที่นั่งอุดรภาค
 หน่วยราชการในพระองค์ 904
 วชิราวุธวิทยาลัย
 สนามเสือป่า
 สำนักพระราชวัง (สโมสรเสือป่า)
 โกลเด้น เพลซ สาขาสนามเสือป่า
 มูลนิธิชัยพัฒนา สาขาสนามเสือป่า
 หน่วยราชการในพระองค์
 สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
 ภัทรพัฒน์ สาขาสนามเสือป่า
 กองทัพภาคที่ 1
 กองพลที่ 1 รักษาพระองค์
 สถาบันเทคโนโลยีจิตรลดา
 โรงเรียนจิตรลดาวิชาชีพ
 มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ
 มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตพญาไท
 คณะวิทยาศาสตร์
 คณะเภสัชศาสตร์
 คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
 ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตน์
 กระทรวงการต่างประเทศ
 กระทรวงศึกษาธิการ
 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)
 ศูนย์ประสานงานสถาบันการอาชีวศึกษา (ราชดำเนินนอก)
 สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (ก.ศ.น.)
 สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา

 กระทรวงอุตสาหกรรม
 กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม
 กรมโรงงานอุตสาหกรรม
 สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม
 กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่
 กระทรวงการคลัง
 สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.)
 สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.)
 กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
 กรมทางหลวง
 สำนักบริหารบำรุงทาง
 พิพิธภัณฑ์กรมทางหลวง
 กองทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง
 สถานีดับเพลิงและกู้ภัยพญาไท
 ศูนย์สุขภาพ สมาคมสโมสรกรมทางหลวง
 สำนักก่อสร้างสะพาน
 สำนักจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน
 สำนักสำรวจและออกแบบ
 สำนักก่อสร้างทางที่ ๑
 สำนักเครื่องกลและสื่อสารกรมทางหลวง
 กรมการขนส่งทางราง 
 กรมการปกครอง (วังไชยา) ศูนย์บริการประชาชน
 กรมทรัพยากรธรณี
 กองธรณีวิทยา
 พิพิธภัณฑ์แร่ - หิน
 สำนักข่าวกรองแห่งชาติ
 พิพิธภัณฑ์ตำรวจ วังปารุสกวัน
 เยาวชนสัมพันธ์กองบัญชาการตำรวจนครบาล
 กรมโยธาธิการและผังเมือง สำนักงานเขตพญาไท
 กรมทรัพยากรน้ำ สำนักงานเขตพญาไท
 สำนักงบประมาณ
 กองบัญชาการตำรวจนครบาล
 กองบังคับการตำรวจนครบาล ๑
 สถานีวิทยุกองพลที่ 1 รักษาพระองค์
 โรงพยาบาลมิชชั่น
 คณะพยาบาลศาสตร์มิชชั่น มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก
 คริสตจักรวันเสาร์

 บ้านพิษณุโลก
 โรงเรียนราชวินิต มัธยม
 ตลาดนางเลิ้ง
 วัดสุนทรธรรมทาน
 วัดสมณานัมบริหาร
 ตลาดสะพานขาว
 บ้านมนังคศิลา
 ตลาดมหานาค (สะพานขาว - โบ๊เบ๊)
 วัดโสมนัสราชวรวิหาร
 โรงเรียนวัดโสมนัส
 กองการฌาปนกิจ กรมสวัสดิการทหารบก
 สำนักงานพระคลังข้างที่
 สนามมวยราชดำเนิน
 สะพานมัฆวานรังสรรค์
 ด่านเก็บค่าผ่านทางพิเศษ ยมราช
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พณิชยการพระนคร
 ทำเนียบรัฐบาลไทย
 สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
 สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
 สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
 สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ
 พิพิธภัณฑ์เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
 วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร
 พระที่นั่งทรงธรรม
 พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ
 โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร
 สมาคมนักเรียนเก่าเบญจมบพิตร ในพระบรมราชูปถัมภ์
 มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
 โรงพยาบาลสงฆ์
 อาคารมูลนิธิโรงพยาบาลสงฆ์
 อาคารกัลยาณิวัฒนา
 โรงเรียนอำนวยศิลป์
 โรงเรียนพญาไท
 โรงเรียนสันติราษฎร์วิทยาลัย
 สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.)
 สำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสามัคคีปรองดอง (ป.ย.ป.)
 ศูนย์รับเรื่องร้องทุกข์ของรัฐบาล
 สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) สำนักงานถนนพิษณุโลก

 ดูเพิ่ม 
 พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
 รายชื่อพระอิสริยยศและพระเกียรติยศในพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
 โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
 สนามม้านางเลิ้ง

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

 แหล่งข้อมูลอื่น 



หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างในประเทศไทย
หมวดหมู่:อนุสาวรีย์ในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:สวนสาธารณะในเขตดุสิต
หมวดหมู่:พระบรมรูปพระมหากษัตริย์
หมวดหมู่:อนุสาวรีย์และอนุสรณ์สถานของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
หมวดหมู่:การพรรณนาทางวัฒนธรรมของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร