มัสยิดอัลกุตุบียะฮ์

มัสยิดอัลกุตุบียะฮ์ ( ) เป็นมัสยิดที่ใหญ่ที่สุดในมาร์ราคิช ประเทศโมร็อกโก ตั้งอยู่ที่บริเวณฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ของย่านอัลมะดีนะฮ์ของมาร์ราคิช ซึ่งอยู่ใกล้กับญามิอุลฟะนาอ์ และอยู่ติดกับสวนขนาดใหญ่

มัสยิดนี้สร้างขึ้นใน ค.ศ. 1147 โดยเคาะลีฟะฮ์อับดุลมุอ์มินแห่งอัลโมฮัด หลังพิชิตมาร์ราคิชจากอัลโมราวิด มัสยิดแบบที่สองอับดุลมุอ์มินสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมดเมื่อประมาณ ค.ศ. 1158 โดยยะอ์กูบ อัลมันศูรน่าจะสร้างหออะซานเสร็จประมาณ ค.ศ. 1195 มัสยิดหลังที่สองเป็นมัสยิดที่ยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน โดยทั่วไปถือเป็นตัวอย่างสำคัญของสถาปัตยกรรมอัลโมฮัดและสถาปัตยกรรมมัสยิดโมร็อกโกเป็นการทั่วไป หออะซานที่มีความสูง  ประดับด้วยรูปเรขาคณิตที่แตกต่างกันและประดับส่วนบนด้วยยอดแหลมและลูกโลหะกลม ซึ่งน่าจะเป็นแรงบันดาลใจให้กับสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ เช่น ฆิรัลดาแห่งเซบิยาและหอคอยฮัสซานแห่งราบัต ซึ่งสร้างขึ้นไม่นานในยุคเดียวกันHattstein, Markus and Delius, Peter (eds.) Islam: Art and Architecture. h.f.ullmann. หออะซานยังถือเป็นแลนด์มาร์กสำคัญและเป็นสัญลักษณ์ของมาร์ราคิช

 ศัพทมูลวิทยา 
ชื่อมัสยิดมาจากคำศัพท์ภาษาอาหรับว่า กุตุบียีน () หมายถึง "คนขายหนังสือ" มัสยิดกุตุบียะฮ์หรือมัสยิดของคนขายหนังสือ สะท้อนการขายหนังสือที่ผู้ขายทำการค้าขายในบริเวณซูกใกล้เคียง ในช่วงหนึ่ง มีผู้ขายหนังสือมากถึง 100 คนทำงานอยู่ตามถนนบริเวณเชิงมัสยิด

ภูมิศาสตร์

ประวัติ
 การพิชิตและปฏิรูปมาร์ราคิชของอัลโมฮัด 
นครมาร์ราคิชก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณ ค.ศ. 1070 โดยราชวงศ์อัลโมราวิดเพื่อเป็นเมืองหลวง แต่ถูกยึดใน ค.ศ. 1147 โดยอัลโมฮัดภายใต้การนำของอับดุลมุอ์มิน ในขณะที่พวกอัลโมฮัดตัดสินใจตั้งเมืองมาร์ราคิชเป็นเมืองหลวงเช่นกัน พวกเขาไม่ต้องการให้มีร่องรอยอนุสรณ์สถานทางศาสนาที่สร้างโดยพวกอัลโมราวิด ซึ่งเป็นศัตรูตัวฉกาจ เนื่องจากพวกเขามองว่าพวกอัลโมราวิดเป็นพวกนอกรีต มีรายงานว่าพวกเขาได้ทำลายมัสยิดทั้งหมดในเมือง รวมถึงมัสยิดหลัก มัสยิดบินยูซุฟ โดยอ้างว่ามัสยิดของพวกอัลโมราวิดไม่ได้วางแนวให้ตรงกับทิศกิบลัต (ทิศทางในการละหมาด) ที่ถูกต้อง

เนื่องจากมัสยิดใหญ่ของพวกอัลโมราวิดเดิม (เช่น มัสยิดบินยูซุฟเดิม) ได้ถูกรวมเข้ากับโครงสร้างเมืองโดยรอบอย่างใกล้ชิดอยู่แล้ว พวกอัลโมฮัดจึงไม่สะดวกที่จะสร้างมัสยิดใหม่ทั้งหมดที่มีทิศทางแตกต่างกันอย่างมากในสถานที่เดิม เป็นไปได้ว่าพวกเขาไม่ได้ทำลายมัสยิด แต่ปล่อยให้ถูกทิ้งร้าง พวกอัลโมฮัดอาจต้องการให้มัสยิดหลักของเมืองตั้งอยู่ใกล้กับก็อศบะฮ์และพระราชวังมากขึ้น เช่นเดียวกับที่พบได้ทั่วไปในเมืองอิสลามอื่น ๆ ด้วยเหตุนี้ อับดุลมุอ์มินจึงตัดสินใจสร้างมัสยิดใหม่ติดกับ Ksar el-Hajjar ก็อศบะฮ์อัลโมราวิดเดิม ซึ่งต่อมากลายเป็นที่ตั้งของพระราชวังอัลโมฮัดแห่งใหม่ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจัตุรัสหลักของเมือง (ซึ่งปัจจุบันคือญามิอุลฟะนาอ์)

 กิบลัตของอัลโมฮัดกับอัลโมราวิด 

สถาปัตยกรรม
รายละเอียดสถาปัตยกรรมของมัสยิดหลังแรกกับหลังที่สองเกือบเหมือนกันทั้งหมด ยกเว้นทิศทาง ดังนั้น สิ่งที่เป็นจริงสำหรับสิ่งหนึ่ง ก็ย่อมเป็นจริงสำหรับอีกสิ่งหนึ่งเช่นกัน แม้ว่าปัจจุบันมัสยิดแห่งแรกจะเหลือให้เห็นเพียงซากปรักหักพังทางโบราณคดีเท่านั้น  มัสยิดแห่งนี้มีลักษณะการออกแบบที่เป็นเอกลักษณ์ของราชวงศ์อัลโมฮัด และองค์ประกอบต่าง ๆ คล้ายคลึงกับมัสยิดอื่น ๆ ในยุคเดียวกัน ผังพื้นของมัสยิดเป็นรูปสี่เหลี่ยมที่ไม่สม่ำเสมอเล็กน้อย เนื่องจากผนังด้านเหนือตรงกับผนังด้านใต้เดิมของมัสยิดหลังแรกและมีทิศทางที่แตกต่างกัน มัสยิดปัจจุบันมีความกว้างประมาณ  ด้านตะวันตกยาว  และด้านตะวันออกยาว  นอกเหนือจากหออะซานแล้ว มัสยิดส่วนใหญ่สร้างด้วยอิฐ แม้ว่าจะมีการใช้หินทรายในการก่อสร้างผนังด้านนอกบางส่วนด้วย วัสดุและวิธีการก่อสร้างแบบเดียวกันนี้ยังปรากฏให้เห็นในมัสยิดหลังแรกด้วย

ข้างนอก

อ้างอิง

 แหล่งข้อมูลอื่น 

 Koutobia Mosque entry at ArchNet (includes section of images with floor plan of mosque and photographs of its interior)
 Kutubiya Mosque page at Discover Islamic Art (includes picture of the upper chamber inside the minaret)
360-degree view of the area near the mihrab posted on Google Maps
3D model of the muqarnas cupola in front of the mihrab , by Almenara Blanca
Manar al-Athar digital image archive (including a range of exterior photo angles)

อัลกุตุบียะฮ์
Category:สถาปัตยกรรมอัลโมฮาด
Category:สถานที่ท่องเที่ยวที่มาร์ราคิช