สนธิสัญญาฮะซัน–มุอาวิยะฮ์

สนธิสัญญาฮะซัน–มุอาวิยะฮ์ เป็นสนธิสัญญาสันติภาพทางการเมืองที่ลงนามใน ค.ศ. 661 ระหว่างฮะซัน อิบน์ อะลีกับมุอาวิยะฮ์ที่ 1 () เพื่อหยุดเหตุการณ์ฟิตนะฮ์ครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 656–661) สนธิสัญญาระบุว่า ฮะซันยกรัฐเคาะลีฟะฮ์แก่มุอาวิยะฮ์ด้วยเงื่อนไขที่ว่า ฝ่ายหลังจะปกครองสอดคล้องกับอัลกุรอานและซุนนะฮ์ สภาจะแต่งตั้งผู้สืบทอด และผู้สนับสนุนของฮะซันจะได้รับการนิรโทษกรรม เมื่อขึ้นครองราชย์ มุอาวิยะฮ์ละทิ้งคำสัญญาก่อนหน้าของพระองค์ต่อสาธารณะ ส่วนฮะซันเกษียณจากวงการการเมืองในมะดีนะฮ์ ตลอดรัชสมัยของมุอาวิยะฮ์ พระองค์ยังดำเนินคดีกับพลพรรคคนสำคัญของฮะซันและอะลี บิดาของท่านอีกด้วย

 ภูมิหลัง 
หลังการลอบสังหารอะลีใน ค.ศ. 661 ฮะซัน บุตรชายคนโตของเขา ได้รับการยอมรับให้เป็นเคาะลีฟะฮ์ในกูฟะฮ์ เนื่องจากเคยทำสงครามกับอะลี มุอาวิยะฮ์ ผู้ว่าราชการซีเรีย () จึงไม่ยอมรับตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ของฮะซัน และนำกองทัพเข้าเมืองกูฟะฮ์ พร้อมทั้งกดดันให้ฮะซันสละราชสมบัติในจดหมายของเขา เพื่อตอบโต้ ฮะซันจึงส่งกองหน้าภายใต้การนำของอุบัยดุลลอฮ์ อิบน์ อัลอับบาส ไปยังเมือง Maskin เพื่อสกัดกั้นการรุกคืบของมุอาวิยะฮ์จนกว่าเขาจะมาถึงพร้อมกับกองทัพหลัก ในขณะเดียวกัน ฮะซันก็เผชิญกับการก่อกบฏในค่ายของเขา ซึ่งน่าจะถูกจุดชนวนโดยสายลับของมุอาวิยะฮ์ และได้รับบาดเจ็บสาหัสจากการพยายามลอบสังหารที่ไม่สำเร็จโดยพวกเคาะวาริจญ์ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ต่อต้านทั้งอะลีและมุอาวิยะฮ์ การโจมตีครั้งนี้ทำให้กองทัพของฮะซันเสียขวัญและนำไปสู่การหนีทัพอย่างกว้างขวาง อุบัยดุลลอฮ์และทหารส่วนใหญ่ของเขาก็แปรพักตร์หลังจากที่มุอาวิยะฮ์ติดสินบนเขา เมื่อฮะซันทราบเรื่องนี้ เขาตำหนิบรรดาขุนนางอิรักที่ใจโลเล

 สนธิสัญญาสันติภาพ 
ครั้งนี้มุอาวิยะฮ์จึงส่งทูตไปเสนอให้ฮะซันสละราชสมบัติแก่ตน เพื่อถนอมเลือดเนื้อของชาวมุสลิม ในทางกลับกัน มุอาวิยะฮ์พร้อมที่จะแต่งตั้งฮะซันเป็นผู้สืบทอดตำแหน่ง ให้ความปลอดภัย และมอบเงินชดเชยจำนวนมากให้ ฮะซันยอมรับข้อเสนอโดยหลักการและส่งตัวแทนไปหามุอาวิยะฮ์ที่เมือง Maskin ซึ่งมุอาวิยะฮ์ได้ส่งตัวแทนกลับไปหาฮะซันโดยให้อิสระเต็มที่ เชิญชวนให้เขากำหนดอะไรก็ได้ตามที่ต้องการ ฮะซันเขียนว่าเขาจะยอมมอบการปกครองของชาวมุสลิมให้แก่มุอาวิยะฮ์ หากมุอาวิยะฮ์ปฏิบัติตามอัลกุรอานและซุนนะฮ์ ผู้สืบทอดตำแหน่งของเขาจะได้รับการแต่งตั้งโดยสภา (ชูรอ) ประชาชนจะปลอดภัย และผู้สนับสนุนของฮะซันจะได้รับการนิรโทษกรรม จดหมายของเขามีพยานสองคนที่นำไปให้มุอาวิยะฮ์ ด้วยเหตุนี้ ฮะซันจึงสละราชสมบัติในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 661 หลังครองราชย์ได้เจ็ดเดือน บางคนวิพากษ์วิจารณ์ฮะซันที่สละราชสมบัติ ขณะที่อีกส่วนยืนยันว่าการสละราชสมบัติของเขานั้นเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เนื่องจากการสนับสนุนที่อ่อนแอของชาวกูฟะฮ์และความเหนือกว่าทางทหารของมุอาวิยะฮ์ พวกเขาเสนอว่าฮะซันมีแรงจูงใจจากความปรารถนาในความเป็นเอกภาพและสันติภาพในหมู่ชาวมุสลิม และเขาไม่ชอบการนองเลือดและการเมืองที่ก้าวร้าว

 เงื่อนไขของสนธิสัญญา 

เนื้อหา
ต่อไปนี้เป็นการรวบรวมรายงานทางประวัติศาสตร์ยุคแรก ๆ เกี่ยวกับเนื้อหาสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างฮะซันกับมุอาวิยะฮ์:

 มุอาวิยะฮ์ควรดำเนินตามคัมภีร์ของอัลลอฮ์ ซุนนะฮ์ของนบีมุฮัมมัด และพฤติกรรมของเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม
 หลังจากมุอาวิยะฮ์แล้ว อำนาจควรกลับเป็นของฮะซัน และหากมีอุบัติภัยใดเกิดขึ้น อำนาจนั้นจะตกเป็นของฮุซัยน์ มุอาวิยะฮ์ไม่มีสิทธิที่จะมอบอำนาจให้แก่ใครทั้งสิ้น
 มุอาวิยะฮ์ควรหยุดการสาปแช่งอะลี ซึ่งรวมถึงการอ่านกุนูตตอนละหมาดเพื่อต่อต้านเขา มุอาวิยะฮ์ไม่ควรกล่าวชื่ออะลี เว้นแต่จะพูดด้วยเจตนาที่ดี
 มุอาวิยะฮ์ควรแยกสิ่งที่อยู่ในหอพระคลังแห่งกูฟะฮ์ นั่นคือห้าล้าน (ดิรฮัม) ดังนั้น การส่งมอบอำนาจจึงไม่รวมถึงเงินจำนวนนี้ (ผลรวมของเงิน) มุอาวิยะฮ์ควรส่งเงินให้ฮุซัยน์หนึ่งล้านดิรฮัมทุกปี ในการให้ของขวัญแก่บะนูอับด์ชัมส์ เขาควรให้ความสำคัญกับลูกหลานฮาชิม (บะนูฮาชิม) และควรแบ่งเงินหนึ่งล้าน (ดิรฮัม) ให้แก่บุตรชายของผู้ที่เสียชีวิตพร้อมกับแม่ทัพแห่งผู้ศรัทธาในสงครามอูฐและยุทธการที่ศิฟฟีน และควรใช้จ่ายเงินจำนวนนั้นจากภาษีของ Dar Abjard
 ประชาชนควรได้รับความปลอดภัยไม่ว่าพวกเขาจะอยู่ที่ใด กลุ่มสหายของอะลีควรได้รับการคุ้มครองไม่ว่าพวกเขาจะอยู่ที่ใด มุอาวิยะฮ์ไม่ควรคิดร้ายต่อฮะซัน ฮุซัยน์ หรือใครก็ตามจากวงศ์ตระกูลของมุฮัมมัด ไม่ว่าจะโดยลับหรือเปิดเผยก็ตาม

ผลที่ตามมา
ในพิธีการยอมจำนน มุอาวิยะฮ์ได้ประกาศถอนคำสัญญาที่เคยให้ไว้กับฮะซันและคนอื่น ๆ ต่อหน้าสาธารณชน โดยกล่าวว่าคำสัญญาเหล่านั้นมีขึ้นเพื่อย่นระยะเวลาของสงคราม จากนั้นฮะซันจึงเดินทางออกจากกูฟะฮ์ไปยังมะดีนะฮ์ แต่ไม่นานก็ได้รับคำขอจากมุอาวิยะฮ์ให้ปราบปรามการก่อกบฏเคาะวาริจญ์ใกล้กูฟะฮ์ เขาเขียนตอบกลับมุอาวิยะฮ์ว่าตนได้สละสิทธิ์ในการเป็นเคาะลีฟะฮ์เพื่อสันติภาพและการประนีประนอม ไม่ใช่เพื่อไปร่วมรบเคียงข้างพระองค์ Madelung เสนอแนะว่า ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองเสื่อมลงเมื่อมุอาวิยะฮ์ตระหนักว่าฮะซันจะไม่ให้การสนับสนุนระบอบการปกครองของพระองค์อย่างแข็งขัน

หลังสละราชสมบัติ ฮะซันถอนตัวจากวงการการเมืองในมะดีนะฮ์ เพื่อให้เป็นไปตามสนธิสัญญาสันติภาพ เขายังปฏิเสธคำขอจากกลุ่มชีอะฮ์ให้เป็นผู้นำในการต่อต้านมุอาวิยะฮ์ด้วย อัลบะลาษุรีของซูนนี () เขียนไว้ในอันซาบว่า ฮะซันส่งเจ้าหน้าที่เก็บภาษีไปยังจังหวัด Fasa และ Darabjird ของอิหร่านตามสนธิสัญญาสันติภาพ แต่ผู้ว่าราชการเมืองบัสราผู้ได้รับคำสั่งจากมุอาวิยะฮ์ ได้ยุยงประชาชนต่อต้านฮะซัน และเจ้าหน้าที่เก็บภาษีของเขาก็ถูกขับไล่ออกจากสองจังหวัดนั้น Madelung มองว่าเรื่องราวนี้เป็นเรื่องแต่งขึ้น โดยกล่าวเพิ่มเติมว่าฮะซันเพียงแค่ปฏิเสธที่จะเข้าร่วมกับมุอาวิยะฮ์ในการต่อสู้กับพวกเคาะวาริจญ์ เขาเชื่อว่าฮะซันไม่ได้กำหนดเงื่อนไขทางการเงินใด ๆ ในข้อเสนอสันติภาพของเขา และด้วยเหตุนี้มุอาวิยะฮ์จึงไม่ได้จ่ายเงินให้เขา

ฮะซันเสียชีวิตใน ฮ.ศ. 50/ค.ศ. 670 และแหล่งข้อมูลในยุคแรกต่างเห็นพ้องกันเกือบทั้งหมดว่าเขาถูกวางยาพิษ โดยทั่วไปมุอาวิยะฮ์ถูกมองว่าเป็นผู้ยุยงในการสังหารฮะซัน เพื่อขจัดอุปสรรคต่อการสืบทอดตำแหน่งของยะซีด พระราชโอรส () ซึ่งการเสนอชื่อนี้ละเมิดสนธิสัญญากับฮะซัน ตลอดรัชสมัยของมุอาวิยะฮ์ พระองค์ยังดำเนินคดีกับผู้สนับสนุนคนสำคัญของอะลี เช่น ฮุจญร์ อิบน์ อะดี เศาะฮาบะฮ์ของมุฮัมมัด ถูกประหารชีวิตใน ค.ศ. 670 นอกจากนี้ มุอาวิยะฮ์ยังได้กำหนดให้มีการสาปแช่งอะลีอย่างเปิดเผยเป็นประจำในระหว่างการละหมาดหมู่ด้วย

ดูเพิ่ม
 ฮะซัน อิบน์ อะลี
 มุอาวิยะฮ์ที่ 1

หมายเหตุ

 อ้างอิง 

 ข้อมูล 

















Category:สนธิสัญญาสันติภาพ
Category:ฟิตนะฮ์ครั้งที่หนึ่ง