พระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว)

พระยาพิษณุโลกาธิบดี ศรีสุรสุนทร อุดรนครเกษตรานุรักษ์ อรรคมหาสยามาธิราชภักดี อภัยพิริยปรากรมพาหุ นามเดิม บัว เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพิษณุโลกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว​

ประวัติ
พระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) เกิดเมื่อพ.ศ. 2355 เป็นบุตรของพระอินทรเดช (ช้าง) ในสมัยรัชกาลที่ 3 ได้รับราชการเป็นมหาดเล็กหลวง ได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 5 ตำลึง ต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นมหาดเล็กรายงานดูการวัดสุทัศนเทพวราราม พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 10 ตำลึง ภายหลังต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายปรีดาราช มหาดเล็กหุ้มแพรฝ่ายพระราชวังบวร พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 15 ตำลึง แล้วทรงโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายจิตร มหาดเล็กหุ้มแพรต้นเชือก เวรสิทธิ์ พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 1 ชั่ง 5 ตำลึง ภายหลังโปรดเกล้าฯ ให้เป็นจมื่นไชยภูษา ปลัดกรมพระตำรวจใหญ่ขวา พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 1 ชั่ง 10 ตำลึง

ในสมัยรัชกาลที่ 4 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระเทพผลู เจ้ากรมกองตระเวนซ้าย พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 3 ชั่ง ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระยาพิษณุโลกาธิบดี ผู้สำเร็จราชการเมืองพิษณุโลก

ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2432 ได้ลงมายังกรุงเทพ พักอยู่บ้าน ป่วยเป็นโรคริดสีดวง เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2434 หลวงทิพรักษา หมอหลวงฝ่ายพระราชวังบวรรักษา อาการทรงอยู่ วันที่ 6 พฤศจิกายน อาการทรุดลง หมอเชลยศักดิ์รักษาอาการไม่ดีขึ้น พระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) ถึงแก่กรรมเมื่อ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2434 อายุ 79 ปี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว​พระราชทานน้ำหลวงอาบศพและโกศโถ

พระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) สมรสกับคุณหญิงกลิ่น มีธิดาเช่น เจ้าจอมมารดาพร้อม ในรัชกาลที่ 5

 บรรดาศักดิ์ 
มหาดเล็กรายงาน
นายปรีดาราช (บัว) มหาดเล็กหุ้มแพรฝ่ายพระราชวังบวรฯ
นายจิตร (บัว) มหาดเล็กหุ้มแพรต้นเชือก
จมื่นไชยภูษา (บัว) ปลัดกรมพระตำรวจใหญ่ขวา
พระเทพผลู (บัว) เจ้ากรมกองตระเวรซ้ายคณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี. (2516). จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน ในรัชกาลที่ ๕ ปีมะโรง พ.ศ. ๒๔๑๑ – ปีระกา พ.ศ. ๒๔๑๖. กรุงเทพฯ: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี. 272 หน้า.กองหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร. (2521). การแต่งตั้งขุนนางไทยในสมัยรัชกาลที่ ๕. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร. 410 หน้า.
พระยาพิษณุโลกาธิบดีศรีสุรสุนทรอุดรนครกระเษตรานุรักษ์ อรรคมหาสยามาธิราชภักดี อภัยพิริยปรากรมพาหุ (บัว) ผู้สำเร็จราชการเมืองพระพิศณุโลกย์ ศักดินา 10000

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จ ฯ กรมพระยา. (2512). ตำนานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า. พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์ในงานพระราททานเพลิงศพ เจ้าจอมมารดาอ่อน ป.จ. ในรัชกาลที่ ๕ ณ เมรุหน้าพลับพลาอิสริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ ๒๒ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๑๒. กรุงเทพฯ: พระจันทร์. หน้า 45.

 สายสกุลของพระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) 
พระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) นั้นมีแต่บุตรีไม่มีบุตรชายสืบตระกูลจุลลดา ภักดีภูมิทร์. (2535). เลาะวัง. กรุงเทพฯ : โชคชัยเทเวศร์. หน้า 57. ISBN 978-974-4200-45-7 จึงไม่มีทายาทผู้ใดขอพระราชทานนามสกุล สายสกุลที่สืบโดยตรงลงมาจากพระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) จึงไม่มีผู้ใดทราบแน่ชัด มีเพียงลูกพี่ลูกน้องเป็นเครือญาติเรียก พระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) ว่า "ฮู้แบ้กง" (หมายถึง ก๋งพระยา) เป็นต้นสกุลต่าง ๆ ดังนี้ชวลิต อังวิทยาธร. (2544). การแลกเปลี่ยนและการค้าข้าวบริเวณชุมชนรอบทะเลสาบสงขลา. กรุงเทพฯ : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. 227 หน้า. หน้า 55. ISBN 978-974-7772-72-2พัฒนาการของโรงสีข้าว. สืบค้นเมื่อ 5 สิงหาคม 2565.

 ขุนนครกิจจีนนิทเทศ (โค้วเป็งจือ) เป็นอาของโค้วฮักหงี่ซึ่งเป็นญาติลูกพี่ลูกน้องของพระยาพิษณุโลกาธิบดี (บัว) เป็นต้นสกุล โรจนกิจ 
 โค้วเชี่ยงงี้ (บุตรคนโตของพี่ชายโค้วฮักหงี่) เป็นต้นสกุล สิริธรรมวัฒน์
 โค้วเซี่ยงห่าว (น้องชายรองของโค้วเชี่ยงงี้) เป็นต้นสกุล สุชาโต
 โค้วเซี่ยงหยู (น้องชายรองจากโค้วเซี่ยงฮ่าว) เป็นต้นสกุล โฆษิตสกุล

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:เจ้าเมืองพิษณุโลก
พิษณุโลกาธิบดี
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.ม.