เสียงขุ่นนาสิก

เสียงขุ่นนาสิก () หรือเสียงนาสิกวรรค が (ga)  () หรือเสียงขุ่นนาสิกวรรค が (ga) () หมายถึง เสียงของตัวอักษร 「が・ぎ・ぐ・げ・ご」 ที่พยัญชนะออกเสียงขึ้นจมูกเป็นเสียงนาสิก [ŋ] และถือเป็นหน่วยเสียงย่อยของหน่วยเสียง /g/  โดยทั่วไปจะปรากฏในตำแหน่งกลางคำ (ตำแหน่งอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ต้นคำ) ตรงกับพยัญชนะ ง ของภาษาไทย

เสียงนี้เป็นลักษณะเด่นอย่างหนึ่งของภาษาถิ่นโตเกียวซึ่งกลายเป็นภาษากลางของประเทศญี่ปุ่นในปัจจุบัน  ผู้ประกาศข่าว นักแสดง นักพากย์ ฯลฯ จึงฝึกฝนในฐานะการออกเสียงมาตรฐาน  ปัจจุบันประชากรที่ออกเสียงเป็นเสียงขุ่นนาสิกลดจำนวนลงอย่างต่อเนื่องยกเว้นภูมิภาคโทโฮกุ

 ประวัติ 

เสียงขุ่นนาสิก [ŋ] ซึ่งปรากฏกลางคำนี้พบได้มากในภาษาญี่ปุ่นตะวันออก () ตั้งแต่ภาษาถิ่นคิงกิ (คันไซ) เรื่อยไปตามทิศตะวันออกจนถึงเกาะฮกไกโด แต่แทบไม่พบในภาษาถิ่นชูโงกุและภาษาถิ่นคีวชู国立国語研究所 『日本言語地図』第1集 第1図 地図画像 (ภาษาญี่ปุ่น) สืบค้นเมื่อ 23 ธันวาคม 2564  และในพื้นที่ที่มีเสียงขุ่นนาสิกเองก็ยังสามารถแบ่งเป็นภาษาถิ่นที่ออกเสียง /g/ กลางคำเป็นเสียงขุ่นนาสิก [ŋ] หรือเสียงขุ่นธรรมดา [g] สลับกันไปมาอย่างอิสระ (เช่น ภาษาถิ่นเกียวโต)  ภาษาถิ่นที่ออกเสียง /g/ เป็นเสียงขุ่นนาสิก [ŋ] ในบางสภาพแวดล้อมตามเงื่อนไข (เช่น ภาษาถิ่นโตเกียว)  และภาษาถิ่นที่เสียง /g/ กลางคำออกเสียงเป็นเสียงขุ่นนาสิก [ŋ] เสมอ (ภาษาถิ่นโทโฮกุ)

ที่มาของเสียงขุ่นนาสิก [ŋ] ในภาษาถิ่นโตเกียวไม่ชัดเจนเนื่องจากหลักฐานเกี่ยวกับภาษาญี่ปุ่นยุคก่อนสมัยใหม่มักเป็นภาษาถิ่นเกียวโต (เมืองหลวงเก่าของญี่ปุ่น)  อย่างไรก็ตามหลักฐานช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 แสดงให้เห็นว่าภาษาถิ่นเกียวโตในช่วงเวลานั้นหน่วยเสียง /g/ เคยออกเสียงนาสิกนำ (prenasalization) เป็น  [ᵑɡ] และปัจจุบันก็ยังคงพบการออกเสียงเช่นนี้ในภาษาถิ่นบางภาษา เราจึงอนุมานได้ว่าในอดีตการออกเสียงนาสิกนำเคยเป็นลักษณะร่วมของภาษาญี่ปุ่นหลาย ๆ ถิ่น  Inoue (1971 อ้างใน Takayama, 2015) ได้ศึกษาการปรากฏเป็นรูป (phonetic realization) ของเสียง /g/ ของภาษาถิ่นทั้งประเทศและสรุปว่า เดิมทีหน่วยเสียง /g/ เคยออกเสียงเป็น [ᵑɡ] จากนั้นจึงมีวิวัฒนาการแยกเป็น 2 สาย สายหนึ่งวิวัฒนาการเป็นเสียง [ŋ] และอีกสายหนึ่งวิวัฒนาการเป็นเสียง [ɡ]  ภาษาถิ่นโตเกียวจัดว่าเป็นแบบแรก

ปัจจุบันประชากรที่ใช้เสียงขุ่นนาสิก [ŋ] ได้ลดจำนวนลงเรื่อย ๆ  แม้แต่ในกลุ่มเจ้าของภาษาถิ่นโตเกียวรุ่นใหม่ ๆ เองก็เปลี่ยนจากออกเสียง [ŋ] ในบางสภาพแวดล้อมตามเงื่อนไขมาเป็นออกเสียง [ŋ]↔[g] สลับกันไปมาอย่างอิสระ และบางคนก็ไม่ใช้เสียงขุ่นนาสิกเลย  แนวโน้มนี้พบเห็นได้กระทั่งในกลุ่มคนที่น่าจะได้รับการอบรมและฝึกฝนเสียงขุ่นนาสิกมาอย่างเข้มงวด เช่น ดารา นักแสดง ผู้ประกาศข่าวที่อายุยังน้อยของสถานีโทรทัศน์เอกชน โดยมีการระบุว่าผู้ประกาศข่าวรุ่นใหม่ของสถานีโทรทัศน์เอกชนประมาณ 2 ใน 3 และผู้ประกาศข่าวรุ่นใหม่ของสถานีโทรทัศน์เอ็นเอชเค (NHK) ประมาณ 1 ใน 3 ไม่ได้ใช้เสียงขุ่นนาสิกตามภาษาถิ่นโตเกียว2012年4月19日ラジオ深夜便「くらしの中のことば」（当該部分の放送は20日0時台）：国立国語研究所名誉所員　佐藤亮一による。  อนึ่ง ประชากรที่ไม่ใช้เสียงขุ่นนาสิกมักจะออกเสียงกลางคำเป็นเสียงขุ่นธรรมดา ส่วนประชากรที่ใช้สลับกันไปมามักจะใช้เสียงขุ่นนาสิกเฉพาะในบริบทที่ผู้พูดไม่ระวังตัวเท่านั้น

เสียงขุ่นนาสิกเคยถูกบรรจุในหลักสูตรการเรียนการสอนระดับประถมศึกษาจนกระทั่งญี่ปุ่นแพ้สงครามและถูกฝ่ายสัมพันธมิตรนำโดยสหรัฐอเมริกาเข้ายึดครอง  ปัจจุบันพบเห็นได้ในสื่อการสอนสำหรับเด็กเล็ก เช่น เพลง『華麗に鼻濁音』(Karei ni bidakuon, คาเร นิ บิดากูอง) ในรายการโทรทัศน์ช่อง NHK Educational TV ซึ่งมีเนื้อหาเชิญชวนให้เด็ก ๆ และผู้ปกครองออกเสียงขุ่นนาสิกเพื่อให้คำพูดฟังดูนุ่มนวลขึ้น

 กฎการเปลี่ยนเป็นเสียงขุ่นนาสิก 
คำอธิบายในที่นี้เป็นแนวโน้มการออกเสียงเป็นเสียงขุ่นนาสิกในภาษาถิ่นโตเกียว ข้อมูลในส่วน "พจนานุกรมการออกเสียง" มีการใช้สัญลักษณ์พิเศษตามที่ปรากฏในพจนานุกรมดังนี้

 「ガ・ギ・グ・ゲ・ゴ」 ที่ออกเป็นเสียงขุ่นนาสิกจะแสดงด้วยอักษรพิเศษ 「カ゚・キ゚・ク゚・ケ゚・コ゚」 ตามลำดับ
 เครื่องหมาย 「」 ใช้เพื่อแสดงตำแหน่งเสียงตก () ของคำหรือหน่วยคำนั้น ส่วนเครื่องหมาย 「」 ใช้เพื่อแสดงว่าคำหรือหน่วยคำนั้นไม่มีตำแหน่งเสียงตก
 ตัวอักษรไม่เข้มใช้เพื่อแสดงว่าตัวอักษรดังกล่าวออกเสียงโดยมีการลดความก้อง (devoicing) ของเสียงสระด้วย

 หลักการทั่วไป 
 เมื่อเสียง /g/ ปรากฏในตำแหน่งต้นคำ จะออกเป็นเสียงขุ่นธรรมดา: [g]

+ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายgakkō/gaQkoː /[gak̚koː]ガッコーโรงเรียนgaikoku/gaikoku/[gai̯kokɯ]ガイコクต่างประเทศgenki/geNki/[geŋːkʲi]ゲンキแข็งแรง, กระปรี้กระเปร่า

 เมื่อ /g/ ปรากฎในตำแหน่งที่ไม่ใช่ต้นคำ (รวมถึงหน่วยคำเติมท้าย เช่น คำช่วย 「が」「ぐらい」「ごろ」) จะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก: [ŋ]
+ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายkagi/kagi/[kaŋʲi]カキ゚กุญแจげるtsugeru/tugeru/[t͡sɯŋeɾɯ]ツケ゚ルแจ้ง, บอกjigyō/zigyoː/[d͡ʑiŋjoː]ジキ゚ョーกิจการタイtai-go/tai-go/[tai̯ŋo]タイコ゚ภาษาไทยがyama-ga/yama-ga/[jamaŋa]ヤマカ゚ภูเขา+(คำช่วย)ぐらいsan-jikan-gurai/saN-jikaN-gurai/[sanːd͡ʑikaŋːŋɯɾai̯]サンジカンク゚ライประมาณ 3 ชั่วโมงごろsan-ji-goro/saN-ji-goro/[sanːd͡ʑiŋoɾo]サンジコ゚ロราว ๆ บ่ายสาม/ตีสาม

 คำที่ปกติอยู่กลางคำหรือประโยค แต่ถูกนำมาใช้ขึ้นต้นคำหรือประโยค จะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิกเช่นกัน
+ภาษาญี่ปุ่นでいてみた。が、ていなかった。ระบบเฮ็ปเบิร์นJisho de hiite mita. Ga, dete inakatta.ระดับหน่วยเสียง/jisyo de hiːte mita. ga, dete inakatta/เสียงโดยละเอียด[d͡ʑiɕo de çiːte mʲita. ŋa, dete inakat̚ta]ความหมาย"ลองค้นในพจนานุกรมดูแล้ว แต่ไม่มี"

คำที่เดิมขึ้นต้นด้วยเสียง /k/ เปลี่ยนเป็นเสียง /g/ จากปรากฏการณ์ "เร็นดากุ" () จะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก

+ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายamagasa/ama-/+/kasa/ → /amagasa/[amaŋasa]アマカ゚サ
アマカ゚サร่มกันฝนhitogara/hito/+/kara/ → /hitogara/[çi̥toŋaɾa]ヒトカ゚ラนิสัยใจคอfuyugeshiki/huyu/+/kesiki/ → /huyugesiki/[ɸɯjɯŋeɕi̥kʲi]フユケ゚シキทิวทัศน์ในฤดูหนาวガスgasugaisha/gasu/+/kaisya/ → /gasugaisya/[gasuŋai̯ɕa]ガスカ゚イシャบริษัทแก๊ส

 ข้อยกเว้น 
คำยืมจากภาษาต่างประเทศ () จะยึดตามภาษาต้นทาง นั่นคือ หากภาษาต้นทางเป็น [g] ก็จะออกเป็นเสียงขุ่นธรรมดา ([g]) หากภาษาต้นทางเป็น [ŋ] ก็จะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก ([ŋ])

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายハンバーガーhanbāgā/haNbaːgaː/[hamːbaːgaː]ハンバーガーแฮมเบอร์เกอร์ (อังกฤษ: hamburger)エネルギーenerugii/enerugiː/[eneɾɯgʲiː]エネルギー
エネルギーพลังงาน (เยอรมัน: Energie)モンゴルmongoru/moNgoru/[moŋːgoɾɯ]モンゴルมองโกเลีย (อังกฤษ: Mongol)キングkingu/kiNgu/[kʲiŋːŋɯ]キンク゚พระราชา (อังกฤษ: king)シンガーsingā/siNgaː/[ɕiŋːŋaː]シンカ゚ーนักร้อง (อังกฤษ: singer)メレンゲmerenge/mereNge/[meɾeŋːŋe]メレンケ゚
メレンケ゚ชื่อขนมชนิดหนึ่ง (ฝรั่งเศส: meringue)

คำยืมจากภาษาต่างประเทศบางคำ แม้ภาษาต้นทางจะเป็นเสียง [g] แต่ถ้าใช้กันมานานก็อาจจะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิกได้

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายイギリスigirisu/igirisu/[iŋʲiɾisɯ]イキ゚リスสหราชอาณาจักร (โปรตุเกส: Inglez)ペンギンpengin/peNgiN/[peŋːŋʲiɴ]ペンキ゚ンเพนกวิน (อังกฤษ: penguin)ジャガいもjagaimo/zyagaimo/[d͡ʑaŋaimo]ジャカ゚イモมันฝรั่ง (「ジャガ」 มาจาก 「ジャガタラ」 ดัตช์หรือโปรตุเกส: Jacatra "จาการ์ตา")

คำประสม () ที่คำหลังขึ้นต้นด้วย /g/ และมีเส้นแบ่ง () ระหว่างคำทั้งสองชัดเจน จะไม่ออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายごはんhiru-gohan/hiru/+/gohaN/[çiɾɯgohaɴː]ヒルゴハンอาหารเที่ยงごみnama-gomi/nama-/+/gomi/[namagomʲi]ナマゴミ
ナマゴミขยะเปียกkōtō-gakkō/koːtoː/+/gaQkoː/[koːtoːgak̚koː]コートーガッコーโรงเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย

คำประสมที่คำหลังขึ้นต้นด้วย /g/ แต่เส้นแบ่ง () ระหว่างคำทั้งสองได้เลือนรางไม่ชัดเจนไปแล้ว จะออกเสียงเป็นขุ่นนาสิก

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายshōgakkō/syoːgaQkoː/[ɕoːŋak̚koː]ショーカ゚ッコーโรงเรียนประถมศึกษาchūgakkō/tyuːgaQkoː/[t͡ɕɯːŋak̚koː]チューカ゚ッコーโรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นkangakki/kaNgaQki/[kaŋːŋak̚kʲi]カンカ゚ッキเครื่องดนตรีเป่า

กรณีที่มีหน่วยคำอุปสรรค 「お-」「ご-」(หน่วยคำแสดงความสุภาพ) อยู่หน้าคำที่ขึ้นต้นด้วย /g/ โดยปกติจะไม่ออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก 

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายおo-genki/o-/+/geNki/[ogeŋkʲi]オゲンキแข็งแรง, กระปรี้กระเปร่าおo-giri/o-/+/giri/[ogʲiɾʲi]オギリหน้าที่ごgo-giron/go-/+/giroN/[gogʲiɾoɴː]ゴギロンข้อถกเถียงごgo-gakuyū/go-/+/gakuyuː/[gogakɯyɯː]ゴガクユーเพื่อนที่โรงเรียน

กรณีที่มีหน่วยคำอุปสรรค 「」「」 อยู่หน้าคำที่ขึ้นต้นด้วย /g/ บางคำออกเป็นเสียงขุ่นธรรมดาหรือเสียงขุ่นนาสิกก็ได้

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายhigōhō/hi-/+/goːhoː/[çiŋoːhoː ], [çigoːhoː ]ヒコ゚ーホー
ヒゴーホーผิดกฎหมายhigōri/hi-/+/goːri/[çiŋoːɾʲi], [çigoːɾʲi]ヒコ゚ーリ
ヒゴーリไม่สมเหตุสมผลfugōkaku/hu-/+/goːkaku/[ɸɯŋoːkakɯ], [ɸɯgoːkakɯ]フコ゚ーカク
フゴーカクสอบตกfugōri/hu-/+/goːri/[ɸɯŋoːɾʲi], [ɸɯgoːɾʲi]フコ゚ーリ
フゴーリไม่สมเหตุสมผล

เลข "5" ไม่ออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก ยกเว้นบางคำที่ความหมายของเลข "5" ได้เลือนรางไปแล้วจะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมาย（１５人）jū-go-nin/zyuːgoniN/[d͡ʑɯːgoɲiɴː ]ジュー・ゴニン
ジューゴニン15 คน（１５０人）hyaku-go-jū-nin/hyakugojuːniN/[çakɯgoʑɯːɲiɴː]ヒャクゴジューニン150 คนshichigosan/sitigosaN/[ɕi̥t͡ɕiŋosaɴː]シチコ゚サン
シチコ゚サンเทศกาลฉลองสำหรับเด็กอายุ 3 ขวบ 5 ขวบ และ 7 ขวบjūgoya/zyuːgoya/[d͡ʑɯːŋoja]ジューコ゚ヤคืนเดือนเพ็ญ

คำสัทพจน์ (คำเลียนเสียงและแสดงสภาพ) ที่ดูเป็นการซ้ำคำสองครั้งและมีเสียง /g/ ปรากฏต้นคำไม่ออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก

ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายげらげらgeragera
(gera+gera)/geragera/[geɾageɾa]ゲラゲラคำแสดงเสียงหัวเราะเสียงดังโดยไม่สงวนท่าทีがんがんgangan
(gan+gan)/gaNgaN/[gaŋːgaɴː]ガンガンคำแสดงเสียงดังที่เกิดจากตีโลหะ ฯลฯぎとぎとgitogito
(gito+gito)/gitogito/[gʲitogʲito]ギトギトสภาพไขมันเยิ้ม
ส่วนคำสัทพจน์ที่ /g/ ไม่ได้ปรากฏต้นคำจะออกเป็นเสียงขุ่นนาสิก เช่น
ภาษาญี่ปุ่นระบบเฮ็ปเบิร์นระดับหน่วยเสียงเสียงโดยละเอียดพจนานุกรมการออกเสียงความหมายもぐもぐmogumogu
(mogu+mogu)/mogumogu/[moŋɯmoŋɯ]モク゚モク゚(เคี้ยว) ตุ้ย ๆ

 หมายเหตุ 

 อ้างอิง 

หมวดหมู่:ภาษาญี่ปุ่น